Stodoła postawiona bez pozwolenia ponad 20 lat temu. Sąd oddalił skargę na legalizację

Postanowieniem z 22.04.2026 r. znak WOA.7722.11.2026 Świętokrzyski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Kielcach (zwany dalej "ŚWINB"), po rozpatrzeniu zażalenia A. R. na postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Kielcach ("PINB") z dnia 4.03.2026r., znak: PINB.SO.5140.38.2025.5JaB (kontynuacja sprawy znak: SO.520.5.7.2017), nakładające na I. L. obowiązek przedłożenia w terminie 4 m-cy od dnia doręczenia tego postanowienia w PINB niżej wymienionych dokumentów legalizacyjnych, dotyczących budynku stodoły o wymiarach w rzucie ok. 8,10 x 14,45 m, zrealizowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę, na działce nr ewid. [...] (poprzednio nr ewid. [...]), obręb [...]:

1) oświadczenia, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej, o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane działki nr ewid. [...] (druk PB-5);

2) geodezyjnej inwentaryzacji powykonawczej przedmiotowego budynku;

3) ekspertyzy technicznej, sporządzonej przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia budowlane, wskazującej czy stan techniczny obiektu budowlanego:

a) nie stwarza zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi oraz

b) pozwala na bezpieczne użytkowanie przedmiotowego budynku, zgodne z dotychczasowym lub zamierzonym sposobem użytkowania,

- utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ŚWINB wyjaśnił, że na skutek interwencji A. R. pracownicy PINB przeprowadzili w dniu 27.07.2017 r. kontrolę w sprawie budynku stodoły, wybudowanego na działce nr ewid. [...] (następnie nr ewid. [...], a obecnie nr ewid. [...]). Po przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym PINB pismem z dnia 8.09.2017 r. zawiadomił strony postępowania o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie przedmiotowego budynku stodoły. Po zgromadzeniu materiału dowodowego w sprawie organ I instancji wydał decyzję z dnia 12.10.2018 r., na mocy której nałożył na I. L. (wówczas K.) obowiązek przedstawienia w terminie do dnia 30.03.2019 r. projektu budowlanego zamiennego uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót budowlanych przy budowie budynku stodoły, w stosunku do projektu budowlanego zatwierdzonego decyzją Naczelnika Gminy w [...] z dnia 19.07.1985 r. o pozwoleniu na budowę oraz oceny technicznej w zakresie zgodności ze sztuką budowlaną i zasadami wiedzy technicznej robót budowlanych zrealizowanych przy tym budynku. W związku z wniesionym przez A. R. odwołaniem ŚWINB uchylił w całości decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie administracyjne prowadzone w trybie art. 51 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo budowlane. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że przedmiotowy obiekt nie jest tożsamy z projektowanym budynkiem stodoły, na budowę którego udzielono pozwolenia, a zatem postępowanie toczyło się w stosunku do niewłaściwego obiektu, bowiem obiekt objęty pozwoleniem na budowę nigdy nie powstał. Ponadto ŚWINB podniósł, że z planu zagospodarowania działki stanowiącego załącznik do decyzji o pozwoleniu na budowę z dnia 19.07.1985 r., szkicu sytuacyjnego stanowiącego załącznik do protokołu kontroli przeprowadzonej w dniu 27.07.2017 r., zdjęć obiektu załączonych do pisma A. R. z dnia 18.09.2017 r., zdjęć lotniczych z zasobu Głównego Geodety Kraju, wykonanych w dniu 1.09.1997 r. i w dniu 6.05.2003 r. wynika, że przedmiotowy budynek stodoły powstał na skutek rozbudowy istniejącej już w 1985 r. drewnianej stodoły pomiędzy rokiem 1997 a 2000 (wg. oświadczeń strony skarżącej), a na pewno przed 6.05.2003 r. (data wykonania zdjęcia lotniczego). Stwierdzono ponadto, że PINB w Kielcach powinien ustalić zakres robót wykonanych pomiędzy 1997 a 2000 rokiem i wszcząć postępowanie prowadzone w trybie art. 48-49 ustawy Prawo budowalne. Następnie PINB w Kielcach pismem z dnia 18.01.2019 r. zawiadomił strony, że w sprawie przedmiotowego budynku postępowanie to prowadzone jest w trybie art. 48-49 ustawy Prawo budowlane.

Decyzja ŚWINB została zaskarżona przez I. K. (obecnie L.) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, który wyrokiem z dnia 23.05.2019 r., sygn. akt II SA/Ke 273/19, oddalił skargę. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9.11.2022 r., sygn. akt II OSK 1549/22, oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez I. K.

Po zwrocie akt sprawy PINB, celem ustalenia aktualnego stanu faktycznego w sprawie, w dniu 10.07.2025 r. przeprowadził kontrolę przedmiotowego budynku, podczas której stwierdzono, że obiekt ten pod względem wymiarów i konstrukcji nie uległ zmianom od czasu kontroli przeprowadzonej w dniu 27.07.2017 r. Stwierdzono, że zostały wymienione wrota drewniane na metalowe od strony podwórka. Pustki w ścianach ażurowych zostały zlikwidowane poprzez zamurowanie. Na połaci południowej dachu zamontowano panele fotowoltaiczne. Budynek w czasie kontroli był użytkowany jako gospodarczy, częściowo jako kurnik. Przeprowadzona kontrola wykazała, że przedmiotowy budynek nie zmienił swoich gabarytów od czasu jego rozbudowy dokonanej pomiędzy rokiem 1997 a 2000. W konsekwencji PINB wydał decyzję z dnia 30.10.2025 r. umarzającą postępowanie administracyjne prowadzone w trybie art. 48-49 ustawy Prawo budowlane, z powodu konieczności przeprowadzenia postępowania administracyjnego w trybie art. 49f ust. 1 ww. ustawy.

ŚWINB w wyniku złożonego przez A. R. odwołania od powyższej decyzji organu I instancji, decyzją z dnia 30.12.2025 r. uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując że PINB wszczął z urzędu postępowanie administracyjne dotyczące budynku stodoły i to postępowanie należy prowadzić dalej z zastosowaniem przepisów dotyczących uproszczonego postępowania legalizacyjnego.

W dniu 4.03.2026 r. PINB wydał postanowienie, które stanowi przedmiot niniejszego postępowania zażaleniowego. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła A. R. wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, z obowiązkiem prowadzenia postępowania zgodnie z trybem art. 48 ust. 1, art. 48b ust. 3 i art. 49e pkt 3 Prawa budowlanego. W uzasadnieniu zażalenia wskazano m.in., że organ I instancji nie zastosował się do zaleceń ŚWINB zawartych w postanowieniu z dnia 1.10.2025 r., w którym wyznaczono organowi powiatowemu termin załatwienia sprawy do dnia 31 października 2025 r. Ponadto organ I instancji pomimo braku istnienia ku temu przesłanek, wszczął z urzędu uproszczone postępowanie legalizacyjne dotyczące przedmiotowego budynku i nie zakończył tym samym postępowania toczącego się wcześniej, lecz wskazał, że nowe postępowanie stanowi jego kontynuację. Zdaniem skarżącej organ I instancji winien był rozstrzygnąć sprawę na podstawie przepisów art. 48 ust. 1, tj. wydać postanowienie o wstrzymaniu budowy wybudowanego budynku, a następnie nakazać jego rozbiórkę. Do powyższego dodał, że przedmiotowy budynek gospodarczy został wzniesiony bez wymaganego pozwolenia na budowę, przy czym jego lokalizacja nie spełnia podstawowych norm dotyczących odległości od granicy działki - obiekt nie tylko graniczy bezpośrednio z nieruchomością skarżącej, lecz w części na nią nachodzi. Organ I instancji podjął działania zmierzające do obejścia przepisów prawa powołując się na nowelizację z 2020 r. i wskazując, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy organ nadzoru budowlanego powinien wszcząć uproszczone postępowanie legalizacyjne.

Dokonując ponownej oceny zebranego w aktach sprawy materiału dowodowego ŚWINB wskazał, że ustawodawca przewidział dwa odrębne tryby legalizacyjne: "zwykły" tryb legalizacyjny (art. 48-art. 49e ustawy Prawo budowlane) oraz uproszczony tryb legalizacyjny (art. 49f-art. 49i ustawy Prawo budowlane). Zgodnie z ustawą z dnia 13.02.2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw, od 19.09.2020 r. wprowadzono procedurę uproszczonego postępowania legalizacyjnego obiektów budowlanych, o którym mowa w art. 49f obowiązującej ustawy Prawo budowlane. W rozpatrywanej sprawie ustalono ponad wszelką wątpliwość, że istniejący obiekt wymagający pozwolenia na budowę, wybudowany został bez takiego pozwolenia. Jednocześnie stwierdzono, że od zakończenia budowy upłynęło 20 lat. Zatem organ nadzoru budowlanego miał obowiązek prowadzić w stosunku do takiego obiektu – nawet bez wniosku – uproszczone postępowanie legalizacyjne oparte o przepisy art. 49f i art. 49g Prawa budowlanego.

Przesądzenie w niniejszej sprawie, iż od dnia zakończenia samowolnie prowadzonej budowy upłynęło co najmniej 20 lat nastąpiło dzięki zeznaniom świadków (w formie oświadczeń złożonych na piśmie) oraz zdjęciom lotniczym pozyskanym z zasobów Głównego Geodety Kraju, które pozwoliły ustalić przedział czasowy budowy pomiędzy 1.09.1997 r. a 6.05.2003 r. Powyższe doprowadziło do wniosku, że przesłanka określona w art. 49f ust. 1 Prawa budowlanego została spełniona. Ponadto nie wystąpiła żadna z przesłanek negatywnych wymienionych w art. 49f ust. 5 ww. ustawy. W przedmiotowej sprawie nie zostało bowiem wydane postanowienie o wstrzymaniu budowy.

W ocenie ŚWINB nie ma w tym przypadku znaczenia, że niniejsze postępowanie zostało wszczęte w roku 2017, tj. przed datą wprowadzenia ustawy z dnia 13.02.2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw i przepisów przejściowych zawartych w tej ustawie, obowiązującej od 19.09.2020 r. Z uwagi bowiem na upływ czasu od zakończenia budowy obiektu oraz fakt, że przedmiotowy budynek nie został objęty nakazem rozbiórki – podlega on procedurom uproszczonym. Kwestia prowadzenia uproszczonego postępowania legalizacyjnego powinna być przy tym wyłączona z rozważań dotyczących art. 25 ustawy nowelizującej. W stosunku bowiem do obiektów budowlanych, co do których nie wydano przed wejściem w życie ustawy zmieniającej decyzji o rozbiórce, przepisy dotyczące postępowania legalizacyjnego uproszczonego znajdują zastosowanie.

W skardze, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na ww. postanowienie ŚWINB, strona sformułowała zarzuty naruszenia:

1) art. 138 § 2 k.p.a. poprzez niekonsekwentnie prowadzone postępowanie administracyjne przez ŚWINB w Kielcach wyrażające się tym, że organ ten w postanowieniu z dnia 1.10.2025 r. wyznaczył PINB w Kielcach termin załatwienia sprawy do dnia 31.10.2025 r., zaś organ I instancji nie zastosował się do wskazań organu odwoławczego wydając w dniu 31.10.2025 r. postanowienie nakładające na I. L. obowiązek przedłożenia wymienionych w tymże postanowieniu dokumentów legalizacyjnych, nie załatwiając tym samym przedmiotowej sprawy, lecz de facto inicjując z urzędu nową sprawę administracyjną, tj. uproszczone postępowanie legalizacyjne dotyczące budynku stodoły, pomimo braku zaistnienia ku temu przesłanek, nie kończąc poprzednio wszczętego postępowania administracyjnego, a ŚWINB w Kielcach swoim działaniem zmienił stanowisko w sprawie, którego racjonalnie nie uzasadnił, czym naruszył obowiązek konsekwentnego i jednolitego działania organu;

2) art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie się do oceny prawnej oraz wskazań ŚWINB zawartych w decyzji z dnia 18.12.2018 r., jak i w decyzji tegoż organu z dnia 30 grudnia 2025 r., w których to organ orzekł o uchyleniu zaskarżonych decyzji PINB w Kielcach w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, w sytuacji gdy w trakcie ponownie prowadzonego postępowania nie ujawniły się nowe fakty, dowody czy inne okoliczności, które winny zostać wzięte pod uwagę, a także poprzez niezastosowanie się do oceny prawnej dokonanej przez WSA w Kielcach w wyroku z dnia 23.05.2019 r., sygn. akt II SA/Ke 273/19, oraz NSA w wyroku z dnia 9.11.2022 r., sygn. akt II OSK 1549/22;

3) art. 61 § 1 k.p.a. w zw. z art. 49 f ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane, poprzez uznanie przez ŚWINB, że wszczęte z urzędu przez PINB w Kielcach uproszczone postępowanie legalizacyjne dotyczące budynku stodoły, mimo jednoczesnego niezakończenia postępowania toczącego się w innym trybie od 2017 r. przed tym organem pod znakiem: SO.520.5.8.2017, jest zasadne, w sytuacji gdy wszczęcie postępowania równoległego (legalizacyjnego) jest sprzeczne z zasadą jedności przedmiotu postępowania, bowiem trwa postępowanie nadzorcze (rozstrzygające) w innym trybie, co stanowi o działaniu sprzecznym z obowiązującymi procedurami;

4) art. 144 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 49 f ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane w zw. z art. 49 g ust. 1 i 2 tej ustawy poprzez utrzymanie w mocy przez ŚWINB przedmiotowego postanowienia PINB, mimo braku zaistnienia przesłanek umożliwiających wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego;

5) art. 48 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane poprzez przeoczenie przez ŚWINB, że organ I instancji w prowadzonym postępowaniu winien wydać postanowienie o wstrzymaniu budowy, a w konsekwencji również decyzję rozbiórkową, bowiem budynek stodoły został wzniesiony bez wymaganego pozwolenia na budowę, przy czym jego lokalizacja nie spełniała podstawowych norm dotyczących odległości od granicy dziatki, co uzasadniało wydanie decyzji rozbiórkowej, nie zaś wszczęcie uproszczonej procedury legalizacyjnej;

6) art. 6 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zaufania obywatela do władzy publicznej, polegające na nierzetelnym ustaleniu stanu faktycznego, a w szczególności uznaniu, iż w stanie niniejszej sprawy zachodzą przesłanki umożliwiające wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego, co doprowadziło do wydania postanowienia nakładającego na I. L. obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych dotyczących budynku stodoły, podczas gdy organ I instancji powinien wydać postanowienie o wstrzymaniu budowy, a w konsekwencji również decyzję rozbiórkową, bowiem budynek stodoły został wzniesiony bez wymaganego pozwolenia na budowę, przy czym jego lokalizacja nie spełnia podstawowych norm dotyczących odległości od granicy działki, co uzasadniało wydanie decyzji rozbiórkowej, nie zaś wszczęcie uproszczonej procedury legalizacyjnej, a co stoi w jawnej sprzeczności z nałożonym na organ administracji obowiązkiem prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, od której wymaga się szczególnej staranności działania oraz zachowania standardów na najwyższym poziomie rzetelności i uczciwości.

W uzasadnieniu skargi A. R. podniosła ponadto zarzut naruszenia przez organ I instancji art. 10 § 1 k.p.a. poprzez brak poinformowania o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym, jak też poprzez odmowę wzięcia udziału przez skarżącą i jej pełnomocnika w czynnościach kontrolnych przeprowadzonych 10.07.2025 r.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła:

1) na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości;

2) na podstawie art. 135 p.p.s.a. o rozważenie uchylenia również poprzedzającego zaskarżone rozstrzygnięcie postanowienia PINB z 4.03.2026 r.;

3) na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;

4) na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 143 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.".

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności postanowienia ŚWINB, utrzymującego w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji wydane na podstawie art. 49g ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7.07.1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 524 ze zm.), zwanej dalej "Pr.bud.", tj. w ramach uproszczonego postępowania legalizacyjnego, i nakładające obowiązek przedłożenia określonych dokumentów legalizacyjnych dotyczących budynku stodoły o wymiarach ok. 8,10 x 14,45.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że – jak wynika z wydanych w niniejszej sprawie wyroków tut. Sądu z dnia 23.05.2019 r., sygn. akt II SA/Ke 273/19 (oddalającego skargę od decyzji ŚWINB z 18.12.2018 r., którą uchylono decyzję PINB i umorzono postępowanie administracyjne prowadzone w trybie art. 51 ust. 1 pkt. 3 Pr.bud.), oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w dniu 9.11.2022 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 1549/22, oddalił skargę kasacyjną, a które to rozstrzygnięcia odnoszą się do przedmiotowego budynku stodoły – w sprawie doszło do rozbudowy istniejącego obiektu budowlanego, bez uzyskania wymaganego prawem pozwolenia na budowę, a okoliczności te odpowiadają hipotezie art. 48 ust. 1 Pr.bud. Sąd odwoławczy w ślad za organem II instancji oraz tut. Sądem uznał bowiem, że w miejscu uprzednio istniejącego budynku powstał budynek o większych rozmiarach, a jego usytuowanie w stosunku do budynku mieszkalnego pozwala stwierdzić, że z całą pewnością nie jest to usytuowanie odpowiadające budynkowi stodoły, której budowy dotyczyło pozwolenie na budowę z 19 lipca 1985 r.

Wypada zauważyć, że bezpośrednio po wydaniu przez ŚWINB ww. decyzji z 18.12.2018 r. PINB pismem z dnia 18.01.2019 r. zawiadomił strony, że w sprawie przedmiotowego budynku postępowanie to prowadzone jest w trybie art. 48-49 Pr.bud. Po wydaniu natomiast powyższych wyroków przez Sądy obu instancji organy uznały, że postępowanie winno być prowadzone z zastosowaniem przepisów dotyczących uproszczonego postępowania legalizacyjnego (przy czym decyzja PINB z dnia 30.10.2025 r. umarzająca postępowanie prowadzone w trybie art. 48-49 Pr.bud. z powodu konieczności przeprowadzenia postępowania administracyjnego w trybie art. 49f ust. 1 ww. ustawy została uchylona przez ŚWINB, który wskazał, że PINB wszczął z urzędu postępowanie administracyjne dotyczące budynku stodoły i to postępowanie należy prowadzić dalej z zastosowaniem przepisów dotyczących uproszczonego postępowania legalizacyjnego). Możliwość prowadzenia w tych okolicznościach postępowania w trybie art. 49f i nast. Pr. bud. została zakwestionowana przez skarżącą.

Powyższy przepis został wprowadzony do Pr. bud. na mocy ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2020.471), dalej "ustawa nowelizująca", która weszła w życie 19 września 2020 r. Po wydaniu przez ŚWINB decyzji z 18.12.2018 r., nakazującej prowadzenie dalszego postępowania w trybie art. 48-49 Pr.bud., nastąpiła więc zmiana przepisów, a w takiej sytuacji to regulacje przejściowe zawarte w ustawie nowelizującej określają, jakie przepisy, dotychczasowe czy zmienione, oraz w jakim zakresie stosuje się do danego postępowania.

Zgodnie z art. 25 ustawy nowelizującej zasadą jest, że do spraw uregulowanych ustawą Prawo budowlane, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej, tj. przed 19 września 2020 r., stosuje się przepisy Prawa budowlanego w brzmieniu dotychczasowym. Art. 32 ustawy nowelizującej, zawierający regulację przejściową podobnie jak art. 25, stanowi jednak, że nie można wszcząć uproszczonego postępowania legalizacyjnego, o którym mowa w art. 49f ust. 1 ustawy Prawo budowlane w brzmieniu obowiązującym od 19 września 2020 r., w stosunku do obiektów budowlanych, do których wydano przed tym dniem decyzję o nakazie rozbiórki.

W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że prawidłowe rozumienie treści przepisów art. 25 i art. 32 ustawy nowelizującej wskazuje, że w stosunku do obiektów budowlanych, co do których wszczęto postępowanie legalizacyjne na podstawie dotychczasowych przepisów Prawa budowlanego, ale nie wydano decyzji o nakazie rozbiórki, możliwe jest zastosowanie uproszczonego postępowania legalizacyjnego, o jakim mowa w art. 49f. Odmienna wykładnia wskazanych przepisów prowadziłaby do nieuzasadnionego ograniczenia nowej regulacji (z artykułu 49f Pr.bud.), podczas gdy celem wprowadzonych przez ustawodawcę rozwiązań było jak najszersze uporządkowanie starych samowoli budowlanych. W uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej z dnia 13 lutego 2020 r. (druk sejmowy nr 121, IX kadencja) wskazano bowiem, że wobec dotychczas obowiązujących w prawie budowlanym regulacji właściciele zwykle nie podejmują próby legalizacji samowolnie zrealizowanych obiektów budowlanych z obawy przed wysokimi opłatami legalizacyjnymi, a także obawiając się wydania przez organ nadzoru budowlanego decyzji o rozbiórce - przede wszystkim ze względu na ich niezgodność z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego (por. wyroki NSA: z 23.03.2023 r., sygn. akt II OSK 35/22, z 18.03.2025 r., II OSK 1860/22, z 9.07.2024 r., II OSK 1381/23).

Sąd wyraża pogląd, zaprezentowany już przez WSA w Kielcach w wyrokach z 17.06.2026 r., sygn. akt II SA/Ke 185/26, II SA/Ke 183/26 i II SA/Ke 184/26 (dotyczących innych budynków zrealizowanych przez I. L.), że art. 32 ustawy nowelizującej wyłącza stosowanie ogólnej reguły intertemporalnej wynikającej z art. 25 ww. ustawy. Skoro z art. 32 wynika, że nie można wszcząć uproszczonego postępowania legalizacyjnego w stosunku do obiektów budowlanych, do których wydano przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej decyzję o nakazie rozbiórki, to należy a contrario przyjąć, że jeśli taka decyzja nie została wydana w stosunku do obiektów, których budowa uległa zakończeniu co najmniej 20 lat temu, przepis art. 49f Pr.bud. ma zastosowanie także do postępowań wszczętych przed 19.09.2020 r., tak jak w kontrolowanym przypadku.

Treść art. 49f ust. 1 Pr.bud. przesądza natomiast o tym, że jeśli nie zachodzi przesłanka negatywna, o jakiej mowa w art. 32 ustawy nowelizującej, organ nadzoru budowlanego ma obowiązek wszcząć uproszczone postępowanie legalizacyjne.

Ww. przepis stanowi bowiem, że w przypadku stwierdzenia budowy obiektu budowlanego lub jego części:

1) bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo

2) bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia

- jeżeli od zakończenia budowy upłynęło co najmniej 20 lat, organ nadzoru budowlanego wszczyna uproszczone postępowanie legalizacyjne.

Właśnie to ostatnie stwierdzenie – "organ nadzoru budowlanego wszczyna uproszczone postępowanie legalizacyjne" należy odczytywać jako obowiązek organu do zastosowania art. 49f w przypadku, gdy zostały spełnione przesłanki określone w tym przepisie oraz w art. 32 ustawy nowelizującej.

Należy przy tym zaznaczyć, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Końcowa część tego przepisu wskazuje zatem wyraźnie i nie pozostawia w tym zakresie wątpliwości, że zmiana przepisów – tak jak to miało miejsce w niniejszym przypadku – dezaktualizuje (w zmienionym zakresie) wiążącą moc oceny prawnej i wskazań zawartych w orzeczeniu sądu administracyjnego. Nie mógł zatem odnieść skutku zarzut zawarty w punkcie 2. skargi.

W kontrolowanej sprawie jest niesporne, że będący przedmiotem niniejszego postępowania budynek stodoły został zrealizowany bez wymaganego pozwolenia na budowę oraz, że nie wydano przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej decyzji o nakazie rozbiórki (nie wydano także postanowienia o wstrzymaniu budowy). Prawidłowo organy przyjęły również – na podstawie zeznań świadków oraz zdjęć lotniczych, które pozwoliły ustalić przedział czasowy budowy pomiędzy 1.09.1997 r. a 6.05.2003 r. - że od dnia zakończenia samowolnie prowadzonej budowy upłynęło co najmniej 20 lat (A. R. w czasie kontroli w dniu 27.07.2017 r. oświadczyła, że wszystkie budynki będące przedmiotem kontroli – w tym budynek stodoły – powstały po 1999 do ok. 2005r.). Nie ulega więc wątpliwości, że od daty zakończenia budowy do daty wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego przez organ I instancji, upłynęło ponad 20 lat.

Nie jest zasadny zarzut skargi dotyczący nieuprawnionego przekształcenia dotychczasowego postępowania legalizacyjnego prowadzonego w trybie art. 48 Pr.bud. w uproszczone postępowanie legalizacyjne, o jakim mowa w art. 49f tej ustawy. Zasygnalizowany wyżej cel wprowadzenia przez ustawodawcę regulacji pozwalającej na legalizację samowolnie wzniesionych obiektów budowlanych w trybie uproszczonego postępowania legalizacyjnego, determinuje również relację pomiędzy tym postępowaniem, a toczącym się co do tego samego obiektu postępowaniem legalizacyjnym opartym na art. 48 Pr.bud. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, uproszczone postępowanie legalizacyjne może być pod określonymi warunkami wszczęte nawet wówczas, gdy w odniesieniu do danego obiektu prowadzone jest inne, "zwykłe" postępowanie legalizacyjne. Procedura wprowadzona do Prawa budowlanego ustawą nowelizującą, jako względniejsza dla sprawcy samowoli budowlanej, ma pierwszeństwo przed zwykłą procedurą legalizacyjną (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 16 listopada 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 478/23).

Prowadzenie procedur legalizacyjnych w trybie zwykłym (art. 48 Pr.bud. ewentualne art. 37 i 40 Prawa budowlanego z 1974 r.) nie stanowi przeszkody do wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego (art. 49f Pr.bud.). Pogląd przeciwny oznaczałby, że możliwość skorzystania przez właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego z dobrodziejstwa uproszczonej procedury legalizacji uzależniona byłaby od tego, aby organ nadzoru nie wszczął przed 19.09.2020r. postępowania legalizacyjnego. Tymczasem sama okoliczność prowadzenia bądź nieprowadzenia postępowania legalizacyjnego na podstawie przepisów Pr.bud. sprzed nowelizacji, nie uzasadnia takiego różnicowania uprawnień podmiotów zainteresowanych korzystniejszą procedurą uproszczoną, bowiem w świetle art. 49f Pr.bud. znaczenie ma wyłącznie fakt upływu co najmniej 20 lat od zakończenia budowy obiektu budowlanego lub jego części bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo bez wymaganego zgłoszenia lub pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia (zob. wyroki NSA: z 14.03.2023 r., sygn. akt II OSK 2857/21; z 23.03.2023r., sygn. akt II OSK 35/22).

W ocenie Sądu, prowadzenie zwykłego postępowania legalizacyjnego co do przedmiotowego budynku (jak też wskazania w tym zakresie zawarte w decyzji ŚWINB i wyrokach sądów) nie wykluczało wszczęcia i prowadzenia uproszczonego postępowania legalizacyjnego. W niniejszej sprawie organ ostatecznie "przekształcił" prowadzone postępowanie legalizacyjne w uproszczone postępowanie legalizacyjne na podstawie art. 49f Pr.bud. Niezależnie od oceny prawidłowości tej procedury najistotniejszy jej skutek jest taki, że nie toczą się równolegle dwa postępowania legalizacyjne dotyczące tego samego obiektu. Ponadto, skoro dopuszczalne i wręcz priorytetowe jest wszczynanie uproszczonego postępowania legalizacyjnego w razie zaistnienia przesłanek z art. 49f Pr.bud., mimo wcześniejszego wszczęcia procedury legalizacji tego samego obiektu budowlanego opartej na art. 48 tej ustawy, to nie można skutecznie zarzucać organowi niekonsekwencji mającej polegać na odstąpieniu od kontynuowania wcześniej wszczętego postępowania.

Jeśli chodzi o argumentację zaprezentowaną w zarzucie nr 1, dotyczącą niezastosowania się organu I instancji do wskazań zawartych w postanowieniu ŚWINB z 1.10.2025 r., stwierdzającym, że PINB dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania i wyznaczającym termin załatwienia sprawy do 31.10.2025 r., należy wskazać, że postanowienie to ma charakter wpadkowy i dotyczy procedury określonej w art. 37 k.p.a., mającej zastosowanie w przypadku bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Rozstrzygnięcie tego rodzaju w żaden sposób nie wiąże organu I instancji co do sposobu merytorycznego rozpatrzenia sprawy, a jedynie nakazuje zakończyć ją w określonym terminie. Dlatego postanowienia ŚWINB z 1.10.2025 r. nie można rozumieć tak, jak zaprezentował to autor skargi. Na merytoryczną ocenę legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia nie ma ono żadnego wpływu.

Nie ma także racji skarżąca zarzucając organowi nadzoru budowlanego brak orzeczenia o wstrzymaniu budowy i o rozbiórce budynku stodoły w trybie art. 48 i nast. Pr.bud. (zarzut nr 5). Przedmiotem kontroli w tej sprawie jest prawidłowość wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego i wydanie w ramach tego postępowania postanowienia, o jakim mowa w art. 49g ust. 1 Pr.bud. Sąd wyraził już wyżej pogląd, że procedura zastosowana przez PINB nie naruszała prawa w stopniu istotnym i mającym wpływ na wynik kontrolowanej sprawy, a co za tym idzie zarzuty dotyczące braku rozstrzygnięć przewidzianych w trybie "zwykłego" postępowania legalizacyjnego są w tym przypadku bezprzedmiotowe.

Jeśli chodzi o zawarty w uzasadnieniu skargi zarzut naruszenia przez organ I instancji art. 10 § 1 k.p.a. należy zauważyć, że pełnomocnik skarżącej zawiadomienie wystosowane przez organ na podstawie tego przepisu (informujące o zmianie trybu postępowania) odebrał w dniu 24.02.2026 r., zaś decyzja PINB została wydana 4.03.2026 r. Pełnomocnik miał zatem realną możliwość zapoznania się z aktami postępowania i wyrażenia określonego stanowiska. Z kolei twierdzenie, że skarżącej i jej pełnomocnikowi odmówiono udziału w kontroli przeprowadzonej 10.07.2025 r. nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy, a autor skargi nie wskazuje na żadne okoliczności, które pozwoliłyby Sądowi to twierdzenie zweryfikować. Z akt wynika jedynie, że pełnomocnik skarżącej został powiadomiony o dacie przeprowadzenia kontroli (zawiadomienie zostało doręczone 7.07.2025 r.), zaś protokół z tej czynności wskazuje, że ani skarżąca ani jej pełnomocnik nie byli w trakcie jej przeprowadzania obecni. Nie bez znaczenia jest także i to, że w zażaleniu skarżąca nie podnosi tego zarzutu; pojawił się on dopiero w skardze.

Wobec wskazanych wyżej okoliczności trudno skutecznie zarzucić organowi II instancji, że nie przeprowadził szczegółowej analizy wpływu stwierdzonego naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. na treść rozstrzygnięcia czy też na możliwość realnego skorzystania przez stronę z przysługujących jej uprawnień procesowych, jak podnosi autor skargi.

Tym samym nie podlegały również uwzględnieniu pozostałe zarzuty skargi w zakresie zrzucanego naruszenia art. 6 i 8 k.p.a.

Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.