Babka z sądowo powierzoną pieczą nad wnukiem. WSA uchylił odmowę świadczenia

Zaskarżoną decyzją z 10 marca 2026 r. postępowanie: 591554262, znak: 010070.680.9363081.2025 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania M.Ł, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r. poz. 1691 - dalej w skrócie "k.p.a."), art. 2 pkt 10, art. 4 ust. 2, art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 421 - dalej w skrócie "ustawa"), art. 145-153 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r. poz. 897 - dalej w skrócie "k.r.i.o."), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 13 stycznia 2026 r. postępowanie: 591554262, znak: 010070.680.9363081.2025 o odmowie przyznania M.Ł prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r. na dziecko F.Ł.

Z akt sprawy wynika, że 31 października 2025 r. M.Ł złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na wspomniane wyżej dziecko na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r., do którego załączyła postanowienie Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim z 13 października 2025 r., sygn. akt III Nsm 430/25, na mocy którego w ramach zabezpieczenia na czas trwania postępowania sąd ustalił miejsce pobytu dziecka F.Ł w każdorazowym miejscu pobytu dziadków ojczystych na czas trwania postępowania.

5 stycznia 2026 r. organ pierwszej instancji wezwał wnioskodawczynię do uzupełnienia wniosku o dokument z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie albo innego organizatora pieczy zastępczej, który potwierdza umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej, wraz z datą umieszczenia. W odpowiedzi z 12 stycznia 2026 r. skarżąca ponownie dostarczyła postanowienie Sądu Rejonowego z 13 października 2025 r.

Przywołaną na wstępie decyzją organ pierwszej instancji odmówił prawa do wnioskowanego świadczenia stwierdzając, że skarżąca nie należy do osób, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy.

W odwołaniu od powyższej decyzji strona wskazała, że skoro piecza nad dzieckiem została ustanowiona na rzecz dziadków ojczystych, to faktycznie dzieci są sądownie pod opieką dziadków.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Organ drugiej instancji, po przywołaniu treści art. 4 ust. 2, art. 13 ust. 1 ustawy stwierdził, że z poczynionych w toku postępowania ustaleń wynika, iż babci powierzono pieczę nad dzieckiem, jednakże piecza ta nie ma charakteru pieczy zastępczej. Postanowienie Sądu Rejonowego nie stanowi podstawy do uznania jej za opiekuna prawnego, którego sąd opiekuńczy ustanawia na podstawie art. 145-153 k.r.i.o. Ponadto nie można uznać strony za opiekuna faktycznego dziecka, ponieważ w sprawie nie przedłożono dokumentów potwierdzających skierowanie wniosku do sądu o przysposobienie dziecka, o którym mowa w art. 4 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 10 ustawy. W związku z tym organ uznał, że odwołująca nie jest uprawniona do złożenia wniosku i uzyskania świadczenia wychowawczego na dziecko.

Powyższe rozstrzygnięcie M.Ł zaskarżyła w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi podnosząc zarzuty naruszenia:

1. art. 6, art. 7, art. 8, art. 12, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niepodjęcie przez organ niezbędnych czynności zmierzających do ustalenia i wyjaśnienia zaistniałego stanu faktycznego, a w szczególności również stanu prawnego, poprzez brak jakiejkolwiek analizy sprawy oraz niezbadanie w sposób wszechstronny istniejącego materiału dowodowego w sprawie i niepodjęcie ewentualnych czynności z urzędu mających na celu ustalenie i potwierdzenie, że faktyczną opiekę we wnioskowanym okresie (tzn. od 13 października 2025 r. tj. od dnia wydania przez Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim postanowienia w ramach zabezpieczenia na czas trwania postępowania poprzez ustalenie miejsca pobytu małoletnich L.Ł urodzonej 18 kwietnia 2016 r. oraz F.Ł urodzonego 18 kwietnia 2016 r. w każdorazowym miejscu pobytu dziadków ojczystych Z.Ł i M. Ł, równocześnie powierzając im pieczę nad małoletnimi na czas trwania postępowania w sprawie o sygn. akt III Nsm 430/25 do 16 marca 2026 r. tj. do dnia wydania przez Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim orzeczenia kończącego w sprawie o sygn. akt III Nsm 430/25) nad małoletnim F.Ł sprawowali dziadkowie ojczyści na mocy i na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego, a tym samym niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący sytuacji skarżącej w okolicznościach sprawy;

2. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji, gdy zachodziły przesłanki do zmiany decyzji odmownej bądź jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania;

3. art. 4 ust. 2 ustawy, poprzez uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do otrzymania świadczenia wychowawczego bez wyraźnego wskazania prawidłowej podstawy prawnej, w szczególności bez wskazania którego z punktów ww. przepisu nie spełnia.

Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego we wnioskowanym okresie - tj. w okresie od 13 października 2025 r. do 16 marca 2026 r., kiedy to faktycznie dziadkowie ojczyści sprawowali pieczę nad małoletnimi oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Jednocześnie wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim z 13 października 2025 r. sygn. III Nsm 430/25 znajdującego się w aktach sprawy na okoliczność wykazania, że w okresie od 13 października 2025 r. do 16 marca 2026 r., sprawowana faktycznie opieka, ale również powierzona piecza (czyli opieka prawna) nad dzieckiem powierzona została w trybie zabezpieczenia sądowego ojczystym dziadkom. Skarżąca zaznaczyła, że z tego samego powodu wypłata świadczenia wychowawczego została wstrzymana matce małoletniego.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie 16 września 2026 r. Sąd, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., oddalił wniosek dowodowy zawarty w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r., poz. 143 - dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Lektura akt sprawy dowodzi, że zasadniczą osią sporu pomiędzy stronami postępowania jest ustalenie, czy organy orzekające prawidłowo odmówiły skarżącej M.Ł przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na wnuka F.Ł w okresie świadczeniowym 2025/2026, stojąc na stanowisku, że nie mieści się ona w katalogu podmiotów uprawnionych do przyznania świadczenia, o których stanowi art. 4 ust. 2 ustawy.

Materialnoprawne przesłanki przyznania świadczenia wychowawczego unormowane zostały w przepisach ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1576). Zgodnie z jej art. 4 ust. 1 celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje:

1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo

2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo

3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo

3a) opiekunowi tymczasowemu dziecka, albo

3b) opiekunowi dziecka wskazanemu przez władze kraju pochodzenia, albo

4) dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo

5) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177, 742, 743 i 858).

Opiekunem faktycznym dziecka, o którym mowa w art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy, w rozumieniu art. 2 pkt 10 ustawy jest osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka.

Wskazać również należy, że świadczenie wychowawcze nie przysługuje, jeżeli: dziecko pozostaje w związku małżeńskim; dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie; pełnoletnie dziecko ma ustalone prawo do świadczenia wychowawczego na własne dziecko; członkowi rodziny przysługuje za granicą na dziecko świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia wychowawczego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej (art. 8 ustawy).

Z powyższego wynika, że świadczenie wychowawcze służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Adresowane jest ono przede wszystkim do podmiotów, które rzeczywiście sprawują opiekę nad dzieckiem. Co do zasady pieczę bieżącą nad dzieckiem, zgodnie z art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r., poz. 236 - dalej w skrócie "k.r.i.o."), sprawują jego rodzice, którzy wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Rodzice obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień.

W stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy wspomniana zasada nie ma zastosowania. Niespornym jest bowiem, że mocą postanowienia z 13 października 2025 r. sygn. akt III Nsm 430/25, Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim III Wydział Rodzinny i Nieletnich, po rozpoznaniu na rozprawie sprawy z urzędu z udziałem P.Ł i T.Ł w przedmiocie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi L.Ł i F. Ł: pkt 1 - w ramach zabezpieczenia na czas trwania postępowania ustalił miejsce pobytu małoletnich L.Ł urodzonej 18 kwietnia 2016 r. oraz F.Ł urodzonego 18 kwietnia 2016 r. w każdorazowym miejscu pobytu dziadków ojczystych Z.Ł. i M.Ł., równocześnie powierzając im piecze nad małoletnimi L.Ł i F.Ł, na czas trwania niniejszego postępowania; pkt 2 - oddalił wniosek o zabezpieczenie w przedmiocie umieszczenia małoletnich w każdorazowym miejscu pobytu ojca. Kwestia sprawowania opieki faktycznej nad dzieckiem przez jego macierzystą babkę jest wobec tego oczywista. Brak jest jednak podstaw, by uznawać skarżącą za opiekuna prawnego, którego sąd opiekuńczy ustanawia na podstawie przepisów art. 145-153 k.r.i.o.

Zgodnie z art. 1121 § 1 k.r.i.o. obowiązek i prawo wykonywania bieżącej pieczy nad dzieckiem:

1) umieszczonym w pieczy zastępczej, jego wychowania i reprezentowania w tych sprawach, a w szczególności w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie jego potrzeb, należą do rodziny zastępczej, prowadzącego rodzinny dom dziecka albo kierującego placówką opiekuńczo-wychowawczą, regionalną placówką opiekuńczo-terapeutyczną lub interwencyjnym ośrodkiem preadopcyjnym;

2) pozbawionym opieki i wychowania rodziców umieszczonym w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej, jego wychowania i reprezentowania w tych sprawach, a w szczególności w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie jego potrzeb, należą do kierującego odpowiednio zakładem opiekuńczo-leczniczym, zakładem pielęgnacyjno-opiekuńczym lub zakładem rehabilitacji leczniczej.

Pozostałe obowiązki i prawa wynikające z władzy rodzicielskiej należą do rodziców dziecka.

Sprawowanie bieżącej pieczy nie zostało też objęte przepisami ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn.: Dz.U. z 2025 r., poz. 49), które przewidują umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej (rodzinnej lub instytucjonalnej), na podstawie orzeczenia sądu (art. 35 ust. 1), w przypadku niemożności zapewnienia dziecku opieki i wychowania przez rodziców (art. 32 ust. 1).

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca nie została ustanowiona rodziną zastępczą dla F.Ł, choć co nie zostało dotychczas skutecznie zakwestionowane przez organy obu instancji, faktycznie opiekowała się małoletnim wnukiem w okresie od 13 października 2025 r. do 16 marca 2026 r. Bezspornym jest nadto, że skarżąca nie realizowała żadnej z przewidzianych we wspomnianej wyżej ustawie form pieczy zastępczej, gdyż sąd rodzinny powierzył jej pieczę bieżącą. Sprawując pieczę bieżącą babka wypełniała wszelkie obowiązki związane z wychowaniem i utrzymaniem dziecka w zastępstwie jego rodziców. Co istotne, w stanie faktycznym kontrolowanej sprawy nie zachodzi również żadna z przesłanek negatywnych, wykluczających prawo do świadczenia wychowawczego, o których stanowi art. 8 ustawy.

Rację mają organy orzekające w sprawie twierdząc, że wśród podmiotów uprawnionych do ubiegania się o świadczenie wychowawcze ustawa nie uwzględniła osoby faktycznie opiekującej się dzieckiem, czyli takiej, która - tak jak ma to miejsce w rozpatrywanej sprawie - sprawuje pieczę bieżącą nad dzieckiem z mocy orzeczenia sądu. Ustawa ograniczyła krąg opiekunów faktycznych do osób, które zgodnie z art. 2 pkt 10 wystąpiły z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Tym samym pozbawiła opiekuna dziecka, nad którym jest sprawowana piecza bieżąca, możliwości uzyskania przynajmniej częściowego pokrycia wydatków na jego utrzymanie. W przekonaniu Sądu przepisy ustawy w sposób niedostateczny chronią prawa jednostki, jaką jest rzeczywisty opiekun dziecka sprawujący nad nim bieżącą pieczę i to na mocy rozstrzygnięcia sądu rodzinnego, a przed wszystkim nie chronią praw dzieci, na rzecz których świadczenie jest przewidziane. W tej sytuacji, poszukując lepszej ochrony interesów dzieci, a przy tym i ich opiekuna sprawującego pieczę bieżącą, należy odnieść się bezpośrednio do zasad konstytucyjnych i przepisów Konwencji o Prawach Dziecka.

W rozumieniu art. 8 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r., nr 78, poz. 483) Konstytucja jest najwyższym prawem w Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej.

Stosownie do treści art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Według zaś art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 Konstytucji RP, Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. Po myśli art. 18 Konstytucji RP, rodzina znajduje się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej.

Ustawa zasadnicza nie ogranicza się więc do zapewnienia dziecku ochrony, ale wprowadza też prawo do żądania od organów władzy publicznej opieki i pomocy. Pomoc władz publicznych jest szczególnie niezbędna w przypadku dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej, stąd art. 72 ust. 2 nakłada na władze tego rodzaju obowiązek (vide: Wiesław Skrzydło, Komentarz do art. 72 Konstytucji RP).

Osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której Państwo powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tegoż Państwa pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka. Formą sprawowania bieżącej pieczy nad dzieckiem, nad którym nie sprawują pieczy jego rodzice, jest tzw. piecza alternatywna wobec rodzicielskiej, a Państwo zgodnie ze swym prawem wewnętrznym, powinno zapewnić takiemu dziecku opiekę zastępczą. Niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka byłoby zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego wyłącznie do osób, które faktycznie opiekują się dzieckiem ale jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka, a pominięcie osób, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem. W takiej sytuacji prawo do świadczenia wychowawczego nie wynika bezpośrednio z art. 72 Konstytucji RP, natomiast prawo do świadczenia wychowawczego wywodzone jest w tym przypadku ze współstosowania omawianej ustawy i Konstytucji, czyli polega na ustaleniu właściwego sensu normy ustawy za pomocą normy konstytucyjnej, z przyznaniem pierwszeństwa tej drugiej.

Zgodnie z art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 kwietnia 1991 r. (Dz.U. z 1991 r., nr 120, poz. 526), dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. Regulacja ta oznacza, że uchwalone przez Sejm i Senat ustawy muszą być z nią zgodne. Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy (art. 9 i art. 91 ust. 1 Konstytucji RP). We wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka (art. 3 ust. 1 Konwencji). Państwa-Strony działają na rzecz zapewnienia dziecku ochrony i opieki w takim stopniu, w jakim jest to niezbędne dla jego dobra, biorąc pod uwagę prawa i obowiązki jego rodziców, opiekunów prawnych lub innych osób prawnie za nie odpowiedzialnych, i w tym celu będą podejmowały wszelkie kroki ustawodawcze oraz administracyjne (art. 3 ust. 2 Konwencji). Istotne jest także brzmienie art. 26 ust. 1 Konwencji, zgodnie z którym Państwa-Strony będą uznawać prawo każdego dziecka do korzystania z systemu zabezpieczenia społecznego, w tym ubezpieczeń socjalnych, oraz będą podejmowały niezbędne kroki do osiągnięcia pełnej realizacji tego prawa zgodnie z ich prawem wewnętrznym. Zgodnie zaś z art. 27 ust. 3 Państwa-Strony, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, będą podejmowały właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz będą udzielały, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań.

Oczywistym jest, że ze wskazanych przepisów Konwencji nie można bezpośrednio wywieść prawa do świadczenia wychowawczego. Natomiast odwołanie się do przepisów Konwencji o Prawach Dziecka ma znaczenie przy ocenie przepisów ustawowych, a więc czy przepisy omawianej ustawy wprowadzając ustawowe ograniczenie w dostępności do świadczenia wychowawczego przez osoby, którym sąd w drodze orzeczenia powierzył wykonywanie bieżącej pieczy nad dzieckiem, nie naruszają przepisów Konwencji. W przekonaniu Sądu rozwiązania ustawowe naruszają wskazane przepisy Konwencji, która jest ratyfikowaną umową międzynarodową ogłoszoną w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej i stanowi tym samym część krajowego porządku prawnego. Z tego też względu osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której Państwo powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tegoż Państwa pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka, jeżeli dochód rodziny uprawnia do jej otrzymania, a Państwo, zgodnie ze swym prawem wewnętrznym, powinno zapewnić takiemu dziecku opiekę zastępczą (vide: wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Łodzi z 14 września 2017 r., II SA/Łd 567/17; 22 marca 2019 r., II SA/Łd 96/19; 16 października 2018 r., II SA/Łd 533/18; 28 sierpnia 2020 r., II SA/Łd 59/20; 26 czerwca 2024 r., II SA/Łd 210/24; 12 grudnia 2025 r., II SA/Łd 810/25; w Warszawie z 3 września 2014 r., VIII SA/Wa 421/14; w Gliwicach z: 4 kwietnia 2014 r., IV SA/Gl 695/13; 21 lutego 2023 r., II SA/Gl 1623/22, 4 marca 2020 r., II SA/Gl 1486/19; 16 listopada 2021 r., II SA/Gl 930/21; 25 stycznia 2023 r., II SA/Gl 1716/22; w Gorzowie Wielkopolskim z 7 września 2022 r., II SA/Go 269/22; w Bydgoszczy z 18 stycznia 2022 r., II SA/Bd 838/21 oraz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 1 sierpnia 2019 r., I OSK 202/19 i I OSK 203/19; 4 marca 2020 r., I OSK 2140/18; 27 sierpnia 2019 r., I OSK 2707/17; 13 marca 2026 r., I OSK 454/24 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd w pełni podziela powyższe stanowisko i uznaje je za własne, podnosząc że pozbawienie skarżącej, której legalnie została powierzona piecza bieżąca nad małoletnim wnukiem i która pieczę tę faktycznie sprawowała, dostępności do świadczenia wychowawczego tylko z tego powodu, że nie złożyła do sądu wniosku o przysposobienie wnuka, było nieprawidłowe. Wobec powyższego Sąd, uwzględniając skargę, przyjął jako materialnoprawny wzorzec kontroli legalności zaskarżonych decyzji przepisy Konstytucji RP (art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2) oraz Konwencji o Prawach Dziecka (art. 3 ust. 1, art. 20 i art. 27) i uznał za zasadne bezpośrednie zastosowanie tych unormowań. Ograniczenia w dostępności do świadczenia wychowawczego na podstawie omawianej ustawy dla osoby sprawującej pieczę bieżącą i faktyczną opiekę nad dzieckiem na mocy prawomocnego orzeczenia sądu rodzinnego godzą bowiem w interes osoby dziecka, chroniony ustawą zasadniczą i umową międzynarodową, co pozwala na wywiedzenie owego uprawnienia wprost z postanowień Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i Konwencji o Prawach Dziecka.

Rozpatrując sprawę ponownie organ uwzględni zaprezentowaną przez tutejszy Sąd prokonstytucyjną wykładnię art. 2 pkt 10 ustawy, a wydane rozstrzygnięcie uzasadni zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Za nieuzasadnioną należy bowiem uznać taką wykładnię art. 4 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 10 ustawy, której rezultatem jest ograniczenie dostępności osób odpowiedzialnych za utrzymanie dziecka i faktycznie się nimi opiekującymi do świadczenia wychowawczego mającego na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka.

Na zakończenie rozważań Sąd odnosząc się do wniosku skarżącej o przyznanie spornego świadczenia zwraca uwagę, że właściwe w tym przedmiocie są organy administracji publicznej, których Sąd wojewódzki nie może zastępować w wykonywaniu przypisanych im ustawowych kompetencji. Rola Sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do kontroli legalności, czy też mówiąc inaczej zgodności z prawem rozstrzygnięć organów administracji publicznej.

Oddalając wniosek dowodowy zawarty w skardze Sąd miał na względzie brzmienie art. 106 § 3 p.p.s.a., wedle którego Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W kontrolowanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w przytoczonym wyżej unormowaniu, ponieważ organ wraz z odpowiedzią na skargę i skargą przekazał Sądowi kompletne akta administracyjne sprawy, w których znajduje się postanowienie Sądu Rejonowego z 13 października 2025 r., III Nsm 430/25, co do którego skarżąca wnosiła o przeprowadzenie dowodu z dokumentu.

O kosztach postępowania należnych skarżącej od organu Sąd nie orzekł, ponieważ zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W sprawie niniejszej skarżąca nie poniosła jakichkolwiek kosztów postępowania, ponieważ z mocy prawa była zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł, jak w sentencji wyroku.

A.K.