Żołnierz odmówił badań po skierowaniu z powodu ubytku słuchu. NSA oddalił skargę kasacyjną

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej "WSA w Warszawie", "Sąd I instancji"), wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2025 r., sygn. akt II SA/Wa 1088/24, oddalił skargę A.B. (dalej "skarżący") na decyzję Ministra Obrony Narodowej (dalej "Minister" lub "MON") z dnia 9 maja 2024 r., nr 2135/DK, w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej.

Powyższy wyrok, od którego została złożona skarga kasacyjna, zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Rozkazem personalnym z dnia 27 lutego 2024 r., nr 922/DK, Dyrektor Departamentu Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej zwolnił skarżącego z dniem 30 kwietnia 2024 r. z zawodowej służby wojskowej i przeniósł do pasywnej rezerwy wskutek niepoddania się badaniom, do których został zobowiązany przez komisję lekarską. W podstawie prawnej rozkazu organ wskazał art. 226 pkt 4, art. 229 ust. 1 i ust. 4, art. 238 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2024 r. poz. 248) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 lutego 2023 r. w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej (Dz.U. poz. 433).

Na skutek odwołania skarżącego, decyzją z dnia 9 maja 2024 r. Minister uchylił zaskarżony rozkaz personalny w części dotyczącej daty zwolnienia z zawodowej służby wojskowej z dniem 30 kwietnia 2024 r. i ustalił nową datę zwolnienia z zawodowej służby wojskowej z dniem 31 maja 2024 r. oraz utrzymał w mocy zaskarżony rozkaz personalny w pozostałej części. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia MON wskazał, że w świetle art. 226 pkt 4 ustawy o obronie Ojczyzny oraz § 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 lutego 2023 r. zwolnienie żołnierza z zawodowej służby wojskowej i przeniesienie do pasywnej rezerwy wskutek niepoddania się badaniom, do których został zobowiązany przez wojskową komisję lekarską nie jest fakultatywne, lecz obligatoryjne. Ustawodawca nie pozostawił w tym przypadku właściwemu organowi swobody decyzyjnej. Zdaniem Ministra wystąpienie tego rodzaju przesłanki obliguje (wiąże i pozbawia uznaniowości) organ do zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej.

Pismem z dnia 31 maja 2024 r. skarżący wniósł na powyższą decyzję MON skargę do WSA w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: – art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z 40 § 2 k.p.a. oraz art. 81 k.p.a., poprzez niezawiadomienie pełnomocnika skarżącego o: przekazaniu odwołania od zaskarżonego rozkazu do MON jako organu II Instancji oraz zakończeniu postępowania dowodowego przez organ II instancji, tym samym pozbawiając skarżącego czynnego udziału w sprawie, zgłoszenia ewentualnych wniosków dowodowych oraz nowych okoliczności co stanowi przesłankę do uchylenia zaskarżonej decyzji, wyrażoną w art. 145 § 1 pkt. 4 k.p.a.; – art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 8 k.p.a. w związku z art. 11 k.p.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji bez odniesienia się przez organ II Instancji do wszystkich zarzutów wskazanych w odwołaniu od zaskarżonego rozkazu; – art. 15 k.p.a. oraz art. 78 Konstytucji RP, tj. zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, bowiem MON, jako organ II Instancji, nie ustosunkował się do zarzutów odwołania; – art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak rozważenia wszystkich okoliczności sprawy, a tym samym brak poczynienia ustaleń przez organ, iż skarżący znajduje się po operacji wszczepienia implantu słuchu oraz obecnie poddawany jest rehabilitacji, tym samym proces jego leczenia nie został jeszcze zakończony, zaś stan jego zdrowia ulega systematycznej poprawie, a nie pogorszeniu; – art. 78 § 1 k.p.a., poprzez brak przeprowadzenia dowodów zgłoszonych przez skarżącego w postaci: skargi z dnia 1 lutego 2024 r.; odwołania z dnia 16 października 2023 r.; rozkazu dziennego nr Z-136 dnia 22 listopada 2023 r. w sprawie przyznania nagród; opinii służbowej żołnierza z dnia 25 września 2023 r., a z których to w żaden sposób nie wynika pogorszenie się stanu zdrowia skarżącego, wręcz przeciwnie skarżący przedstawiany jest jako osoba odpowiedzialna, dyspozycyjna, odpowiedzialna oraz sprawna fizycznie co potwierdzają liczne nagrody; – art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny w zw. z art. 226 pkt. 4 tej ustawy, poprzez ich zastosowanie, a tym samym skierowanie skarżącego na badanie lekarskie do wojskowej komisji lekarskiej, w sytuacji barku wystąpienia przesłanek ustawowych, tj. braku pogorszenia się stanu jego zdrowia, z uwagi na fakt, iż skarżący przeszedł operację wszczepienia implantu słuchowego oraz podlega rehabilitacji, tym samym jego stan zdrowia ulega systematycznemu polepszeniu; – art. 19 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii (Dz.Urz.UE.L Nr 305, str. 17 ze zm.), poprzez jego niezastosowanie, a tym samym brak udzielenia odpowiedniej ochrony prawnej skarżącemu jako sygnaliście, podczas gdy zgłaszał on nieprawidłowości w funkcjonowaniu pracodawcy oraz niezgodność ustawy o obronie Ojczyzny z prawem unijnym, czego przejawem była między innymi skarga do Ministra Obrony Narodowej z dnia 1 lutego 2024 r. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz częściowo zmienionego rozkazu personalnego, a także o zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W dniu 22 kwietnia 2025 r. WSA w Warszawie wydał opisany na wstępie wyrok, którym oddalił skargę. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd I instancji przypomniał zasadnicze ramy prawne sprawy i podzielił ustalenia organów, że art. 226 pkt 4 ustawy o obronie Ojczyzny określa podstawy obligatoryjnego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "zwalnia się" przesądziło o obowiązku zwolnienia z zawodowej służby wojskowej żołnierza w sytuacji wypełnienia przesłanek, a organ posiadający kompetencje do zwolnienia nie miał możliwości wyboru rozstrzygnięcia. Z akt sprawy wynika, że skarżący został – na podstawie skierowania nr 5/2023 z dnia 23 października 2023 r., wystawionego przez Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji – skierowany do Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Legionowie w celu przeprowadzenia badań lekarskich z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia (znaczny ubytek słuchu). W podstawie prawnej skierowania wskazano art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny. Skarżący w dniu 6 listopada 2023 r. stawił się do RWKL i otrzymał zlecenia na wykonanie badań lekarsko-specjalistycznych. Pismem z dnia 23 listopada 2023 r. skierowanym do RWKL skarżący oświadczył: "odmawiam podjęcia badań zleconych przez komisję lekarską". W tej sytuacji Przewodniczący RWKL skierował do skarżącego pismo z dnia 27 listopada 2023 r., w którym określił nowy termin wykonania zleconych badań, tj. do dnia 15 grudnia 2023 r. W piśmie poinformowano również skarżącego o treści art. 226 pkt 4 ustawy o obronie Ojczyzny.

W ocenie Sądu I instancji zaistniała przesłanka do zwolnienia skarżącego ze służby na podstawie art. 226 pkt 4 ustawy o obronie Ojczyzny. Skarżący nie poddał się badaniom, do których został zobowiązany przez RWKL. Względem zarzutów skargi WSA w Warszawie wskazał ponadto, że żołnierz zawodowy nie ma żadnych prawnych możliwości kwestionowania samego skierowania do wojskowej komisji lekarskiej. Przedmiotem oceny organu w niniejszej sprawie było wyłącznie to, czy zaistniały określone w art. 226 pkt 4 ustawy o obronie Ojczyzny przesłanki zwolnienia skarżącego ze służby. W ramach tej oceny organ nie był zobowiązany do ustalania, czy skarżący zasadnie skierowany został do RWKL.

Końcowo Sąd I instancji uznał za zbędne przeprowadzenie dowodu ze skargi z dnia 1 lutego 2024 r. wniesionej przez skarżącego do MON, jego odwołania z dnia 16 października 2023 r. od opinii służbowej, rozkazu dziennego nr Z-136 dnia 22 listopada 2023 r. w sprawie przyznania nagród, czy też opinii służbowej z dnia 25 września 2023 r. Zważywszy na podstawę zwolnienia skarżącego ze służby, nieustosunkowanie się przez organ do wszystkich zarzutów odwołania, pozostawało – w ocenie WSA w Warszawie – bez wpływu na wynik sprawy. Poczynione ustalenia nie dały również podstaw do uznania, że rzeczywistym powodem zwolnienia skarżącego ze służby było zgłaszanie nieprawidłowości w funkcjonowaniu pracodawcy.

Pismem z dnia 27 czerwca 2025 r. skarżący (dalej także "skarżący kasacyjnie") wniósł skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 kwietnia 2025 r., zaskarżając go w całości. Skarżący kasacyjnie zarzucił zaskarżonemu wyrokowi:

I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo istotnych uchybień proceduralnych po stronie organu, w szczególności braku dokładnego ustalenia stanu faktycznego w zakresie przyczyn niewykonania badań przez skarżącego oraz pominięcia złożonych przez skarżącego wyjaśnień;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez oddalenie skargi mimo istotnych uchybień proceduralnych po stronie organu, w szczególności braku dokładnego ustalenia stanu faktycznego w zakresie przyczyn niewykonania badań przez skarżącego przy jednoczesnym braku rozważenia adekwatności zastosowanego środka. tj. zwolnienie ze służby wobec stopnia uchybienia;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że organy nie dopuściły się naruszenie szeregu przepisów postępowania, pomimo iż nie rozpatrzyły wszystkich okoliczności sprawy oraz nie podjęły wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, poprzez pominięciu faktu, iż skarżący znajduje się po operacji wszczepienia implantu słuchu oraz obecnie poddawany jest rehabilitacji, tym samym proces jego leczenia nie został jeszcze zakończony, zaś stan jego zdrowia ulega systematycznej poprawie, a nie pogorszeniu;

II. naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 226 pkt 4 ustawy o obronie Ojczyzny poprzez błędne przyjęcie przez sąd, że skarżący uchybił obowiązkowi poddania się badaniom lekarskim, podczas gdy z akt sprawy wynika, że stawił się w wyznaczonym terminie do RWKL, odebrał zlecenia na badania specjalistyczne oraz przedłożył pismo wyjaśniające niemożność wykonania badań w wyznaczonym terminie;

2) § 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że zaistniały przesłanki obligatoryjnego zwolnienia żołnierza, mimo braku jednoznacznych podstaw wskazujących na umyślne uchylanie się od obowiązków;

3) art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny w zw. z art. 226 pkt 4 ustawy o obronie Ojczyzny, poprzez ich zastosowanie, a tym samym skierowanie skarżącego na badanie lekarskie do wojskowej komisji lekarskiej, w sytuacji braku wystąpienia przesłanek ustawowych, tj. braku pogorszenia się stanu zdrowia skarżącego, z uwagi na fakt, iż skarżący przeszedł operację wszczepienia implantu słuchowego oraz podlega rehabilitacji, tym samym jego stan zdrowia ulega systematycznemu polepszeniu.

Skarżący kasacyjnie wniósł o: 1) na podstawie art. 179a p.p.s.a. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości przez WSA w Warszawie i uwzględnienie skargi na decyzję MEN, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie niniejszej sprawy do ponownego rozpatrzenia WSA w Warszawie; 2) ponowne orzeczenie o kosztach postępowania przed WSA w Warszawie; 3) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania kasacyjnego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiona została argumentacja na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków. Została ona rozwinięta w kolejnych pismach procesowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznawszy skargę kasacyjną z uwzględnieniem powyższych uwarunkowań, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw i tym samym podlega oddaleniu.

Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych, podniesiono w niej bowiem zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W takiej sytuacji co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Uchybienia przepisom postępowania mogą być skutecznie podnoszone, jeśli jednocześnie strona skarżąca kasacyjnie wykaże, że mogły mieć one istotny wpływ na wynik sprawy.

Za punkt wyjścia do konstruowania wszystkich zarzutów naruszenia przepisów postępowania (zarzuty I.1-3) skarżący kasacyjnie przyjął art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. – tymczasem przepis ten w ogóle nie był przez Sąd I instancji stosowany i w założeniu nie mógł być przezeń naruszony. "W przypadku oddalenia skargi można zarzucić Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. tylko wówczas, gdy Sąd ten stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mimo to nie spełni dyspozycji tej normy prawnej i nie uchyli zaskarżonego postanowienia. Natomiast, jeśli z zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to Naczelny Sąd Administracyjny nie może zarzucić oddalającemu skargę Sądowi pierwszej instancji naruszenia omawianego przepisu, gdyż rozstrzygnięcie jest zgodne z dyspozycją, stosowanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, normy prawnej. W rozpoznanej sprawie Sąd Wojewódzki nie stosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. Podstawą prawną zaskarżonego wyroku był art. 151 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie nieuwzględniania skargi sąd skargę oddala. Okoliczność oddalenia skargi nie mogła więc stanowić bezpośrednio argumentu mającego świadczyć o naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a." (wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2024 r., III OSK 117/24).

W zarzucie I.2 skarżący kasacyjnie powołał dodatkowo art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, zgodnie którym ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powołany przepis, który statuuje zasadę proporcjonalności i który dotyczy tylko wolności i praw zagwarantowanych w Konstytucji RP (por. L. Garlicki, K. Wojtyczek, w: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom II, wyd. II, red. M. Zubik, Warszawa 2016, art. 31, teza 24) – nie został w niniejszej sprawie naruszony. Nie można też zgodzić się z supozycją skarżącego kasacyjnie, jakoby zwolnienie ze służby było nieadekwatną konsekwencją niepoddania się badaniom lekarskim zleconym w przepisanym prawem trybie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny do służby wojskowej może być powołana osoba, która posiada zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia tejże służby. Tę zdolność fizyczną i psychiczną żołnierz musi utrzymać przez cały okres pełnienia służby wojskowej (J. Bulira, w: Obrona Ojczyzny. Komentarz, red. H. Królikowski, Gdańsk 2024, art. 190, teza 1, LEX/el.). Niepoddanie się badaniom lekarskim zleconym w przepisanym prawem trybie de facto uniemożliwia bieżącą weryfikację jednej z podstawowych przesłanek warunkujących możność pełnienia służby wojskowej. Skutek w postaci zwolnienia ze służby ma w takiej sytuacji racjonalne uzasadnienie.

Z kolei w zarzucie I.3 powołane zostały dodatkowo przepisy kodeksu postępowania administracyjnego statuujące zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przepisy te nie zostały naruszone, bowiem stan faktyczny – w zakresie okoliczności relewantnych dla rozstrzygnięcia sprawy – został ustalony prawidłowo i nie budzi wątpliwości. Z poczynionych na podstawie zebranego materiału dowodowego ustaleń wynika, że skarżący kasacyjnie został – zgodnie z art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny – skierowany do Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Legionowie (dalej "RKWL") w celu przeprowadzenia badań lekarskich z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia, tj. znacznego ubytku słuchu (skierowanie nr 5/2023 z dnia 23 października 2023 r., wystawione przez Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji), przy czym określono termin stawiennictwa na dzień 6 listopada 2023 r. Skarżący kasacyjnie we wskazanym dniu stawił się do RWKL i otrzymał zlecenia na wykonanie badań lekarsko-specjalistycznych. Skarżący kasacyjnie badań tych nie wykonał. W piśmie z dnia 23 listopada 2023 r., skierowanym do RWKL, skarżący kasacyjnie oświadczył: "odmawiam podjęcia badań zleconych przez komisję lekarską". Pismem z dnia 27 listopada 2023 r., skierowanym do skarżącego kasacyjnie, Przewodniczący RWKL określił nowy termin wykonania zleconych badań, tj. do dnia 15 grudnia 2023 r.; w piśmie tym poinformowano adresata o treści art. 226 pkt 4 ustawy o obronie Ojczyzny. Skarżący kasacyjnie nadal nie poddał się jednak zleconym badaniom. Nawiązując do twierdzeń skarżącego kasacyjnie zawartych w kolejnych pismach procesowych, stwierdzić należy, że przedłożone przez organ akta były wystarczające dla ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia.

Z treści rozważanego zarzutu wynika, że skarżący kasacyjnie upatruje naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. przede wszystkim w "pominięciu faktu, iż skarżący znajduje się po operacji wszczepienia implantu słuchu oraz obecnie poddawany jest rehabilitacji, tym samym proces jego leczenia nie został jeszcze zakończony, zaś stan jego zdrowia ulega systematycznej poprawie, a nie pogorszeniu". Tymczasem Sąd I instancji – odnosząc się do tej okoliczności – trafnie zauważył, że zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia zawodowej służby wojskowej ustala wojskowa komisja lekarska i to właśnie badania, jakie miał wykonać skarżący kasacyjnie w postępowaniu przed RWKL, mogłyby potwierdzić, czy rzeczywiście doszło do pogorszenia jego stanu zdrowia, a jeżeli tak to jak kwestia ta wpływa na jego zdolność do zawodowej służby wojskowej. Trafnie Sąd I instancji stwierdził również, że skarżący kasacyjnie nie mógł skutecznie podważać samego skierowania do wojskowej komisji lekarskiej mającego umocowanie w przepisach ustawy o obronie Ojczyzny. "Skierowanie do wojskowej komisji lekarskiej unormowano w art. 190 tejże ustawy i jak wynika z treści tego przepisu, takie skierowanie – będące skierowaniem z urzędu – nosi cechy rozkazu lub polecenia wydawanego przez przełożonych, którego odmowę wykonania ustawodawca łączy ze skutkiem prawnym wymienionym w art. 226 in principio w postaci obligatoryjnego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej" (wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2025 r., III OSK 2011/24).

Ponieważ skarżący kasacyjnie zarzuca zaskarżonemu wyrokowi również naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), warto zauważyć, że naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumpcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinna być rozumiana norma zawarta w stosowanym przepisie prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. Ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r., II GSK 717/12; wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I GSK 934/12; wyrok NSA z dnia 15 listopada 2024 r, III OSK 5384/21). Niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania zarzutem naruszenia prawa materialnego.

Ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię z istoty rzeczy dokonywana jest w płaszczyźnie normatywnej, toteż zasadniczo liczą się tylko argumenty nawiązujące do brzmienia odnośnych przepisów. Ma ona w pewnym sensie charakter abstrakcyjny i jest w dużej mierze autonomiczna wobec okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Te okoliczności faktyczne mogą mieć znaczenie – choć w każdym przypadku to znaczenie jest inne – przy ocenie zasadności zarzutu naruszenia przepisów postępowania oraz przy ocenie zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie. Z kolei gdy idzie o zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, to co do zasady nie może on odnieść skutku, jeżeli nie zakwestionowano równocześnie – za pomocą adekwatnego zarzutu naruszenia przepisów postępowania – ustaleń co do stanu faktycznego. Wynika to stąd, że błędne zastosowanie przepisów materialnoprawnych zasadniczo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też dowiedzenia ich wadliwości (por. wyrok NSA z dnia 22 listopada 2024 r., III OSK 1027/23). Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego bez skutecznego obalenia ustaleń faktycznych może okazać się zasadny jedynie wyjątkowo, gdy nieprawidłowość tkwi w samej subsumpcji stanu faktycznego pod hipotezę stosowanej normy (por. wyrok NSA z dnia 12 lipca 2024 r., III OSK 2638/23).

W niniejszej sprawie zreferowane prawidłowości mają istotne znaczenie, bowiem zarzuty skargi kasacyjnej zrelatywizowane do prawa materialnego – oceniane z ich uwzględnieniem – okazały się nieskuteczne, przy czym w dużym stopniu przesądziła o tym już sama ich konstrukcja. Zarzuty, o których mowa, zasadniczo zasadzają się bowiem na kwestionowaniu poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych.

Wskazywane w zarzucie II.1 naruszenie art. 226 pkt 4 ustawy o obronie Ojczyzny miało nastąpić – zdaniem skarżącego kasacyjnie – "poprzez błędne przyjęcie przez sąd, że skarżący uchybił obowiązkowi poddania się badaniom lekarskim, podczas gdy z akt sprawy wynika, że stawił się w wyznaczonym terminie do RWKL, odebrał zlecenia na badania specjalistyczne oraz przedłożył pismo wyjaśniające niemożność wykonania badań w wyznaczonym terminie". Wspomniany zarzut nie mógł odnieść zamierzonego skutku nie tylko dlatego, że nie naprowadza na błędną wykładnię, ani na błędne zastosowanie odnośnego przepisu – ale także dlatego, że, wbrew jego treści, okoliczność niepoddania się przez skarżącego kasacyjnie zleconym badaniom jednoznacznie wynika z akt sprawy, o czym była już mowa w kontekście zarzutów naruszenia przepisów postępowania. W piśmie z dnia 23 listopada 2023 r. skarżący kasacyjnie oświadczył, że – po namyśle – odmawia poddania się badaniom i odsyła pobrane zlecenie na badanie. Nie występował zatem przypadek "niemożności wykonania badań".

Z podobnych przyczyn – skoro zaistniała przesłanka "niepoddania się badaniom lekarskim, do których żołnierz został zobowiązany przez wojskową komisję lekarską" – nieskuteczny okazał się zarzut II.2, tj. zarzut naruszenia § 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej (przepis ten stanowi, że w przypadku odmowy przyjęcia skierowania do wojskowej komisji lekarskiej lub nieusprawiedliwionego niezgłoszenia się do komisji w określonym terminie i miejscu albo niepoddania się badaniom lekarskim, do których żołnierz został zobowiązany przez wojskową komisję lekarską dowódca jednostki wojskowej występuje niezwłocznie do organu zwalniającego z wnioskiem o zwolnienie żołnierza z zawodowej służby wojskowej).

W treści zarzutu II.3 skarżący kasacyjnie wskazuje, że przepisy art. 190 ust. 2 pkt 2 i art. 226 pkt 4 ustawy o obronie Ojczyzny zostały zastosowane mimo braku ustawowych przesłanek – mimo braku pogorszenia się stanu zdrowia skarżącego kasacyjnie (skarżący kasacyjnie podnosi, że jego stan zdrowia ulega poprawie). Skarżący kasacyjnie również tu kwestionuje zatem okoliczność faktyczną (co zasadniczo nie jest dopuszczalne w ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego), a poza tym jest to okoliczność determinująca samo skierowanie do wojskowej komisji lekarskiej, a nie rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji. O kwestii tej była już mowa przy ocenie zarzutów naruszenia przepisów postępowania, toteż w tym miejscu wypada powtórzyć, że wspomniane skierowanie nosi cechy rozkazu lub polecenia wydawanego przez przełożonych i w niniejszej sprawie nie było podstaw do jego kwestionowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dla oceny zasadności omawianego zarzutu nie mogą mieć znaczenia podnoszone w szczególności w piśmie z dnia 4 września 2026 r. twierdzenia o braku formalnego zakończenia postępowania orzeczniczego.

Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, uznając zarzuty skargi kasacyjnej za niezasadne – na podstawie art. 184 p.p.s.a. – oddalił skargę kasacyjną.