Nakaz odbudowy rowu uchylony, bo organy pominęły likwidację sąsiedniego rowu

Zaskarżona do tut. sądu decyzją z dnia 27 marca 2026 r. B.RPU.533.9.2025.MB Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku (dalej w skrócie: "Dyrektor RZGW") utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w Giżycku (dalej w skrócie: "organ I instancji" lub "Dyrektor ZZ PGW") z dnia 3 października 2025r. nr BG.ZPU.534.5.2025 nakazująca A. P. (dalej powoływana też jako: "skarżąca") odbudowę rowu melioracyjnego RL-2 na działce nr [...] od wylotu dreny fi 15 do granicy z działką nr [...] obręb [...], gm. Węgorzewo (pkt I) oraz odbudowę studni drenarskiej fi 100 na zachodniej granicy działki nr [...] na wysokości posesji [...] 8 (pkt II) oraz wykonanie określonych prac (pkt III) w terminie do 30 czerwca 2026r.

Zaskarżone decyzję zostały wydane w następujących okolicznościach:

Postępowanie w sprawie przywrócenia funkcji urządzenia wodnego - rowu melioracyjnego RL-4 i RL-2 na działce nr [...] obręb [...], gmina Węgorzewo toczy się od 2021 r. Pierwotnie postępowanie dotyczyło nie tylko tych rowów, ale również rowów melioracyjnych na działce nr [...].

Pierwszą wydaną w tej sprawie decyzją Dyrektora Zarządu Zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w Giżycku z 17 września 2021 r. nr BI.ZPU.3.534.3.2021.KG nałożono na A. P. (właścicielkę działek nr [...] i [...]) – obowiązek: (I) przywrócenia funkcji urządzenia wodnego - rowu melioracyjnego RL-4 na działce nr [...] obręb [...], gm. Węgorzewo od granicy z działką nr [...] obręb [...], gm. Węgorzewo do istniejącego rowu RL-2; (II) przywrócenia funkcji urządzenia wodnego - rowu melioracyjnego RH1 i RH na działce nr [...] obręb [...], gm. Węgorzewo od wylotu dreny fi 10 do granicy z działką nr [...] obręb [...], gmina Giżycko (Jezioro [...]); (III) przywrócenia funkcji urządzenia wodnego - rowu melioracyjnego R1 na działce nr [...] obręb [...], gm. Węgorzewo od wylotu dreny fi 5 do granicy z działką nr [...] obręb [...], gmina Giżycko (Jezioro [...]) z terminem wykonania prac do 31 stycznia 2022 r. o parametrach: szerokość w dnie 0,5 m; głębokość rowu min. 0,6 m, do odkrycia wylotów drenów, skarpy rowu wyprofilowane 1:1.

Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Dyrektora RZGW w Białymstoku decyzją z 13 grudnia 2021 r. Rozstrzygnięcia te zostały wydane w oparciu o ustalenia dokonane podczas oględzin przeprowadzonych 14 czerwca 2021 r. w trakcie których stwierdzono, że na działce [...] znajduje się rów melioracyjny RL-4 i RL-2, natomiast na działce [...] rów melioracyjny RH1, RH i R1. Ustalono, że rowy na działce [...] są zaniedbane, niedrożne i zarośnięte, a na ich części znajduje się zarośnięty trzciną staw. Wskazano, że to na właścicielu działek [...] i [...] ciąży obowiązek przywrócenia pierwotnych stosunków wodnych na tym terenie.

WSA w Białymstoku wyrokiem z 10 maja 2022 r. (sygn. akt II SA/Bk 144/22) uchylił te decyzje stwierdzając, że ustalenia organów nie są zbieżne z wnioskami opinii biegłego hydrologa sporządzonej 16 listopada 2021 r. w sprawie cywilnej [...].

Drugą wydana w sprawie decyzją z 17 listopada 2022 r. organ I instancji, na podstawie art. 191 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2021r., poz. 2233 ze zm., dalej: "P.w."), w związku z prowadzonym postępowaniem administracyjnym w sprawie przywrócenia funkcji urządzeń wodnych: rowu melioracyjnego RL-4 i RL-2 na działce [...] nakazał A. P.: (-) przywrócenie funkcji urządzenia wodnego – rowu melioracyjnego RL-4 od granicy z działką nr [...] do rowu RL-2; (-) przywrócenie funkcji urządzenia wodnego – rowu melioracyjnego RL-2 od granicy z działką nr [...] do wylotu dreny; (-) ustalono termin wykonania prac do 30 kwietnia 2023 r.; (-) określono parametry rowów melioracyjnych: szerokość w dnie od 0,5 m do 1,5 m; głębokość rowu min 0,6 m do odkrycia wylotów drenów; skarpy rowu wyprofilowane i obsiane mieszanką traw; (-) zobowiązano właścicielkę działki do utrzymania w stałej sprawności zinwentaryzowanej urządzeń wodnych, tj. rowów melioracyjnych RL-2 i RL-4.

Decyzja ta została uchylona decyzją Dyrektora RZGW z 18 stycznia 2023 r. z uwagą, że rozstrzygnięcie zostało wydane przedwcześnie, gdyż nie ustalono stanu faktycznego sprawy, tj. w dalszym ciągu nie wyjaśniono rozbieżności pomiędzy opinią biegłego z której wynika, że rowu melioracyjnego RL-4 na działce nie ma, a ewidencją, z której wynika, że na działce znajdują się rowy melioracyjne otwarte RL-2 i RL-4.

Trzecią wydaną w sprawie decyzją z 20 czerwca 2023 r., organ I instancji umorzył postępowanie w sprawie w całości stwierdzając, że w ewidencji urządzeń melioracyjnych i zmeliorowanych gruntów na działce [...] znajdują się rowy RL-2 i RL-4. Wskazując na rozbieżności między ewidencją urządzeń melioracyjnych a mapami ewidencyjnymi znajdującymi się w zasobach Starostwa organ stwierdził, że stanowią one dowód na nieistnienie rowu RL-4. Natomiast przebieg rowu RL-2 zgadza się z mapą urządzeń ewidencyjnych. Jednak brak konserwacji rowu RL-2 na działce leśnej uniemożliwia przeprowadzenie jego konserwacji na działce [...], oznaczonego na mapie ewidencyjnej jako WŁ-VI- dlatego też przywrócenie jego funkcji byłoby nieuzasadnione i nie efektywne. W związku zatem z wykreśleniem rowów melioracyjnych RL-2 i RL-4 w latach 80-tych z wykazu urządzeń melioracyjnych, art. 191 P.w. nie znajduje zastosowania.

Czwartą decyzją z dnia 22 marca 2024 r. organ I instancji ponownie umorzył w całości postępowanie administracyjne dotyczące przywrócenia funkcji urządzenia wodnego rowu melioracyjnego RL-4 i RL-2 na działce nr [...]. Podniósł, że zgodnie z ewidencją melioracji wodnych prowadzoną przez Wody Polskie na działce nr [...] zaznaczone są urządzenia melioracyjne: rowy RL-4 i RL-2, jednak w rzeczywistości w terenie na działce nr [...] brak jest widocznych rowów melioracyjnych.

Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora RZGW z 27 maja 2024r., który stwierdził, że oględziny w terenie ujawniły bezsprzecznie, że na działce nr [...] brak jest urządzeń wodnych bądź urządzenia te są w zaniku.

Po rozpoznaniu skargi M. D. (właściciela działki nr [...]) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 10 października 2024r. ( sygn. akt II SA/Bk 430/24) uchylił obie decyzje stwierdzając, że decyzja o umorzeniu postępowania została wydana co najmniej przedwcześnie, albowiem zbyt pochopnie utożsamiono wykreślenie rowów w latach 80-tych z wykazu urządzeń i budowli – melioracji szczegółowej z ich brakiem, a co za tym idzie z trwałą i nieodwracalną utratą ich funkcji. Skład orzekający zaznaczył, że postępowanie w sprawie prowadzone jest na podstawie art. 191 P.w. w związku z tym przedmiotem postępowania jest wyłącznie kwestia zmiany stosunków wodnych na gruncie na skutek zmiany funkcji urządzenia wodnego, a nie wszelkie kwestie związane ze zmianą stosunków wodnych. WSA ustalił bezspornie, że: (-) na działkach nr [...] i [...] naruszone są stosunku wodne – obie działki są zalewane, znajdują na nich zastoiska i rozlewiska, na działce nr [...] podtapiane są płody rolne – czyli mamy do czynienia ze szkodą na gruncie; (-) teren na którym położone są obie działki to typowa gmina wiejska, przeznaczenie tych działek jest rolne i nie uległo zmianie; (-) lokalizacja działek to teren o naturalnym ukształtowaniu ze spadkiem z kierunku działki [...] do niżej położonej działki [...]. Stąd naturalne spływy powierzchniowe wód następują zgodnie z topografią kierunkową, tj. spływają w sposób grawitacyjny z działki nr [...]; (-) właścicielka działek [...] i [...] tylko czasowo, w sezonie letnim zamieszkuje w [...], jej nieruchomość przylega do jeziora [...]go, z działki nr [...] urządzony został kanał prowadzący do jeziora. Poza sezonem uczestniczka postępowania zamieszkuje w Szwajcarii; (-) skarżący - właściciel działki nr [...] prowadzi duże gospodarstwo rolne z nastawieniem na hodowlę bydła w ramach którego w latach 2016-2017 wybudował nową oborę jak i płyty gnojowe. Siedziba gospodarstwa – budynki inwentarskie i mieszkalny umiejscowione zostały na wzniesieniu, co w naturalny sposób kieruje wody opadowe poza działkę skarżącego; (-) odpływ wód powierzchniowych z działki [...] w kierunku do jeziora [...]go był wspomagany systemem rowów melioracyjnych (prawdopodobnie poniemieckich), które wg inwentaryzacji z 1964 r. zostały wskazane na mapie i oznaczone RL, RL-1, RL-2, RL-3, RL-4. Na mapie tej dorysowane zostały również drenaże 1, 2, 3, 4, 5 które wg opisu zostały wykonane w ramach zagospodarowania użytków zielonych z funduszu rekultywacji; (-) aktualnie stan rowów melioracyjnych na działce w terenie nr [...] przedstawia się następująco: istniejący ale w zaniku rów RL - 2 (odcinek górny rowu na działce [...] i odcinek środkowy po granicy działki [...] i [...]), istniejący rów RL- 3 po granicy z działką [...] i [...] i rów RL - 4, który uległ zanikowi; (-) z dokumentacji archiwalnej wynika, że w latach 80-tych rowy RL-4 i RL-2 zostały wykreślone z wykazu urządzeń i budowli – melioracji szczegółowej dotyczącej wsi [...]; (-) rowy te nadal znajdują się w ewidencji urządzeń melioracyjnych prowadzonej przez Wody Polskie;

W ocenie WSA nawet przy założeniu że rowy nie istnieją na działce nr [...] - teza, że istnienie fizyczne rowu stanowi podstawową przesłankę w sprawie nałożenia obowiązków na mocy art. 191 P.w., a zatem ustalenie jego nieistnienia wystarcza dla stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania, nie mogła mieć zastosowania w sprawie niniejszej. Jak podkreślono z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że na działkach naruszone są stosunki wodne – doszło do powstania szkody. Rowy RL-4 i RL-2 na działce nr [...] istniały (na gruncie górny odcinek rowu RL-2 nadal istnieje ale jest w zaniku, a z ewidencji urządzeń melioracyjnych prowadzonej przez WP wynika, że na działce znajdują się obydwa rowy. Rowy te są elementem sieci melioracyjnej występującej na spornym terenie. Nie doszło do zmiany przeznaczenia działek, co mogłoby skutkować utratą funkcji tych rowów. W związku z tym, nieprawidłowo ograniczono postępowanie do ustalenia, że rowy zostały wykreślone z wykazu w latach 80-tych a więc uległy likwidacji i odstąpiono od określenia funkcji tych rowów oraz ustalenia związku przyczynowego pomiędzy brakiem realizacji tej funkcji a naruszeniem stosunków wodnych na działkach [...] i [...]. WSA wyjaśnił, że w dwóch pierwszych decyzjach merytorycznych akcentowano, że przywrócenie funkcji rowów jest niezbędne dla przywrócenia pierwotnych stosunków wodnych na przedmiotowym terenie. Również w decyzji kasacyjnej z 28 lipca 2023 r. przy ponownym rozpatrywaniu sprawy "nakazano wyjaśnić założenie funkcji, jaką miałyby pełnić rowy na działkach objętych wnioskiem".

W związku z powyższym w ponownie prowadzonym postępowaniu WSA nakazał rozważyć, czy w sprawie zachodzą okoliczności mogące stanowić podstawę do władczego działania organu poprzez sformułowanie wobec właścicielki działki nr [...] stosowanych nakazów na podstawie art. 191 P.w. W tym celu organy zstały zobowiązane określić, jaką funkcję w stosunkach wodnych pełniły sporne rowy (określą funkcję pierwotną tych rowów) i ustalić, czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy niezrealizowaniem tej funkcji a szkodą powstałą na gruncie (zarówno na działce nr [...] i [...]). Sąd zauważył również, że poniemieckie dreny łączące działkę skarżącego z rowami na działce nr [...] miały służyć odwadnianiu piwnicy pod budynkiem mieszkalnym na tej działce. Aktualnie stan zabudowy tej działki jest dużo bardziej intensywny. Dlatego organy powinny rozważyć, czy dla przywrócenia stosunków wodnych na spornym gruncie, decyzja restytucyjna powinna być jedynym wykorzystanym instrumentem prawnym, czy też zasadnym jest wdrożenie dodatkowych trybów.

Dyrektor ZZ PGW w Giżycku rozpoznając sprawę ponownie decyzją z dnia 3 października 2025 r. nr BG.ZPU.534.5.2025: (1) nakazał skarżącej odbudowę rowu melioracyjnego RL-2 na działce nr [...] od wylotu dreny fi 15 do granicy z działką nr [...] obręb [...], gm. Węgorzewo; (2) nakazał skarżącej odbudowę studni drenarskiej fi 100 na zachodniej granicy działki nr [...] na wysokości posesji [...] 8; (3) ustalił następujący zakres prac do wykonania: (-) usunięcie roślinności porastającej skarpy rowu, (-) hakowanie dna rowu, (-) szerokość w dnie od 0,5 m do 1,5m, (-) głębokość rowu min 0,6m, (-) odbudowę studni drenarskiej fi 100 w miejscu istniejącej, zniszczonej i określił termin wykonania prac do 30.06.2026 r. (pkt 4). Jako podstawą prawną orzekania organ I instancji wskazał art. 191 ust. 3 P.w.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ w pierwszej kolejności przypomniał, że prowadzone obecnie postępowanie dotyczy tylko i wyłącznie utrzymania urządzeń melioracyjnych na działce o nr [...] obręb [...], gmina Węgorzewo. Działka nr [...] będąca własnością M. D. znajduje się pomiędzy działkami [...] i [...] (obie należące do skarżącej), przy czym stwierdzono dużą różnicę wysokości pomiędzy działką nr [...] i działką [...] – należącą do A. P.

Dalej organ poinformował, że w celu ustalenia czy na działce nr [...] rzeczywiście występują urządzenia wodne, czy już zanikły, czy doszło do nienależytego utrzymania tych urządzeń oraz czy następstwem owego nienależytego utrzymania urządzeń wodnych jest zmiana jego funkcji lub szkodliwe oddziaływanie tego urządzenia na wody lub grunty, powołano biegłego - mgr inż. J. K. biegłego sądowego z zakresu budownictwa, budownictwa hydrotechnicznego i melioracji wodnych, który w dniu 6 czerwca 2025r. sporządził - opinię.

Opierając się na powyższej opinii organ I instancji ustalił, że na działce [...] znajdują się urządzenia melioracji wodnych, do których należą: studnia rewizyjna fi 100, układ drenarski rurociągi 7,5 cm, oraz 15 cm, wyloty układów drenarskich bez obudowy. Z obu tych wylotów wypływa woda kierując się po terenie do rowu RL2 (wykreślonego z ewidencji). Ponadto stwierdzono występowanie dwóch rozlewisk - zbiorników wodnych w tym jednego z umocnionymi brzegami opaską faszynową przy granicy z działką leśną. Stwierdzone urządzenia melioracyjne są w złym stanie technicznym i wymagają naprawy. Biegły wyjaśnił, że do rowu RL 2 wpływają również wody z wysoczyzny (posesja [...] 8, działka 56) zbieraczem fi 15 poprzez studnię rewizyjną. Rów RL 2 ma istotne znaczenie bowiem odwadnia tereny z wysoczyzny i stanowi końcowy ujściowy odcinek do jeziora. Dalej biegły wskazał, że: (1) pierwotna i aktualna funkcja urządzeń na działce [...] dot. melioracji gruntów rolnych oraz że funkcja ta jest zachowana z uwagi na brak zmiany przeznaczenia gruntów; (2) intensyfikacja zabudowy i produkcji zwierzęcej na działce [...] skutkuje spływem zanieczyszczeń (np. z płyt gnojowych) na działkę sąsiednią; (3) zły stan urządzeń na działce [...] nie oddziałuje negatywnie na działkę [...] z uwagi m.in. na różnicę wysokości.

W ocenie organu z przytoczonych przez biegłego okoliczności faktycznych wynika, rowy RL4 i RL2 na działce nr [...] istniały na gruncie. Górny odcinek rowu RL-2 nadal istnieje, ale jest w zaniku, a RL4 zanikł. Z ewidencji urządzeń melioracyjnych wynika wprawdzie, że przedmiotowe rowy skreślono, co nie zmienia niezbędności istnienia rowu LR2. W tych okolicznościach organ I instancji ww. decyzją nakazał wykonanie prac wynikających z ww. opinii biegłego, w tym doprowadzenie do należytego stanu rowu RL2 od granicy z działką nr [...] do wylotu drenarskiego fi 15 na działce [...] poprzez wykoszenie i odmulenie oraz odtworzenie studni drenarskiej fi 100 na zachodniej granicy działki [...]. Organ stwierdził jednocześnie, że postępowanie dotyczące odtworzenia rowu melioracyjnego RL 2, w dalszym jego przebiegu na granicy działek nr [...],[...], [...] w kierunku jeziora [...]go, będzie przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego wszczętego z urzędu.

Końcowo organ zasygnalizował też, że urządzenia melioracyjne na działce [...] zostały pierwotnie wykonane w celu melioracji gruntów rolnych. Obecnie funkcja ta została zachowana - nie nastąpiła zmiana przeznaczenia gruntu ani urządzeń. Zgodnie z ustaleniami działka ewidencyjna nr [...] położona jest znacznie niżej niż działka nr [...], drenaż na działce nr [...] jest czynny i woda swobodnie spływa na działkę nr [...]. Z uwagi na ukształtowanie terenu oraz istniejące zagospodarowanie przestrzenne brak jest, zdaniem organu, fizycznej możliwości, aby stan urządzeń melioracyjnych znajdujących się na działce nr [...] mógł wywoływać jakiekolwiek negatywne oddziaływanie na działkę nr [...]. Dodatkowo w związku z lokalizacją działki nr [...] w granicach Obszaru Chronionego Krajobrazu Krainy Wielkich Jezior Mazurskich, oraz Natura 2000 - Obszar Specjalnej Ochrony Ptaków "Jezioro [...]" (kod obszaru PLB280012) organ poinformował o konieczności uzyskania zgody RDOŚ w Olsztynie przed rozpoczęciem jakichkolwiek działań, które mogą potencjalnie oddziaływać na cele ochrony ww. obszarów.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła skarżąca.

W toku postępowania odwoławczego uczestnik postępowania M. D. w dniu 16 lutego 2026 r. złożył Analizę stanu i potrzeb technicznej rekonstrukcji systemu melioracyjnego na terenie gospodarstwa rolnego w m. [...].

Organ II instancji w toku postępowania odwoławczego pismem z dnia 30 stycznia 2026 r. zwrócił się do biegłego J. K. o doprecyzowanie ustaleń zawartych w opinii z dnia 6 czerwca 2025 r.

Następnie Dyrektor RZGW w Białymstoku decyzją z dnia 27 marca 2026r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności przesadził, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 191 ust. 3 P.w. albowiem funkcja urządzeń melioracyjnych znajdujących się na działce nr [...] została ustalona w toku postępowania przez organ I instancji. Ustalono, że studnia drenarska fi 100, układy drenarskie oraz rów RL-2 pełnią funkcję odprowadzania wód z układów drenarskich, w tym wód dopływających z działki nr [...].

Dalej powołując się na art. 191 ust 1 P.w. organ wyjaśnił, że w celu prawidłowego ustalenia właściwego trybu procedowania organ I instancji zobowiązany był do dokonania klasyfikacji złożonego wniosku, a decyzja restytucyjna może być wydana wyłącznie po ustaleniu: istnienia urządzenia wodnego, jego właściciela, nienależytego utrzymania oraz skutków tego stanu - zmiany funkcji lub szkodliwego oddziaływania. Brak którejkolwiek z tych przesłanek uniemożliwia zastosowanie art. 191 P.w.

Zdaniem organu II instancji zarzut braku analizy oddziaływania na środowisko i obszar Natura 2000 nie zasługuje na uwzględnienie albowiem planowane czynności polegają wyłącznie na przywróceniu drożności (sprawności technicznej), a co za tym idzie przywróceniu pierwotnej funkcji istniejących urządzeń wodnych (melioracji wodnych) poprzez odtworzenie tych urządzeń i ich konserwacji. Czynności określone w decyzji organu I instancji nie wiążą się z budową nowych urządzeń ani zmianą parametrów technicznych. Nakazane decyzją czynności mają charakter wyłącznie utrzymaniowy i restytucyjny polegają na odtworzeniu drożności istniejących urządzeń melioracyjnych bez budowy nowych obiektów, bez zmiany parametrów technicznych oraz bez ingerencji w siedliska przyrodnicze. Zatem sam fakt położenia działki w granicach obszaru Natura 2000 nie rodzi, zdaniem organu II instancji, automatycznie obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko. W niniejszej sprawie brak jest przesłanek wskazujących na ryzyko znaczącego negatywnego oddziaływania na cele ochrony obszaru Natura 2000.

Następnie organ poinformował, że biegły pismem z dnia 23 lutego 2026 r. uzupełnił opinie i wskazał, że na działce nr [...] znajdują się urządzenia melioracji wodnych do których należą studnia rewizyjna fi 100, układy drenarskie (rurociągi 7,5 cm oraz rurociąg 15 cm) oraz wyloty układów drenarskich bez obudów, z obu tych wylotów wypływa woda migrując do rowu RL-2 pozostającego w stanie zaniku. Ponadto biegły stwierdził występowanie dwóch rozlewisk (zbiorników wodnych), w tym jednego z umocnionymi brzegami opaską faszynową przy granicy z działką leśną nr [...], które pełnią korzystną rolę i powinny być utrzymane jako element systemu melioracyjnego. Układ drenarski jest alimentowany rurociągiem 7,5 cm przebiegającym pod drogą (działka nr [...]), a następnie przez działki nr [...] i [...] do działki [...]. Według biegłego zmiana średnicy rurociągu wynikła z naprawy dokonanej przez właściciela działki [...] (bez autoryzacji i dokumentacji). Biegły sądowy wyjaśnił, że likwidacja rowu RL-4 spowodowała nieuporządkowany dopływ wód na działkę nr [...] oraz ich migrację w kierunku rowu RL-2, który w tej sytuacji przejął funkcję odbiorczą, jednak ze względu na swój zły stan techniczny nie zapewnia prawidłowego odpływu. W związku z tym niezbędne jest doprowadzenie do należytego stanu rowu RL2 od [...] go do wylotu drenarskiego fi 15 na działce [...], poprzez wykoszenie i odmulenie a także odtworzenie studni drenarskiej fi 100 na granicy działki [...].

Konkludując organ II instancji uznał, że opinia wraz z uzupełnieniem jest kompletna i spójna, tym samym brak jest podstaw do powołania kolejnego biegłego.

Skargę na powyższą decyzję do tut. sądu administracyjnego wniosła A. P. zarzucając jej naruszenie:

1. art. 191 ust 1. P.w. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie na przyjęciu, że:

a) funkcja urządzeń melioracyjnych jest zachowana wyłącznie z uwagi na brak przeznaczenia gruntów oraz skierowaniu obowiązku wobec właściciela działki nr [...] mimo braku wykazania adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy stanem urządzeń na tej działce a naruszeniem stosunków wodnych;

b) w sprawie zachodzą przesłanki do wydania decyzji nakazującej odbudowę urządzenia melioracyjnego (w tym rowu RL-2), podczas gdy z ustaleń faktycznych sprawy - w szczególności z opinii biegłego - wynika, iż nie została spełniona jedna z koniecznych, kumulatywnych przesłanek zastosowania tego przepisu, tj. brak jest zmiany funkcji urządzenia wodnego ani jego szkodliwego oddziaływania;

2. art 138 § 1 k.p.a. w zw. z art 191 ust. 1 P.w. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji pomimo braku spełnienia przesłanek zastosowania tego przepisu;

3. art 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: "p.p.s.a."), poprzez niezastosowanie się do wiążących wskazań zawartych w wyroku WSA w Białymstoku z dnia 10.10.2024 r.

4. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, brak ustalenia istnienia związku przyczynowego pomiędzy nienależytym utrzymaniem urządzeń melioracyjnych a powstałą szkodą, oraz bezkrytyczne oparcie rozstrzygnięcia na wadliwej opinii biegłego;

5. art 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak dostatecznego uzasadnienia decyzji, uniemożliwiającego zrozumienie podstaw jej podjęcia oraz braku wyjaśnienia zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu;

6. art. 33 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2026 r. poz. 13) w zw. z art. 75 ust, 1 pkt 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2025 r. poz. 647) oraz art 234 ust 1 P.w., a także art 7 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie zbadania wpływu nakazanych robót na obszar Natura 2000 oraz pominięcie przesłanek środowiskowych przy wydaniu decyzji.

Pełnomocnik skarżącej podkreślił, że skarżąca jako właścicielka działki [...] od początku trwania przedmiotowego postępowania kwestionowała zasadność wykonywania jakichkolwiek działań na jej działce w szczególności poprzez "odtworzenie" rowu RL-2, wskazując m.in. na jego nieistnienie ewentualnie bezzasadność jego odtworzenia bez uprzedniej jego odbudowy na działce leśnej nr [...], na której znajduje się końcowy odcinek rowu RL-2, czy też negatywny wpływ "działań" na ustabilizowane na tym obszarze środowisko naturalne (obszar Natura 2000). Nawet organ w swoich wcześniejszych decyzjach przychylał się do argumentacji właścicielki działki [...] ustalając nieistnienie rowu RL-2 na działce [...] oraz że "brak konserwacji rowu RL-2 na działce leśnej o nr [...], uniemożliwia przeprowadzenie jego konserwacji na działce [...]", dodając przy tym, że przywrócenie pierwotnej funkcji przedmiotowego obiektu byłoby nieuzasadnione i nie przyniosłoby oczekiwanych rezultatów" (uzasadnieniu decyzji z dnia 20.06.2023 r.).

W ocenie pełnomocnika skarżącej, rów RL-2 (w zaniku) wskazywany przez organy jako znajdujący się obecnie na działce nr [...] nie stanowi końcowego odbiornika wód albowiem jego dalszy przebieg prowadzi przez działkę leśną nr [...], stanowiącą własność Lasów Państwowych, gdzie znajduje się ujście do jeziora [...]go. Nałożenia zatem na skarżącą obowiązku odbudowy rowu RL-2 należy uznać za co najmniej przedwczesne.

Pełnomocnik przypomniał też, że WSA nakazał ustalenie pierwotnej funkcji spornych urządzeń melioracyjnych, ich aktualnej funkcji oraz - co kluczowe - zbadania istnienia związku przyczynowego pomiędzy niezrealizowaniem tej funkcji a powstałą szkodą. W ocenie skarżącej zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności opinia biegłego, nie tylko nie potwierdza istnienia związku przyczynowego pomiędzy stanem urządzeń na działce nr [...] a powstałą szkodą, lecz wręcz wskazuje na inne źródło problemu. Biegły wskazał, że główną przyczyną naruszenia stosunków wodnych jest niedostosowanie systemu odwodnienia na działce nr [...] do prowadzonej działalności i fizyczna likwidacja rowu RL4 oraz spływ nieczystości z działki nr [...]. Jednocześnie biegły stwierdził brak szkodliwego oddziaływania działki nr [...] na działkę nr [...]. Zdaniem pełnomocnika skarżącej w okolicznościach sprawy brak jest podstaw do przyjęcia, że to stan urządzeń na działce nr [...] stanowi przyczynę naruszenia stosunków wodnych. W konsekwencji brak było podstaw do zastosowania art. 191 ust. 1 P.w. albowiem nie została spełniona przesłanka "szkodliwego oddziaływania" w rozumieniu tego przepisu. Zdaniem strony skarżącej nie można utożsamiać "szkodliwego oddziaływania" z sytuacją, w której właściciel ponosi negatywne skutki braku utrzymania urządzenia na własnym gruncie. Taka wykładnia prowadziłaby do niedopuszczalnego rozszerzenia zakresu zastosowania art. 191 ust. 1 P.w. i przekształcenia tego przepisu w instrument przymuszający właściciela do działania wyłącznie w jego własnym interesie, co pozostaje w sprzeczności z jego celem.

Zdaniem pełnomocnika bez znaczenia dla spełnienia przesłanek określonych w art. 191 ust. 1 P.w. pozostaje wskazana przez biegłego okoliczność, że rów RL-2 pełni ogólną funkcję odwadniania terenów wysoczyzny. Okoliczność ta ma charakter wyłącznie potencjalny, nie zaś konkretny i aktualny w kontekście występowania szkody lub zmiany stosunków wodnych na innych nieruchomościach.

Końcowo zaakcentowano też, że organy pominęły obowiązek uwzględnienia przesłanek środowiskowych przy stosowaniu art. 191 P.w., w szczególności nie zbadały wpływu nakazanych robót na stan wód, ekosystemy od wody zależne oraz ryzyko powstania szkód w środowisku, co pozostaje w sprzeczności z art. 234 ust. 1 tej ustawy oraz art. 75 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo ochrony środowiska.

Skargę na decyzję Dyrektora RZGW wniósł także M. D., ale jego skarga została odrzucona postanowieniem tut. sądu z dnia 26 czerwca 2026 r.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Skarżąca pismem z dnia 5 września 2026 r. uzupełniła skargę i wniosła o dołączenie dowodów załączonych do tego pisma.

Na rozprawie w dniu 17 września 2026 r. sąd dopuścił dowody z dokumentów dołączonych do pisma skarżącej z dnia 5 września 2026 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem aktualnej kontroli sądu jest decyzja Dyrektora RZGW w Białymstoku z 27 marca 2026 r. utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora ZZ w Giżycku z 3 października 2025 r. nakazującą skarżącej odbudowę rowu melioracyjnego RL-2 na działce nr [...] oraz odbudowę studni drenarskiej fi 100, a także określającą zakres i termin wykonania tych prac.

W pierwszej kolejności zaakcentować trzeba, że przedmiotowe postępowanie toczy się od 2021 roku i pierwotnie dotyczyło nie tylko urządzeń wodnych na działce o nr [...]ale również rowów melioracyjnych na działce nr [...] – obie działki należące do skarżącej. Obecnie kontrolowane postępowanie ograniczone zostało tylko do działki nr [...], przy czym sądowi z urzędu wiadomym jest, że w sprawie utrzymania urządzeń melioracyjnych na działce nr [...] zostały wydane odrębne decyzje, które wyrokiem tut. Sądu z dnia 14 lipca 2026r. o sygn. akt II SA/Bk 334/26 zostały uchylone.

Dalej należy też wskazać, że zaskarżona decyzja została wydana w wyniku ponownego rozpoznania sprawy w związku z uchyleniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 10 października 2024r. o sygn. akt II SA/Bk 430/24, uprzednio wydanej w sprawie decyzji Dyrektora RZGW w Białymstoku z dnia 27 maja 2024r. utrzymującej decyzję Dyrektora ZZ w Giżycku z dnia 22 marca 2024r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego dotyczącego przywrócenia funkcji urządzenia wodnego rowu melioracyjnego RL-4 i RL-2 na działce nr [...].

Zatem dla dokonania prawidłowej oceny sądowej w niniejszej sprawie konieczne jest usystematyzowanie prowadzonego postępowania i zaakcentowanie tych elementów stanu faktycznego i prawnego sprawy, które zostały przesądzone ww. wyrokiem WSA. Sąd rozpoznając przedmiotową sprawę związany jest bowiem oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w ww. wyroku stosownie do art. 153 p.p.s.a. Jak stanowi zaś powyższy przepis ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej ani sąd orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Kwestia, czy po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ podporządkował się wskazaniom sądu i jego ocenie prawnej, stanowi główne kryterium kontroli poprawności nowo wydanej decyzji, zaś nieprzestrzeganie tego przepisu podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziłoby do niespójności działania systemu władzy publicznej (por. wyroki NSA z: 27 lutego 2024r., II GSK 1245/20, 11 maja 2017 r. sygn. akt I FSK 1705/15 oraz 1 września 2016 r. sygn. akt II FSK 2029/14, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, "CBOSA").

I tak WSA w wyroku z 10 października 2024r. przesądził, że na działkach nr [...] i [...] naruszone są stosunku wodne – obie działki są zalewane, znajdują na nich zastoiska i rozlewiska. Aktualnie stan rowów melioracyjnych na działce w terenie nr [...] przedstawia się następująco: istniejący ale w zaniku rów RL-2 (odcinek górny rowu na działce [...] i odcinek środkowy po granicy działki [...] i [...]), istniejący rów RL-3 po granicy z działką [...] i [...] i rów RL- 4, który uległ zanikowi. Sąd ustalił też, że rowy te są elementem sieci melioracyjnej występującej na spornym terenie, przy czym nie doszło do zmiany przeznaczenia działek, co mogłoby skutkować utratą funkcji tych rowów. W oparciu o powyższe ustalenia WSA w ponownie prowadzonym postępowaniu zalecił organom rozważenie, czy w sprawie zachodzą okoliczności mogące stanowić podstawę do władczego działania organu poprzez sformułowanie wobec właścicielki działki nr [...] stosowanych nakazów na podstawie art. 191 P.w. W tym celu organy zobowiązane zostały określić, jaką funkcję w stosunkach wodnych pełniły sporne rowy (określą funkcję pierwotną tych rowów) i ustalić, czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy niezrealizowaniem tej funkcji a szkodą powstałą na gruncie (zarówno na działce nr [...] i [...]). Sąd zaakcentował przy tym, że poniemieckie dreny łączące działkę [...] z rowami na działce nr [...] miały służyć odwadnianiu piwnicy pod budynkiem mieszkalnym na tej działce. Aktualnie stan zabudowy tej działki jest dużo bardziej intensywny. Dlatego organy powinny rozważyć, czy dla przywrócenia stosunków wodnych na spornym gruncie, decyzja restytucyjna powinna być jedynym wykorzystanym instrumentem prawnym, czy też zasadnym jest wdrożenie dodatkowych trybów.

W ocenie składu orzekającego pomimo, że organy częściowo zadośćuczyniły wskazaniom co do dalszego postępowania zawartym w opisanym wyżej wyroku w zakresie uzupełnienia materiału dowodowego i pozyskania opinii biegłego sądowego z zakresu budownictwa, budownictwa hydrotechnicznego J. K. z 6 czerwca 2025r. oraz opinii uzupełniającej z lutego 2026 r., to ustalenia wynikające z tak uzupełnionego materiału nie zostały w sposób wystarczający "skonsumowane", przeanalizowane w kontekście przesłanek z art. 191 P.w. Przypomnieć należy, że sąd przed nałożeniem na właścicielkę działki nr [...]- stosowanych nakazów na podstawie ww. przepisu nakazał organom określić, jaką funkcję w stosunkach wodnych pełniły sporne rowy, określić ich funkcję pierwotną i ustalić, czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy niezrealizowaniem tej funkcji a szkodą powstałą na gruncie zarówno na działce nr [...] i [...]).

W tym miejscu należy przypomnieć, że zgodnie z art. 191 ust. 1 P.w. (stanowiącego podstawę prawną zaskarżonej decyzji) w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana funkcji tego urządzenia lub szkodliwe oddziaływanie tego urządzenia na wody lub grunty, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych z urzędu lub na wniosek, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód, może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi tego urządzenia przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód. Ustęp 2 tego przepisu stanowi, że w decyzji, o której mowa w ust. 1, określa się warunki i termin przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego, wykonania urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidacji szkód. Regulacja ta ma charakter restytucyjny. Jej zastosowanie nie jest uzależnione wyłącznie od ustalenia, że urządzenie wodne znajduje się w złym stanie technicznym. Konieczne jest bowiem wykazanie wszystkich przesłanek wynikających z art. 191 ust. 1 P.w., w tym związku pomiędzy nienależytym utrzymywaniem urządzenia a zmianą jego funkcji albo jego szkodliwym oddziaływaniem na wody lub grunty. Dopiero ustalenie tych okoliczności może stanowić podstawę do nałożenia obowiązków o charakterze restytucyjnym.

Odrębnie ustawodawca uregulował sytuację, w której określenie funkcji urządzenia wodnego, o którym mowa w art. 191 ust. 1 P.w., nie jest możliwe, wówczas - zgodnie z art. 191 ust. 3 tej ustawy - organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód, może, w drodze decyzji, określić na nowo funkcję tego urządzenia oraz nakazać jego odbudowę albo likwidację. To rozwiązanie odnosi się do tych urządzeń, których funkcja nie jest znana, np. dotyczy to rowów, które istnieją kilkadziesiąt lat i nie wiadomo jaką spełniają rolę. Przy czym art. 191 ust. 3 P.w. nie stanowi samoistnej, alternatywnej podstawy do wydania każdego nakazu odbudowy urządzenia wodnego. Jego zastosowanie jest uzależnione od uprzedniego ustalenia, że nie jest możliwe określenie funkcji urządzenia na zasadach wynikających z art. 191 ust. 1 P.w. Regulacja ta znajduje zastosowanie w szczególności w odniesieniu do urządzeń, których pierwotnej funkcji nie można ustalić, np. urządzeń istniejących od wielu lat, co do których brak jest wystarczających danych pozwalających na określenie roli, jaką miały pełnić w systemie wodnym. Jeżeli natomiast funkcja urządzenia wodnego została – tak jak w niniejszej sprawie - ustalona, podstawę działania organu należy oceniać w pierwszej kolejności przez pryzmat przesłanek określonych w art. 191 ust. 1 P.w.

Sam zatem fakt, że dla przywrócenia prawidłowego funkcjonowania urządzenia konieczne może być wykonanie prac o charakterze odbudowy, nie uzasadnia jeszcze zastosowania art. 191 ust. 3 P.w. Konieczne jest ustalenie, czy zachodzą przesłanki przewidziane w tym przepisie, w szczególności czy funkcja urządzenia rzeczywiście nie może zostać określona.

Zaakcentowanie powyższych kwestii ma fundamentalne znaczenie w okolicznościach niniejszej sprawy albowiem z opinii biegłego z dnia 6 czerwca 2025 r. oraz opinii uzupełniającej z lutego 2026 r. wynika jednoznacznie, że funkcja urządzeń melioracyjnych znajdujących się na działce nr [...] została określona. Biegły wskazał, że ich pierwotną i aktualną funkcją jest melioracja gruntów rolnych, a rów RL-2 pełni funkcję odprowadzania wód z terenów wyżej położonych i stanowi element większego systemu melioracyjnego. Przy czym samo ustalenie funkcji urządzenia wodnego nie przesądza jeszcze o możliwości prostego zastosowania art. 191 ust. 1 P.w. Jak podkreślono już wyżej konieczne jest dodatkowe ustalenie, czy doszło do jego nienależytego utrzymywania oraz czy następstwem tego nienależytego utrzymywania jest zmiana funkcji urządzenia albo jego szkodliwe oddziaływanie na wody lub grunty. W przypadku przyjęcia drugiej z tych przesłanek konieczne jest wykazanie związku przyczynowego pomiędzy stanem konkretnego urządzenia objętego nakazem a stwierdzonym szkodliwym oddziaływaniem. Samo zatem ustalenie, że urządzenie znajduje się w złym stanie technicznym, nie jest w tym zakresie wystarczające.

Jak zaakcentował już WSA w wyroku II SA/Bk 434/24 dla prawidłowego zastosowania art. 191 ust. 1 P.w. konieczne jest więc ustalenie (kumulatywnie) istnienia urządzenia wodnego, jego właściciela, nienależytego utrzymywania urządzenia oraz tego, czy następstwem nienależytego utrzymywania jest zmiana funkcji urządzenia lub jego szkodliwe oddziaływanie na wody lub grunty. W tym miejscu warto podkreślić, że wbrew stanowisku skarżącej, że art. 191 ust. 1 P.w. może znaleźć zastosowanie nie tylko wtedy, gdy niewłaściwe utrzymywanie urządzenia powoduje szkodliwe oddziaływanie na grunty sąsiednie. Ustawodawca posłużył się bowiem określeniem "na wody lub grunty", a zatem zakres przepisu nie został ograniczony do nieruchomości sąsiednich. Nie oznacza to jednak, że dla zastosowania tego przepisu wystarczające jest samo stwierdzenie pogorszenia stanu technicznego urządzenia. W każdej takiej sytuacji organ powinien wykazać, jaki konkretnie skutek przewidziany w art. 191 ust. 1 P.w. występuje w sprawie i czy pozostaje on w związku z niewłaściwym utrzymywaniem urządzenia objętego nakazem.

W niniejszej sprawie ma to szczególne znaczenie z uwagi na charakter istniejącego systemu melioracyjnego. Rów RL-2 i studnia znajdujące się na działce nr [...] stanowią element większego układu urządzeń służących odprowadzaniu wód. Z materiału zgormadzonego w sprawie wynika niespornie, że funkcjonowanie tego układu pozostaje związane również z rowem RL-4, którego fizyczne usunięcie zostało wskazane jako jedna z przyczyn obecnego sposobu przepływu wód, a także z dalszym odcinkiem systemu znajdującym się na działce nr [...]. W sprawie dotyczącej działki nr [...] ujawniono ponadto odrębne okoliczności związane ze sposobem odprowadzania wód z tej nieruchomości. Sporządzona na potrzeby niniejszej sprawy - opinia biegłego z 6 czerwca 2025 r. potwierdza, że na działce nr [...] znajdują się urządzenia drenarskie, studnia drenarska oraz wyloty układów drenarskich, z których wody odprowadzane są w kierunku rowu RL-2. Biegły stwierdził zły stan techniczny tych urządzeń oraz potrzebę ich naprawy. Jednocześnie, dokonując oceny przyczyn naruszenia stosunków wodnych, wskazał na znaczenie sposobu funkcjonowania systemu odwodnienia działki nr [...] (przy czym zaakcentował, że zły stan urządzeń znajdujących się na działce nr [...] nie powoduje negatywnego oddziaływania na działkę nr [...]) oraz fizyczną likwidację rowu RL-4. Biegły wskazał ponadto, że dla prawidłowego funkcjonowania układu konieczne jest doprowadzenie do należytego stanu rowu RL-2 na odcinku od jeziora [...]go do wylotu drenarskiego fi 15 na działce nr [...] poprzez jego wykoszenie i odmulenie, a także odtworzenie studni drenarskiej fi 100 na granicy działki nr [...].

Biegły ustalił również wzajemną zależność pomiędzy rowami RL-4 i RL-2. Wskazał, że fizyczna likwidacja RL-4 spowodowała zaburzenie dopływu wód na działkę nr [...], w następstwie czego część funkcji zbierania wód przejął rów RL-2. Jednocześnie, z uwagi na jego zły stan techniczny, RL-2 nie zapewnia prawidłowego odpływu tych wód. Z opinii wynika zatem, że obecny sposób funkcjonowania RL-2 pozostaje związany zarówno ze stanem technicznym tego urządzenia, jak i z wcześniejszą likwidacją RL-4. Zalecenia wynikające z opinii biegłego stanowiły podstawę do nałożenia przez organ pierwszej instancji obowiązku wykonania określonych prac na działce nr [...]. Organ I instancji jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia przyjął art. 191 ust. 3 P.w., mimo że z opinii biegłego wynikało, jaka jest funkcja urządzeń melioracyjnych objętych postępowaniem. Nie wyjaśniono przy tym, z jakich przyczyn organ uznał, że w sprawie zachodzi przesłanka zastosowania art. 191 ust. 3 P.w., skoro jednocześnie przyjęto bez zastrzeżeń - ustalenia biegłego dotyczące funkcji urządzeń wodnych.

Organ odwoławczy zaskarżoną decyzją utrzymał wprawdzie w mocy decyzję organu pierwszej instancji ale dokonał odmiennej kwalifikacji prawnej rozstrzygnięcia i przyjął jako podstawę prawną art. 191 ust. 1 P.w. W uzasadnieniu powołał się na ustalenia wynikające zarówno z opinii biegłego z 6 czerwca 2025 r., jak i z opinii uzupełniającej z lutego 2026 r., uznając, że zły stan techniczny urządzeń melioracyjnych na działce nr [...] powoduje zaburzenie odpływu wód i powstawanie rozlewisk. Organ II instancji nie dokonał jednak szczegółowej analizy wniosków opinii uzupełniającej, w szczególności w zakresie wzajemnego funkcjonalnego powiązania rowów RL-2 i RL-4 oraz wpływu likwidacji RL-4 na obecny sposób funkcjonowania RL-2. Powyższe uchybienie jest tym bardziej istotne, że utrzymując decyzję pierwszej instancji w mocy, organ odwoławczy przejął prawie bezkrytycznie jej rozstrzygnięcie w sytuacji, gdy po jej wydaniu zgromadzono nowy materiał dowodowy mogący mieć istotne znaczenie dla oceny prawidłowości tego rozstrzygnięcia. Samo powołanie się na opinię biegłego i przyjęcie jej zasadniczych wniosków nie może zastępować oceny, czy w świetle tych wniosków zostały spełnione wszystkie przesłanki zastosowania art. 191 ust. 1 P.w. oraz czy konkretny obowiązek nałożony na skarżącą pozostaje środkiem właściwym i wystarczającym dla usunięcia stwierdzonych skutków, do czego zobowiązał organy WSA w wyroku II SA/Bk 434/24.

W opinii uzupełniającej z lutego 2026 r. biegły potwierdził konieczność wykonania prac wskazanych w opinii z 6 czerwca 2025 r. (zaaprobowanych przez organ I instancji), a jednocześnie wskazał na potrzebę uciąglenia, np. rurociągiem krytym o średnicy fi 10, odcinka rowu RL-4 od działki nr [...] do rowu RL-2, z wykonaniem wylotu do tego rowu.

Do zalecenia tego organ odwoławczy w ogóle się nie odniósł. Nie oznacza to oczywiście, że organ był związany wnioskami biegłego w zakresie wyboru konkretnego sposobu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości. Opinia biegłego służy dostarczeniu wiadomości specjalnych, natomiast ocena prawna ustalonego stanu faktycznego oraz wybór środka adekwatnego do stwierdzonych okoliczności należą do organu. Niemniej jednak, jeżeli organ uznał, że dla osiągnięcia celu postępowania wystarczające jest nałożenie obowiązku odbudowy RL-2 oraz studni drenarskiej, pomimo wskazania przez biegłego na potrzebę przywrócenia ciągłości RL-4, powinien był te stanowisko należycie uzasadnić. W szczególności wyjaśnić, czy pominięcie tego elementu systemu melioracyjnego pozostaje bez wpływu na prawidłowe funkcjonowanie urządzeń objętych nakazem oraz czy odbudowa RL-2 i studni, bez przywrócenia ciągłości RL-4, jest środkiem wystarczającym do usunięcia skutków, które organ wiąże z nienależytym utrzymywaniem urządzeń na działce nr [...]. Kwestia ta ma istotne znaczenie dla oceny związku pomiędzy stanem urządzeń objętych decyzją, a skutkami w postaci zaburzenia stosunków wodnych, a tym samym dla ustalenia przesłanek zastosowania art. 191 ust. 1 P.w. Brak odniesienia się do tego zalecenia biegłego skutkuje brakiem możliwości ustalenia, czy organ dokonał pełnej oceny funkcjonowania całego układu urządzeń melioracyjnych, czy też przyjął zakres prac bez dostatecznego wyjaśnienia jego adekwatności do ustalonego w sprawie mechanizmu przepływu wód. W ocenie sądu brak takiej analizy ma istotne znaczenie także z tego względu, że opinia uzupełniająca wskazuje na funkcjonalne powiązanie rowów RL-4 i RL-2 (na co biegły również wskazywał w pierwszej opinii). Nie można zatem oceniać zasadności odbudowy RL-2 w oderwaniu od przyczyn, dla których rów ten przejął część funkcji przypisywanych uprzednio RL-4.

Należy przy tym zauważyć, że organ pierwszej instancji, wydając decyzję z 3 października 2025 r., nie dysponował jeszcze opinią uzupełniającą biegłego z lutego 2026 r. i z tego względu nie mógł uwzględnić zawartych w niej dodatkowych ustaleń i zaleceń. Sytuacja ta nie dotyczyła jednak organu odwoławczego, który w toku postępowania odwoławczego zwrócił się do biegłego o uzupełnienie opinii, a następnie dysponował jej pełną treścią przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Tym samym to na organie odwoławczym spoczywał obowiązek dokonania oceny całego zgromadzonego materiału dowodowego, z uwzględnieniem wniosków wynikających również z opinii uzupełniającej.

Wprawdzie z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ odwoławczy znał treść opinii uzupełniającej, jednak próżno doszukiwać się w nim uzasadnienia, jakie znaczenie przypisał zawartym w niej - ustaleniom. Nie wyjaśniono również, dlaczego w ocenie organu zakres prac ograniczony do odbudowy RL-2 i studni drenarskiej jest wystarczający dla osiągnięcia celu postępowania, skoro biegły wskazał na potrzebę odtworzenia także elementu układu odpowiadającego za dopływ wód do RL-2.

Wobec powyższego sąd uznał, że organy pomimo, że częściowo wykonały zalecenia wynikające z wcześniejszego wyroku w zakresie uzupełnienia materiału dowodowego, jednak nie dokonały pełnej i wszechstronnej oceny wyników przeprowadzonego postępowania dowodowego. W szczególności nie przeanalizowały w sposób wystarczający znaczenia opinii uzupełniającej dla oceny przesłanek zastosowania art. 191 ust. 1 P.w. Organ odwoławczy, przyjmując ten przepis jako podstawę prawną rozstrzygnięcia, powinien był odnieść istotne ustalenia biegłego do każdej z przesłanek określonych w tym przepisie, a następnie wyjaśnić, w jaki sposób ustalenia te uzasadniają zastosowanie tego konkretnego środka o charakterze restytucyjnym. Tego elementu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ewidentnie zabrakło.

Nie jest przy tym wystarczające samo ustalenie, że pierwotna funkcja urządzeń melioracyjnych na działce nr [...] została zachowana z uwagi na niezmieniony sposób użytkowania nieruchomości. Okoliczność ta może mieć znaczenie dla ustalenia funkcji urządzeń, nie przesądza jednak o spełnieniu pozostałych przesłanek art. 191 ust. 1 P.w., do czego zobowiązał organ WSA w poprzednio wydanym wyroku. W szczególności nie ustalono, czy nienależyte utrzymywanie tych urządzeń doprowadziło do zmiany ich funkcji albo do ich szkodliwego oddziaływania na wody lub grunty. Kwestia ta wymagała odrębnego ustalenia i oceny, z uwzględnieniem związku przyczynowego pomiędzy stanem urządzeń objętych nakazem a konkretnym skutkiem, którego usunięciu miały służyć nałożone obowiązki. W ocenie sądu w okolicznościach przedmiotowej sprawy niewystarczające było ograniczenie się do stwierdzenia, że na działce nr [...] występują zastoiska lub podtopienia. Sam fakt występowania takich zjawisk nie przesądza bowiem o ich źródle. W sprawie ujawniono kilka potencjalnie istotnych czynników: stan RL-2 i studni, fizyczną eliminację RL-4, sposób odwodnienia działki nr [...] oraz funkcjonowanie dalszej części systemu na działce nr [...]. Organ powinien zatem wykazać, który z tych czynników, w jakim zakresie i z jakiego powodu pozostaje w związku z przesłanką określoną w art. 191 ust. 1 P.w.

Końcowo odnosząc się zaś do zarzutu skarżącej w zakresie braku analizy dalszego przebieg rowu RL-2 dla celowości i skuteczności nakazanych prac na działce nr [...], zaakcentować trzeba organ pierwszej instancji wyjaśnił, że odtworzenie dalszego odcinka RL-2, przebiegającego na granicy działek nr [...], [...] i [...] w kierunku jeziora [...]go, będzie przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego wszczętego z urzędu. Rozdzielenie zatem obu postępowań nie wyłącza możliwości nałożenia obowiązków dotyczących urządzeń na działce nr [...].

Reasumując, za zasadny sąd uznał zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organy w toku postępowania zgromadziły niezbędny materiał dowodowy, ale nie dokonały jego prawidłowej analizy w wyniku czego nie wyprowadziły z niego również logicznych wniosków. Zasada prawdy obiektywnej wymagała nie tylko zebrania dowodów, lecz także ich wszechstronnego rozważenia i powiązania ustalonych faktów z przesłankami zastosowanej normy prawa materialnego. Z tych samych względów zasadny jest zarzut dotyczący art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie decyzji powinno w sposób pozwalający na kontrolę sądową przedstawiać tok rozumowania organu, w tym wskazywać, dlaczego przyjęte ustalenia prowadzą do wniosku o spełnieniu przesłanek art. 191 ust. 1 P.w. W niniejszej sprawie uzasadnienie decyzji, w szczególności organu II instancji, nie wyjaśnia w sposób dostateczny relacji pomiędzy złym stanem RL-2 i studni a pozostałymi ustalonymi przyczynami zaburzeń stosunków wodnych. Nie wynika z niego również, dlaczego przyjęto taki, a nie inny, zakres nakazanych prac i dlaczego pominięto treść opinii uzupełniającej biegłego, wskazując jedynie na jej istnienie.

Zdaniem sądu zasadny jest również zarzut naruszenia art. 138 § 1 k.p.a. w związku z art. 191 ust. 1 P.w. Organ odwoławczy nie był związany kwalifikacją prawną przyjętą przez organ pierwszej instancji i mógł dokonać odmiennej oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego. Przyjęcie jako podstawy rozstrzygnięcia art. 191 ust. 1 P.w. wymagało jednak wykazania, że w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki zastosowania tego przepisu. Tymczasem uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie pozwala na stwierdzenie, że organ odwoławczy w sposób pełny i jednoznaczny ustalił oraz ocenił okoliczności istotne z punktu widzenia tych przesłanek, w szczególności związek pomiędzy nienależytym utrzymywaniem urządzeń wodnych, a szkodliwym oddziaływaniem na wody lub grunty. W konsekwencji sama zmiana podstawy prawnej rozstrzygnięcia nie stanowiła uchybienia, jednak jej przyjęcie nie zostało poprzedzone pełną oceną stanu faktycznego w świetle wymagań wynikających z art. 191 ust. 1 P.w.

W sprawie dotyczącej działki nr [...] ujawniono ponadto dodatkowe okoliczności związane ze sposobem odprowadzania wód z tej nieruchomości, które były przedmiotem odrębnego postępowania cywilnego, zakończonego wyrokiem Sądu Okręgowego w Olsztynie z 30 września 2024 r., sygn. [...]. Orzeczenie to nie przesądza oczywiście o spełnieniu przesłanek art. 191 ust. 1 P.w., ponieważ dotyczy innego postępowania i innego przedmiotu rozstrzygnięcia. Ma jednak znaczenie jako materiał odnoszący się do potencjalnego źródła zmian stosunków wodnych na działce nr [...]. Organ powinien zatem uwzględnić tę okoliczność przy ocenie związku przyczynowego, nie przesądzając z góry, że stanowi ona wyłączną przyczynę występujących zjawisk.

Odnosząc się natomiast do zarzutu dotyczącego położenia nieruchomości na obszarze Natura 2000, wskazać należy, że okoliczność ta sama w sobie nie stanowi przeszkody do wykonania prac związanych z utrzymaniem urządzeń melioracyjnych. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem decyzji były bowiem prace o charakterze utrzymaniowym i restytucyjnym, zmierzające do przywrócenia prawidłowego funkcjonowania istniejących urządzeń wodnych, a nie realizacja nowej inwestycji powodującej zmianę sposobu zagospodarowania terenu lub ingerencję w istniejące stosunki wodne wykraczającą poza przywrócenie ich prawidłowego funkcjonowania. Z tego względu samo położenie nieruchomości w granicach obszaru Natura 2000 nie oznacza automatycznie obowiązku uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach ani przeprowadzenia oceny oddziaływania na obszar Natura 2000. Konieczność zastosowania właściwego instrumentu ochrony środowiska zależy bowiem od charakteru planowanych prac oraz możliwości ich negatywnego oddziaływania na cele ochrony danego obszaru.

W związku z powyższym w ponownie prowadzonym postępowaniu organy zobowiązane będą jeszcze raz rozważyć, czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy zachodzą podstawy do nałożenia na właścicielkę działki nr [...]– działań restytucyjnych w oparciu o art. 191 ust. 1 P.w. opierając swoją ocenę na zgromadzonym materiale dowodowym, w tym na wnioskach wynikających z opinii biegłego z 6 czerwca 2025r. oraz opinii uzupełniającej i opisanego w niej mechanizmu funkcjonowania systemu odwodnienia, znaczenia likwidacji RL-4 dla przepływu wód oraz wpływu stanu RL-2 i studni na prawidłowość odprowadzania wód. W przypadku zaś uznania przez organ za zasadne nałożenia obowiązku dotyczącego odbudowy RL-2 i studni drenarskiej, w dalszym ciągu konieczne będzie wykazanie, w jaki sposób obowiązek ten pozostaje w związku z przesłankami art. 191 ust. 1 P.w. i czy pozwala na usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości. Organy powinny również rozważyć wskazane w opinii uzupełniającej rozwiązanie polegające na przywróceniu ciągłości RL-4 oraz wyjaśnić, czy i jakie znaczenie ma ono dla osiągnięcia prawidłowego funkcjonowania całego systemu. W ocenie sądu dopiero tak przeprowadzona analiza pozwoli na ocenę, czy w sprawie rzeczywiście zachodzą wszystkie przesłanki zastosowania art. 191 ust. 1 P.w. oraz jaki zakres obowiązków może zostać nałożony na właścicielkę przedmiotowych urządzeń melioracyjnych. Jak wskazano już wyżej dla zastosowania powyższej regulacji konieczne jest wykazanie, że nienależyte utrzymywanie tych konkretnych urządzeń wywołało skutek określony w tym przepisie, a także że zakres nakazanych prac pozostaje adekwatny do usunięcia tego skutku. Samo stwierdzenie złego stanu technicznego urządzenia wodnego nie przesądza bowiem o spełnieniu opisanych w tym przepisie – przesłanek.

Konkludując sąd doszedł do wniosku, że opisane uchybienia, polegające przede wszystkim na naruszeniu art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 191 ust. 1 P.w., miały istotny wpływ na wynik sprawy. Nieprawidłowa ocena zgromadzonego materiału uniemożliwiła bowiem prawidłowe ustalenie przesłanek zastosowania wskazanego przepisu prawa materialnego i zakresu obowiązku nałożonego na skarżącą.

Z podanych względów, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lic. c w zw. z art. 134 p.p.s.a., sąd uchylił decyzje organów obu instancji. Zwrot kosztów postępowania sądowego od organu na rzecz skarżącej orzeczono w oparciu o art. 200 p.p.s.a. Do kosztów zaliczono wpis sądowy (300 zł) oraz koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru (480 zł) - § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2026 r., poz. 215).

Małgorzata Roleder Anna Bartłomiejczuk Elżbieta Trykoszko