Chory na chorobę onkologiczną przedsiębiorca bez umorzenia składek ZUS. WSA oddalił skargę

Decyzją z dnia [...] lutego 2026 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej jako k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 350 ze zm., dalej jako u.s.u.s.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako ZUS) utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...] lipca 2024 r. nr [...] o odmowie B.B. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w dniu 29 kwietnia 2024 r. do ZUS wpłynął wniosek B.B. o umorzenie należności z tytułu składek. Decyzją z [...] lipca 2024 r., nr [...] ZUS odmówił B.B. umorzenia należności z tytułu składek, podając, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., strona nie wykazała, że zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej gospodarstwa domowego, strona nie wykazała, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, strona nie wykazała, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Od powyższej decyzji B.B. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] września 2024 r., nr [...] ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2024 r., nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 11 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Go 542/24 uchylił decyzję ZUS z dnia [...] września 2024 r., nr [...]. Wątpliwości Sądu na gruncie rozpoznawanej sprawy budziło stanowisko organu w zakresie przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. W tym zakresie organ podał jedynie, że Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Dalej Sąd podniósł, że organ I instancji podał, iż aktualnie skarżący nie posiada składników majątkowych, z których można prowadzić skutecznie egzekucję, ale brak w tym zakresie cech definitywnego braku możliwości odzyskania należności, stwierdzając jednocześnie, że skarżącemu pozostało 9 lat do wieku emerytalnego i uznał jego sytuację za przejściową, wskazując, że jest on w stanie znaleźć stałą pracę. Ponadto w ww. decyzji wskazano, że przesłanka całkowitej nieściągalności opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. WSA wskazał, że organ nie wyjaśnił, na jakiej podstawie stwierdził brak oczywistości co do nieuzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Pominięto również, że zadeklarowana przez skarżącego wysokość raty to 20,00 zł, a jednocześnie organ stwierdził brak składników majątkowych. Zdaniem Sądu, dokonana przez organ ocena, czy zachodzą przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. budzi zastrzeżenia. Dalej sąd podał, że istotne zastrzeżenia budzi kwestia ustalenia i oceny przez organ sytuacji finansowej (materialnej) skarżącego. WSA podniósł, że wprawdzie skarżący nie legitymował się na dzień orzekania przez organ orzeczeniem potwierdzającym brak zdolności do pracy to jednak należy uwzględnić, że jest on w toku wymagającego leczenia, co potwierdza dokumentacja medyczna. Wynika z niej, że skarżący jest zdolny do wykonywania czynności osobistych, ale niezdolny do pracy. Organ w decyzji uznał, że stan zdrowia skarżącego nie uniemożliwia uzyskania dodatkowego dochodu wskazując, że [...] maja 2024 r. zawiesił on działalność gospodarczą, a źródłem jego utrzymania jest wypłata świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. Zatem, zdaniem organu, stan zdrowia skarżącego nie oznacza pozbawienia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. WSA podniósł również, że zawieszenie działalności gospodarczej nie musi oznaczać powrotu do prowadzenia regularnej działalności zawodowej i osiągania dochodu umożliwiającego uregulowanie zaległości wobec ZUS. Sąd wskazał, że ponownie dokonując oceny w ww. zakresie organ powinien wziąć pod uwagę przede wszystkim szczególne okoliczności, w jakich się skarżący znajduje, dotknięty ciężką chorobą przewlekłą, w trakcie wymagającego leczenia, i w tym kontekście istotne jest dokonanie rzetelnej i realnej oceny możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności składkowych.

Ponownie rozpoznając sprawę WSA zobowiązał organ do uzupełnienia niezbędnego materiału dowodowego celem ustalenia stanu faktycznego w sprawie w sposób jednoznaczny, w szczególności w sposób pozwalający ustalić sytuację materialną skarżącego. Następnie zaś na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, uwzględniając w szczególności sytuację zdrowotną, organ powinien dokonać oceny przesłanek z art. 28 ust. 3 i ust. 3 a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia, a wydając decyzję prawidłowo ją uzasadnić stosownie do wymogów art. 107 § 3 k.p.a.

Rozpoznając ponownie sprawę organ dokonał analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego i ustalił, że od [...] czerwca 2016 r. skarżący jest stanu wolnego, jest mikroprzedsiębiorcą, z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wykazał: za 2021 r.:- przychód-80.817,00 zł,- koszty - 6.719,00 zł, - zaliczkę na podatek dochodowy - 6.298,00 zł, - dochód-67.800,00 zł, za 2022 r.:- przychód -101.220,00 zł, - koszty-7.523,00 zł, - zaliczkę na podatek dochodowy - 7.964,00 zł,- dochód-85.733,00 zł, za 2023 r.:- przychód -104.410,00 zł, - koszty-8.389,00 zł, - zaliczkę na podatek dochodowy - 8.162,00 zł. - dochód - 87.859,00 zł, - firma nie jest w strukturze grupy kapitałowej, - skarżący nie pracuje zarobkowo, - nie pobiera renty czy emerytury, - nie posiada innych źródeł dochodu, - nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, - nie korzysta z innych form pomocy, - posiada stałe miesięczne wydatki: z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 1.000,00 zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 1.000,00 zł, związane z leczeniem w wysokości 200,00 zł, - prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, - nie posiada zobowiązań pieniężnych, - nie posiada nieruchomości, - nie posiada maszyn, urządzeń, środków transportu, - nie posiada wierzytelności, - firma nie pozostaje w likwidacji, upadłości czy postępowaniu restrukturyzacyjnym. W celu rozpatrzenia sprawy organ skorzystał z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej; Centralnej Ewidencji Pojazdów; Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Na ich podstawie organ ustalił, że: - [...] maja 2024 r. zawiesił skarżący działalność gospodarczą Przedsiębiorstwo "B" B.B. (kod 49.41. Z-Transport drogowy towarów), - skarżący pobiera zasiłek chorobowy z ZUS (świadczenie rehabilitacyjne), które w poszczególnych miesiącach wyniosło: za styczeń 2025 r. -1.590,92 zł brutto, tj. 1.399,92 zł netto, za luty 2025 r. - 1.436,96 zł, tj. 1.264,96 zł netto, za marzec 2025 r. -1.590,92 zł, tj. 1.399,92 zł netto, - posiada majątek ruchomy (samochód ciężarowy [...] z 1994 r. oraz [...] z 1997 r.) o wartości uniemożliwiającej dokonanie zastawu skarbowego, - nie jest właścicielem/współwłaścicielem nieruchomości.

W oparciu o uregulowania zawarte w art. 24 u.s.u.s. Zakład ustalił, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone. W związku z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, której przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostały wprowadzone zmiany dotyczące m.in. skrócenia okresu przedawnienia należności z tytułu składek do 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W świetle powołanego przepisu dochodzone należności ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Występują jednak pewne zdarzenia, które powodują, iż bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu, co oznacza, że 5-letni okres jest wydłużany. Zgodnie z art. 24 ust 5b ww. ustawy bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego 13 sierpnia 2012 r. i dalsze kierowanie należności do egzekucji spowodowało, iż bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu i pozostanie zawieszony do zakończenia egzekucji. Jednocześnie bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zwieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 2a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Zatem zawarcie umowy ratalnej z dnia [...] grudnia 2021 r. aneksowanej [...] grudnia 2023 r. również zawiesiło bieg terminu przedawnienia do dnia obowiązywania umowy ratalnej, tj. do [...] czerwca 2024 r. (rozwiązanie umowy). Z uwagi na powyższe, wszystkie należności, do których uregulowania skarżący jest zobowiązany są wymagalne.

Dalej organ wskazał na treść art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zgodnie z którym, należności z tytułu składek (w tym składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustalił, ze nie zachodzą przesłanki wskazane w ustalono, że: przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 -6 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r.. Nr 141, poz. 1365, dalej jako "rozporządzenie") należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku Ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ZUS stwierdził, że zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Zdarzenie losowe czy klęska żywiołowa nie były powodem zaprzestania prowadzenia działalności, ponieważ pozostaje zawieszona. Natomiast wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym [...] kwietnia 2024 r. skarżący poinformował, że choruje na cukrzycę typu II. W dniu [...] kwietnia 2024 r. zdiagnozowano u skarżącego [...]. Skarżący udokumentował powołane problemy zdrowotne. Wśród nich znajduje się orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności na czas określony, tj. do 31 stycznia 2028 r. Zdaniem ZUS problemy zdrowotne z pewnością są utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Dla wypełnienia przesłanki wymagany jest nie tylko fakt przewlekłej choroby, ale także pozbawienie możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie składek. Skarżący nie udowodnił, że nie może uzyskać dochodów ze względu na własny stan zdrowia. Jak wynika z przedłożonego dokumentu, skarżący może podejmować odpowiednie zatrudnienie ze wskazaniem warunków chronionych lub przystosowanego stanowiska. Na podstawie powyższych informacji ZUS uznał, że stan zdrowia nie wyklucza skarżącego definitywnie z możliwości podjęcia zatrudnienia. Również bardzo ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. W przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja skarżącego ma charakter trwały. ZUS wskazał, że upatruje szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości, co wynika z faktu, że skarżący ma 57 lat, czyli do osiągnięcia wieku emerytalnego zostało mu jeszcze 8 lat, wobec czego daje to podstawę organowi do przypuszczeń, że skarżący może być jeszcze na przestrzeni lat aktywny zawodowo. Na podstawie dostępnych materiałów ZUS uznał, że skarżący nie udowodnił iż jego sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności. Organ wskazał, że spłata zaległych składek byłaby możliwa w przypadku podjęcia przez skarżącego pracy zgodnie z wymogami zatrudnienia zawartymi w posiadanym dokumencie o niepełnosprawności. ZUS zauważył, że skarżący podniósł swoje kwalifikacje, uznać zatem należy, że posiadany dyplom inżyniera umożliwia mu podjęcie pracy w wielu zawodach, gdzie wymagane jest wykształcenie wyższe.

Ponadto zdaniem ZUS fakt, że skarżący zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, lecz jej całkowicie nie wyrejestrował oznacza, że w obrocie prawnym płatnik nadal pozostaje zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba prowadząca działalność gospodarczą. Wobec powyższego można przypuszczać, że w przyszłości może nastąpić wznowienie działalności. Na powyższą decyzję ZUS z dnia [...] lipca 2024 r., nr [...] B.B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 11 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Go 542/24 uchylił decyzję ZUS z dnia [...] maja 2025 r., nr [...]. Rozpatrując sprawę w zakreślonych granicach art. 153 p.p.s.a. Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. W ocenie Sądu zgodnie z wytycznymi wynikającymi z ww. wyroku, ponownie rozpoznając sprawę organ dokonał analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego pod kątem umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. i stwierdził, że przesłanki umorzenia wynikające z powyższych przepisów w niniejszej sprawie nie zostały spełnione. Organ wskazał, że organ egzekucyjny nie wydał postanowienia o bezskuteczności egzekucji co oznacza, że skarżący posiada zdolność egzekucyjną (art. 28 ust. 3 pkt 5), nadto w sierpniu 2024 r. postępowanie egzekucyjne zostało wznowione, a następnie wyegzekwowano środki pieniężne w kwocie 8.377,98 zł, a zatem nie można uznać, że zaległości są całkowicie nieściągalne. (art. 28 ust. 3 pkt 6).

Jak podkreślił Sąd ustalenia organu w powyższym zakresie znajdują oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Z akt sprawy wynika, że postępowanie egzekucyjne przeciwko skarżącemu prowadzone jest przez Dyrektora ZUS od 2012 r. W okresie od [...] grudnia 2021 r. do [...] czerwca 2024 r., ze względu na zawartą umowę o spłacie zaległości w systemie ratalnym postępowanie egzekucyjne było zawieszone. Następnie w sierpniu 2024 r. nastąpiło wznowienie postępowania egzekucyjnego, a w wyniku czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skarżącego wyegzekwowano kwotę 8.377,98 zł. W tej sytuacji zasadnie przyjął organ, że przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 nie zostały spełnione. Organ nie zastosował się w pełni do wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku z 11 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Go 542/24 dotyczących zastosowania w sprawie art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jak podkreślił WSA w badanej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że skarżący cierpi na przewlekłą chorobę, której skutkiem jest m.in. zawieszenie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Z akt sprawy wynika, że stan zdrowia oraz wynikająca z niego konieczność podjęcia intensywnego leczenia spowodowały, że skarżący nie wykonuje pracy zarobkowej. Stały dochód skarżącego stanowi świadczenie rehabilitacyjne, którego wysokość za miesiąc luty 2025 r. wynosiła netto - 1264,96 zł, a za miesiąc marzec 2025 r. netto - 1399,92 zł. Orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2025 r. skarżący został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Zgodnie z orzeczeniem skarżący może być zatrudniony w warunkach chronionych lub na stanowisku przystosowanym. Zdaniem WSA treść ww. orzeczenia wskazuje zatem, że stan zdrowia skarżącego nie wyklucza całkowicie podjęcia przez niego zatrudnienia, pod warunkiem że praca wykonywana będzie w warunkach chronionych lub na przystosowanym stanowisku. Organ biorąc pod uwagę treść ww. orzeczenia i uznając, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, bowiem podejmując odpowiednie zatrudnienie skarżący może dokonać spłaty zaległości z tytułu składek, w ocenie Sądu organ błędnie dokonał wykładni omawianego przepisu rozporządzenia. Czyniąc rozważania i analizując sprawę w omawianym zakresie organ pominął całkowicie okoliczność, że w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia jest mowa o pozbawieniu możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego spłatę należności, co oznacza, że nie chodzi w tym przepisie o pozbawienie możliwości uzyskiwania dochodu w ogóle, ale o uzyskiwanie takiego dochodu, który umożliwia spłatę należności. W tym kontekście argumentację organu opierającą się jedynie na twierdzeniu o możliwości podjęcia zatrudnienia w warunkach chronionych lub na stanowisku przystosowanym, bez bliższej analizy możliwości spłaty należności, należy w ocenie WSA uznać za niepełną oraz nie uwzględniającą wszystkich okoliczności danej sprawy.

Ponadto Sąd zwrócił uwagę, że zgodnie z orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2025 r. nr [...] skarżący został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy do [...] czerwca 2026 r., a data powstania całkowitej niezdolności do pracy to [...] maja 2024 r. W tej sytuacji, wobec treści ww. orzeczenia, argumentację organu dotyczącą możliwości podjęcia zatrudnienia w warunkach chronionych lub na stanowisku przystosowanym należało uznać za nieaktualną i nieprzystająca do stanu faktycznego spawy. Przy czym Sąd zauważył, że powyższe orzeczenie zostało przedłożone przez skarżącego dopiero na etapie postępowania sądowego, a zatem dokument ten nie stanowił materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym będącym podstawą wydania zaskarżonej decyzji i nie mógł stanowić przedmiotu oceny w tym postępowaniu. Reasumując powyższe, ze względu na niepełne odniesienie się w zaskarżonej decyzji do wszystkich okoliczności wskazanych w § 3 ust 1 pkt 3 rozporządzenia oraz uwzględniając treść orzeczenia Lekarza Orzecznika z dnia [...] czerwca 2025 r. (którego treść nie była organowi wiadoma), w ocenie Sądu organ musi ponownie zbadać możliwości umorzenia należności w oparciu o przesłankę z § 3 ust 1 pkt 3 rozporządzenia.

Ponadto, w ocenie Sądu, wobec treści ww. orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS, w sprawie zachodzi również potrzeba analizy spełnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Rozpatrując bowiem okoliczność spełnienia przesłanki z ww. przepisu organ oparł się na twierdzeniu o możliwości podjęcia przez skarżącego pracy w warunkach chronionych lub na przystosowanym stanowisku, przy czym w podjęciu zatrudnienia pomóc ma skarżącemu podniesienie kwalifikacji zawodowych. Jednocześnie wbrew wskazaniom wynikającym z wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 11 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Go 542/24 organ nie wyjaśnił na czym opiera przekonanie, że spłata należności nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych, przy czym ustalenia w tym zakresie winny opierać się na stanie aktualnym, nie zaś na zdarzeniach przyszłych i hipotetycznych. Rozpoznając powyższe zagadnienie, w celu ustalenia czy skarżący jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku, organ winien dokonać oceny możliwości spłaty należności poprzez ustalenie jego aktualnej sytuacji materialnej, w tym poprzez zestawienie wysokości uzyskiwanego dochodu z uwzględnieniem niezbędnych kosztów utrzymania, z wysokością zaległości przypadającą do spłaty. Ponadto organ powinien mieć na uwadze również to, że interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Zatem jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, iż opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek.

Ponownie rozpoznając sprawę ZUS uzyskując informacje od skarżącego, że nie posiada żadnych dodatkowych dokumentów obrazujących aktualną sytuację rodzinną, zdrowotną i finansową poza tymi, które znajdują się już w aktach sprawy i że nadal nie może pracować i przebywa na rencie, oparł swoje ustalenia na podstawie oświadczenia ROF złożonym w toku poprzednich postępowań ustalając dodatkowo, że skarżący ma syna B.B. (31 lat) oraz córki J.K. (34 lata) oraz I.M. (39 lat).

W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że rozstrzygając w sprawie dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek, organ powinien przeprowadzić postępowanie w zakresie ustalenia ustawowych przesłanek umorzenia i w zależności od jego wyniku orzec o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności. Poza zakresem tego postępowania pozostaje, co do zasady kwestia ewentualnego przedawnienia należności. Jednak w oparciu o uregulowania zawarte w art. 24 u.s.u.s, W ocenie organu zawarcie umowy ratalnej nr [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. aneksowanej [...] grudnia 2023 r. również zawiesiło bieg terminu przedawnienia do dnia obowiązywania umowy ratalnej, tj. do [...] czerwca 2024 r. (rozwiązanie umowy).

Organ wyjaśniając kwestię wystąpienia w przedmiotowej sprawie przesłanek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. podał, że: 1) przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; 2) przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;- ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe; 3) nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., ponieważ skarżący zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, co nie jest równoznaczne z zaprzestaniem jej prowadzenia; 4) przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie skarżący wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł; 5) przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi - Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; wobec skarżącego Dyrektor Oddziału ZUS prowadzi postępowanie egzekucyjne; postępowanie egzekucyjne nadal trwa; ponadto nie został ustalony element całkowitej nieściągalności długu; skarżący pobiera rentę w wysokości pozwalającej na prowadzenie z niej skutecznej egzekucji, zatem nie zostało spełnione kryterium braku majątku. Organ wskazał, że postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się, nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane. Dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych, organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Ponieważ wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, uniemożliwia to, zdanie ZUS pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Jednocześnie organ powołując się na art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r.. Nr 141, poz. 1365. Dalej jako rozporządzenie) wyjaśnił, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jak zauważył organ przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie zachodzi w przedmiotowej sprawie, ponieważ klęski żywiołowe i nadzwyczajne zdarzenie nie były przyczyną likwidacji działalności gospodarczej, gdyż działalność skarżącego została zawieszona. Jednocześnie decydując się na założenie działalności gospodarczej skarżący powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Skarżący poinformował organ, że zdiagnozowano u niego mięsaka, który umiejscowił się w lewym udzie. Najpierw przeszedł radioterapię w celu zmniejszenia guza, a następnie operację jego usunięcia. Skarżący oświadczył, że guz jest złośliwy, przedkładając stosowną dokumentację, w tym orzeczenie o swoim znacznym stopniu niepełnosprawności wydane do 31 stycznia 2028 r., a także orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do pracy do 30 czerwca 2026 r. W tym miejscu ZUS wyjaśnił, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia dłużnika całkowicie możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W niniejszej sprawie bezspornie została udowodniona obecna całkowita niezdolność skarżącego do pracy, jednak okoliczność ta nie może stanowić podstaw do umorzenia należności składkowych w niniejszym przypadku, albowiem przyznana została renta z tytułu niezdolności do pracy, która stanowi stały i regularny dochód skarżącego, który nawet po potrąceniu zajęcia komorniczego, wystarcza na pokrycie wykazanych wydatków związanych z utrzymaniem. Zatem, w ocenie ZUS można uznać, że skarżący posiada dochód, który wystarcza nie tylko na pokrycie własnych wydatków, a również na ewentualną spłatę zadłużenia. Ponadto skarżący ma możliwość dodatkowo poprawić swoją sytuację starając się o przyznanie świadczenia wspierającego, które przysługuje osobie z niepełnosprawnościami posiadającej decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, w której potrzebę wsparcia określono na poziomie od 70 do 100 punktów, wydaną w ramach zmodyfikowanego systemu orzecznictwa o niepełnosprawności, na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Celem tego świadczenia jest udzielenie osobom niepełnosprawnym mającym potrzebę wsparcia pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych. Dodatkowo skarżący nie powołał się na okoliczność sprawowania opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny. Organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka wykazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, które muszą być spełnione kumulatywnie, to znaczy, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, choćby nawet uniemożliwiającej świadome pokierowanie własnym postępowaniem, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Przy czym jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb.

Dalej ZUS zauważył, że ograniczone możliwości płatnicze skarżącego, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje zawodowe i osobiste. Każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje sprawy się w trudnej sytuacji lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie. Skarżący zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, obecnie pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 4.212,70 zł brutto, z której dokonywane są potracenia egzekucyjne w wysokości 1.053,17 zł i wypłacana jest kwota 2.574,39 zł. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe.

Organ wyjaśnił, że dokonując rozeznania sytuacji finansowej klienta każdorazowo zobligowany jest do analizy dochodów osiąganych w rodzinie na podstawie minimum socjalnego ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Ponieważ poziom ubóstwa i trudnej sytuacji każdy człowiek odczuwa bardzo subiektywnie, wskaźnik minimum socjalnego pozwala na stosunkowo obiektywną ocenę poziomu zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Minimum socjalne wyznacza kwotę, która jest niezbędna gospodarstwu domowemu w celu zapewnienia odpowiednich warunków do odtworzenia sił życiowych i utrzymania więzi społecznych. Minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego w III kwartale 2025 r. zostało określone na kwotę 1.944,13 zł. Obecne dochody skarżącego w gospodarstwie domowym kształtują się na poziomie wyższym od wskazanej kwoty minimum socjalnego. Zatem, zdaniem organu w niniejszej sprawie nie zachodzi sytuacja ubóstwa i zagrożenia egzystencji. Skarżący wykazał, że ponosi stałe, miesięczne wydatki w wysokości 2.200,00 zł. Biorąc pod uwagę wysokość dochodów skarżącego, ZUS stwierdził, że są wystarczające, aby pokryć wykazane wydatki (opłata za energię, gaz, woda), które nie stanowią nadzwyczajnych, ani nieprzewidzianych kosztów, lecz są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. ZUS nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Skarżący nie wykazał posiadania innych zobowiązań finansowych. Pomimo posiadanych problemów zdrowotnych, w ocenie ZUS skarżący nie jest całkowicie pozbawiony dochodu, ponieważ pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy, które wystarcza na pokrycie wykazanych wydatków oraz stanowi źródło egzekucji innych zobowiązań. ZUS ma możliwość dołączenia się do egzekucji z tego świadczenia i z tego tytułu zaspokajać niniejsze zadłużenie. Dlatego też, w ocenie ZUS natychmiastowe umorzenie zaległości składkowych w okolicznościach niniejszej sprawy byłoby przedwczesne i sprzeczne z interesem publicznym oraz naruszałoby konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Jednocześnie ZUS zauważył, że niewykluczone, wobec orzeczonej czasowej niezdolności skarżącego do pracy, po tym czasie skarżący będzie w stanie podjąć aktywność zawodową. Jeśli tak by się nie stało i zostałaby orzeczona niezdolność do pracy na kolejny okres to również skarżący uzyskałby prawo do świadczenia na kolejny okres. Zatem, zdaniem ZUS można mieć pewność, że nawet jeśli problemy zdrowotne w dalszym ciągu wykluczałyby skarżącego z rynku pracy, to nie zostałby on bez środków na zaspokojenie swoich niezbędnych potrzeb oraz na spłatę zobowiązań finansowych. Jeśli jednak skarżący nie uzyskałby orzeczenia na kolejny okres, to oznaczałoby, że może powrócić na rynek pracy. ZUS bierze pod uwagę, że przebyta choroba może obniżać zdolności do pracy, jednak aktywność zawodowa może mieć różne oblicza, zważywszy, że skarżący jedynie zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, a nie zamknął jej całkowicie. Decyzja o zawieszeniu działalności może świadczyć o zamiarze wznowienia jej prowadzenia po poprawie stanu zdrowia, w innym przypadku skarżący mógłby występować jako osoba zarządzająca. Jednocześnie organ podkreślił, że w ostatnich latach pozycja skarżącego jako potencjalnego pracownika wzrosła, ponieważ w marcu 2025 r. obronił pracę inżynierską, o czym chwalił się w mediach społecznościowych, co tym samym zwiększa wartość pracownika na rynku pracy, pozwala aplikować na stanowiska wymagające wykształcenia wyższego technicznego, nie wymagające doskonałej kondycji fizycznej i często dające wyższe wynagrodzenie startowe. ZUS dodał, że skarżący ma troje dorosłych dzieci, które również mają obowiązek wesprzeć w sytuacji problemów finansowych. Dodatkowo skarżący ma 58 lat, zatem do uzyskania wieku emerytalnego pozostało 7 lat. ZUS w przyszłości ma również możliwość prowadzenia egzekucji ze świadczenia emerytalnego.

Zakład podejmując decyzję o umorzeniu należności składkowych i dokonując badania sytuacji materialnej dłużnika zobowiązany jest także badać możliwości spłaty przez zobowiązanego długu w przyszłości, a nie bazować jedynie na obecnym stanie faktycznym. Wskazać należy, że instytucja umorzenia stworzona została dla przypadków szczególnie trudnych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, bądź inne nadzwyczajne wydarzenie dłużnik nie jest w stanie w żaden sposób spłacać zadłużenia w stosunku do ZUS. W niniejszej sprawie trudno doszukać się cech wyjątkowości i nie można uznać, że skarżący nie ma żadnych możliwości spłaty zadłużenia. Obecna sytuacja finansowa pozwala na spłatę niniejszego długu dobrowolnie lub daje możliwości egzekucyjne dla ZUS. ZUS podkreślił, że oceny występowania przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne dokonuje się w oparciu o wszelkie dostępne dowody, które pozwalają stwierdzić, czy wnioskujący o umorzenie "rokuje" spłatę w przyszłości swoich zobowiązań czy też nie, mając na uwadze konieczność ochrony interesu publicznego w tego rodzaju sprawach Branie pod uwagę potencjalnych możliwości egzekucyjnych, jakie mogą się pojawić w przyszłości uzasadnia m.in. interes społeczny. Zasadne jest odniesienie się przez organ także do przyszłych, potencjalnych możliwości zarobkowych skarżącego. Interes publiczny należy rozumieć nie tylko jako potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów budżetu państwa, ale też jako ograniczenie jego ewentualnych wydatków przeznaczonych na pomoc z opieki społecznej. Skarżący nie wykazał, że korzystał z pomocy społecznej, co stanowiłoby dodatkowe potwierdzenie trudnej sytuacji skarżącego, ponieważ udzielenie pomocy ze środków z pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym. Subiektywne przekonanie wnioskodawcy o spełnieniu przesłanek do umorzenia nie uzasadnia rezygnacji z dochodzenia zaległości. Na podstawie dostępnych materiałów ZUS uznał, że skarżący nie udowodnił, aby jego sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności wobec ZUS. Podjęcie więc decyzji o umorzeniu należności, biorąc pod uwagę powyższą argumentację, na chwilę obecną byłoby nieuzasadnione. Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie trudnych.

Na powyższą decyzję ZUS z dnia [...] lutego 2026 r., nr [...] B.B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przez:

1) pobieżne potraktowanie przez organ rentowy sprawy i przyjęcie, że skarżący jest w stanie spłacić zaległe składki w wysokości 198.650,87 zł, pomimo rozpoznania u skarżącego choroby nowotworowej, wskutek której skarżący nie może podjąć żadnego zatrudnienia z uwagi na konieczność leczenia oraz rehabilitację, a także w konsekwencji której został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy, a tym samym brak jest możliwości osiągnięcia przez skarżącego jakiegokolwiek dochodu celem spłaty przedmiotowego zadłużenia;

2) ich błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieprawidłowym przyjęciu, że sam fakt pobierania przez skarżącego renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy wyłącza możliwość uznania, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a także że przewlekła choroba nie pozbawia skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego spłatę zadłużenia, podczas gdy prawidłowa wykładnia powołanych przepisów wymaga dokonania rzeczywistej, zindywidualizowanej i opartej na całokształcie okoliczności sprawy oceny, czy po uwzględnieniu stanu zdrowia skarżącego, jego realnych możliwości zarobkowych, kosztów leczenia oraz koniecznych kosztów utrzymania istnieje faktyczna zdolność do spłaty należności bez narażenia skarżącego na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, czego organ rentowy w niniejszej sprawie nie uczynił, poprzestając na formalnym odwołaniu się do samego faktu pobierania świadczenia rentowego;

3) ich błędną wykładnię polegającą na nieprawidłowym rozumieniu interesu publicznego i przyjęciu, że wymaga on dalszego obciążania skarżącego zadłużeniem składkowym, mimo że w okolicznościach sprawy dalsze dochodzenie należności od osoby ciężko chorej, całkowicie niezdolnej do pracy i wymagającej stałego leczenia prowadzi nie do ochrony interesu publicznego, lecz do zwiększenia obciążeń po stronie systemu wsparcia publicznego oraz do pogłębienia stanu zagrożenia egzystencjalnego skarżącego, co uzasadniało zastosowanie instytucji umorzenia.

2. art. 28 ust. 3 pkt 5 i pkt 6 u.s.u.s. tj.:

1) w zakresie uznania, że w związku z zaistnieniem choroby nowotworowej u skarżącego, w konsekwencji której został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy, nie zaistniała przesłanka całkowitej nieściągalność zaległych składek podczas gdy kwestia nieściągalności zaległości objętych wnioskiem skarżącego o umorzenie wymaga ponownej, pogłębionej analizy, szczególnie w kontekście art. 28 ust. 3 pkt 5 i pkt 6 u.s.u.s.;

2) przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, wyrażające się w bezzasadnym przyjęciu, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności należności, mimo że organ rentowy nie przeprowadził rzeczywistej oceny efektywności egzekucji, ograniczając się do formalnego wskazania, iż skarżący pobiera rentę mogącą stanowić źródło egzekucji, podczas gdy świadczenie to jest już obciążone potrąceniami, podlega ustawowej ochronie, a przy uwzględnieniu wysokości zadłużenia oraz braku innych realnych składników majątkowych skuteczne wyegzekwowanie należności ma charakter wyłącznie hipotetyczny.

II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj.:

1) art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez niezastosowanie się do wiążącej oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 11 grudnia 2024 r., sygn. akt: II SA/Go 542/24 oraz z dnia 9 października 2025 r., sygn. akt: II SA/Go 375/25 i w konsekwencji ponowne wydanie decyzji opartej na tożsamym, uprzednio zakwestionowanym przez ww. Sąd modelu argumentacyjnym, bez rzeczywistego wykonania zaleceń Sądu co do sposobu prowadzenia postępowania oraz oceny materiału dowodowego, co stanowi istotne naruszenie zasady związania organu rentowego oceną prawną i wskazaniami Sądu, a zarazem podważa sens oraz skuteczność sądowej kontroli administracji publicznej;

2) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. przez nie podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, jak również niewyczerpujące zebranie i błędną ocenę całości materiału dowodowego, a przez to błędne uznanie, iż skarżący jest w stanie uregulować należności z tytułu zaległych składek, podczas gdy ze względu na stan zdrowia oraz ciężką sytuację materialną nie jest to możliwe, przez co wydano decyzję naruszającą słuszny interes obywatela oraz dokonanie jego oceny w sposób dowolny, a nie swobodny, wyrażające się w szczególności w zastąpieniu ustaleń faktycznych przypuszczeniami co do przyszłej sytuacji zdrowotnej, zawodowej i dochodowej skarżącego, zamiast oparcia rozstrzygnięcia na realiach istniejących na dzień wydania decyzji;

3) art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 11 k.p.a. przez nieprzyczynienie się przez organ rentowy do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować równość wobec prawa oraz podważenie zasady dotyczącej pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa;

4) art. 107 § 3 k.p.a. przez sporządzenie uzasadnienia, które ma charakter jedynie formalny i nie odpowiada rzeczywistym wymogom tego przepisu albowiem nie zawiera pełnego, logicznego i przekonującego wyjaśnienia motywów rozstrzygnięcia, jest wewnętrznie niespójne oraz pomija kluczowe elementy stanu faktycznego, w szczególności brak rzeczywistego wyliczenia środków pozostających skarżącemu po potrąceniach egzekucyjnych i po pokryciu kosztów utrzymania oraz leczenia, a nadto opiera się na założeniach hipotetycznych odnoszących się do niepewnej przyszłej sytuacji zdrowotnej i zawodowej skarżącego;

5) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., przez bezzasadne utrzymanie w mocy decyzji organu rentowego, mimo że sprawa nie została wyjaśniona w stopniu pozwalającym na jej merytoryczne rozstrzygnięcie, ponadto organ rentowy nie wykonał wiążących wskazań wynikających z wcześniejszych wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 11 grudnia 2024 r., sygn. akt: II SA/Go 542/24 oraz z dnia 9 października 2025 r., sygn. akt: II SA/Go 375/25, a zgromadzony materiał dowodowy nie dawał podstaw do stanowczego przyjęcia, iż po stronie skarżącego nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, o wstrzymanie wykonania w całości zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zakresie swej właściwości sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, aktualnych w dacie wydania zaskarżonego aktu. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja ZUS odmawiająca zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek oraz należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.su.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl ust. 2, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 wskazano natomiast, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi wówczas, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ustawodawca przewidział nadto w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwość umarzania przez ZUS należności z tytułu składek w uzasadnionych przypadkach, mimo braku całkowitej nieściągalności, w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Korzystając z upoważnienia ustawowego (art. 28 ust. 3b u.s.u.s.) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w § 3 ust. 1 rozporządzenia określił przesłanki umarzania należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z tym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z przywołanych przepisów wynika jednoznacznie, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca, pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadził do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Dopiero wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek otwiera organowi możliwość (a nie obowiązek) zastosowania tej ulgi. W tym to bowiem momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego - nie musi, lecz może umorzyć takie należności (wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2024 r., I GSK 551/20, wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07; www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Kontroli sądu podlega w związku z tym nie zasadność odmowy umorzenia należności - gdyż sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować tego organu w podejmowaniu decyzji uznaniowej - lecz zgodność podjętej decyzji z przepisami prawa. W tej sytuacji obowiązkiem sądu jest dokonanie oceny, czy w sposób prawidłowy, z zachowaniem reguł wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast sąd nie rozstrzyga o tym, czy należności powinny być umorzone, czy też nie, bowiem o tym decyduje organ administracji publicznej w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego. Sąd bada więc, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, w myśl której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 77 k.p.a.). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości.

Ocena legalności zaskarżonej decyzji wymaga uwzględnienia okoliczności, że sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, który wyrokiem z 11 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Go 542/24 uchylił decyzję ZUS z dnia [...] września 2024 r. Sąd stwierdził, że organ niewystarczająco wnikliwie rozpoznał kwestię spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Po ponownym rozpoznaniu sprawy ZUS decyzją z dnia [...] maja 2025 r. utrzymał w mocy decyzję tego organu z dnia [...] lipca 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 9 października 2025 r., sygn. akt II SA/Go 375/25 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] maja 2025 r. Sąd stwierdził, że prawidłowa jest ocena organu, że przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. nie zostały spełnione. W ocenie Sądu organ nie dokonał prawidłowej analizy istotnych okoliczności sprawy w kontekście przesłanek zawartych § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

W tej sytuacji w sprawie zastosowanie miał art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przez ocenę prawną, o której mowa w art. 153 p.p.s.a. rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność), zostało uznane za błędne. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. Z kolei wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. A. Kabat (w:) B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, p.p.s.a. Komentarz do art. 153, LEX, t. 3 i 5). Omawiany przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej i wskazań zawartych we wcześniej wydanym orzeczeniu. Sąd orzekający w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, kontrolując legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia, winien ograniczyć się tylko i wyłącznie do kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku (por. wyrok NSA z 1 lutego 2022 r., II FSK 1393/21, CBOSA oraz powołane tam orzecznictwo).

W ocenie Sądu ZUS nie naruszył art. 153 p.p.s.a. Organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i dokonał jego trafnej oceny prawnej w kontekście oceny prawnej wskazań wynikających z prawomocnego wyroku tut. Sądu z dnia 9 października 2025 r., II SA/Go 375/25. Organ zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił istotne okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Zakład rozważył sytuację bytową, zdrowotną i materialną skarżącego. Ustalenia oraz ocena zgromadzonego materiału dowodowego w tym zakresie nie nosi znamion dowolności. ZUS zasadnie przyjął, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., Organ wskazał, że w stosunku do skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Nadto podał, że posiada możliwość dołączenia się do egzekucji ze świadczenia rentowego pobieranego przez skarżącego. Jak już wyżej wskazano w uprzednio zapadłym w sprawie wyroku Sąd stwierdził, że zasadnie przyjął organ, że przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. nie zostały spełnione. Skarżący nie wskazał okoliczności świadczących o tym, że ww. przesłanki ziściły się.

Zdaniem Sądu prawidłowa jest ocena organu, że nie zachodzą przesłanki określone w § 3 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Należy wskazać, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jego dochód składa się z renty z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 4.212,70 zł brutto, z której dokonywane są potracenia egzekucyjne w wysokości 1.053,17 zł i wypłacana jest kwota 2.574,39 zł. Skarżący ponosi stałe miesięczne wydatki w wysokości około 2.200 zł.

W orzecznictwie wskazuje się, że wydatki związane z utrzymaniem i leczeniem nie są wydatkami nadzwyczajnymi, mają charakter ponoszonych przez ogół społeczeństwa (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 4 marca 2026 r., I SA/Bk 1/26, CBOSA). Strona nie przedłożyła dokumentów wskazujących na trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych należności i opłat. W orzecznictwie wskazuje się, że Główny Urząd Statystyczny i Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w publikowanych okresowo danych statystycznych uwzględnia informacje określające wielkość tzw. minimum egzystencji i minimum socjalnego i te okoliczności powinny być uwzględnione przy ocenie, czy spłata zadłużenia w przypadku skarżącego zagraża jego egzystencji. Dopiero te okoliczności pozwolą na dokonanie pełnych i wszechstronnych ustaleń przez organ w kontekście spełnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Za ziszczenie się przesłanki określonej w powołanym ostatnio przepisie należy uznać taką sytuację, gdy warunki materialne osoby zobowiązanej powodują trwałe zagrożenie dalszej egzystencji (wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 2018 r., I GSK 1757/18, CBOSA). Organ ustalił, że dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego minimum socjalne wynosi 1.944,13 zł. Tym samym miesięczny dochód w gospodarstwie nawet po dokonanych potrąceniach ze świadczenia emerytalnego jest wyższy od wskazanej kwoty minimum socjalnego.

W związku z powyższym organ trafnie uznał, że nie ma podstaw do stwierdzenia, iż w sytuacji skarżącego występuje stan ubóstwa czy zagrożenia egzystencji. Pełnomocnik w skardze podnosi, że skarżący po opłaceniu kosztów utrzymania i leczenia dysponuje jedynie kwotą w wysokości około 300 zł, co oznacza brak realnej nadwyżki finansowej, która mogłaby zastać przeznaczona na spłatę należności z tytułu składek bez uszczerbku dla jego podstawowej egzystencji. W ocenie Sądu nie można jednak pominąć innych okoliczności mających istotne znaczenie w kontekście przesłanki określonej w § 3 pkt 1 rozporządzenia. Pomimo okoliczności świadczących o niewątpliwie trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej strony skarżącej, organ przedstawił okoliczności przemawiające przeciwko uwzględnieniu wniosku o umorzenie. Należy wskazać, że skarżący nie został uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy bezterminowo, lecz do dnia 30 czerwca 2026 r. Nie można zatem wykluczyć, że stan zdrowia skarżącego może ulec poprawie i skarżący będzie miał możliwość wznowienia prowadzenia działalności gospodarczej czy podjęcia zatrudnienia. W tym kontekście należy dodać, że skarżący nie zakończył prowadzenia działalności gospodarczej, lecz zawiesił jej prowadzenie, co może świadczyć o zamiarze wznowienia jej prowadzenia w przypadku poprawy stanu zdrowia. Nie można również pominąć wieku strony (58 lat) oraz uzyskania przez skarżącego w 2025 r. wyższego wykształcenia technicznego, co niewątpliwie zwiększa realne możliwości skarżącego uzyskania zatrudnienia w warunkach chronionych lub na przystosowanym stanowisku, a tym samym i poprawy sytuacji materialnej. Nadto skarżący ma możliwość uzyskania dodatkowych środków pieniężnych, gdyż posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, co umożliwia przyznanie świadczenia wspierającego (ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, t.j. Dz. U. 2026, poz. 873). W orzecznictwie wskazuje się, że umorzenie należności jest definitywną rezygnacją z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym taka decyzja musi być podejmowana rozważnie. ZUS zobowiązany jest uwzględnić aktualne możliwości płatnicze zobowiązanego, ale także winien mieć na względzie możliwość spłaty zadłużenia w przyszłości (wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2025 r., I GSK 1167/22, CBOSA). Odstępstwo od zasady płacenia składek ma charakter wyjątkowy, stąd może mieć miejsce przy uwzględnieniu zdarzeń o takim charakterze, które z reguły są od samego zobowiązanego niezależne (wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2025 r., I GSK 1522/21, CBOSA). Należy także zwrócić uwagę, że strona nie korzysta z pomocy społecznej, co oczywiście nie jest obowiązkowe, ale jednak musi prowadzić do wniosku, że dochody które osiąga wystarczają na zaspokojenie jego bieżących potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Tym samym w porównaniu do sytuacji innych osób ubiegających się o umorzenie zaległości, w szczególności zmuszonych do korzystania ze środków pomocy społecznej czy też nieuzyskujących żadnych dochodów, okoliczności sprawy wskazują, że sytuacja skarżącego nie jest w jakiś sposób nadzwyczaj trudna, czy wyjątkowo ciężka.

Mając na uwadze powyższe uwagi należy podzielić stanowisko ZUS, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W oparciu o zebrany materiał dowodowy należy uznać, że sytuacja finansowa, w której aktualnie znajduje się skarżący, nie jest łatwa, ale też nie można jej uznać za zagrażającą egzystencji.

Natomiast odnosząc się do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia należy wskazać, że organ nie zanegował trudnej sytuacji zdrowotnej skarżącego związanej z chorobą onkologiczną. Wskazać należy, że - stosownie do § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia - nie każda choroba zobowiązanego umożliwia umorzenie zaległych składek, lecz tylko taka, która pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (por. wyroki NSA z dnia: 15 marca 2024 r., I GSK 275/23 8 listopada 2017 r., II GSK 318/16; 29 września 2011 r., II GSK 913/10, CBOSA). Jak wyżej wskazano skarżący uzyskuje dochód z tytułu renty (stan na dzień wydania zaskarżonej decyzji), a także posiada możliwość jego zwiększenia poprzez uzyskanie świadczenia wspierającego. Z kolei w przypadku poprawy stanu zdrowia skarżącego będzie możliwe wznowienie działalności gospodarczej, czy podjęcie odpowiedniego zatrudnienia. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy przedwczesny byłby wniosek, że choroba pozbawia go całkowicie możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia).

Skład orzekający zdaje sobie sprawę, że dochód skarżącego nie jest wysoki, jest on osobą niepełnosprawną, podlegającą leczeniu, z czym wiąże się konieczność ponoszenia znacznych wydatków, jednak okoliczności te, same w sobie, nie mogły stanowić wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Zdaniem Sądu organ wykazał, że sytuacja życiowa i majątkowa skarżącego nie wskazuje, by w sposób trwały nie posiadał możliwości płatniczych. Skarżący zarzuca, że organ nie dokonał rzetelnego porównania dochodu z wydatkami związanymi z leczeniem, zakupem leków, dojazdami do placówek i innymi kosztami związanymi z chorobą onkologiczną. W tym kontekście należy wskazać, że wyrażenie "zobowiązany wykaże" zawarte § w 3 rozporządzenia oznacza, że na ZUS nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do umorzenia należności z tytułu składek (wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2025 r., I GSK 625/23, CBOSA). W orzecznictwie wskazuje się, że katalog przesłanek pozwalających na zastosowanie instytucji umorzenia ma charakter precyzyjny, zakreśla wąskie granice swobodnej oceny organu. Jeśli chodzi o możliwość umorzenia "w uzasadnionych przypadkach", to okoliczności przewidziane w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. oraz w rozporządzeniu dają organowi szerszy zakres swobody uznania (wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2018 r., II GSK 2937/17, CBOSA). Zważyć również trzeba, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej (wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2024 r., I GSK 551/20, CBOSA).

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd stwierdził, że zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 153 p.p.s.a., art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia, jak też art. 7, art. 8, art. 9, art. 11 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. są niezasadne. ZUS w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie dowodowe, a uzasadnienie zaskarżonego do sądu rozstrzygnięcia organu odpowiada wymogom ustawowym, zawiera wszechstronną ocenę sytuacji zdrowotnej, majątkowej skarżącego i szczegółowo wykazuje dlaczego odmówiono w niniejszej sprawie umorzenia należności w oparciu o zawarte w przepisach prawa przesłanki. Organ prawidłowo przeanalizował sytuację życiową zobowiązanego oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego, wskazując na konkretne okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek oraz je uzasadnił. Wybór rozstrzygnięcia dokonany przez organ w ramach uznania administracyjnego był również zgodny z nakazem należytego wyważenia interesu publicznego i indywidualnego w konkretnie rozpatrywanym przypadku.

W rozpoznawanej sprawie - w ocenie Sądu - organ odmawiając stronie umorzenia należności z tytułu składek, nie naruszył granic uznania administracyjnego, stąd też Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako nieuzasadnioną oddalił.