Obwód pni drzew nieustalony na 5 cm. NSA uchylił karę za przycięte korony

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (dalej "WSA w Lublinie", "Sąd I instancji") wyrokiem z dnia 10 października 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 525/23, oddalił skargę W. M. (dalej "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") z 3 kwietnia 2023 r., znak SKO.41/2281/SD/2023, w przedmiocie kary pieniężnej za zniszczenie drzew.

Powyższy wyrok, od którego została złożona skarga kasacyjna, zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Marszałek Województwa Lubelskiego (dalej: "Marszałek", "organ I instancji") decyzją z 28 lutego 2023 r., znak DS.-V.7171.19.2022.KUB, wymierzył skarżącemu administracyjną karę pieniężną w wysokości [...] zł za zniszczenie drzew gatunku [....] o obwodzie pnia 64 cm, 40+57+45 cm i 53 cm, rosnących na nieruchomości położonej przy ul. [...]w L., dz. nr [...], obr. [...], ark. [...], stanowiącej własność Gminy L. oraz odroczył płatność 70% kary, tj. [...] zł na okres 5 lat z uwagi na możliwość zachowania żywotności, a ponadto nakazał uiszczenie 30% orzeczonej kary, tj. [...] zł w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. W wyniku przeprowadzonego postępowania oraz w oparciu o uzyskane wiadomości specjalne Marszałek stwierdził, że skarżący dokonał zniszczenia wskazanych drzew, co uzasadniało wymierzenie ww. kary.

Na skutek odwołania skarżącego SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium uzasadniając swoje stanowisko przywołało treść mających zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2022 r., poz. 916 ze zm., dalej "u.o.p.") i wyjaśniło, że w myśl art. 87a ust. 4 i 5 u.o.p. istnieje wyraźne rozróżnienie zniszczenia drzewa lub krzewu a uszkodzenia drzewa spowodowanego wykonaniem prac w obrębie korony drzewa. Wobec tego podstawową kwestią było ustalenie zakresu i wielkości naruszenia substancji drzew, co przesądzało o zastosowaniu materialnoprawnej podstawy wydanego przez organ I instancji rozstrzygnięcia. Przy czym ustalenie to ma dalsze konsekwencje nie tylko w zakresie wysokości kary, ale również możliwości zastosowania instytucji jej odroczenia w części. W tym zakresie Marszałek skorzystał, w trybie art. 84 u.o.p., z wiadomości specjalnych i uzyskał opinię biegłego L. M., a Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że sporządzona opinia dendrologiczna mogła stanowić dowód w sprawie. Jednocześnie SKO podniosło, że według ustaleń organu I instancji na nieruchomości stanowiącej własność Gminy L. dz. nr ewid. [...], obr. [...], ark. [...], położonej przy ul. [...] w L., dokonano redukcji koron drzew gatunku [...]. Z opinii dendrologicznej wynika, że wykonane cięcie doprowadziło do zniszczenia drzew - korony zostały usunięte w stopniu przekraczającym 50% ich masy wykształconej w całym okresie rozwoju roślin. Dokonane cięcia nie miały na celu uformowania odpowiedniego kształtu, a w ich wyniku pozostawiono fragmenty pni oraz część gałęzi. Pomimo możliwości zachowania żywotności skutek cięć generować będzie poważne obciążenie, pomimo że gatunek nie jest istotnie podatny na działanie patogenów i nie ulega łatwo bioerozji. Odtworzenie koron będzie bardzo trudne. Kolegium zaznaczyło ponadto, że twierdzenie skarżącego, iż drzewa były niebezpieczne nie świadczy jeszcze o faktycznym wystąpieniu stanu nadzwyczajnego, obejmującego wyjątkowe i nagłe zagrożenie. Co prawda przekonanie o niebezpieczeństwie może być usprawiedliwione gdy zachodzi obiektywny stan wyższej konieczności, ale nie oznacza to, że samo ogólne powołanie się na przesłankę z art. 89 ust. 7 u.o.p. obliguje organ do poszukiwania faktów za tym przemawiających.

Odnosząc się do argumentów poniesionych w odwołaniu SKO podało, że organ I instancji nie miał obowiązku zawiadomienia skarżącego o przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłego. Przy czym w sporządzonej opinii biegłego nie można wskazać na elementy treści, które są ze sobą sprzeczne, a fakt braku możliwości oceny czy dokonano usunięcia gałęzi obumarłych lub nadłamanych wynika właśnie z niezgodnego z prawem działania skarżącego. Według organu odwoławczego skoro skarżący zauważał jakiekolwiek zmiany chorobowe drzew to z przezorności powinien powiadomić właściciela nieruchomości o konieczności podjęcia stosownych działań zmierzających do usunięcia przyczyn ewentualnego (ale w żaden sposób nie wykazanego przez skarżącego) ich obumierania, a nie dokonywać samodzielnie i bez żadnego umocowania tak dużej ingerencji w substancję roślinności. Nadto fakt ukarania skarżącego za popełnione wykroczenie nie wyklucza odpowiedzialności administracyjnej. Z kolei wysokość kary, sposób obliczenia, jak i możliwość zastosowania złagodzenia jej wysokości wynika z przepisów u.o.p., które stanowią zamkniętą i kompletną regulację w tym zakresie.

Ze skargą na powyższą decyzję Kolegium skarżący wystąpił do WSA w Lublinie, wnosząc o jej uchylenie w całości. Organ wniósł o oddalenie skargi.

W dniu 10 października 2023 r. WSA w Lublinie wydał opisany na wstępie wyrok oddalający skargę. W uzasadnieniu podniósł, że podstawę prawną decyzji stanowiły przepisy u.o.p., a także przepisy Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów (Dz. U. z 2017 r. poz. 1330). Dalej Sąd I instancji przywołał relewantne w niniejszej sprawie przepisy u.o.p., podkreślając, że decyzja w przedmiocie wymiaru kary administracyjnej za zniszczenie drzewa jest decyzją związaną, a więc w przypadku ziszczenia się warunków przewidzianych w u.o.p. organ zobligowany jest do wymierzenia stosownej kary.

Zdaniem WSA w Lublinie z zebranego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że na terenie położonym przy ul. [...] w L., będącym własnością Gminy L., w ramach cięć przeprowadzonych we wrześniu 2022 r. w koronach rosnących tam drzew [...] (3 szt.) dokonano ich zniszczenia. Skarżący w toku przesłuchania [...] stycznia 2023 r. przyznał się do zlecenia wykonania cięć spornych drzew, nie podał jednak danych podmiotu, który wykonał cięcia. Zdaniem Sądu I instancji nie ma wątpliwości, że wspomniane drzewa rosną na gruncie należącym do Gminy L. i znajdują się w obrębie pasa drogowego. Przy czym rozmiar szkód wywołanych działaniem skarżącego został oszacowany w sprawie przez biegłego dendrologa mgr inż. L. M., prowadzącego działalność pod nazwą [...]. Według Sądu I instancji z opinii tej jednoznacznie wynika, że prace w obrębie korony drzew doprowadziły do usunięcia gałęzi w wymiarze przekraczającym 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, co stanowi jego zniszczenie. Przy czym usunięcie gałęzi nie było spowodowane utrzymaniem uformowanego kształtu korony drzewa - korona uprzednio miała kształt elipsoidy, obecnie jest ścięta w około połowie swojej wysokości i ogołocona. Jednocześnie biegły stwierdził, że aktualnie nie ma możliwości stwierdzenia czy działania w obrębie korony związane były z usunięciem gałęzi obumarłych lub nadłamanych. Odnosząc się zatem do zarzutu skarżącego, że biegły dendrolog nie określił w sposób jednoznaczny, czy cięcia w obrębie korony związane były z usunięciem gałęzi obumarłych lub nadłamanych Sąd I instancji wskazał, że skarżący w toku postępowania uprawniony był do przedstawienia dowodów na potwierdzenie swoich twierdzeń (w tym np. fotografii), które zobrazowałyby stan spornych drzew przed dokonaniem cięć. W ocenie WSA w Lublinie nie można zarzucić opinii biegłego, że zawiera niejasności bądź sprzeczności, a "powielenie przez biegłego opisu strony, z której doszło do "ogołocenia" każdego z drzew stanowi omyłkę pisarską". Załączona do opinii dokumentacja fotograficzna potwierdza bowiem, z której strony doszło do "ogołocenia" poszczególnych drzew. Przy czym odnosząc się do kwestii załączenia do opinii zdjęć spornych drzew z 2017 r. Sąd I instancji zauważył, że takimi fotografiami dysponował organ i biegły, natomiast skarżący nie przedstawił innych dowodów - fotografii obrazujących sporne drzewa w późniejszym okresie niż 2017 r. W opinii biegły ocenił również, że wszystkie przedmiotowe drzewa zachowają żywotność chociaż odtworzenie korony będzie bardzo trudne. Powyższe pozwoliło na zastosowanie art. 88 ust. 4 i 5 u.o.p. Dodatkowo WSA w Lublinie stwierdził, że organy obu instancji trafnie zakwalifikowały wyżej wspomniane żywotniki jako drzewa w rozumieniu art. 5 pkt 26a u.o.p. W ocenie Sądu I instancji nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania, a wynikający z art. 79 § 1 k.p.a. obowiązek zawiadomienia stron o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego nie oznacza obowiązku zawiadomienia o miejscu i terminie dokonywania przez biegłego oględzin koniecznych do sporządzenia opinii.

Według WSA w Lublinie Kolegium trafnie uznało, że nie zachodziły przesłanki uzasadniające odstąpienie od wymierzania skarżącemu administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie drzew. Z kolei odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 189f § 1 pkt 2 k.p.a. Sąd I instancji wyjaśnił, że względu na zakres regulacji zamieszczonej w u.o.p. w niniejszej sprawie nie mają zastosowania przepisy działu IVa k.p.a. Przepisy u.o.p. mają bowiem charakter lex specialis w stosunku do przepisów k.p.a. Niezasadny okazał się ponadto zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., gdyż organy orzekające prawidłowo oceniły zgromadzony materiał dowodowy, a w sprawie nie występują wątpliwości, które wymagały podjęcia czynności procesowych poza oględzinami oraz dopuszczeniem ekspertyzy dendrologicznej. W ocenie Sądu I instancji organy obu instancji prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe i na podstawie, zebranego w toku tego postępowania, kompletnego materiału dowodowego ustaliły stan faktyczny, w tym w sposób niewątpliwy okoliczności o kluczowym znaczeniu dla zastosowania u.o.p., co dawało podstawy do obciążenia skarżącego karą administracyjną. Reasumując, WSA w Lublinie uznał, że stosownie do art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p., organ I instancji zobligowany był do wymierzenia skarżącemu administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie [...] drzew z uwzględnieniem stawek opłat wynikających z przepisów rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów.

Pismem z 27 grudnia 2025 r. skargę kasacyjną od wyroku WSA w Lublinie wywiódł skarżący (dalej również "skarżący kasacyjnie"), zaskarżając w całości powyższy wyrok, któremu zarzucił:

1/ naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, t.j.:

1.1/ art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej p.p.s.a.) wskutek niewłaściwego zastosowania, tj. oddalenia skargi pomimo, że zostało wykazane, że w postępowaniu przed organami administracji doszło do naruszeń niżej wymienionych przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

1.2/ art. 7 i 77 § 1 oraz art. 136 § 1 k.p.a., gdyż organy administracji nie podjęły wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, nie zebrały wyczerpująco całego materiału dowodowego, co było konieczne wobec zarzutów skarżącego, w tym dotyczących niejasności i sprzeczności w opinii dendrologicznej z dnia [...].02.2023 r. sporządzonej przez mgr inż. L. M.; 1.3/ art. 8 § 1 k.p.a. wskutek prowadzenia postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, czego przykładem jest tryb przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego mgr inż. L. M., gdzie w aktach nie ma zlecenia wykonania tej opinii, na które biegły powołuje się w jej treści, a postanowienie organu I instancji o dopuszczeniu tego dowodu i jego zakresie znak DŚ-V.7171.19.2022/KUB, zostało wydane w dniu 10.02.2023 r. czyli już po wykonaniu tej opinii, która została sporządzona w dniu [...].02.2022 r. przy tym skarżący nie został poinformowany o tym, że opinia ta jest już wykonana co wprowadziło skarżącego w błąd odnośnie stanu zaawansowania postępowania i zgromadzonego materiału dowodowego, wskutek czego skarżący nie zapoznał się z tą opinią przed wydaniem decyzji przez organ I instancji;

1.4/ art. 80 k.p.a. wskutek przekroczenia zasad swobodnej oceny dowodów, w wyniku czego organ uznał, że skarżący zniszczył [...] sztuki drzew gatunku [...] w sytuacji, gdy nie ustalono dostatecznie dokładnie stanu faktycznego i nie wyjaśniono sprzeczności i wątpliwości wynikających z opinii dendrologicznej z dnia [...].02.2023 r. sporządzonej przez mgr inż. L. M.;

1.5/ art. 81a §1 k.p.a. wskutek nie zastosowania tego przepisu pomimo, że z treści opinii dendrologicznej z dnia [...].02.2023 r. sporządzonej przez mgr inż. L. M. wynikały niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego wyrażone zdaniem, że w obecnym stanie nie ma możliwości stwierdzenia czy działania w obrębie korony były związane z usunięciem gałęzi obumarłych czy nadłamanych,

1.6/ art.189f § 1 pkt 2 k.p.a. wskutek braku zastosowania tego przepisu i braku odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej w sytuacji gdy za to samo zachowanie skarżący został prawomocnie ukarany za wykroczenie, a to przepisy odrębne nie regulują odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzielenia pouczenia w takiej sytuacji;

1.7/ art. 90 ust. 2 ustawy z dnia z dnia 16 kwietnia 2004 r. (Dz.U. Nr 92, poz. 880) o ochronie przyrody (Dz.U. z 2023 r. poz. 1336) wskutek niewłaściwego zastosowania w sytuacji, gdy w materiale dowodowym nie było podstaw do uznania, że działka nr ewidencyjny [...] obr. [...] ark [...] przy ulicy [...] w L. stanowi własność Gminy L., a zatem, że właściwym w sprawie organem I instancji był Marszałek Województwa Lubelskiego;

2/ naruszenie prawa materialnego w art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu do stanu faktycznego, w którym nie ustalono, czy w sprawie nie występuje negatywna przesłana do nałożenia kary określona w art. 88 ust. 10 w/w związku z art. 83f ust. 1 pkt 3 lit. c, tj. czy drzewa mają określony obwód pnia na wysokości 5 cm.

W związku z powyższym zarzutami skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Lublinie a także o zasądzenie od SKO na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Skarżący kasacyjnie wniósł również o przeprowadzanie rozprawy.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Niniejsza sprawa podlegała rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej podstawy, czyli wskazane naruszenia przepisów prawa. Rozpoznając zatem skargę kasacyjną w tak określonych granicach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego.

W sytuacji, gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności co do zasady rozpoznaniu podlega ostatnio wymieniony zarzut. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo, że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumpcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd I instancji przepis prawa materialnego, chyba, że postawiony w skardze kasacyjnej zarzut procesowy jest w istocie konsekwencją zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego. W takiej sytuacji uzasadnione jest dokonanie jego oceny w ramach analizy tych właśnie zarzutów (materialnych). Stawiając zarzut naruszenia przepisów postępowania strona wnosząca skargę kasacyjną oprócz wskazania, w jaki sposób doszło do naruszenia konkretnych przepisów postępowania, ma również obowiązek wykazać istotny wpływ wskazanego uchybienia na wynik sprawy. W niniejszej sprawie autor skargi kasacyjnej nie we wszystkich zarzutach naruszenia przepisów postępowania nie wykazał istotnego wpływu wskazanych uchybień na wynik sprawy. Skuteczne podniesienie w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga nie tylko wykazania błędu, który popełnił sąd administracyjny przy ocenie zgodności z prawem zaskarżonego aktu (tu decyzji), lecz także wykazania istnienia związku przyczynowego między wskazanym w skardze kasacyjnej naruszeniem przepisów postępowania a treścią rozstrzygnięcia.

Powyższe jest wynikiem tego, że zakres rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny jest odmienny od zakresu rozpoznania sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny, który działa jako sąd I instancji. Przedmiotem kontroli w postępowaniu kasacyjnym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie jest bowiem ocena zaskarżonej do tego sądu ostatecznej decyzji kończącej postępowanie administracyjne, lecz kontrola orzeczenia wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny, w granicach wyznaczonych przez art. 183 § 1 p.ps.a., t.j. w granicach skargi kasacyjnej.

Uwzględniając przedmiot sprawy, poczynione przez organy ustalenia faktyczne, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonując oceny zasadności wniesionej skargi kasacyjnej należy rozpocząć od zarzutu podniesionego na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. a dotyczącego naruszenia prawa materialnego tj. art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu do stanu faktycznego, w którym nie ustalono czy w sprawie nie występuje negatywna przesłanka do nałożenia administracyjnej kary pieniężnej określonej w art. 88 ust. 1 w zw. z art. 83 f ust. 1 pkt 3 lit.c, t.j. czy drzewa, które zostały zniszczone miały określony obwód pnia na wysokości 5 cm (co najmniej 50 cm).

Administracyjną karę pieniężną wymierza się za zniszczenie drzewa w oparciu o regulacje prawne zawarte w art. 88 ustawy o ochronie przyrody. Kara, o której mowa w ust. 1 powołanego przepisu, jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 k.c., albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości (art. 88 ust. 2 u.o.p.). Ustawodawca określił jednak przypadki, w których kara wymierzana na podstawie wskazanego powyżej przepisu nie będzie nakładana (art. 88 ust. 10 u.o.p.). Zgodnie z art. 88 ust. 10 u.o.p., przepisu ust. 1, nie stosuje się do drzew i krzewów, o których mowa w art. 83f ust. 1 pkt 1-3 i 3b-15. Przepis ten określa wyjątki od obowiązku uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów i uściśla w ust. 1, że przepisów art. 83 ust. 1 nie stosuje się do:

1) krzewu albo krzewów rosnących w skupisku, o powierzchni do 25 m2;

2) krzewów na terenach pokrytych roślinnością pełniącą funkcje ozdobne, urządzoną pod względem rozmieszczenia i doboru gatunków posadzonych roślin, z wyłączeniem krzewów w pasie drogowym drogi publicznej, na terenie nieruchomości lub jej części wpisanej do rejestru zabytków oraz na terenach zieleni;

3) drzew, których obwód pnia na wysokości 5 cm nie przekracza:

a) 80 cm - w przypadku topoli, wierzb, klonu jesionolistnego oraz klonu srebrzystego,

b) 65 cm - w przypadku kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego,

c) 50 cm - w przypadku pozostałych gatunków drzew;

Ze względu na wyjątkowy charakter powyższej regulacji jej stosowanie i w konsekwencji odstąpienie od orzekania kary administracyjnej za zniszczenie drzewa lub krzewu wymaga szczegółowych ustaleń faktycznych nie pozostawiających wątpliwości co do tego, że okoliczności sprawy wypełniają hipotezy tych norm wyjątkowych. Kwestia zastosowania w niniejszej sprawie art. 88 ust. 10 ustawy o przyrodzie została całkowicie pominięta zarówno przez organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie jak i przez Sąd I instancji. W aktach sprawy administracyjnej, a w szczególności w protokole z oględzin z dnia [...] listopada 2022 r., w protokole przesłuchania strony oraz w opinii dentrologicznej sporządzonej mgr inż. L. M. takich ustaleń brak. Jedynie w protokole z oględzin z dnia [...] listopada 2022 r. wspomina się o obwodzie uszkodzonych drzew – [...] na wysokości 130 cm. Natomiast w opinii biegłego jest mowa tylko o obwodzie pni bez wskazania na jakiej wysokości konkretnego pnia ten obwód został zmierzony. Biegły określa jedynie jaką mają wysokość pnie poszczególnych uszkodzonych drzew po dokonanych zabiegach "pielęgnacyjnych" przez skarżącego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego poczynione dotychczas ustalenia przez organy i zaakceptowane przez Sąd I instancji nie dają pewności co do obwodu pni uszkodzonych drzew mierzonych na wysokości 5 cm, w szczególności czy przekraczają one 50 cm. Również dołączona do akt sprawy bogata dokumentacja fotograficzna nie pozwala na wysnucie wniosku, że ta negatywna przesłanka wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej nie została spełniona. Tak istotne ustalenie do rozstrzygnięcia sprawy, nawet przy uwzględnieniu obwodu pni drzew na wysokości 130 cm wynikających z protokołu oględzin z dnia [...] listopada 2022 r. nie może być oparte na przypuszczeniu, zwłaszcza że skarżący nie brał udziału w tej czynności i nie był o niej zawiadomiony. Także w trakcie składania zeznań jako strona na tą okoliczność nie był rozpytywany. Oczywistym jest, że powyższe dane dotyczące ustalenia obwodu pni uszkodzonych drzew winny być dokonane na dzień popełnienia deliktu administracyjnego.

Powyższe rozważania stanowią podstawę także do uznania za usprawiedliwiony zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. wobec braku wyjaśnienia istotnej okoliczności do rozstrzygnięcia sprawy jaką był obwód pni uszkodzonych drzew na wysokości 5 cm. Brak tych ustaleń stanowi także o braku ze strony organów wnikliwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w tym opinii biegłego w zakresie dotyczącym na jakiej wysokości pni ustalił ich obwód.

Jednocześnie stwierdzić należy, że nie dyskwalifikuje opinii dentrologicznej sporządzonej przez biegłego podnoszona przez skarżącego kasacyjnie okoliczność sprzeczności dotyczącej podania strony, od której zostały usunięte gałęzie. Zarówno z opisu zawartego w opinii jak i z dołączonej do akt sprawy dokumentacji fotograficznej (w tym do sporządzonej opinii) jednoznacznie wynika, że skarżący zniszczył drzewa z uwagi na zakres procentowy usuniętych gałęzi korony poszczególnych drzew, które rozwinęły się w całym okresie ich rozwoju. W trakcie całego postępowania prowadzonego przez organy obu instancji, w tym w trakcie składania zeznań jako strona skarżący nie podnosił, że wykonane przez niego zabiegi miały na celu usunięcie uschniętych i uszkodzonych gałęzi. Nie wykazał tej okoliczności także przedstawiając inne dowody np. dokumentację fotograficzną. Stwierdził jedynie, że usunięte gałęzie utrudniały dostęp do jego nieruchomości. W tym zakresie zatem podnoszone zarzuty kasacyjne dotyczące naruszenia art. 7, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. nie zasługują na uwzględnienie. Tym samym nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia art. 81a § 1 k.p.a. zobowiązujący organy administracji publicznej do rozstrzygnięcia wszystkich niedających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego na korzyść strony.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący kasacyjnie nie wykazał także, że zniszczone drzewa położone są na nieruchomości niestanowiącej własności Gminy L., co w konsekwencji skutecznie poważyłoby właściwość rzeczową do rozstrzygnięcia sprawy przez Marszałka Województwa Lubelskiego działającego jako organ I instancji. Tym samym zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia 90 ust. 2 u.o.p. także nie jest zasadny.

Nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia art. 8 § 1 k.p.a., którego naruszenie skarżący kasacyjnie upatruje w braku w aktach administracyjnych zlecenia wydania opinii na potrzeby niniejszej sprawy przez biegłego L. M., wydania postanowienia przez organ I instancji o dopuszczeniu dowodu z tej opinii w dniu 10 lutego 2023 r., czyli już po wykonaniu opinii oraz braku powiadomienia skarżącego o sporządzeniu takiej opinii, co spowodowało błędne przekonanie u skarżącego co do zaawansowania postępowania oraz uniemożliwiło skarżącemu zapoznanie się z tą opinią. Stwierdzić należy, że z akt administracyjnych wynika, że opinia została złożona w dniu 7 lutego 2023 r. Natomiast postanowienie o dopuszczeniu dowodu z tej opinii wydano w dniu 10 lutego 2023 r. Postanowienie to wraz z zawiadomieniem wydanym w trybie art. 10 § 1 k.p.a. doręczono skarżącemu w dniu 15 lutego 2023 r. Natomiast decyzję w przedmiocie wymierzenia skarżącemu kasacyjnie administracyjnej kary pieniężnej organ I instancji wydał w dniu 28 lutego 2023 roku. Zatem skarżący miał możliwość zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, w tym zgłoszenie zastrzeżeń do opinii i złożenia stosownych wniosków dowodowych. Nadmienić należy, że w złożonym odwołaniu skarżący podnosił między innymi zarzuty dotyczące wartości dowodowej przeprowadzonego dowodu z opinii biegłego. Natomiast w toku postępowania przed organem odwoławczym nie składał wniosków dowodowych. Zarówno w skardze jak i w skardze kasacyjnej skarżący nie podnosił także jakich z tego powodu czynności nie mógł dokonać, a które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W obu tych środkach odwoławczych kwestionując wartość dowodową opinii wskazywał jedynie, że organy winny przeprowadzić drugą opinię. W takich okolicznościach sprawy brak jest podstaw do przyjęcia, że została naruszona wyrażona w art. 8 § 1 k.p.a. zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów, w szczególności w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oczywiście organ winien zawiadomić stronę o zleceniu sporządzenia opinii, jednak nie jest to na tyle istotne naruszenie, które winno skutkować w realiach niniejszej sprawy uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 189f § 1 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny przychyla się do stanowiska Sądu I instancji, wedle którego w niniejszej sprawie nie mają zastosowania przepisy Działu IVA k.p.a. "Administracyjne kary pieniężne", a w szczególności ww. przepisy, które określają dyrektywy wymiaru administracyjnej kary pieniężnej (art. 189d) oraz przewidują odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestanie na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszenia prawa (art. 189f § 1 ust. 1) (por. m.in. wyrok NSA z 23 września 2020 r., II OSK 1111/20). W orzecznictwie tym wskazuje się, że dyrektywy wymiaru kar administracyjnych przewidziane w k.p.a. nie znajdą zastosowania w przypadku kar nakładanych decyzjami związanymi, czyli takich, w stosunku do których ustawodawca nakazuje stosować pewien jednoznaczny mechanizm wyliczania. Takimi karami są np. kary pieniężne wymierzane na podstawie art. 88 ustawy o ochronie przyrody. W przypadku administracyjnych kar pieniężnych przewidzianych w ustawie o ochronie przyrody jest bowiem mowa o sankcji pieniężnej przewidzianej w ustawie, nakładanej, w drodze decyzji administracyjnej, m.in. za niezgodne z prawem usunięcie drzewa lub krzewu. Decyzja o wymierzeniu kary pieniężnej jest decyzją związaną, co oznacza, że w przypadku stwierdzenia usunięcia drzewa lub krzewu bez zezwolenia na właściwym organie spoczywa obowiązek wymierzenia kary pieniężnej, niezależnie zarówno od motywów jakimi kierował się usuwający drzewo, jak i od tego, czy miał on świadomość, że powinien mieć zezwolenie na jego usuniecie. Odpowiedzialność ta ma charakter zobiektywizowany, a ustawową przesłanką nałożenia kary pieniężnej jest usunięcie drzewa lub krzewu bez zezwolenia. Dla powstania odpowiedzialności z tego tytułu niezbędne jest jedynie wykazanie zaistnienia określonych w tym przepisie znamion działania przez sprawcę deliktu administracyjnego. Skoro w ustawie o ochronie przyrody przewidziana została możliwość odstąpienia od wymierzania kary lub umorzenia wymierzonej kary to nie będą miały zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego regulujące tą kwestię, w tym art. 189f, w myśl zasady lex specialis derogat legi generali (zob. wyrok WSA w Warszawie z 30 listopada 2021 r., IV SA/Wa 833/21).

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że organy nie wyjaśniły wszystkich istotnych do rozstrzygnięcia sprawy okoliczności.

W myśl art. 188 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Sprawę należy przy tym uznać za dostatecznie wyjaśnioną, gdy jest ona wyjaśniona w stopniu w jakim, uwzględniając charakter postępowania odwoławczego przed NSA, sąd ten może prawomocnie zweryfikować dokonaną przez wojewódzki sąd administracyjny kontrolę legalności zaskarżonego aktu. Taki stan wyjaśnienia sprawy ma miejsce w niniejszym przypadku. Zasługiwały na uwzględnienie zarzuty zawarte w skardze, a dotyczące braku wyjaśnienia przez organy wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a dotyczących w szczególności obwodu pni uszkodzonych drzew na wysokości 5 cm co ma wpływ na obowiązek wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej.

Stwierdzić zatem należy, że wniesiona skarga na decyzję administracyjną zawiera usprawiedliwione podstawy. Przedstawiony stan faktyczny przez organy nie rozstrzyga wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. Przedstawiona natomiast ocena zgromadzonego materiału dowodowego nie odpowiada zasadzie swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego wyrażonej w art. 80 k.p.a.

Wobec powyższego na podstawie art. 188 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. w zw. z art., 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a., tj. uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję. Organ rozpatrując ponownie sprawę winien uwzględnić wyżej poczynione rozważania dotyczące, w szczególności wyjaśnienia wskazanych okoliczności.

O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego orzeczono na podstawie art. 200, art. 203, art. 205 § 2 p.p.s.a. Zasądzono od organu na rzecz skarżącego kasacyjnie zwrot kosztów postępowania przed sądem I instancji jak i postępowania kasacyjnego.