Składki z 2009 i 2013 roku bez dokumentów o przedawnieniu. Sąd uchylił decyzję ZUS

W dniu [...] stycznia 2026 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek Z. L. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych po przeprowadzeniu postępowania decyzją z [...] marca 2026 r. nr [...]odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 9 267,07 zł, obejmujących okres 12/2009 – 02/2010, 06-08/2013. W uzasadnieniu decyzji organ opisał zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i ustalony na jego podstawie stan faktyczny. W pierwszej kolejności ZUS poinformował, że należności objęte wnioskiem są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. ZUS przytoczył przy tym treść przepisów prawa odnoszących się do zagadnienia przedawnienia wraz ze wskazaniem na zmiany w tym zakresie w stanie prawnym. ZUS podał, że pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności za pierwszy okres było skierowanie [...] października 2010 r. zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego zmierzającego do wydania decyzji o wysokości zadłużenia, które zostało doręczone w trybie zastępczym [...] listopada 2010 r., dalej opisując przebieg postępowania, które zakończone zostało wyrokiem sądu powszechnego z [...] czerwca 2011 r. Podobnie organ dokonał opisu odnośnie pozostałych okresów. Zdaniem organu z dniem [...] listopada 2010 r. nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności co do najstarszych okresów. Wobec powyższego ZUS uznał, że możliwe jest w każdej chwili podejmowanie czynności przez organ mających na celu zaspokojenie wierzyciela.

Następnie ZUS stwierdził, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne oraz że wnioskodawca nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego, nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń. Ponadto zdaniem organu strona nie wykazała, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc zarzut naruszenia:

1. art. 8 k.p.a. (zasada pogłębiania zaufania do obywateli do organów państwa) poprzez bezczynność organu przez blisko 13 lat i nagłe żądania spłaty odsetek, które narosły w wyniku opieszałości ZUS;

2. zasady spójności działań organów państwa, polegające na ignorowaniu faktu, że [...] rzetelnie zweryfikował sytuację, potwierdził winę pracodawcy i odstąpił od egzekucji;

3. braku rzetelności w ocenie sytuacji majątkowej poprzez wyszczególnienie 20 letniego samochodu [...] rocznik 2006; pojazd ma znikomą wartość rynkową i jest niezbędny do dojazdu do pracy;

4. błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez uznanie, że sytuacja strony pozwala na spłatę zadłużenia, podczas gdy organ całkowicie zignorował fakt, że jest ofiarą oszustwa internetowego z 2024 r. (na kwotę 70 000,00 zł) i znajduje się w wieku przedemerytalnym.

Naliczanie odsetek, które przewyższają należność główną strona uznała za działanie nieetyczne. Podał, że dochody są w całości pochłanianie prze koszty utrzymania oraz spłatę rat wynikających z bycia ofiarą oszusta finansowego w 2024 r. Zaznaczył, że jest w wieku przedemerytalnym i przy tak dużym obciążeniu długami niezawinionymi, żądanie odsetek narosłych przez opieszałość ZUS jest naruszeniem zasad współżycia społecznego. Do wniosku o umorzenie przedłożył dodatkową dokumentację:

- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z [...] marca 2026 r.,

- postanowienie Komendy Miejskiej Policji o umorzeniu dochodzenia w sprawie oszustwa , tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k. z [...] grudnia 2024 r.,

- potwierdzenie złożenia zawiadomienia z [...] maja 2024 r. o czyn z art. 286 § 1 k.k.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2026 r., znak sprawy: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199 ze zm.); zwanej dalej "u.s.u.s.", utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

ZUS stwierdził, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej strony wynika, że: jest on rozwiedziony od 2004 r., od [...] lipca 2020 r. pracuje zarobkowo w MZK na podstawie umowy o pracę i osiąga wynagrodzenie w wysokości 8.000,00 zł brutto tj. 6.000,00 zł netto, nie pobiera świadczeń emerytalnych, bądź rentowych; nie posiada dochodu z innych źródeł; nie pobiera świadczeń z Urzędu Pracy, zasiłków z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy; ponosi stałe wydatki z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 600 zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 1.500,00 zł oraz koszty związane z leczeniem w wysokości 200,00 zł; prowadzi gospodarstwo domowe z matką, która osiąga dochód w wysokości 3.200,00 zł oraz ojczymem, który osiąga dochód w wysokości 3.200,00 zł; posiada inne zobowiązania finansowe (z tytułu podatków za 2026 r. w wysokości około 4.000,00 zł, tj. 320,00 zł miesięcznie, z tytułu zaciągniętych kredytów za lata 2024 - 2034 w kwocie 92.600,00 zł tj. 1.516,00 zł miesięcznie, w bankach za lata 2024 2034 w kwocie 87.600,00 zt, tj. 1.450,00 zł miesięcznie, w [...] za 2026 r. w kwocie 780,00 zł tj. 390,00 zł miesięcznie), oświadczył, że spłaca powyższe zobowiązania w formie układu ratalnego w łącznej miesięcznej racie w wysokości około 3.700,00 zł; posiada samochód [...] z 2006 r. o numerze rejestracyjnym [...]; nie posiada nieruchomości, innych praw majątkowych, ani wierzytelności. Jednocześnie wskazał na prognozowany sposób uregulowania należności z pensji. Strona podała, że ma nadciśnienie, prostatę, hemoroidy, ma do usunięcia woreczek żółciowy i polipy na prawym oczodole. Dodał, że padł ofiarą oszustwa finansowego na kwotę około 70.000,00 zł.

Z ustaleń ZUS wynika, że strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej; od [...] lipca 2021 r. jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych przez płatnika składek Miejski Zakład Komunikacji jako pracownik w pełnym wymiarze czasu pracy z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za luty 2026 r. w wysokości 6.801,09 zł tj. 4.936,47 zł netto + wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy w wysokości 557,70 zł, za marzec 2026 r. w wysokości 865,88 zł tj. 679,92 zł + wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy w wysokości 2.044,90 zł oraz zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego w wysokości 2.602,60 zł, a za kwiecień 2026 r. w wysokości 8.567,56 zł tj. 6.140,58 zł - średniomiesięczny dochód netto wynosi 5.654,06 zł. Storna jest właścicielem samochodu osobowego [...] z 2006 r.; nie jest właścicielem żadnej nieruchomości; jego matka pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 3.518,45 zł brutto oraz dodatek pielęgnacyjny w wysokości 366,68 zł tj. 3.446,47 zł netto, świadczenie jest wolne od potrąceń egzekucyjnych, a ojczym pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 3.376,40 zł brutto oraz dodatek pielęgnacyjny w wysokości 366,68 zł tj. 3.334,20 zł netto, świadczenie jest wolne od potrąceń egzekucyjnych. Strona ma córkę oraz syna.

Odnośnie wymagalności należności objętych wnioskiem i przedawnienia organ podzielił stanowisko organu I instancji, że należności objęte wnioskiem są zgodnie z przepisami prawa wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

Następnie organ wskazał na treść art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określających przesłanki umorzenia należności. Przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że:

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;

- nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., zaprzestał odwołujący prowadzenia działalności gospodarczej, nie zostało jednak spełnione kryterium braku majątku, ponieważ osiąga wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, którego wysokość pozwala na prowadzenie postępowania egzekucyjnego; ponadto nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych, ponieważ ma dzieci;

- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość należności z tytułu nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 5 tycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł;

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego, ani Komornik Sadowy nie stwierdził braku majątku z którego można prowadzić egzekucję;

- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; wobec Dyrektora Oddziału ZUS w [...]prowadzi postępowanie egzekucyjne w ramach, którego dokonał zajęcia rachunku bankowego oraz wierzytelności w Urzędzie Skarbowym; postępowanie to nadal trwa; nie został ustalony element całkowitej nieściągalności długu, ponieważ strona posiada dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę, które może stanowić skuteczne źródło egzekucji.

Zgodnie z przyjętą linią orzecznictwa postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się, nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane. Dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

Ponieważ wobec strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki

nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

ZUS zaznaczył, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w przypadku strony zastosowania, ponieważ strona nie prowadzi działalności gospodarczej. Jednocześnie ZUS wskazał, że decydując się na założenie działalności gospodarczej powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Organ wskazał, że strona poinformowała o chorobach: nadciśnienie tętnicze, prostata, hemoroidy, konieczne usunięcie woreczka żółciowego oraz polipów w prawym oczodole. Nie przedłożono jednak do sprawy żadnej dokumentacji medycznej, nie powołano się na sprawowanie opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

ZUS wyjaśnił, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia dłużnika całkowicie możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ ze zrozumieniem podchodzi do sytuacji zdrowotnej strony jednak stwierdził brak przedłożenia do sprawy dokumentacji pozwalającej sądzić, że wykazane problemy zdrowotne wykluczają stronę z rynku pracy. Ponadto ZUS podkreślił, że odwołujący jest aktywny zawodowo, a więc jest zdolny do pracy. W związku z tym w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka wykazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Odnośnie podnoszonych ograniczeń możliwości płatniczych ZUS stwierdził, że nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji, lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie.

ZUS wskazał, że strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Obecnie pracuje i osiąga z tego tytułu wynagrodzenie w średniomiesięcznej wysokości 5.654,06 zł. Według oświadczenia woli strony, prowadzi on gospodarstwo domowe z matką, która osiąga dochód w wysokości 3.446,47 zł oraz ojczymem, który osiąga dochód w wysokości 3.334,20 zł. Zatem łączny dochód w jego gospodarstwie domowym wynosi 12.434,73 zł. Ponieważ poziom ubóstwa i trudnej sytuacji każdy człowiek odczuwa bardzo subiektywnie wskaźnik minimum socjalnego pozwala na stosunkowo obiektywną ocenę poziomu zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Minimum socjalne dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego w IV kwartale 2025 r. zostało określone na kwotę 5.177,28 zł. Biorąc pod uwagę opisane powyżej dochody ZUS uznał, że egzystencja rodziny odwołującego nie jest zagrożona. Wykazał on, że ponosi stałe miesięczne wydatki w łącznej kwocie 2.300,00 zł. Biorąc pod uwagę wysokość dochodów w jego gospodarstwie domowym, ZUS stwierdził, że rodzina posiada wystarczające środki na pokrycie wykazanych wydatków. ZUS uznał, że wskazane przez stronę wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi ponosić. Nie można też uznać, że opłaty za energię, gaz czy wodę są to nadzwyczajne czy nieprzewidziane wydatki, lecz są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. Dodatkowo podniesione przez stronę okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. ZUS wyjaśnił, że nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem.

ZUS podał, że według oświadczenia strony posiada on inne zobowiązania zarówno publicznoprawnych, jak cywilnoprawnych, spłaca je w łącznej miesięcznej racie w wysokości około 3.700,00 zł. Organ podkreślił, że posiadane zobowiązania wobec innych wierzycieli nie mogą być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Przepisy, na podstawie których Zakład realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, w szczególności cywilnoprawnych, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej. Każdy z wierzycieli może dochodzić swoich należności zgodnie z przepisami prawa. Nawet gdyby ZUS umorzył zadłużenie to i tak inni wierzyciele w dalszym ciągu dochodziliby swoich należności, a ZUS realizuje przecież ważny interes społeczny zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. ZUS nie jest przy tym uprawniony do rezygnacji z dochodzenia należności publicznoprawnych. Za umorzeniem należności publicznoprawnych nie może przemawiać preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się z daleko idącymi konsekwencjami dla zobowiązanego.

Dalej organ podkreślił, że rozłożenie należności z tytułu składek na raty wymaga złożenia stosownego wniosku i jest rozpoznawane w odrębnym postępowaniu. Atutem spłaty zadłużenia w systemie ratalnym jest nie tylko nienaliczanie odsetek za zwłokę od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi, ale również ograniczenie negatywnych konsekwencji wynikających z przymusowego dochodzenia zadłużenia w trybie egzekucji. ZUS zauważył, że wnioskodawca ma 64 lata, zatem w przyszłym roku osiągnie wiek emerytalny i zapewni to osiągnięcie stałego dochodu i umożliwi ewentualnie prowadzenie skutecznej egzekucji.

ZUS wskazał, że instytucja umorzenia stworzona została dla przypadków szczególnie trudnych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, bądź inne nadzwyczajne wydarzenie dłużnik nie jest w stanie w żaden sposób spłacać zadłużenia w stosunku do ZUS. W niniejszej sprawie trudno doszukać się cech wyjątkowości, gdyż strona ma możliwości finansowe, by spłacać przedmiotowe zadłużenia w formie układu ratalnego oraz ZUS ma możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji. Interes publiczny należy rozumieć nie tylko jako potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów budżetu państwa, ale też jako ograniczenie jego ewentualnych wydatków przeznaczonych na pomoc z opieki społecznej.

Od powyższej decyzji Z. L. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:

1. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia poprzez ich błędną, skrajnie formalistyczną wykładnię i uznanie, że w mojej sprawie nie zachodzi ważny interes dłużnika, na skutek całkowitego zignorowania faktu, iż narosłe odsetki za zwłokę rażąco przewyższają należność główną i powstały w wyniku wieloletniej bezczynności oraz braku współdziałania organów administracji publicznej.

2. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez dowolną i wewnętrznie sprzeczną ocenę materiału dowodowego, polegającą na zignorowaniu nadzwyczajnych okoliczności powstania zaległości pierwotnych (zatory płatnicze wywołane przez nieuczciwego kontrahenta i ucieczkę kapitału z rynku na przełomie lat 2009/2010), pomimo faktu, iż sytuacja ta została w pełni zweryfikowana i uznana za podstawę do odstąpienia od egzekucji przez właściwy Urząd Skarbowy.

3. art. 8 k.p.a. (zasada pogłębiania zaufania do organów państwa) oraz art. 7b k.p.a. (zasada współdziałania organów), poprzez doprowadzenie do sytuacji, w której jeden organ państwa ([...]) po zbadaniu sprawy odstępuje od dochodzenia należności z uwagi na brak mojej winy i niezawiniony krach finansowy, natomiast drugi organ (ZUS) ignoruje te ustalenia, ukrywa zadłużenie przez 13 lat i żąda spłaty rażąco wygórowanych odsetek.

Mając na uwadze skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji.

W uzasadnieniu skarżący wskazał na okoliczności powstania jego zadłużenia względem ZUS w związku z prowadzonymi działalnościami gospodarczymi. Zwrócił przy tym uwagę na pozytywną postawę jaką wykazał się Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...], gdyż zaprzestano postępowania egzekucyjnego. Skarżący podkreślił, iż nie chce uchylać się od odpowiedzialności, jednak nie może pogodzić się z tym, że ZUS przez blisko 13 lat pozostawał całkowicie bierny i w żaden sposób nie komunikował skali zadłużenia, pozwalając odsetkom rosnąć w sposób niekontrolowany. O istnieniu tak potężnego długu dowiedział się nagle, przygotowując się do nadchodzącej emerytury. Na sam koniec skarżący podkreślił, że organ w sposób skrajnie bezduszny potraktował fakt, iż w 2024 r. ponownie padł ofiarą brutalnego oszustwa finansowego na kwotę 70 000 zł.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważyło następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz.1267) w zakresie swej właściwości sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, aktualnych w dacie wydania zaskarżonego aktu. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Przedmiot tak rozumianej kontroli stanowiła w przedmiotowej sprawie decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2026 r. utrzymująca w mocy decyzję ZUS z dnia [...] marca 2026 r. o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu nieopłaconych składek w latach 2009, 2010 i 2013 wraz z odsetkami.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w tym przede wszystkim art. 28 u.s.u.s. wraz z przepisami wykonawczymi (rozporządzenie z 31 lipca 2003 r.), gdzie określone zostały przesłanki dotyczące umorzenia przez ZUS należności z tytułu zaległych składek.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c. ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe,

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Stosownie natomiast do art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003r. W myśl § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organy obu instancji uznały na gruncie przedmiotowej sprawy, że nie została spełniona żadna z przesłanek uzasadniająca uwzględnienie wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu zaległych składek.

Jednak kluczowe znaczenie z punktu widzenia rozstrzygnięcia uchylającego zaskarżoną decyzję miała w ocenie Sądu kwestia odnosząca się do przedawnienia spornych należności z tytułu składek, której wyjaśnienie poprzedza etap oceny przesłanek merytorycznych dotyczących możliwości umorzenia zaległości. Należy bowiem zwrócić uwagę, iż sporne należności dotyczą okresu odległego tj. z lat 2009, 2010 i 2013, a więc sprzed kilkunastu lat. Jednocześnie wcześniej nie toczyło się przed tutejszym sądem postępowanie w tym przedmiocie, w którym ta kwestia poddana byłaby analizie i ocenie. Niewątpliwie zatem wyjaśnienie tej kwestii w sposób jednoznaczny i czytelny jest istotne dla prawidłowego rozpoznania sprawy.

Zagadnienie przedawnienia należności z ubezpieczeń społecznych ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia ustalenia dopuszczalności prowadzenia i zakresu postępowania w przedmiocie umorzenia zaległych należności. Nie ulega bowiem wątpliwości, że umorzeniu może podlegać jedynie zobowiązanie istniejące, do którego uiszczenia płatnik jest nadal zobowiązany. Stwierdzenie przedawnienia należności skutkowałoby bowiem uznaniem postępowania za bezprzedmiotowe i koniecznością jego umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 28 września 2017 r., II GSK 1492/17).

W świetle aktualnego i jednolitego orzecznictwa sądów administracyjnych przyjmuje się, że sądy administracyjne są właściwe do kontroli kwestii przedawnienia zaległych należności składkowych (por. wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2025 r., I GSK 1021/24, z dnia 14 stycznia 2021 r., I GSK 1569/20). Podkreśla się przy tym, że jest to nie tylko uprawnienie, ale i obowiązek sądu do skontrolowania postępowania dotyczącego umorzenia należności z tytułu składek i ustalenia czy postępowanie to posiadało swój przedmiot. Wobec braku wystarczającej weryfikacji w tym zakresie mogłoby dojść do prowadzenia postępowania, które byłoby bezprzedmiotowe, skutkując koniecznością umorzenia postępowania. Zatem przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że ustalenia odnośnie kwestii istnienia należności składkowych (oraz odsetek od nich) powinny być poczynione w pierwszej kolejności i wyprzedzać analizę przesłanek dopuszczających umorzenie zaległości w rozumieniu art. 28 u.s.u..s. czy rozporządzenia. Organ tylko co do należności nieobjętych przedawnieniem może bowiem wydać decyzję w przedmiocie umorzenia tych należności albo odmowy ich umorzenia.

Ustalenia w tym przedmiocie powinny być przy tym szczegółowo przedstawione przez organy w uzasadnieniu decyzji oraz znajdować potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

W niniejszej sprawie ZUS po pierwsze nie przedstawił materiału dowodowego, z którego jego zdaniem wynikałoby, że należności z tytułu składek nie przedawniły się. Ze spisu dokumentów składających się na akta administracyjne I i II instancji wynika, iż nie zostały tam wymienione dokumenty w postacie poszczególnych decyzji, ani też upomnień i tytułów wykonawczych wraz z dowodami ich doręczenia. Natomiast dokumenty te są niezbędne do zweryfikowania okoliczności, czy należności składkowe, których umorzenia domaga się skarżący istnieją.

Okoliczności prawidłowego lub nieprawidłowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego, o którym mowa w uzasadnieniu decyzji, z uwagi na brak materiału dowodowego są nieweryfikowalne. Wobec braku tytułów wykonawczych oraz zwrotnych potwierdzeń odbioru weryfikacja prawidłowości wszczęcia postępowania okazała się niemożliwa.

Organ rentowy powołując się na czynności, które miały wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia, takie jak wydanie decyzji określających zadłużenie i ich prawomocność również nie przedłożył ich do akt sprawy.

Nadto powołując przepisy u.s.u.s. w zakresie przedawnienia (które były wielokrotnie nowelizowane) ZUS nie powiązał ich z poszczególnymi należnościami i nie wskazał, kiedy upływa termin przedawnienia poszczególnych należności i jaka czynność przypisana do konkretnych składek skutkowała zawieszeniem biegu terminu przedawnienia (na jaki okres) / przerwaniem terminu przedawnienia. Tymczasem kwestia przedawnienia powinna być przez organ jasno przedstawiona, a stanowisko w tym przedmiocie winno być wyartykułowane w treści decyzji w taki sposób, aby nie było wątpliwości, co do poszczególnych należności, wskazania podstawy prawnej ewentualnego zawieszenia przedawnienia. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera jednak dostatecznych ustaleń i rozważań w tym zakresie.

Co istotne przepisy dotyczące przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne były na przestrzeni lat kilkukrotnie nowelizowane, na co wskazał organ w uzasadnieniu decyzji wydanej w I instancji.

Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm.), która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. zmieniła m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawą tą dodano również do art. 24 m.in. ustęp 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

Następnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1264) z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego okresu (por. m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s (w brzmieniu od 1 stycznia 2022 r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Na podstawie art. art. 24 ust. 5 nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty (ust. 5a). Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (ust. 5b). Bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu (ust. 5c). Bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata. (ust. 5e). Bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna (ust. 5f).

W konsekwencji organ powinien był jasno wypowiedzieć się jaki termin przedawnienia wynika z powyższych przepisów. Podkreślenia wymaga, że w niniejszej sprawie najstarsza egzekwowana należność dotyczy grudnia 2009 r., a najnowsza sierpnia 2013 r.

Przy czym Sąd zwrócił dodatkowo uwagę na pewną niejednoznaczność przy dokonanej przez organ I instancji oceny co do zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Jak wynika z treści uzasadnienia decyzji organu I instancji ZUS z jednej strony wskazał, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia związane jest z wszczęciem postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego, co odpowiadałoby przesłance określonej w art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Jednak przy opisie dotyczących braku przedawnienia poszczególnych okresów składkowych organ wskazał jednocześnie na kwestię zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego zmierzającego do wydania decyzji o wysokości zadłużenia, co z kolei wskazuje na przesłankę zawieszenia biegu terminu przedawnienia określoną w art. 24 ust. 5f u.s.u.s. Są to odmienne podstawy prawne zawieszenia biegu przedawnienia, które wiążą się z różnymi terminami zawieszenia tego biegu. Natomiast organ II instancji nie dokonał w tym zakresie jakichkolwiek wyjaśnień. Jednocześnie do akt administracyjnych nie zostały załączone przez organy niezbędne dokumenty w tym zakresie.

Natomiast zdaniem Sądu strona otrzymując decyzję powinna mieć wiedzę i jednoznaczne ustalenia organu co do tego co legło u podstaw decyzji w tym przypadku także co do elementu dotyczącego zdarzeń mających wpływ na przerwanie bądź zawieszenie terminu przedawnienia.

Dla pełnej, a tym samym poddającej się ocenie Sądu analizy kwestii przedawnienia konkretnych zaległości nie jest wystarczające zacytowanie przepisów prawa i wymienienie zdarzeń, z którymi organ wiąże określony skutek zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Przy czym na gruncie przedmiotowej sprawy dokonany przez organ opis, jak wskazano powyżej, budzi zastrzeżenia. Wszystkie ustalenia organu winny znaleźć odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy tak, by była możliwa kontrola zajętego w sprawie stanowiska. Za Naczelnym Sądem Administracyjnym należy wskazać, że organ winien wskazać, w stosunku do każdej z należności odrębnie, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz w jakim okresie miało miejsce zawieszenie biegu przedawnienia i w oparciu o jaką podstawę prawną. Nie jest przy tym wystarczające zbiorcze przedstawienie ram czasowych w odniesieniu do wszystkich zaległości, skoro każda z należności ma odrębny termin wymagalności, a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia (wyrok z dnia 3 grudnia 2020 r., sygn. akt I GSK 1046/20 (publ. LEX nr 3100612).

W sprawie należało zatem zgromadzić taki materiał dowodowy, który pozwoliłby na jednoznaczne przyjęcie braku przedawnienia konkretnych składek. Podkreślenia wymaga, że ustalenia stanu faktycznego winny znajdować odzwierciedlenie w dowodach znajdujących się w aktach sprawy, co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie. Omówienie wskazanego zagadnienia w sposób niepełny i nie dający się zweryfikować, stanowi o istotnej wadliwości podjętej decyzji. Decyzja ta została bowiem oparta na niepełnym materiale dowodowym, który nie pozwala na jednoznaczną ocenę kwestii związanej z przedawnieniem należności objętych wnioskiem skarżącego.

Sąd jedynie zauważa, iż powyższe ma także znaczenie z punktu widzenia stanu prawnego dotyczącego kwestii przedawnienia, w tym co do długości okresu po jakim następuje przedawnienie, stąd konieczność indywidualnego ustalania w sprawie stanu prawnego i stosowania w sposób prawidłowy przepisów prawa (w tym z uwzględnieniem treści przepisów przejściowych).

Na gruncie przedmiotowej sprawy organ w decyzji I instancji podał, że należności objęte wnioskiem skarżącego są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Organ przy tym opisał w tym zakresie każdy ze poszczególnych okresów, jednak jak wskazano powyżej w sposób, który budzi zastrzeżenia i do tego nie znajduje odzwierciedlenia w aktach administracyjnych z uwagi na brak niezbędnych dokumentów. Natomiast organ II instancji poprzestał na stwierdzeniu, że nie doszło do przedawnienia i uznając ustalenia i ocenę organu I instancji za prawidłowe.

Ustalenia w tym względzie są zaś nieodzowne dla możliwości stwierdzenia dopuszczalności rozpoznania przez organy wniosku skarżącego o umorzenie należności składkowych za poszczególne okresy.

Nieudokumentowanie przez organ przytoczonych w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji okoliczności, mających istotne znaczenie w sprawie, stanowi natomiast niewątpliwie naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zgodnie bowiem z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Z treści tych przepisów wynika, że organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność. Tymczasem w postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek ZUS, stosownie do odesłania zawartego w art. 123 u.s.u.s., związany jest zasadami i regulacjami zawartymi m. in. w art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. Przytoczone przepisy nakazują organom wyjaśnienie istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Ponadto elementy powyższe mają znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Obowiązkiem każdego organu administracji publicznej jest zatem wyczerpujące wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w szczególności uzasadnienie winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa (por. B. Adamiak, J. Borkowski, K.p.a. Komentarz, Warszawa 2006, s. 69, wyrok NSA z 2 marca 2017 r., I GSK 1855/15). Nieustalenie przez organy w ramach toczącego się postępowania lub pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, może stanowić przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przy tym podkreślić, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd orzeka wyłącznie na podstawie akt sprawy. W orzecznictwie wskazuje się, że aktami sprawy w rozumieniu art. 133 § 1 p.p.s.a. są przedstawione sądowi przez organ akta administracyjne, jak i akta sądowe. Orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, że sąd w procesie kontroli sądowoadministracyjnej bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają (por. wyroki NSA: z 26 kwietnia 2021 r., I OSK 3727/18; z 16 lutego 2021 r., III OSK 3112/21). "Akta sprawy" w powyższym rozumieniu oznaczają dokumentację sprawy, na podstawie której organ ustalił stan faktyczny sprawy i wydał rozstrzygnięcie będące przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Zarazem sąd jest zobligowany przyjmować, że przesłane przez organ przy skardze akta sprawy są tymi, które organ posiadał, prowadząc postępowanie zakończone orzeczeniem zaskarżonym do sądu (por. wyrok NSA z 1 lutego 2008 r., I OSK 1548/06).

W rozpoznawanej sprawie obowiązkiem organu administracji było zatem zgromadzenie w aktach administracyjnych dokumentacji dotyczącej wysokości należności z omawianych tytułów i odsetek od nich, których umorzenia skarżący się domaga, odzwierciedlającej zdarzenia mające wpływ na bieg terminu przedawnienia, celem skontrolowania (również przez sąd) czy i ewentualnie kiedy uległy przedawnieniu. Winno to być w uzasadnieniu decyzji przedmiotem dokładnych ustaleń faktycznych organu administracji oraz rozważań natury prawnej na tym tle – z uwzględnieniem zmian stanu prawnego w świetle regulacji art. 24 u.s.u.s., w tym okresu przedawnienia oraz zdarzeń mających wpływ na bieg terminu przedawnienia. Organ administracji chcąc się skutecznie powołać na wymagalność należności powinien niewątpliwie precyzyjnie określić z czego ustalenia te wywodzi z odniesieniem do załączonego do akt administracyjnych materiału dowodowego potwierdzającego jego ustalenia. Rozważania organu administracji powinny obejmować w tym zakresie szczegółowe wyliczenia pozwalające je skontrolować tak sądowi, jak i stronie. Skarżący winien mieć zapewnioną możliwość odniesienia się do nich już na etapie postępowania przed organem administracji.

Z powyższych względów Sąd uchylając zaskarżoną decyzję, z powodów opisanych w treści uzasadnienia, nie mógł jednocześnie na tym etapie dokonać oceny merytorycznej tych decyzji w zakresie orzeczonej przez organy odmowy umorzenia należności składkowych.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie zgodnie z art. 153 p.p.s.a. uwzględnić ocenę prawną i wskazania Sądu zawarte w niniejszym uzasadnieniu wyroku. W szczególności organ dokona niezbędnego uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie, w zakresie opisanym w treści uzasadnienia wyroku, dokona następnie niezbędnych ustaleń i w zależności od ich wyniku wyda rozstrzygnięcie w sprawie, należycie je uzasadniając z zachowaniem wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a.