Nie stawił się na wywiad środowiskowy, sąd oddalił skargę na zwrot zasiłku

II SA/Łd 429/26

Uzasadnienie

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga J. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 8 kwietnia 2026 roku (znak: SKO.4115.92.2026) utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 4 marca 2026 roku (znak: II1WPŚ.4122.2278.2026) w przedmiocie uznania za nienależnie pobrany i przypisania do zwrotu zasiłku okresowego.

Z akt sprawy wynika, że sprawa była już przedmiotem orzekania przez organy obu instancji oraz sąd administracyjny, bowiem decyzją z 21 stycznia 2025 r. Prezydent Miasta Łodzi orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie wypłacone skarżącemu jako zasiłek okresowy w grudniu 2024 r. w wysokości 350 zł oraz zobowiązał stronę do spłaty nienależnie pobranego świadczenia w łącznej kwocie 350 zł w 7 ratach po 50 zł miesięcznie począwszy od miesiąca marca 2025 r. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W wyniku rozpoznania odwołania skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z 25 lutego 2025 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi. Następnie - w wyniku skargi J. Ł. - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi prawomocnym wyrokiem z 28 sierpnia 2025 r., II SA/Łd 359/25 uchylił wspomnianą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi.

Wówczas w uzasadnieniu Sąd wskazał w szczególności, że podzielił stanowisko organów obu instancji co do tego, że pobrane przez skarżącego świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym, jak również co do jego wysokości, jednak uchylił decyzje organów obu instancji celem uzupełnienia koniecznych elementów, tj. ustalenia i rozważenia okoliczności, o których stanowi art. 104 ust. 4 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj.: Dz.U. z 2026 r., poz. 639 ze zm.) [dalej: ustawa o pomocy społecznej] oraz w zależności od rezultatów tych ustaleń - określenia obowiązku zwrotu należności i terminu bądź terminów jej zwrotu stosownie do art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie Sądu skarżący powinien był zostać pouczony o możliwości złożenia wniosku w oparciu o art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Ponownie prowadząc postępowanie pracownik organu pierwszej instancji w dniach 26 i 29 stycznia 2026 r. podjął próbę kontaktu pod adresem zamieszkania skarżącego, którego jednak nie zastał w domu. Następnie pismem z 26 stycznia 2026 r. (które doręczono stronie 6 lutego 2026 r.) wezwano skarżącego do osobistego stawiennictwa lub kontaktu telefonicznego w terminie do 6 lutego 2026 r. w celu aktualizacji wywiadu środowiskowego. Skarżący jednak nie podjął kontaktu z organem.

W tej sytuacji Prezydent Miasta Łodzi decyzją z 4 marca 2026 r. orzekł:

1. o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie wypłacone J. Ł. jako zasiłek okresowy w miesiącu grudniu 2024 r. w wysokości 350,00 zł. zrealizowanego na podstawie decyzji z 2 października 2024 r.;

2. o zobowiązaniu strony do pozostałej spłaty nienależnie pobranego świadczenia w łącznej kwocie 250,00 zł w miesiącu kwietniu 2026 r.;

3. w przypadku wypłacania J. Ł. świadczenia z pomocy społecznej, raty nienależnie pobranego świadczenia w pierwszej kolejności potrącane będą w wysokości do 50% z wypłaconego świadczenia z pomocy społecznej, zaś na stronie spoczywać będzie obowiązek ewentualnego uregulowania części raty nie pokrytej w wyniku potrącenia.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył J. Ł., który zarzucił naruszenie "licznych przepisów Kodeksu postepowania administracyjnego oraz zlekceważenie lub błędnego zastosowania przepisów ustawy o pomocy społecznej". Skarżący zarzucił, że nie został poinformowany o wszczęciu postępowania i nie wie o jakiej sprawie mowa. Podkreślił, że nie był pouczony o treści art. 109 k.p.a. i dlatego nie może mieć zastosowania art. 6 pkt 16, ani art. 98 czy art. 104 ust. 3. ustawy o pomocy społecznej. Skarżący zauważył, że w piśmie z 26 stycznia 2026 roku nie powołano art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, a dodatkowo wezwanie odebrał 6 lutego 2026 r., a więc "po upływie wskazanego terminu do osobistego stawiennictwa". Dodatkowo strona podniosła, że od maja 2025 r. nie korzysta z pomocy społecznej i dlatego kwestia jego obecnego zatrudnienia nie może rzutować na kwestię należnie czy nienależnie pobranego świadczenia z przełomu lat 2024/2025".

Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że okoliczności niniejszej sprawy wskazują w sposób nie budzący wątpliwości, że strona była poinformowana o treści art. 109 ustawy o pomocy społecznej, a mimo tego nie poinformowała natychmiast organu administracji o zmianie swojej sytuacji życiowej - dochodowej. A co za tym idzie nie może być wątpliwości co do tego, że mamy do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem.

Dalej Kolegium wskazało, że w przedmiotowej sprawie ustalono, iż skarżący J. Ł. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Decyzją organu pierwszej instancji skarżący był objęty pomocą finansową w formie zasiłku okresowego przyznanego na okres od 1 października 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. w kwocie po 388 zł miesięcznie. Przy ustalaniu wysokości zasiłku okresowego od miesiąca października 2024 r. strona nie posiadała własnego źródła utrzymania. Od listopada 2024 r. uległa zmianie sytuacja finansowa skarżącego, gdyż zgodnie z zawartą 4 listopada 2024 r. umową pożyczki pomiędzy stroną a firmą P. S.A. wypłacono J. Ł. kwotę w wysokości 8.400 zł netto. O powyższym fakcie strona poinformowała organ pierwszej instancji 27 grudnia 2024 r. składając obszerne podanie, w którym zwraca się z prośbą o przyznanie pomocy finansowej.

Następnie Kolegium zwróciło uwagę, że kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej w 2024 r. zgodnie z art. 8 ust.1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wynosiło 776 zł. Tak więc pięciokrotność kwoty tego kryterium wynosi 3.880 zł (tj. 776 x 5). Uzyskany w miesiącu listopadzie 2024 r. dochód w kwocie 8.400 zł przekracza pięciokrotność kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej tj. 3.880 zł. Aby obliczyć miesięczny dochód skarżącego organ podzielił kwotę 8.400 zł na równe części na 12 kolejnych miesięcy począwszy od listopada 2024 roku do października 2025 roku. Po dokonaniu obliczeń miesięczna kwota wynosi 700 zł.

W ten sposób organ ustalił, że dochód skarżącego od listopada 2024 roku wynosił zatem 700 zł. W grudniu 2024 roku został stronie wypłacony zasiłek okresowy w wysokości 388 zł, a powinien wynosić 38 zł (776 - 700 = 76 x 50% = 38 zł). W rezultacie Kolegium stwierdziło, że różnica pomiędzy świadczeniem wypłaconym, a należnym wynosi 350 zł i należy ją uznać za świadczenie nienależnie pobrane.

Kolegium zaakcentowało, że w związku z prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pracownik socjalny organu pierwszej instancji w dniach 26 stycznia 2026 roku i 29 stycznia 2026 roku podjął próbę nawiązania ze skarżącym kontaktu udając się pod wskazany przez niego adres zamieszkania, nie zastano skarżącego w domu. W dniu 26 stycznia 2026 roku wysłano także do strony wezwanie do osobistego stawiennictwa w terminie do 6 lutego 2026 roku do pracownika socjalnego przyjmującego w Punkcie Pracy Socjalnej w sprawie aktualizacji wywiadu środowiskowego celem ustalenia obecnej sytuacji życiowej w związku z wyrokiem przez Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 28 sierpnia 2025 r., II SA/Łd 359/25. Pomimo prawidłowo dostarczonego i odebranego przez skarżącego wezwania nie nawiązał on kontaktu z pracownikiem socjalnym. Kolegium nadmieniło, że pracownik socjalny wielokrotnie próbował nawiązać ze stroną kontakt telefoniczny, również bezskutecznie. Kolegium zaznaczyło, iż celem spotkania ze skarżącym było przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, aby ustalić jego obecną sytuację bytową oraz pouczenie strony o możliwości złożenia wniosku w oparciu o art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, który nie daje tylko możliwości rozłożenia na raty świadczenia nienależnie pobranego, lecz również organ może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę świadczeń nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności.

Ze względu na brak współpracy ze strony skarżącego w celu ustalenia sytuacji bytowej w tym także sytuacji finansowej, która jest kluczowa dla właściwego zastosowania wspomnianego wyżej art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, dokonano weryfikacji informacji o składkach na ubezpieczenie zdrowotne w systemie informatycznym ZUS. W odpowiedzi uzyskano informację, że od 17 marca 2025 r. J. Ł. ma odprowadzaną składkę na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu wykonywania umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług. Płatnikiem składek jest PKPS Zarząd Okręgowy zatem – zdaniem organu - należy stwierdzić, że sytuacja finansowa strony uległa znacznej poprawie z powodu podjęcia zatrudnienia. Organ nadmienił także, że od miesiąca maja 2025 r. J. Ł. nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej.

W ocenie Kolegium, w obecnej sytuacji finansowej skarżącego brak jest szczególnych przesłanek uzasadniających odstąpienie od spłaty nienależnie pobranych świadczeń, rozłożenia na raty czy też umorzenia nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części

W związku z powyższym postanowiono zobowiązać skarżącego do spłaty świadczenia nienależnie pobranego w całości. Z uwagi na to, że w miesiącach marzec 2025 r. – kwiecień 2025 r. organ pierwszej instancji potrącił stronie po 50 zł z wówczas pobieranych świadczeń z pomocy społecznej, pozostała kwota do spłaty świadczenia nienależnie pobranego wynosi obecnie 250 zł. Termin spłaty wyznaczony został na miesiąc kwiecień 2026 roku.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J. Ł. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W dniu 8 września 2026 roku do Sądu wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącego zawierające wnioski dowodowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2026 r., poz. 143) [dalej: ustawa p.p.s.a.], sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 ustawy p.p.s.a.).

Materialnoprawną podstawę wydanych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj.: Dz.U. z 2026 r., poz. 639 ze zm.) [dalej: ustawa o pomocy społecznej], w tym art. 98 tej ustawy. Przepis ten stanowi, iż świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio. Przez świadczenie nienależnie pobrane należy natomiast zgodnie z art. 6 pkt 16 powoływanej ustawy rozumieć - świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.

W tym miejscu zwrócić należy uwagę, iż Sąd rozstrzygający niniejszą sprawę związany jest prawomocnym wyrokiem innego składu tutejszego sądu z 28 sierpnia 2025 r., II SA/Łd 359/25 zarówno co do wysokości zwrotu nienależnego świadczenia, jak i co do jego wysokości. We wskazanym wyroku Sąd bowiem jednoznacznie stwierdził, że podziela stanowisko organów obu instancji co do tego, że pobrane przez skarżącego świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym, jak również co do jego wysokości. Ówcześnie uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej wynikało natomiast z konieczności uzupełnienia przez organy koniecznych elementów postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie, tj. - jak wskazał ówcześnie Sąd - ustalenia i rozważenia okoliczności, o których stanowi art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej oraz w zależności od rezultatów tych ustaleń - określenia obowiązku zwrotu należności i terminu bądź terminów jej zwrotu stosownie do art. 104 ust. 3 powoływanej ustawy.

Z poczynionych przez organy ustaleń w sprawie wynikało, że skarżący J. Ł. prowadził samodzielne gospodarstwo domowe. Decyzją organu pierwszej instancji był objęty pomocą finansową w formie zasiłku okresowego przyznanego na okres od 1 października 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. w kwocie po 388 zł miesięcznie. Przy ustalaniu wysokości zasiłku okresowego od miesiąca października 2024 r. strona nie posiadała własnego źródła utrzymania. Od listopada 2024 r. uległa zmianie sytuacja finansowa skarżącego, gdyż zgodnie z zawartą 4 listopada 2024 r. umową pożyczki pomiędzy stroną a firmą P.S.A. wypłacono J. Ł. kwotę w wysokości 8.400 zł netto. O powyższym fakcie strona poinformowała organ pierwszej instancji 27 grudnia 2024 r. składając obszerne podanie, w którym zwraca się z prośbą o przyznanie pomocy finansowej. Stąd też organ stwierdził, że mamy do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem i ustalił jego wysokość. Powyższe, jak wskazano już uprzednio, nie jest sporne, a WSA w Łodzi potwierdził to w prawomocnym już wyroku z 28 sierpnia 2025 roku. Z tego też względu wszelkie zarzuty dotyczące zasadności ustalenia czy mamy do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem oraz co do jego wysokości nie mogą znaleźć poparcia. Ta kwestia został już prawomocnie przesądzona.

Obecnie zasadniczy zarzut w ramach niniejszego postępowania dotyczy niezasadnego przyjęcia przez organy, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające odstąpienie od żądania zwrotu nienależnego świadczenia (art. 98 w zw. z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Raz jeszcze zatem należy zauważyć, iż w poprzednio wydanym wyroku Sąd wskazywał na konieczność rozważenia zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

W realiach sprawy organ ze względu na brak współpracy ze strony skarżącego w celu ustalenia sytuacji bytowej, w tym także sytuacji finansowej, która - jak wskazał organ - jest kluczowa dla właściwego zastosowania wspomnianego wyżej art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, dokonał samodzielnej weryfikacji informacji o składkach na ubezpieczenie zdrowotne skarżącego w systemie informatycznym ZUS. W odpowiedzi uzyskano informację, że od 17 marca 2025 r. J. Ł. ma odprowadzaną składkę na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu wykonywania umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług. Z tych też względów organ stwierdził, że sytuacja finansowa strony uległa znacznej poprawie z powodu podjęcia zatrudnienia. Organ wskazał także, że od miesiąca maja 2025 r. J. Ł. nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej.

Akceptując w związku z tym stanowisko organu zajęte w zaskarżonej decyzji wskazać należy, że trudna sytuacja dochodowa nie zawsze stoi na przeszkodzie domaganiu się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Przepis art. 98 ustawy o pomocy społecznej stanowi bowiem, że świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 tej ustawy stosuje się odpowiednio. Stosownie zaś do treści tego przepisu, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Zaznaczyć jednak w tym miejscu należy, że decyzje wydane na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej mają charakter uznaniowy. Takie rozstrzygnięcia organów administracji charakteryzują się tym, że po dokonaniu ustalenia, iż strona spełnia przesłanki normatywne, od zaistnienia których uzależniona jest możliwość zastosowania instytucji z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, organ nie ma obowiązku orzekać zgodnie z wnioskiem strony. Nawet zatem trudna sytuacja bytowa osoby zobowiązanej nie zwalnia z obowiązku zwrotu świadczenia, gdyż znaczny ciężar związany z wykonaniem tego obowiązku nie jest jeszcze równoznaczny ze "szczególnym przypadkiem", o którym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Z kolei sądowa kontrola takiej decyzji ogranicza się do zbadania, czy w toku postępowania organy należycie przeprowadziły postępowanie, a w szczególności, czy podjęły wszelkie czynności niezbędne do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i wszelkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, a także czy dokonana przez te organy ocena prawna tych ustaleń została wyczerpująco uzasadniona. O ile więc organy przeprowadzą prawidłowo postępowanie wyjaśniające i uargumentują w sposób przekonywujący swoją decyzję wydaną w granicach przysługującego im uznania, to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności.

Wobec powyższego uznać należy, że istotnym elementem odpowiedniego stosowania art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej w przypadkach szczególnie uzasadnionych, jest ewentualność powstania nadmiernego obciążenia lub zniweczenia skutków udzielanej pomocy, co uzasadnia rozważenie możliwości odstąpienia od żądania zwrotu. Warunkiem zaś zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej jest wystąpienie szczególnych okoliczności, które czyniłyby żądanie zwrotu nieuzasadnionym. Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie zawierają definicji legalnej tego określenia, jednak biorąc pod uwagę przepisy art. 98 i art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej należałoby przyjąć, że pod określeniem tym można rozumieć takie sytuacje, które mają charakter nadzwyczajny i w takim stopniu rzutują na sytuację osoby zobowiązanej do zwrotu, że nieuzasadnionym byłoby egzekwowanie nienależnie pobranego świadczenia. Wymaganej w świetle ww. przepisu oceny wyjątkowości ("szczególności") danego przypadku, w którym określona osoba lub osoby zwracają się o odstąpienie od żądania zwrotu wydatków, należy dokonywać na tle sytuacji innych osób korzystających z pomocy społecznej. Oceny tej jednak nie można dokonać bez wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności, co z kolei nie mogło nastąpić bez aktywnego udziału wnioskodawcy. Jak natomiast wynika z akt tej sprawy, organ dwukrotnie podejmował próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, lecz bezskutecznie. Z protokołów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy (z 26 stycznia 2026 r. oraz z 29 stycznia 2026 r. (k. 32, k. 35) wynika, że w dniach 26 stycznia 2026 r. i 29 stycznia 2026 r. pracownik socjalny udał się pod wskazany adres celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, lecz bezskutecznie. W protokołach zaznaczono przy tym, że pracownicy urzędu próbowali także wielokrotnie skontaktować się ze skarżącym telefonicznie, a skarżący nie odbierał telefonu i nie próbował się skontaktować z urzędem. Nadmienili jednocześnie w treści protokołu, że "numer telefonu jest aktywny i dostępny". W dniu 26 stycznia 2026 r. wysłano także do skarżącego pisemne wezwanie w celu ustalenia terminu aktualizacji wywiadu środowiskowego, skutecznie doręczone 6 lutego 2026 r. Na to wezwanie skarżący nie stawił się ani nie nawiązał jakiegokolwiek kontaktu z urzędem, czy pracownikiem socjalnym MOPS-u.

W ocenie Sądu, zasadnie organy administracyjne uznały zatem, że uniemożliwianie przez skarżącego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego było celowe. Organy słusznie podjęły kroki do samodzielnego ustalenia sytuacji majątkowej skarżącego (weryfikacja informacji o składkach na ubezpieczenie zdrowotne w systemie informatycznym ZUS). Pełnych wyjaśnień w zakresie sytuacji majątkowej powinien był przy tym udzielić skarżący jako ubiegający się o pomoc ze środków publicznych. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady dochodzenia prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) - w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy - nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Z treści przepisów k.p.a. normujących postępowanie dowodowe nie można wyprowadzić konkluzji, iż organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona, mimo wezwania, środków takich nie przedstawia. Nie można bowiem przyjąć, że przy bierności strony, ciężar dowodzenia faktów mających przemawiać przeciwko ustaleniom poczynionym przez organy administracji spoczywa na tych organach.

W ocenie Sądu, organy administracji publicznej prawidłowo ustaliły, że wobec braku współpracy przy ustalaniu sytuacji dochodowej skarżącego i posiadania przez niego źródeł dochodu (wynagrodzenie z tytułu umowy agencyjnej, zlecenia lub o świadczenie usług), nie sposób uznać, że w niniejszej sprawie zrealizowana została przesłanka szczególnie uzasadnionego przypadku, stanowiąca podstawę dla zastosowania odstąpienia od żądania zwrotu nienależnego świadczenia, przewidziana w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Zaznaczyć przy tym należy, iż organy w treści decyzji wprost odwołały się - mając na uwadze okoliczności sprawy, w tym brak współpracy skarżącego - do przesłanek z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

W kontekście tych rozważań zauważyć jeszcze należy, iż zgodnie z treścią art. 4 ustawy o pomocy społecznej osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Utrudnianie lub uniemożliwianie przez wnioskodawcę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może być potraktowane jako brak jego współdziałania z pracownikiem socjalnym, a przez to może prowadzić do uznania - jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie - że nie została zrealizowana przesłanka szczególnie uzasadnionego przypadku, stanowiąca podstawę dla zastosowania odstąpienia od żądania zwrotu nienależnego świadczenia, przewidziana w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Mając powyższe na uwadze, a także uznając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (pkt 1 sentencji wyroku).

Z kolei podstawą do orzeczenia w punkcie 2 sentencji wyroku o wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu był art. 250 powoływanej ustawy p.p.s.a. w zw. z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2026 r., poz. 87).

ds