Skarżący chciał zwrotu prawa jazdy. Sąd uchylił decyzje o umorzeniu postępowania

Pismem z dnia 12 marca 2026 r. P.C. (dalej jako: "strona" lub "skarżący") złożył do tut. Sądu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej jako: "Kolegium" lub "organ odwoławczy"), opisaną w rubrum nn. wyroku. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Decyzją z dnia 5 lutego 2026 r. nr [...], Prezydent Miasta S. (dalej jako: "organ I instancji" lub "Prezydent"), działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1691 ze zm.), dalej powoływanej jako: "k.p.a.", w zw. z art. 25 oraz art. 5 ust. 6 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.: Dz. U. z 2026 r., poz. 79), dalej jako: "u.p.o.u.al." umorzył postępowanie w sprawie wystąpienia z wnioskiem o uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, usunięcie blokady w systemach informatycznych oraz wydanie nowego dokumentu prawa jazdy z kategorią B i nowo uzyskaną kategorią C.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że przepisy u.p.o.u.al. wprowadzają rozdzielenie kompetencji organów na zadania zarezerwowane dla organu właściwego wierzyciela oraz dla organu właściwego dłużnika alimentacyjnego. W przypadku przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną organ właściwy wierzyciela wnioskuje do organu właściwego dłużnika o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego. W takim przypadku organ właściwy dla miejsca zamieszkania dłużnika wzywa go na wywiad alimentacyjny mający na celu ustalenie między innymi sytuacji dłużnika oraz przyczyn niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego. W przypadku zgłoszenia się dłużnika na wywiad podejmowane są dalsze kroki mające na celu jego aktywizację zawodową. W przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny nie reaguje na przesyłaną korespondencję lub odmawia współpracy organ wszczyna postępowanie administracyjne w sprawie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Dłużnik jest zawiadamiany o wszczęciu takiego postępowania, może na każdym jego etapie wnosić zastrzeżenia, brać w nim czynny udział. Jednocześnie w korespondencji z organem egzekucyjnym ustalany jest stan prowadzonej egzekucji, w szczególności czy dłużnik w ciągu ostatnich 6 miesięcy wywiązuje się z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty zasądzonych alimentów. W przypadku niespełnienia tego warunku wydawana jest decyzja o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Taka decyzja może być wydana tylko jeden raz wobec danego dłużnika alimentacyjnego. Dopiero po uprawomocnieniu się takiej decyzji organ kieruje wniosek o zatrzymanie prawa jazdy. Warunki zwrotu zatrzymanego prawa jazdy ściśle określa ustawa - zgodnie z art. 5 ust. 6 u.p.o.u.al. uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub gdy nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego.

Dalej Prezydent podkreślił, że działania zmierzające do zwrotu zatrzymanego prawa jazdy podejmowane są z urzędu po zaistnieniu wskazanych wyżej ustawowych przesłanek. Skierowanie do starosty wniosku o zwrot zatrzymanego prawa jazdy nie jest bowiem poprzedzone żadnym postępowaniem administracyjnym w tym zakresie, nie są również wydawane żadne akty administracyjne jak np. decyzja. Tym samym odmowa skierowania takiego wniosku również nie wymaga wydania decyzji administracyjnej w tym zakresie.

Niemniej organ I instancji po otrzymaniu wniosku skarżącego o wystąpienie do starosty o uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy wszczął postępowanie administracyjne mające na celu zbadanie, czy zaistniały przesłanki warunkujące wystąpienie z takim wnioskiem. Decyzją z 25 kwietnia 2016 r. [...] wydaną przez Burmistrza Miasta K. skarżący został uznany za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzja została wydana z uwagi na fakt, iż skarżący nie zgłaszał się na wezwanie do stawienia na wywiad alimentacyjny i złożenia oświadczenia majątkowego. Decyzja ta jest prawomocna i w dalszym ciągu pozostaje w obrocie prawnym.

Dalej Prezydent wskazał, że skarżący jest osobą zobowiązaną do alimentacji łącznie wobec czterech osób uprawnionych w miesięcznych kwotach: J.C. - 500 zł, A.C. - 350 zł, N.C. - 350 zł, D.C. - 450 zł. Postępowanie egzekucyjne w zakresie w/w alimentów prowadzi Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w W.. Jak wynika z zaświadczeń otrzymanych w dniach 27 stycznia 2026 r. i 29 stycznia 2026 r. od komornika, w ciągu ostatnich 6 miesięcy skarżący nie wywiązywał się ze zobowiązań alimentacyjnych na każde z dzieci w kwotach nie niższych niż 50 % zasądzonych alimentów. Jednocześnie skarżący nie utracił statusu dłużnika alimentacyjnego.

W konsekwencji powyższego organ I instancji doszedł do wniosku, że postępowanie jest bezprzedmiotowe. W sprawie nie zaszły przesłanki wskazane w art. 5 ust. 6 u.p.o.u.al. obligujące organ do skierowania z urzędu wniosku o zwrot zatrzymanego prawa jazdy.

W odwołaniu od powyższej decyzji i piśmie to odwołanie uzupełniającym skarżący zarzucił organowi I instancji błąd w ustaleniach faktycznych i procesowych, polegający na oparciu rozstrzygnięcia o niewłaściwą sygnaturę akt komorniczych, podczas gdy sprawa powinna być rozpatrywana w oparciu o dokumentację i sygnaturę przekazaną z MOPS w K., gdzie przesłanka 50% wpłat jest w pełni spełniona. Wskazał, że Prezydent naruszył obowiązek wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i zignorował dowody wpłat będące w posiadaniu skarżącego oraz dokumentacji przesłanej z K., co doprowadziło do błędnego uznania, że strona nie wywiązuje się ze zobowiązań.

Skarżący podniósł, że dysponuje dowodami wpłat, których organ nie wziął pod uwagę. Wskazał także, że blokowanie mu możliwości pracy jako kierowca zawodowy w oparciu o błędne sygnatury komornicze jest działaniem bezprawnym i niszczącym jego sytuację życiową

Zaskarżoną obecnie decyzją Kolegium utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy w całości.

W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium przywołało przepisy prawa, znajdujące zastosowanie w sprawie, w tym w szczególności właściwe przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wskazał, że złożenie przez organ właściwy dłużnika alimentacyjnego wniosku o uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy uzależnione jest od spełnienia jednej z przesłanek, tj.: ustania przyczyny zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w art. 5 ust. 3, oraz wywiązywanie się przez dłużnika alimentacyjnego przez okres ostatnich 6 miesięcy w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub gdy nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego.

Organ odwoławczy wskazał, że prowadzone przez organ I instancji czynności miały na celu wyłącznie ustalenie zaistnienia właściwych przesłanek z art. 5 ust. 6 u.p.o.u.al. Stanowiły one konsekwencję złożonego przez skarżącego wniosku z dnia 20 października 2025 r. o zwrot zatrzymanego prawa jazdy. Obowiązujące przepisy prawa nie przewidują, aby organ podejmujący właściwe czynności mógł (lub był zobowiązany) do wydania w niniejszej sprawie wiążących orzeczeń administracyjnych w postaci decyzji czy postanowień. Kolegium wskazało, że organ właściwy dłużnika alimentacyjnego jest umocowany do złożenia do starosty wniosku o uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Wniosek do starosty posiada formę czynności materialno-technicznej, zatem nie prowadzi się w takiej sprawie postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji administracyjnej o zwróceniu się lub odmowie zwrócenia się z wnioskiem do starosty o uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Brak jest tu zatem sprawy administracyjnej

W tej sytuacji Kolegium uznało, że prowadzenie postępowania administracyjnego w sprawie wystąpienia przez organ właściwy dla dłużnika alimentacyjnego z wnioskiem do starosty o uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, jest bezprzedmiotowe ze względu na brak podstawy prawnej do wydania decyzji administracyjnej w tym przedmiocie. W konsekwencji postępowanie prawidłowo zostało przez organ I instancji umorzone.

W skardze sądowej na powyższe rozstrzygnięcie skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 15 k.p.a. poprzez brak merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ II instancji;

- art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez całkowite pominięcie dowodu w postaci uchylenia decyzji o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań;

- art. 5 ust. 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

W uzasadnieniu skargi skarżący poniósł, że zatrzymanie prawa jazdy jest środkiem o charakterze dyscyplinującym. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że organ administracji ma obowiązek każdorazowo badać, czy przyczyna zatrzymania prawa jazdy nadal istnieje. Utrzymywanie tej sankcji, gdy dłużnik wywiązuje się ze swoich obowiązków jest nieproporcjonalne i narusza art. 2 Konstytucji RP.

Jego zdaniem Kolegium w zaskarżonej decyzji zaniechało rzetelnej analizy, poprzestając na automatyzmie, podczas gdy decyzja administracyjna musi być wynikiem wnikliwej analizy całokształtu materiału dowodowego, a nie tylko wybranego przez organ wycinka danych. W niniejszej sprawie organ pominął fakt, że status dłużnika uchylającego się został wyeliminowany już w marcu 2025 r. Dodatkowo, w ocenie strony organ odwoławczy w niniejszej sprawie nie przedstawił argumentacji prawnej, która obalałaby skuteczność jego wniosku o zwrot uprawnień. Brak takiego wyjaśnienia czyni decyzję dotkniętą wadą istotnego naruszenia przepisów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ale z innych powodów niż wyartykułowane w jej treści.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.) - dalej "p.p.s.a." kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiotem skargi jest decyzja Kolegium o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji z dnia 5 lutego 2026 r. nr [...] umarzającej postepowanie w sprawie wszczętej wnioskiem skarżącego z dnia 20 października 2026 r. Przedmiotem wniosku skarżącego było wystąpienie do starosty z wnioskiem o "niezwłoczne uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, usunięcia blokady w systemach informatycznych oraz wydania nowego prawa jazdy z kategorią B i nowo uzyskana kategorią C."

Jak wynika z treści art. 5 ust. 6 u.p.o.u.al. uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy:

1) ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub

2) nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego.

Przywołany przepis ustawy nie generuje po stronie organu właściwego dłużnika żadnego postępowania administracyjnego zapoczątkowanego wnioskiem samego dłużnika skarżącego. Jeżeli organ dłużnika stwierdzi, że zaszły przesłanki określone w tym przepisie zwraca się z urzędu z wnioskiem do starosty o uchylenie decyzji starosty o zatrzymaniu prawa jazdy. Taka treść przepisu wyznacza po stronie organu właściwego dłużnika obowiązek monitorowania sytuacji dłużnika alimentacyjnego w celu uniknięcia sytuacji mogącej narazić go na nieuzasadnione konsekwencje prawne jego właściwego postępowania. W konsekwencji, zdaniem Sądu, oznacza to brak możliwości wszczęcia i prowadzenia przez organ właściwy dłużnika postępowania administracyjnego w przedmiocie złożenia wniosku o uchylenie decyzji o zatrzymanie prawo jazdy.

Odnosząc te rozważania do rozpatrywanej sprawy decyzja organu I instancji o umorzeniu postępowania była decyzją wadliwą, ponieważ jako organ właściwy dłużnika nie miał on podstaw prawnych do wszczęcia i prowadzenie postępowania w sprawie wniosku złożonego przez skarżącego. Z treści uzasadnienia jego decyzji wynika, że prowadził on postępowanie wyjaśniające. W konsekwencji dokonanych ustaleń co do spełnienia przez skarżącego przesłanek z art. 5 ust. 6 u.p.o.u.al. uznał, że postępowanie w sprawie jest bezprzedmiotowe.

Brak możliwości wszczęcia i prowadzenia administracyjnego postępowania oznacza, że organ I instancji powinien był skorzystać z art. 61a k.p.a. czego nie uczynił. Z tego powodu również decyzja organu odwoławczego nie zasługuje na aprobatę, ponieważ mimo dostrzeżenia braku możliwości wydania w sprawie decyzji dotyczącej wniosku skarżącego postanowił on uznać decyzję organu I instancji za prawidłową.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Prowadząc ponownie postępowanie organ I instancji uwzględni stanowisko Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku.