Ratownik medyczny izby przyjęć szpitala psychiatrycznego w wykazie prac pomostowych. Sąd oddalił skargę szpitala

Zaskarżoną decyzją z dnia 19 marca 2026 r. znak: KL-PPR-A.55.2.2026.9 Inspektor Pracy (dalej też "OIP") utrzymał w mocy nakaz z dnia 16 lutego 2026 r. nr KL-PPR-A.55.1.2026.10 w sprawie umieszczenia stanowiska ratownik medyczny Izby Przyjęć w wykazie stanowisk pracy, o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych prowadzonym przez Ś. M..

W uzasadnieniu podjętej decyzji organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji wydał powyższy nakaz na podstawie art. 11a pkt 1 i art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 97 ze zm., dalej "u.p.i.p."), w wyniku kontroli przeprowadzonej w styczniu 2026 r.

Rozpoznając odwołanie w niniejszej sprawie, OIP uznał, że nie zasługuje ono na uwzględnienie i podniósł, że pkt 23 załącznika nr 2 do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1696, dalej "u.e.p."), nie ogranicza pojęcia oddział psychiatryczny wyłącznie do oddziału łóżkowego, co stara się wykazać skarżący.

Zdaniem OIP, wbrew twierdzeniu skarżącego rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 marca 2019 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 402, dalej "rozporządzenie"), nie definiuje pojęcia oddziału. Co więcej przewiduje osobny dział przyjęć w ramach oddziału psychiatrycznego w szpitalu ogólnym składający się z poczekalni, punktu rejestracji, gabinetu lekarskiego, pomieszczenia higieniczno-sanitarnego i co najmniej jednego gabinetu przyjęć dla pacjentów z pobudzeniem psychoruchowym, zagrażających bezpośrednio sobie lub innym. Zatem fakt przejściowego pobytu pacjenta w izbie przyjęć nie przesądza, że odcinek ten nie może stanowić oddziału.

W ocenie OIP, w uzasadnieniu do wydanego nakazu dokonano prawidłowej interpretacji pojęcia oddział psychiatryczny, przywołując zarówno definicję językową, rodzaj udzielanych świadczeń wynikających z ustawy z 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 917), jak i rozporządzenie Ministra Zdrowia z 19 czerwca 2019 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień (Dz. U. z 2019 r. poz. 1285), a także wyjaśnienia Ministerstwa Rodziny Pracy i Polityki Społecznej.

Organ odwoławczy podkreślił, co wskazano w decyzji organu I instancji, że Izba Przyjęć w Ś. M. (dalej "Izba Przyjęć") stanowi jedną z komórek jednostki organizacyjnej o nazwie "Oddziały szpitalne". Wynika to z Regulaminu organizacyjnego wprowadzonego zarządzeniem nr 9/2025 Dyrektora Ś. M. z 5 lutego 2025 r.

i wpisów w Księdze rejestrowej (wpis: W-26 nr 000000014609w RPWDL). Nadto OIP wskazał na wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 19 lutego 2025 r., sygn. akt III AUa 1105/21, który stwierdził obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych za pracownika zatrudnionego na stanowisku sanitariusza właśnie w Izbie Przyjęć przyjmując, że jest to praca o szczególnym charakterze wymieniona w punkcie 23 załącznika nr 2 u.e.p.

Organ odwoławczy uznał zatem, że nie doszło do zarzucanego naruszenia przepisów prawa materialnego, a wykładnia pojęcia oddział psychiatryczny i przyjęcie, że Izba Przyjęć Ś. M. jest oddziałem psychiatrycznym w rozumieniu pkt 23 załącznika nr 2 do u.e.p., została dokonana poprawnie zgodnie z brzmieniem przepisów i powszechnie przyjętymi regułami interpretacji prawa.

Odnosząc się do błędu w ustaleniach stanu faktycznego polegającego na przyjęciu, że praca pracowników Izby Przyjęć wykonywana jest w kontakcie

z pacjentami stale, w pełnym wymiarze czasu pracy i spełnia przesłanki do uznania jej za pracę w szczególnym charakterze, OIP wskazał, że wykonywanie pracy stale i w pełnym wymiarze czasu pracy nie jest przesłanką umieszczenia stanowiska pracy

w wykazie stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze i następnie opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych za pracowników zatrudnionych na tych stanowiskach. Potwierdza to utrwalona linia orzecznicza, w tym uchwała składu siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych

z dnia 28 września 2016 r., sygn. akt III UZP 10/16, w której wskazano, że składki na Fundusz Emerytur Pomostowych opłaca się także za pracownika wykonującego pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze zatrudnionego

w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zgodnie z brzmieniem art. 35 ust. 1 u.e.p., składki na Fundusz Emerytur Pomostowych opłaca się za pracownika, który urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r. i wykonuje prace w szczególnych warunkach lub

o szczególnym charakterze, o których mowa w art. 3 ust. 1 i 3 ustawy. Nie ma więc podstaw twierdzenie, że wykorzystane w art. 35 ust. 1 pkt 2 u.e.p. pojęcie "pracownik, który wykonuje pracę" jest tożsame ze zwrotem użytym w art. 3 ust. 4 i 5 tej ustawy, tj. "pracownicy wykonujący prace". Różnica, która w warstwie językowej obejmuje zaimek przymiotny względny ("który") oraz liczbę rzeczownika ("pracownik" - "pracownicy") nabiera ważnego znaczenia z punktu widzenia wykładni prawa. Wobec istnienia konkurencyjnej interpretacji, różnicę tę należy uwzględnić, a wzięcie jej pod rozwagę prowadzi do wniosku, że - respektując zasady wykładni językowo-logicznej, nakazującej nadawanie tego samego znaczenia tylko identycznym pojęciom zawartym w jednym akcie prawnym - w art. 35 ust. 1 pkt 2 u.e.p. nie chodzi o podmioty, o których mowa w art. 3 ust. 4 i 5 tej ustawy. Powiązania przepisów art. 35 ust. 1 pkt 2 i art. 3 ust. 4 i 5 u.e.p. nie można budować na podstawie dyrektywy przestrzegania definicji legalnej, której art. 3 u.e.p. - choć umiejscowiony wśród przepisów ogólnych - nie zawiera i nie można przypisywać mu tak istotnego znaczenia, jakie ma art. 2, będący słowniczkiem ustawowym dla takich pojęć jak "organ rentowy", "płatnik składek", "pracownik", "uprawniony" oraz "rekompensata". W art. 3 tej ustawy, normując przedmiot założony w jej art. 1 ust. 2, ustawodawca wymienił rodzaje prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze i określił wymiar czasu ich wykonywania, uprawniający do emerytury pomostowej, tymczasem w art. 35 ust. 1 u.e.p. chodzi o podmiot ubezpieczenia oraz o kategorie prac wymienionych w art. 3 ust. 1 i 3 tej ustawy, których wykonywanie przez ten podmiot powoduje powstanie obowiązku opłacenia składki na Fundusz Emerytur Pomostowych.

Ś. M. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą decyzję Inspektor Pracy zarzuciło:

1. naruszenie prawa materialnego, to jest pkt 23 załącznika nr 2 do u.e.p., polegające na błędnej wykładni pojęcia oddział psychiatryczny i przyjęciu, że Izba Przyjęć jest oddziałem psychiatrycznym, co w konsekwencji spowodowało niezasadne przyjęcie, że praca ratownika medycznego w Izbie Przyjęć stanowi pracę w szczególnym charakterze, w rozumieniu ww. przepisów;

2. błąd w ustaleniu stanu faktycznego, polegający na przyjęciu, że praca ratownika medycznego Izby Przyjęć spełnia przesłanki do uznania jej za pracę

w szczególnym charakterze, podczas gdy charakter pracy nie spełnia przesłanki wykonywania pracy w pełnym wymiarze czasu pracy, co z kolei spowodowało naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 3 ust. 5 u.e.p., zgodnie z którym pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących taką pracę w pełnym wymiarze czasu pracy.

W konsekwencji powyższego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także rozpoznanie sprawy

w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

W uzasadnieniu skargi, w aspekcie naruszenia prawa materialnego, skarżący zarzucił, że organ utożsamia oddział psychiatryczny z izbą przyjęć, a więc inną komórką opieki szpitalnej niż oddział. Organ wskazał jedynie, że ustawa nie ogranicza pojęcia oddział psychiatryczny wyłącznie do oddziału łóżkowego.

Wobec powyższego skarżący podniósł, że w polskim porządku prawnym brak jest legalnej definicji oddziału szpitalnego, nie mniej można uznać, że oddział szpitalny to wyodrębniona jednostka organizacyjna w strukturze szpitala, przeznaczona do całodobowej lub dziennej diagnostyki, leczenia, pielęgnacji i rehabilitacji pacjentów wymagających stałej opieki lekarsko-pielęgniarskiej. Specjalizuje się w konkretnych dziedzinach medycyny i składa się z sal chorych oraz pomieszczeń pomocniczych. Natomiast izba przyjęć została zdefiniowana w § 2 pkt 3 ww. rozporządzenia, jako zespół pomieszczeń, w którym przyjmuje się do szpitala, wykonuje doraźne zabiegi, udziela doraźnej pomocy ambulatoryjnej. Zdaniem skarżącego, nie ulega wątpliwość, że specyfika pracy izby przyjęć, pomimo, iż jest ona komórką organizacyjną szpitala, jest na tyle odmienna od pracy pozostałych komórek, że wymagała zdefiniowania tego pojęcia. Wzmacniając argument o odrębności izby przyjęć od oddziałów szpitalnych, skarżący wskazał na rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 17 maja 2012 r. w sprawie systemu resortowych kodów identyfikacyjnych oraz szczegółowego sposobu ich nadawania, z którego wynika, że izba przyjęć jest inną komórką opieki szpitalnej niż oddział (załącznik nr 2 - kody charakteryzujące specjalność komórki organizacyjnej zakładu leczniczego).

Niezależnie od aspektu formalnego odrębności izby przyjęć od oddziałów szpitalnych, skarżący podkreślił, że na izbie przyjęć nie można mówić o ciągłym, trwającym pełny wymiar czasu pracy kontakcie z osobami z zaburzeniami psychicznymi, powodującymi, że ich zachowania są nieobliczalne, impulsywne, niekiedy - gwałtowne lub agresywne, co wymagałoby od pracowników izby przyjęć nieustannej uwagi, szybkiej reakcji, niekiedy natychmiastowej konieczności użycia siły fizycznej, odporności na ciągły stres i niebezpieczeństwo. Uwaga ta jest o tyle istotna, że art. 3 ust. 4 u.e.p., dotyczący pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach, zawiera dodatkowe kryterium, którego spełnienie pozwala na uznanie danego rodzaju prac za prace w szczególnych warunkach. Jest to wymóg związany z czasem narażenia pracownika na wpływ czynników ryzyka wymienionych w art. 3 ust. 1 (i odpowiednio w art. 3 ust. 3) u.e.p.

Skarżący podkreślił, że w obu przepisach ustawy nie chodzi o wymiar czasu pracy określony w umowie o pracę, lecz o wymiar czasu pracy faktycznie wykonywanej w narażeniu na czynniki ryzyka, które powodują, że dane prace są pracami wykonywanymi w szczególnych warunkach bądź w szczególnym charakterze. Dlatego też dla uznania, że praca jest wykonywana w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, nie wystarcza określenie w umowie o pracę, że pracownik został zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na konkretnym stanowisku, z zajmowaniem którego związana jest jedynie (potencjalna) konieczność wykonywania prac wymienionych w wykazach stanowiących załączniki nr 1 i nr 2 do u.e.p., ale niezbędne jest, aby prace takie rzeczywiście wykonywał w pełnym wymiarze czasu pracy, to jest codziennie i przez całą przewidzianą dla niego dniówkę roboczą. Za takim rozumieniem użytego w tych przepisach pojęcia "w pełnym wymiarze czasu pracy" przemawia w szczególności to, że ustawodawca związał go z - również użytym w tym przepisie - sformułowaniem "pracowników wykonujących", co jednoznacznie wskazuje, że ten pełny wymiar czasu pracy nie wynika z samego tylko faktu zatrudnienia na określonym stanowisku w pełnym wymiarze czasu pracy, lecz jest związany z rzeczywistym "wykonywaniem" prac, o których mowa w ust. 1 lub ust. 3, w takim właśnie wymiarze czasu pracy.

Zdaniem skarżącego, w pełni uprawnione jest zatem odwołanie się do utrwalonej wykładni podobnych pojęć użytych w § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia

7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych

w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w myśl której praca

w szczególnych warunkach, to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do tego rozporządzenia. Doraźny kontakt z pacjentem wyklucza przyjęcie, że wykonywana praca ma charakter stały i jest wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Tytułem uzupełnia OIP wskazał w szczególności, że przy ustalaniu wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach oraz o szczególnym charakterze uprawniające do emerytury pomostowej o zaliczeniu okresu zatrudnienia pracownika do okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze decyduje rodzaj pracy (charakter pracy) na tym stanowisku.

Zdaniem OIP, nie budzi wątpliwości, że izba przyjęć jest wydzieloną komórką organizacyjną szpitala. W przypadku szpitala psychiatrycznego jest miejscem gdzie kwalifikuje się do leczenia i udziela pomocy doraźnej, a dodatkowo sporządza wymaganą dokumentację oraz przeprowadza przed przyjęciem do szpitala badanie bezpieczeństwa (sprawdzenie rzeczy pacjenta pod kątem przedmiotów niebezpiecznych).

Nadto, chcąc prawidłowo odczytać pkt 23 załącznika nr 2 do u.e.p., OIP wskazał na ogólną specyfikę pracy w szpitalu psychiatrycznym, która wynika z leczonych tam schorzeń, kategorii przyjmowanych pacjentów i zasad ich przyjmowania do szpitala oraz świadczenia na ich rzecz usług medycznych. Izba Przyjęć jest zaś pierwszym miejscem w strukturach takiego szpitala, do którego trafia pacjent, niejednokrotnie będący osobą, której zachowanie wskazuje na to, że z powodu zaburzeń psychicznych może zagrażać bezpośrednio własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób. Tam zatem dochodzi do pierwszego kontaktu personelu medycznego z taką osobą, wobec której z reguły nie podjęto wcześniej żadnych działań leczniczych, co czyni koniecznym już wówczas - w Izbie Przyjęć - ich podjęcie przez zatrudniony tam personel medyczny. Szczególny jest zresztą także sam tryb przyjmowania do szpitala psychiatrycznego, skupiający się organizacyjnie właśnie na Izbie Przyjęć, wyznaczony choćby przez art. 21 ust. 1 oraz art. 23 ust. 3 w zw. z art. 18 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Mowa o przyjmowaniu do szpitala psychiatrycznego celem przymusowego zbadania, umieszczenia w nim bez zgody, również w warunkach przymusu bezpośredniego, w dodatku niejednokrotnie osób, których zachowanie wskazuje na to, że z powodu zaburzeń psychicznych mogą zagrażać bezpośrednio własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób.

Organ odwoławczy podkreślił, że w toku kontroli stanowiącej podstawę wydania nakazu z 16 lutego 2026 r. inspektor pracy ustalił m.in., że:

- świadczenia w Izbie Przyjęć udzielane są całodobowo w trybie ciągłym i nagłym,

w tym świadczenia diagnostyczno-terapeutyczne, niezakończone hospitalizacją

w oddziale lub pobytem w ośrodku lub zakładzie;

- w Izbie Przyjęć zatrudnionych jest 15 pielęgniarek, 1 ratownik medyczny,

3 salowych i 1 salowa/magazynier, co wskazuje na rodzaj świadczeń tam realizowanych oraz główny rodzaj prac wykonywanych w ramach Izby Przyjęć;

- ratownik medyczny Izby Przyjęć wykonuje pracę w bezpośrednim kontakcie

z pacjentami, najpierw dokonując ich rejestracji, pomiaru podstawowych parametrów życiowych (temperatura, tętno, glikemia, ciśnienie) oraz sprawdzenia trzeźwości, następnie asystując przy ich badaniu lekarskim (w tym wykonując takie czynności, jak np. pobranie krwi do badań laboratoryjnych, podanie leku, założenie venflonu i podanie płynów) i wreszcie wykonując zabiegi higieniczne wobec osoby, co do której podjęto decyzję o jej przyjęciu do szpitala, których rodzaj i zakres jest uzależniony od stanu pacjenta (mogą one przykładowo obejmować nakładanie czepca przeciw wszawicy, zmianę opatrunku, czy zmianę pampersa). Dodatkowo do zadań ratownika medycznego Izby Przyjęć należy także opieka nad pacjentami w trakcie transportów poza teren Ś. [...], co następuje na zlecenie lekarza dyżurnego Izby Przyjęć.

Powyższy zakres obowiązków ratownika medycznego Izby Przyjęć jest szerszy w przypadku osoby nieprzytomnej lub niezdolnej do zrozumienia informacji, a także w przypadku osoby agresywnej, której unieruchomienie ratownikowi medycznemu może zlecić lekarz. W trakcie pobytu pacjenta na Izbie Przyjęć nie jest on pozostawiony bez opieki ratownika medycznego lub pielęgniarki/pielęgniarza.

W ocenie OIP przedstawione cechy i funkcje Izby Przyjęć przekonują, że jest ona oddziałem psychiatrycznym w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych. Jednocześnie przekonują one o tym, że praca ratownika medycznego Izby Przyjęć jest pracą personelu medycznego w bezpośrednim kontakcie z pacjentami. Praca ratownika medycznego Izby Przyjęć w pełni odpowiada cechom wymaganym przez art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Jak wynika bowiem z ustaleń kontroli oraz cech Izby Przyjęć, przywołanych wyżej, praca ratownika medycznego Izby Przyjęć wymaga szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, o czym decyduje choćby rodzaj pacjentów oraz zasady ich przyjmowania i udzielania im świadczeń zdrowotnych w ramach Izby Przyjęć. Natomiast sposób wykonywania tej pracy i jej jakość z wiekiem się zmniejsza na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143), zwanej dalej "p.p.s.a." Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania

w takim trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W tym przypadku wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym złożył skarżący w treści skargi, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia decyzji organu odwoławczego.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Inspektor Pracy z 19 marca 2026 r. utrzymująca w mocy nakaz umieszczenia stanowiska pracy "ratownik medyczny Izby Przyjęć" w wykazie stanowisk pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze prowadzonym przez skarżącego.

Podstawą wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją nakazu były m.in. przepisy ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1696, dalej jako "ustawa o emeryturach pomostowych") oraz ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1712, dalej "u.p.i.p.).

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że - jak stanowi art. 11a u.p.i.p. - właściwe organy Państwowej Inspekcji pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy:

1) umieszczenia stanowiska pracy, na którym są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w wykazie stanowisk pracy, o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z wykazu oraz sporządzenia korekty wpisu dokonanego w tym wykazie;

2) umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz sporządzenia korekty wpisu dokonanego w tej ewidencji.

W niniejszej sprawie kwestionowany skargą nakaz wydany został w oparciu o art. 11a pkt. 1 u.p.i.p. Zgodnie z tym przepisem, umieszczenie stanowiska pracy w wykazie stanowisk pracy, o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, jest dopuszczalne, jeżeli na tym stanowisku wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

W wyniku kontroli przeprowadzonej przez inspektorów Państwowej Inspekcji Pracy ustalono, że w Ś. M. (dalej "ŚCP") praca wykonywana jest na stanowisku ratownika medycznego Izby Przyjęć, które to stanowisko nie zostało jednak umieszczone w wykazie stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a który to wykaz ŚCP ma obowiązek prowadzić jako płatnik na podstawie art. 41 ust 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych. Kontrola wykazała, że prace wykonywane na stanowisku ratownik medyczny Izby Przyjęć w ŚCP spełniają cechy prac o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych i kwalifikują się jako prace wymienione w załączniku nr 2 pkt 23 do tej ustawy.

Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy. Zgodnie z pkt 23 załącznika nr 2 do ww. ustawy, który to załącznik określa wykaz prac o szczególnym charakterze, pracami tego rodzaju są "Prace personelu medycznego oddziałów psychiatrycznych i leczenia uzależnień w bezpośrednim kontakcie z pacjentami, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego.

Zarówno ustawa o emeryturach pomostowych, jak i ustawa o ochronie zdrowia psychicznego, jak również rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 marca 2019 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 402) nie definiują pojęcia "oddziału", ani też pojęcia "oddziału psychiatrycznego".

Jak wyjaśnił organ, oddział w znaczeniu słownikowym to w odniesieniu do szpitala wyodrębniona część szpitala, spełniająca określone funkcje. Jednocześnie rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 19 czerwca 2019 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 383) wyodrębnia izbę przyjęć w strukturze podmiotu realizującego świadczenia gwarantowane z zakresu opieki psychiatrycznej w warunkach stacjonarnych, wskazując w załączniku nr 3: "Świadczenia w izbie przyjęć udzielane całodobowo w trybie nagłym, w tym świadczenia diagnostyczno-terapeutyczne, niezakończone hospitalizacją w oddziale lub pobytem w ośrodku lub zakładzie. Świadczenia obejmują w razie potrzeby zabezpieczenie medyczne świadczeniobiorców oraz zapewnienie transportu, w razie konieczności kontynuacji leczenia specjalistycznego." Rozporządzenie to określa warunki realizacji świadczenia gwarantowanego na izbie przyjęć (w zakresie personelu i inne wymagania) oraz wskazuje do realizacji świadczenia gwarantowane (zgodnie z Międzynarodową Statystyczną Klasyfikacją Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD – 10), określając je jako: "Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania (F00-F99); Obserwacja medyczna i ocena przypadków podejrzanych o chorobę lub stany podobne (ZO3)."

Ś. M., jak ustalił organ, jest wpisane do rejestru podmiotów wykonujących działalność leczniczą i realizuje świadczenia zdrowotne. Działalność lecznicza – zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 156 z późn. zm.) – polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych. Świadczenia te mogą być udzielane za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności. Szpital to zakład leczniczy, w którym podmiot leczniczy wykonuje działalność leczniczą w rodzaju świadczenia szpitalne (art. 2 ust. 1 pkt 9 ww. ustawy). Przepis art. 2 ust. 1 pkt 11 ustawy o działalności leczniczej stanowi, że świadczenie szpitalne to wykonywane całą dobę kompleksowe świadczenia zdrowotne polegające na diagnozowaniu, leczeniu, pielęgnacji i rehabilitacji, które nie mogą być realizowane w ramach innych stacjonarnych i całodobowych świadczeń zdrowotnych lub ambulatoryjnych świadczeń zdrowotnych; świadczeniami szpitalnymi są także świadczenia udzielane z zamiarem zakończenia ich udzielania w okresie nieprzekraczającym 24 godzin. Z Regulaminu organizacyjnego ŚCP (przyjętego zarządzeniem Dyrektora ŚCP nr 9/2025) wynika, że w podmiocie działają dwa zakłady lecznicze, w tym jednym z nich jest "Szpital", w którym wyodrębniono jednostkę organizacyjną o nazwie "Oddziały szpitalne" (§ 9 Regulaminu). W skład jednostki organizacyjnej "Oddziały szpitalne" wchodzą komórki organizacyjne:

1) I Klinika Psychiatrii,

2) Odział Rehabilitacji Psychiatrycznej,

3) Oddział Psychiatryczny,

4) Oddziały Psychiatryczne: A2, B

5) Oddział Psychogeriatryczny,

6) Oddziały Terapii Uzależnienia od Alkoholu: XII, XIII,

7) Oddział Leczenia Alkoholowych Zespołów Abstynencyjnych (Detoksykacyjny),

8) Oddział Psychiatryczny dla Dzieci,

9) Oddział Psychiatrii Sądowej o Podstawowym Zabezpieczeniu,

10) Izba Przyjęć,

11) Izba Przyjęć K,

12) Apteka szpitalna.

Wynika z powyższego, że Izba Przyjęć ŚCP stanowi oddział szpitalny w szpitalu psychiatrycznym, a zatem jest oddziałem psychiatrycznym w rozumieniu załącznika nr 2 pkt 23 do ustawy o emeryturach pomostowych. To powoduje, że wymagane było rozważenie, czy ratownik medyczny należy do personelu medycznego tego oddziału i czy wykonuje prace o szczególnym charakterze.

Otóż stosownie do art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o zawodzie ratownika medycznego oraz samorządzie ratowników medycznych (t.j. Dz. U. z 2025r. poz. 339 z późn. zm.), wykonywanie zawodu ratownika medycznego polega na:

1) udzielaniu świadczeń zdrowotnych, w tym medycznych czynności ratunkowych w rozumieniu art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (Dz. U. z 2025 r. poz. 91) udzielanych samodzielnie lub na zlecenie lekarza;

2) zabezpieczaniu osób znajdujących się w miejscu zdarzenia oraz podejmowaniu działań zapobiegających zwiększeniu się liczby osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego;

3) transportowaniu osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego;

4) udzielaniu wsparcia psychicznego w sytuacji powodującej stan nagłego zagrożenia zdrowotnego;

5) stwierdzaniu zgonu, do którego doszło podczas akcji medycznej, o której mowa w art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym.

Stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o działalności leczniczej, osobą wykonującą zawód medyczny jest osoba uprawniona na podstawie odrębnych przepisów do udzielania świadczeń zdrowotnych oraz osoba legitymująca się nabyciem fachowych kwalifikacji do udzielania świadczeń zdrowotnych w określonym zakresie lub w określonej dziedzinie medycyny.

W świetle przywołanych regulacji nie może być wątpliwości, że ratownik medyczny, będący osobą wykonującą zawód medyczny, udzielający świadczeń zdrowotnych w ramach zatrudnienia w zakładzie leczniczym, jakim jest szpital, należy do personelu medycznego tego szpitala. Chodzi w tym wypadku o osobę uprawnioną (na podstawie odrębnych przepisów) do udzielania świadczeń zdrowotnych oraz osobę legitymującą się nabyciem fachowych kwalifikacji do udzielania świadczeń zdrowotnych w określonym zakresie lub w określonej dziedzinie medycyny. Osoby uprawnione do udzielania świadczeń zdrowotnych to w szczególności lekarze, lekarze dentyści, pielęgniarki, położne, ratownicy medyczni. Personel medyczny to zatem krąg osób uprawnionych do udzielania świadczeń medycznych (zob. wyrok WSA w Warszawie z 15 kwietnia 2026 r., II SA/Wa 1501/25). Pojęcie to nie rozróżnia przy tym podziału na stanowiska, ponieważ w gronie tym są osoby bezpośrednio wykonujące prace medyczne, jak też osoby, które oprócz tych prac mają także w swym zakresie obowiązki związane z kierownictwem określonego odcinka (ordynator, oddziałowa).

Wyniki przeprowadzonej u skarżącego kontroli inspektorów PIP wskazują, że ratownik medyczny wykonuje w kontrolowanej placówce prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej. W Karcie oceny ryzyka zawodowego dla stanowiska ratownika medycznego wskazano w szczególności, że do czynności wykonywanych na tym stanowisku należą m.in.: medyczne czynności ratunkowe w stosunku do pacjentów znajdujących się w izbie przyjęć, pełnienie bezpośredniej opieki nad pacjentami przebywającymi w części obserwacyjnej izby przyjęć, czy prowadzenie dokumentacji zgodnie z obowiązującymi przepisami i procedurami, a wśród zagrożeń wymieniono: agresję pacjentów i obciążenia psychiczne z uwagi na kontakt z pacjentem, odpowiedzialność za bezpieczeństwo pacjenta.

Organ inspekcyjny dokonał analizy zakresu obowiązków ratownika medycznego izby przyjęć ŚCP, Karty oceny ryzyka zawodowego, odebrał wyjaśnienia pielęgniarki koordynującej, ratownika medycznego oraz dokonał własnych obserwacji, a w uzasadnieniu wydanego nakazu przekonująco wyjaśnił, dlaczego ocenił, że ratownik medyczny Izby Przyjęć w ŚCP wykonuje prace o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych i załącznika nr 2 pkt 23 do tej ustawy.

Podkreślenia wymaga, że przesłanką zagwarantowania pracownikom wykonującym pracę o szczególnym charakterze możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę, jest w istocie ograniczenie ryzyka, aby czynności – wymagających szczególnej uwagi czy ostrożności – wykonywały osoby, które z racji wieku, oraz określonego okresu wykonywania prac o szczególnym charakterze (tak art. 4 pkt 2 u.e.p.), tych czynności już nie powinni wykonywać, albowiem mogą mieć już ograniczone zdolności psychofizyczne, także, co do koncentracji, umiejętności działania w stresie itd. Konstatację taką potwierdza zarówno samo brzmienie art. 3 ust. 3 ustawy jak i analiza charakteru prac, wymienionych w załączniku (zob. wyrok WSA w Warszawie z 15 kwietnia 2026 r., II SA/Wa 1501/25).

W sprawie jest bezsporne, że praca ratownika medycznego izby przyjęć w szpitalu psychiatrycznym związana jest z czynnikami ryzyka i warunkami środowiska pracy, które z wiekiem mogą powodować trwałe uszkodzenie zdrowia. Praca ta wymaga szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej. Do prawidłowego jej wykonywania nie może ona przekraczać poziomu możliwości wynikającego z procesu starzenia się. Prace wykonywane przez personel medyczny w warunkach izby przyjęć wymagają sprawności zarówno fizycznej jak i psychicznej. Wymagana jest podzielność uwagi, wytrzymałość na długotrwały wysiłek, umiejętność podejmowania szybkich i trafnych decyzji, które to umiejętności i sprawności mogą zmieniać się z wiekiem.

Zgodnie z poglądem Sądu Najwyższego wyrażanym w orzecznictwie wykaz prac określonych w art. 3 ust. 1 i 3 ustawy pomostowej jest zamknięty i nie podlega uzupełnieniu, co oznacza, że cech pracy "o szczególnym charakterze" lub "w szczególnych warunkach" nie mogą posiadać inne prace, choćby sposób ich wykonywania i jego jakość mogła obniżyć się z wiekiem (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2017 r., I UK 472/16, LEX nr 2428814; z dnia 11 grudnia 2018 r., II UK 386/17, LEX nr 2591129; z dnia 9 maja 2019 r., III UK 115/18, LEX nr 2681237 czy postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2020 r., III UK 215/19, LEX nr 3176580). SN zaznaczył też, że "Wykładnia art. 3 ust. 3 tej ustawy nie może odbywać się w oderwaniu od wykazu stanowiącego załącznik do niej. W orzecznictwie zauważono, że porównanie definicji ustawowych, jak również katalogów prac zaliczanych do poszczególnych kategorii, pozwala na stwierdzenie, że o ile w pierwszym przypadku możliwość przejścia na wcześniejszą emeryturę uzasadniona jest bardziej względami interesu indywidualnego pracownika, który wykonuje pracę w warunkach szczególnie negatywnie wpływających na stan jego zdrowia, o tyle w przypadku prac o szczególnym charakterze definicja kładzie nacisk na szczególną odpowiedzialność pracownika, związaną z wykonywanymi czynnościami. W tym zatem przypadku dominującą rolę odgrywa raczej czynnik interesu publicznego - ochrony innych osób przed niebezpieczeństwem związanym z faktem, że pracownik, który wykonuje te szczególnie odpowiedzialne czynności może nie mieć już należytej sprawności psychofizycznej, ze względu na jej naturalne obniżenie podyktowane wiekiem (zob. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 18 listopada 2010 r., III SA/Lu 243/10, LEX nr 653544 czy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 września 2011 r., I OSK 422/11, LEX nr 1103998).

Należy zatem uznać, że ratownik medyczny Izby Przyjęć wchodzi w skład personelu medycznego oddziału psychiatrycznego i wykonuje prace o szczególnym charakterze, co skutkuje koniecznością umieszczenia takiego stanowiska pracy w wykazie prowadzonym na podstawie art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych.

Powyższej oceny nie zmienia okoliczność, gdy ratownik medyczny Izby Przyjęć w czasie świadczonej pracy nie wykonuje wyłącznie czynności kwalifikowanych jako prace o szczególnym charakterze. Zgodnie z uchwałą 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 listopada 2012 r. I OPS 4/12 w postępowaniu o umieszczenie pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr 237, poz. 1656 ze zm.), za pracownika wykonującego prace o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 5 ustawy o emeryturach pomostowych może być uznany pracownik, który wykonując prace o szczególnym charakterze, wykonuje także inne dodatkowe czynności wskazane przez pracodawcę w ramach świadczenia pracy.

W ocenie Sądu – w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy – nakaz umieszczenia stanowiska ratownika medycznego Izby Przyjęć w Wykazie stanowisk pracy, o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych prowadzonym przez skarżącego, jest prawidłowy.

W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.