Zakres zadań i skład komisji konkursowej w uchwale gminy. Sąd unieważnił dwa paragrafy

1. Prokurator Rejonowy w [...] wniósł do tutejszego sądu skargę na uchwałę Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] listopada 2025 r. nr XXIII/136/25 w sprawie Rocznego Programu Współpracy Gminy [...] z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z 24 kwietnia 2023 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, na rok 2026 w części obejmującej § 6 i § 19 uchwały zarzucając zakwestionowanym przepisom

- istotne naruszenie art. 7 Konstytucji RP oraz art. 5 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz.U. z 2025 poz. 1338) polegające na wskazaniu w § 6 uchwały (załącznik), w sposób niedostatecznie określony, zakresu przedmiotowego współpracy pomiędzy Gminą a podmiotami pozarządowymi i podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 wskazanej ustawy;

- istotne naruszenie art. 7 Konstytucji RP oraz art. 15 ust 2 b ustawy działalności pożytku publicznego i wolontariacie poprzez uregulowanie w § 19 uchwały (załącznik) składu komisji konkursowej do czego organ gminy nie posiadał kompetencji.

2. W odpowiedzi na skargę organ ją podzielił stanowisko Prokuratora i przedstawił projekt uchwały zmieniającej zaskarżone przepisy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

3. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola taka sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego oraz inne akty organów jednostek samorządu terytorialnego, stosownie do art. 3 § 1 i § 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej jako p.p.s.a.).

4. Skarga została wniesiona przez uprawniony podmiot. Zgodnie z art. 8 § 1 p.p.s.a. prokurator oraz Rzecznik Praw Obywatelskich mogą wziąć udział w każdym toczącym się postępowaniu, a także wnieść skargę, skargę kasacyjną, zażalenie oraz skargę o wznowienie postępowania, jeżeli według ich oceny wymagają tego ochrona praworządności lub praw człowieka i obywatela. W takim przypadku przysługują im prawa strony.

5. Zgodnie z art. 147 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a., stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. Przepis art. 91 u.s.g. przewiduje, że uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. Zgodnie z art. 91 ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (aktualnie t.j. Dz.U z 2026 r. poz. 662 ze zm.) w przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały, ograniczając się do wskazania, że uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa.

W odniesieniu do uchwały podejmowanej na podstawie art. 5a ust. 1 ustawy w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że ma ona charakter aktu prawa miejscowego (por. wyroki NSA z dnia 13 lipca 2023 r., III OSK 1795/22 oraz 25 kwietnia 2025 r., III OSK 2682/23, CBOSA).

6. W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie utrwalił się pogląd, że tylko istotne naruszenie prawa stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności aktu (np. uchwały) organu gminy. Za "istotne" naruszenie prawa uznaje się uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Do nich zalicza się między innymi naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (M. Stahl, Z. Kmieciak, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny, ST 2001 r., z. 1-2, s. 101-102).

7. Za takie należy uznać określenie w § 6 uchwały (załącznik) tego, że "zakresem współpracy gminy z podmiotami programu jest realizacja zadań publicznych wymienionych w art. 4 ust. 1 ustawy". Z orzecznictwa wypracowanego na tle podobnych spraw wynika, że "zakres przedmiotowy" to określenie, które z zadań publicznych wymienionych w art. 4 ustawy będą realizowane w danej gminie w ramach współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy. Ustawodawca w art. 5a ust. 4 pkt 3 wymaga zatem wskazania w uchwale, które z zadań wymienionych w art. 4 ustawy, w realiach danej gminy, będą przedmiotem współpracy. Należy bowiem mieć na uwadze, że przepisy uchwały stanowią bezpośrednią podstawę współpracy Gminy z organizacjami.

Wskazanie tych zadań nie musi być jednak szczegółowe, bo delegacja ustawowa tego nie wymaga. Jednakże blankietowe odesłanie jakie zawarto w § 6 uchwały (załącznik) powoduje, że zakres tego przepisu obejmuje także zadania, których nie może realizować gmina (bo nie wszystkie zadania wymienione w art. 4 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie mogą być realizowane przez gminy). O ile zatem kwestia szczegółowości wskazania zadań ma charakter interpretacyjny i niedający się jednoznacznie ocenić prawnie, to zbyt szerokie sformułowanie rozważanego przepisu (obejmujące zadania, które nie należą do kompetencji gminy) jest już istotnym naruszeniem prawa.

8. Podobnie należało ocenić treść § 19 uchwały (załącznik). Zgodnie bowiem z art. 15 ust. 2b ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w skład komisji konkursowej powołanej przez organ jednostki samorządu terytorialnego wchodzą przedstawiciele organu wykonawczego tej jednostki. Przepis art. 15 ust. 2d tej ustawy określa, że w skład komisji konkursowej wchodzą osoby wskazane przez organizacje pozarządowe lub podmioty wymienione w art. 3 ust. 3, z wyłączeniem osób wskazanych przez organizacje pozarządowe lub podmioty wymienione w art. 3 ust. 3, biorące udział w konkursie. Określając to inaczej organ dokonał niedozwolonej ingerencji w materię ustawową. Takie naruszenie prawa uznawane jest za istotne.

8. Z tych względów, na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a., Sąd orzekł o stwierdzeniu nieważności zaskarżonej uchwały w zaskarżonej części.