Świadczenie rodzicielskie uchylone, bo ojciec dzieci pracuje w Niemczech

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi (dalej także; organ II instancji, organ odwoławczy, SKO), decyzją z 30 stycznia 2026 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2025 r., poz. 1691) oraz 21 ust 1, art. 23a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2025 r., poz. 1208), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Aleksandrowa Łódzkiego (dalej także: organ I instancji) z 2 grudnia 2025 r., którą organ ten uchylił własną decyzję z 12 grudnia 2022 r., orzekającą o przyznaniu W. K., prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko L. W..

Z akt sprawy wynika, że decyzją z 2 grudnia 2025 r. Burmistrz Aleksandrowa Łódzkiego uchylił w całości własną decyzję z 12 grudnia 2022 r., orzekającą o przyznaniu prawa do ww. świadczenia rodzicielskiego, ze względu na konieczność zastosowania przepisów koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Kolegium, utrzymując w mocy powyższą decyzję, powołując się na przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym treść art. 21 ust 1 u.ś.r. wyjaśniło, że decyzją 12 grudnia 2022 r. Burmistrz Aleksandrowa Łódzkiego przyznał W. K. prawo do świadczenia rodzicielskiego na dziecko L. W..

Następnie 20 listopada 2025 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynęło pismo z Łódzkiego Urzędu Wojewódzkiego w Łodzi z 17 listopada 2025 r., informujące, iż w sprawie W. K. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od 27.05.2022 r. na dziecko L. W. i od 26.04.2023 r. na dzieci D. W. oraz A. W., bowiem ojciec ww. dzieci – Ł. W. jest zatrudniony na terenie Niemiec od 01.11.2017 r. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w Polsce koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczeń rodzinnych podlegają wszystkie świadczenia rodzinne objęte ustawą z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w tym świadczenia opiekuńcze, poza jednorazową zapomogą z tytułu urodzenia dziecka, wyłączoną z zakresu stosowania rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71. Organem zaś właściwym do ustalenia, czy zachodzi koordynacja w zakresie przepisów dotyczących świadczeń rodzinnych w związku z pobytem i zatrudnieniem ojca dzieci poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest Wojewoda Łódzki, a nie Burmistrz Aleksandrowa Łódzkiego.

SKO podkreśliło, iż ustalenie daty, od której w danej sprawie zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie oznacza automatycznego odebrania świadczeniobiorcy czy wnioskodawcy o świadczenie rodzinne w Polsce świadczeń rodzinnych, jedynie pozwala na określenie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku strony o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych. W związku z powyższym w niniejszej sprawie organem właściwym do wydania decyzji jest Wojewoda Łódzki.

W ocenie SKO, organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, wydana zaś w sprawie decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa.

Skargę na ww. decyzję SKO z 30 stycznia 2026 roku wniosła W. K. zarzucając naruszenie:

- art. 23a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, iż w sprawie dotyczącej prawa do zasiłków dla małoletniego L. W. z przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego wynika, że państwem właściwym do wypłaty świadczenia rodzinnego jest Republika Federalna Niemiec, podczas gdy zgodnie z prawidłową interpretacją powołanych przepisów państwem zobowiązanym do wypłaty przedmiotowego świadczenia pozostaje Rzeczpospolita Polska a nadto błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na przyjęciu, że zasiłek rodzinny dla L. W. podlegają ustawodawstwu Republiki Federalnej Niemiec, podczas gdy zasiłek rodzinny i dodatki do tego zasiłku powinny być wypłacane na podstawie polskiej ustawy o świadczeniach rodzinnych wobec okoliczności, że matka L. W. i W. – W. K. i ojciec dzieci – Ł. W., nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego;

- art. 7, 8, 11 oraz 77 k.p.a. przez: nierozważenie słusznego interesu strony wynikającego w szczególności ochrony prawa małoletniego dziecka do korzystania ze świadczeń rodzinnych; niezachowanie zasad pogłębiania zaufania do organów administracji i przekonywania, w tym przede wszystkim nieprzeprowadzenie w postępowaniu administracyjnym dowodów, które przemawiały za pozytywnym załatwieniem sprawy oraz przez wadliwość uzasadnienia decyzji przedstawiającej niepełny stan faktyczny i niewyjaśniającej należycie podstawy prawnej decyzji; niewyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy wydaniu decyzji, zaniechanie czynności zmierzających do pogłębienia zaufania strony do organów administracji publicznej i ich przekonywania strony o prawidłowości działania tych organów.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm. - p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny nie przejmuje sprawy do jej końcowego załatwienia, ale bada co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Wskazać należy, że utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją Kolegium decyzja organu I instancji została wydana na podstawie przepisów ustawy z 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2025 poz. 1208) - u.ś.r.).

Zgodnie z art. 3 pkt 11 u.ś.r. organ właściwy to wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne.

W myśl art. 23a ust. 1 i 2 u.ś.r. w przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby lub rodzic dziecka przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami, w tym informacjami dotyczącymi sprawy, wojewodzie. W przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby lub rodzica dziecka w dniu wydania decyzji ustalającej prawo do świadczeń rodzinnych lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przekazując niezbędne dokumenty, w tym informacje dotyczące sprawy.

Przepis art. 23a ust. 3 u.ś.r. stanowi, że w przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a także okres, w którym przepisy te mają zastosowanie.

Zgodnie zaś z art. 23a ust. 5 u.ś.r. w przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, o którym mowa w ust. 3. W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 za okres, o którym mowa w ust. 3 (art. 23a ust. 6 u.ś.r.).

Jak wynika z akt sprawy Wojewoda Łódzki pismem z 17.11.2025 r. poinformował organ I instancji, iż ustalono, że w niniejszej sprawie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie (w przypadku L.W.): od dnia 27.05.2022 r. Po takiej informacji wojewody, organ uprzednio właściwy (w tym wypadku Burmistrz Aleksandrowa Łódzkiego) - utracił tę właściwość na rzecz wojewody, stosownie do art. 23a ust. 6 u.ś.r. Z tej też przyczyny zarzut skargi naruszenia art. 23a ust. 2 u.ś.r. jest niezasadny.

Mając na uwadze powyższą informację, organ I instancji, stosownie do art. 23a ust. 5 u.ś.r. był zobligowany do wydania decyzji uchylającej własną decyzję we wskazanym wyżej zakresie, decyzja w tym zakresie ma bowiem charakter związany. W związku z powyższym, zdaniem sądu, organ I instancji zasadnie uchylił decyzję dot. prawa do świadczeń rodzinnych na dziecko: L. W. za wskazany wyżej okres.

Wyjaśnić w tym miejscu należy, że ustalenie przez wojewodę, że w danej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji, przesądza o jego właściwości rzeczowej w sprawach świadczeń objętych tymi przepisami. W następstwie dokonanych ustaleń wojewoda orzeka w sprawach świadczeń rodzinnych za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz decyduje w sprawach ustalania i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji (tak wyrok NSA z 7.05.2024 r., I OSK 1528/23). Analogiczne stanowisko przedstawione zostało w wyrokach NSA z 15 maja 2025 r., I OSK 1074/23 i I OSK 1075/23. Jak wskazał NSA uchylenie decyzji w trybie art. 23a ust. 5 u.ś.r., przenosi kompetencję do rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie świadczeń rodzinnych na rzecz innego, umocowanego do tego prawnie organu. Ustawodawca wyraźnie wskazał bowiem w art. 23a ust. 5 u.ś.r., że to wojewoda samodzielnie ustala, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Prawidłowość tego ustalenia może być zatem poddana ocenie na etapie kontrolowania wydanej przez wojewodę decyzji w sprawie przyznania bądź odmowy przyznania świadczenia. Stąd też zarzuty skargi dotyczące podlegania prawa do zasiłków pod ustawodawstwo niemieckie są na tym etapie postępowania przedwczesne.

Sąd zauważa również – co w sprawie istotne – że słusznie SKO podkreśliło, iż ustalenie daty, od której w danej sprawie zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie oznacza automatycznego odebrania świadczeniobiorcy prawa do świadczeń rodzinnych, a jedynie pozwala na określenie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku strony o ustalenie prawa do tych świadczeń.

Odnosząc się do zarzutów skargi, to sąd stwierdza, że zarzuty skargi dotyczą oceny merytorycznej decyzji odmawiającej prawa do świadczenia - nie dotyczą niniejszej sprawy i będą one mogły być kierowane w stosunku do przyszłych decyzji wojewody. Tym samym nie mogły one odnieść zamierzonego skutku w niniejszej sprawie. Z tej też przyczyny wskazanie w skardze różnego rodzaju dowodów - dokumentów, które w sprawie nie zostały, w ocenie pełnomocnika strony skarżącej, rozpatrzone przez organy nie mogło mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Sąd raz jeszcze podkreśla, że uchylenie decyzji organu I instancji we wskazanym zakresie miało miejsce jedynie z tej przyczyny, że organem właściwym w sprawie – stosownie do powołanych wyżej przepisów - jest wojewoda, a nie burmistrz.

Mając na uwadze powyższe sąd uznał, że orzekające w sprawie organy obu instancji działały na podstawie i w granicach obowiązującego prawa (art. 6 k.p.a.). Wbrew twierdzeniom pełnomocnika strony skarżącej organy nie dopuściły się naruszenia art. 8 k.p.a., gdyż prowadząc postępowanie kierowały się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Dokonane w sprawie ustalenia faktyczne (art. 7 k.p.a.), jak i przeprowadzoną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego (art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.) uznać należy za prawidłowe. Uzasadnienia wydanych w sprawie decyzji odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 i art. 11 k.p.a. Przedstawione motywy wydanych w sprawie rozstrzygnięć pozwalają na prześledzenie toku rozumowania organów oraz poznanie przesłanek, które przemawiały za wydaniem takiego, a nie innego rozstrzygnięcia.

Ze względu na powyższe sąd skargę oddalił, stosownie do art. 151 p.p.s.a.

Końcowo należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

ds