Poborowy zrzekł się odwołania od orzeczenia komisji. Sąd uznał zrzeczenie za niedobrowolne

Powiatowa Komisja Lekarska nr [...] w S., działając na podstawie art. 58 ust. 6, art. 62 ust. 1 i art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2025 r. poz. 825; dalej "u.o.o.") wydała w dniu 24 lutego 2026 r. orzeczenie nr [...] w sprawie zdolności do służby wojskowej, w którym uznała Z. S. (dalej "skarżący) za zdolnego do czynnej służby wojskowej i zaliczyła go do kategorii zdolności A.

Orzeczenie zawiera pouczenie o treści: "Na podstawie art. 64 ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2025 r. poz. 825 ze zm.) od niniejszego orzeczenia przysługuje Panu i Szefowi Wojskowego Centrum Rekrutacji prawo do wniesienia odwołania do Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w S., za pośrednictwem Powiatowej Komisji Lekarskiej w S. w terminie 14 dni od dnia otrzymania (doręczenia) niniejszego orzeczenia, a w przypadku, gdy Komisja już nie urzęduje, za pośrednictwem Prezydenta Miasta S.. W trakcie biegu terminu do wniesienia odwołania strona może zrzec się prawa do wniesienia odwołania w formie oświadczenia (art. 127a § 1 i 2 Kpa). Z chwilą dostarczenia organowi administracji publicznej oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania przez ostatnią ze stron postępowania, decyzja staje się ostateczna i prawomocna, oraz nie podlega zaskarżeniu do sądu (art. 16 § 3 Kpa)."

Otrzymanie ww. orzeczenia potwierdzili własnoręcznymi podpisami w dniu 24 lutego 2026 r. skarżący i sierżant A. K. - za Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji.

W aktach sprawy znajduje się również oświadczenie z dnia 24 lutego 2026 r. o treści: "Zgodnie z art. 127a Kpa zrzekam się prawa do odwołania od niniejszego orzeczenia nr [...] z dnia 2026-02-24 wydanego przez Powiatowa Komisja Lekarska nr [...] w S.". Oświadczenie zostało w dniu 24 lutego 2026 r. podpisane własnoręcznie przez skarżącego i sierżant A. K. - za Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji.

Pismem z 24 lutego 2026 r. skarżący cofnął złożone, według niego, pod wpływem błędu oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do odwołania od ww. orzeczenia. Podał, że nie był pouczony o skutkach prawnych złożonego oświadczenia oraz iż złoży odwołanie od ww. orzeczenia.

Pismem z 9 marca 2026 r. skarżący złożył odwołanie od ww. orzeczenia, w którym zakwestionował ocenę swojego stanu zdrowia przez Powiatową Komisję Lekarską

nr [...] w S.. Zdaniem skarżącego, jego stan zdrowia nie uzasadniał przyznania mu kategorii A. Do odwołania załączył kopię dokumentacji lekarskiej.

Wojewódzka Komisja Lekarska w S., działając na podstawie art. 134 i art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691; dalej "k.p.a."), art. 58 ust. 6, art. 62 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 2 u.o.o., wydała w dniu 15 kwietnia 2026 r. postanowienie nr [...], w którym stwierdziła, że odwołanie złożone przez skarżącego jest niedopuszczalne.

Organ odwoławczy podał, że Powiatowa Komisja Lekarska nr [...] w S. wydała w dniu 24 lutego 2026 r. orzeczenie nr [...] w sprawie zdolności skarżącego do służby wojskowej, które zostało odebranego przez skarżącego w dniu 24 lutego 2026 r. Orzeczenie zawierało pouczenie o możliwości zrzeczenia się prawa do odwołania i o skutkach zrzeczenia się ww. prawa. Zarówno skarżący, jaki Szef Wojskowego Centrum Rekrutacji podpisali w dniu 24 lutego 2026 r. oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do odwołania.

Organ odwoławczy podał, że skarżący wniósł odwołanie od ww. orzeczenia wraz z oświadczeniem o cofnięciu oświadczenia z 24 lutego 2026 r. o zrzeczeniu się prawa do odwołania od ww. orzeczenia.

Organ odwoławczy przywołał treść art. 64 ust. 1 i ust. 2 u.o.o., art. 127a k.p.a. i wskazał, że z dniem doręczenia organowi administracji publicznej oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania przez ostatnią ze stron postępowania, decyzja organu I instancji staje się ostateczna i prawomocna oraz jest wykonalna. Wzruszenie takiej decyzji możliwe jest wyłącznie w trybie nadzwyczajnym.

Organ odwoławczy podał, że strona może cofnąć oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do odwołania tylko gdy decyzja I instancji jest nieprawomocna i gdy nie upłynął jeszcze termin do złożenia odwołania przez pozostałe strony postępowania.

Natomiast w sytuacji gdy decyzja stała się ostateczna strona nie może już cofnąć swojego oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do odwołania.

Organ odwoławczy wskazał, że skarżący został skutecznie pouczony o skutkach zrzeczenia się prawa do odwołania i po złożeniu oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do odwołania przez skarżącego i Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji ww. orzeczenie stało się ostateczne i prawomocne. Zarówno skarżący i Szef Wojskowego Centrum Rekrutacji nie mogą skutecznie cofnąć złożonego oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do odwołania.

Skarżący złożył skargę na ww. postanowienie i wniósł o jego uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie art. 134, art. 127a, art. 9, art. 8 § 1 k.p.a. i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Wyjaśnił, że podpisał dokumenty, które zostały mu okazane podczas badania na Komisji Lekarskiej w dniu 24 lutego 2026 r. Po powrocie do domu zorientował się, że został zakwalifikowany do kategorii wojskowej A oraz iż zrzekł się prawa do odwołania od ww. orzeczenia. Skarżący podał, że 24 lutego 2026 r. udał się do siedziby Komisji, lecz była ona nieczynna celem złożenia oświadczenia o cofnięciu oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do złożenia odwołania. Powyższe o oświadczenie złożył zatem następnego dnia, tj. w dniu 25 lutego 2026 r. i wniósł odwołanie od ww. orzeczenia.

Zdaniem skarżącego, regulacja z art. 127a k.p.a. nie powinna być nadużywana przez organ administracji i to w sprawach kwalifikowania poborowych do kategorii wojskowej, gdyż są to przede wszystkim młodzi ludzie, tj. 18-latkowie, którzy nie mają żadnego lub prawie żadnego doświadczenia w kontaktach z organami administracji publicznej, zaś stawienie się przed komisją wojskową jest zwykle ich pierwszym "dorosłym" kontaktem z takim organem. Zatem wykorzystanie ich braku doświadczenia i wprowadzanie w błąd co do przedmiotu lub zakresu składanego oświadczenia woli, przez nakazywanie składania im podpisu na dokumencie, który wywołuje ważne skutki procesowe nie powinno być dopuszczalne i akceptowalne w państwie prawa.

Skarżący podał, że nie ma pewności czy złożył oświadczenie o zrzeczeniu się odwołania przed "organem administracji publicznej, który wydał decyzję", bowiem osoba, która wskazała mu, gdzie ma złożyć podpis, mogła w ogóle nie zasiadać w Komisji. Skarżący podał, że przechodził z pokoju do pokoju i prawie w każdym dostał do podpisania jakiś dokument. Przypuszcza, że nie złożył ww. oświadczenia żadnej z osób, zasiadających w Komisji.

Zdaniem skarżącego, został on wprowadzony w błąd i czuje się oszukany, gdyż postępowanie przed organem naruszyło zasady wynikające z art. 9 i art. 8 § 1 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

W piśmie z 29 czerwca 2026 r. skarżący podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.

Na rozprawie skarżący wyjaśnił, że nie wyjaśniono mu na czym polega zrzeczenie się prawa do odwołania i jakie ma to skutki. Był przekonany, że jak czegoś nie podpisze to proces rekrutacji będzie nieważny i wywoła to negatywne skutki dla niego. Podał, że przeczytał pobieżnie dokumenty, które otrzymał do podpisu, lecz nie rozmawiano z nim, czy chce odwołać się od przedmiotowego orzeczenia. Wskazał, że nie zgadza się treścią orzeczenia Komisji Lekarskiej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał co następuje:

Spór w sprawie dotyczy skutków prawnych oświadczenia o zrzeczeniu się odwołania od orzeczenia organu I instancji i możliwości złożenia od niego odwołania.

Zasadą jest, że zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a., od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji.

Stosownie do art. 127a § 1 k.p.a., przed upływem terminu do wniesienia odwołania strona może zrzec się prawa do wniesienia odwołania wobec organu administracji publicznej, który wydał decyzję.

Z dniem doręczenia organowi administracji publicznej oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania przez ostatnią ze stron postępowania, decyzja staje się ostateczna i prawomocna (art. 127a § 2 k.p.a.).

Na podstawie art. 16 § 1 k.p.a. decyzje ostateczne to decyzje, od których nie służy odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zgodnie zaś z art. 16

§ 3 k.p.a. decyzje prawomocne to decyzje ostateczne, których nie można zaskarżyć do sądu.

Ustawodawca wprowadził instytucję zrzeczenia się prawa do odwołania w celu uproszczenia postępowania administracyjnego, chodziło o jak najszybsze umożliwienie wykonywania praw z decyzji niekwestionowanej przez strony. Instytucja ta miała przyczynić się do zwiększenia poziomu elastyczności procedury administracyjnej. Podmiot legitymowany do wniesienia odwołania może mieć interes w tym, aby wydana decyzja uzyskała od razu cechę ostateczności i prawomocności, gdyż od tego uzależniony jest bieg jego spraw i osiągnięcie korzyści, o którą finalnie zabiega.

Zrzeczenie się prawa do odwołania jest więc narzędziem przyspieszającym uprawomocnienie decyzji, ale jego skutki są nieodwracalne.

Strona może zrzec się prawa do wniesienia odwołania tylko w stosunku do jednostkowej, konkretnej i oznaczonej decyzji organu administracji publicznej, której jest adresatem.

Zrzeczenie się prawa do odwołania od decyzji przez daną osobę winno być dobrowolne. Oświadczenie w kwestii zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania powinno zostać złożone w sposób w pełni świadomy i nieskrępowany.

Organ, który wydał decyzję, powinien udzielić stronie wyczerpującej informacji nie tylko w zakresie samego prawa do złożenia oświadczenia co do zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania, ale również co do następstw prawnych takiego oświadczenia, do których należy nadanie decyzji cechy ostateczności i prawomocności. Obowiązek ten realizowany jest poprzez zawarcie stosownego pouczenia w decyzji. Niedopuszczalne jest nakłanianie – przez organ, który wydał decyzję – strony do uczynienia użytku z uprawnienia do zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania. Oświadczenie o zrzeczeniu się powinno zostać sformułowane w sposób jednoznaczny, tak by nie budziło żadnych wątpliwości co do woli strony.

Oświadczenie takie, jeśli zostało złożone prawidłowo przez stronę postępowania, jest niewzruszalne.

Wskazać należy, że w aktach znajduje się oświadczenie skarżącego o zrzeczeniu się prawa do odwołania od decyzji. Sąd nie ma wątpliwości, że zostało przygotowane przez organ wcześniej z uwagi na jego treść, bowiem na jednej kartce papieru wydrukowano tekst:

1. "Oświadczenie";

poniżej

2. "Zgodnie z art.127a Kpa zrzekam się prawa do odwołania od niniejszego orzeczenia nr [...] z dnia 2026-02-24 wydanego przez Powiatowa Komisja Lekarska nr [...] w S..";

poniżej

3. "Osoba stająca do kwalifikacji wojskowej", "Data 2026-02-24", "/czytelny podpis/";

poniżej

4. "Szef Wojskowego Centrum Rekrutacji (upoważniony przedstawiciel)", "Data 2026-02-24", "/czytelny podpis/".

Pod ww. oświadczeniem widnieją podpisy skarżącego i Szefa WCR, co nie jest kwestionowane w sprawie.

Na tej samej kartce papieru, poniżej znajduje się wydrukowany tekst zatytułowany "Klauzula informacyjna", dotyczący wykorzystania danych osobowych oraz tekst w brzmieniu "Z treścią klauzuli informacyjnej dla osób badanych zapoznałam się/zapoznałem się" i "(data i podpis osoby badanej)". Poniżej znajduje się wpisana odręcznie data "24.02.2026 r." i podpis "S. ", co nie jest również kwestionowane.

Faktem jest, że orzeczenie Komisji Lekarskiej na pierwszej stronie zwierało datę i numer orzeczenia, wskazanie przepisów na podstawie których orzeczenie zostało wydane, skład osobowy Komisji, dane osoby badanej i zaliczenie jej do stosownej kategorii wojskowej, rozpoznanie dotyczące stanu zdrowia osoby badanej i uzasadnienie orzeczenia oraz pouczenie o możliwości złożenia od niego odwołania oraz o prawie od zrzeczenia odwołania ze wskazaniem skutku zrzeczenia się prawa do odwołania w postaci ostateczności i prawomocności decyzji oraz braku możliwości zaskarżenia jej do sądu oraz podpis Przewodniczącego Komisji. Z drugiej strony ww. orzeczenia znajdują się podpisy skarżącego i Szefa WCR, którzy odebrali ww. orzeczenie, zaś poniżej objaśnienia symboli kategorii zdolności do służby wojskowej.

Z uwagi na formę, sposób i miejsce umieszczenia pouczeń o prawie do odwołania i zrzeczenia się tego prawa oraz oświadczenia o zrzeczeniu się tego prawa Sąd uznał stanowisko skarżącego, zawarte w jego pismach i wystąpieniu na rozprawie dotyczące przebiegu postępowania przed Komisją Lekarską za przekonujące.

Z wyjaśnień skarżącego wynikało, że podczas trwania badania lekarskiego otrzymał różne pisma do podpisu, w tym również przedmiotowe orzeczenie, lecz nie miał możliwości zapoznania się z ich pełną treścią z uwagi na presję czasu oraz fakt, że była to dla niego zupełnie nowa sytuacja. Nie było dla niego zrozumiałe pouczenie o skutkach zrzeczenia się prawa do odwołania.

Jak wyżej wskazano, zrzeczenie się prawa do odwołania ma bardzo istotne skutki dla strony postępowania. Pouczenie o prawie do zrzeczenia się odwołania od decyzji miało na celu usprawnienie postępowania administracyjnego i miało służyć stronie postępowania, oddziałując pozytywnie na jej sytuację prawną. Instytucja ta nie służy do "uławiania" pracy organom administracyjnym przez bezpośrednie lub pośrednie "nakłanianie" stron postępowania do podpisania się zrzeczenia do odwołania w celu ograniczenia wpływu ewentualnych odwołań do organu drugiej instancji. A taki w ocenie Sądu, był zamiar organu I instancji, na co wskazuje sposób wcześniejszego przygotowania przez organ oświadczenia o zrzeczeniu się odwołania i doręczenia go stronom gotowego do podpisu wraz z podjętym orzeczeniem.

W realiach niniejszej sprawy nie można uznać, że zrzeczenie się prawa do odwołania zostało wyrażone w sposób świadomy przez skarżącego z pełnym zrozumieniem jego skutków. Zdaniem Sądu, nawet gdyby przyjąć, że skarżący zdążył zapoznać się z treścią doręczonego orzeczenia i z jego uzasadnieniem, to wątpliwe jest, żeby miał możliwość spokojnego, przemyślanego, niczym nieskrępowanego podjęcia decyzji o zrzeczeniu się swego uprawnienia procesowego.

Takie postępowanie organu I instancji, według Sądu, należy odczytać jako niedopuszczalną presję nakładaną przez organ na stronę postępowania. Działanie takie jest nieuzasadnione prawnie i sprzeczne z zasadami określonymi przepisami art. 6, art. 7 i art. 8 § 1 k.p.a.

Złożenie oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, a w szczególności sformułowanie jego treści, należy do strony postępowania, nie zaś do pracownika organu. Zatem sporządzanie przez pracowników organu i przedkładanie do podpisu stronie oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania stoi w sprzeczności z zasadą praworządności, wedle której organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.).

Takie postępowanie organu nie służy również realizacji zasady wynikającej z art. 7 k.p.a., tj. załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ocena takiego zachowania organu, jest wprost przeciwna.

Zdaniem Sądu, sporządzanie i przedkładanie stronom przez organ gotowych do podpisu oświadczeń o zrzeczeniu się odwołania podważa zaufanie strony postępowania do organów władzy publicznej, wbrew zasadzie wynikającej z art. 8 § 1 k.p.a.

W realiach niniejszej sprawy, zdaniem Sądu, skoro zrzeczenie się prawa do odwołania przez skarżącego nie zostało złożone przy zachowaniu warunku dobrowolności i samodzielności w podjęciu tej decyzji, nie może ono wywołać skutku w postaci ostateczności i prawomocności przedmiotowego orzeczenia.

Tym samym złożenie odwołania od przedmiotowego orzeczenia przez skarżącego jest skuteczne i powinno być rozpoznane przez organ odwoławczy.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd uznał, że naruszenie przepisów postępowania przez organ I instancji miało istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143) i uchylił zaskarżone postanowienie.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 100 zł tytułem poniesionego wpisu sądowego.