Klient kontra bank o zapłatę i ustalenie, 404 tys. zł. Sąd zmienił wyrok

Treść orzeczenia około 13 minut czytania

Sygn. akt I ACa 1817/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 stycznia 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Marek Boniecki

Protokolant: Madelaine Touahri

po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2026 r. w Krakowie na rozprawie

sprawy z powództwa J. M. i T. M.

przeciwko (...) Bank (...) S.A. w W.

o zapłatę i ustalenie

na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie

z dnia 5 września 2022 r. sygn. akt I C 734/20

1. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie II, któremu nadaje treść: „zasądza od (...) Bank (...) S.A. w W. na rzecz J. M. i T. M. kwotę 1494,64 CHF (jeden tysiąc czterysta dziewięćdziesiąt cztery i 64/100 franków szwajcarskich) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 18 lipca 2024 r. do dnia zapłaty i oddala powództwo o zapłatę w pozostałej części;”;

2. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie III, któremu nadaje treść: „zasądza od strony pozwanej na rzecz powodów, tytułem zwrotu kosztów procesu, kwotę 11.800 zł (jedenaście tysięcy osiemset złotych) wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.”;

3. oddala apelację powodów w pozostałej części;

4. oddala apelację strony pozwanej;

5. zasądza od strony pozwanej na rzecz powodów, tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, kwotę 9100 zł (dziewięć tysięcy sto złotych) wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

Sygn. akt I ACa 1817/22

Uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie

z dnia 19 stycznia 2026 r.

Wyrokiem z 5 września 2022 r. Sąd Okręgowy w Krakowie: ustalił nieistnienie stosunku prawnego pomiędzy stronami wynikającego z umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) numer (...) z 17 kwietnia 2008 r., zawartej pomiędzy powodami J. M. i T. M. a poprzednikiem prawnym pozwanego (...) Bankiem S.A. w W. (pkt I); oddalił powództwo w zakresie żądania zapłaty (pkt II); zniósł koszty postępowania między stronami (pkt III).

Sąd pierwszej instancji poczynił ustalenia faktyczne zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku na kartach 420-422.

Wyrok powyższy w części w zakresie punktu I i III zaskarżył apelacją pozwany, wnosząc o jego zmianę poprzez oddalenie powództwa w całości, ewentualnie uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Pozwany w wywiedzionym środku odwoławczym, zalegającym na k. 433-440 akt sprawy, podniósł szereg zarzutów natury procesowej i materialnoprawnej.

Powodowie również wywiedli apelację od powyższego wyroku, zaskarżając go w części, tj. w zakresie punktu II i III i wnosząc o jego zmianę poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów łącznie kwot: 115.360,67 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 17 sierpnia 2019 r. oraz 20.335,93 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu pisma powodów z 25 listopada 2020 r., czyli zgodnie ze stanowiskiem procesowym wyrażonym w zmodyfikowanym żądaniu pozwu (k. 321).

Powodowie również podnieśli szereg zarzutów o charakterze procesowym oraz materialnoprawnym, szczegółowo zaprezentowanych w apelacji znajdującej się na k. 443-451 akt sprawy, a ograniczających się de facto do zakwestionowania prawidłowości uwzględnionego przez Sąd Okręgowy zarzutu potrącenia.

Strona pozwana w piśmie z 31 lipca 2024 r. zgłosiła zarzut potrącenia.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja pozwanego była bezzasadna, natomiast apelacja powodów zasługiwała na uwzględnienie w części.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo, z poszanowaniem reguł wyrażonych w przepisie art. 233 §1 k.p.c. ustalił stan faktyczny sprawy, co sprawiło, że Sąd Apelacyjny przyjął go za własny. Co godne podkreślenia, żadna z apelacji nie kwestionowała przyjętego przez Sąd Okręgowy za podstawę rozstrzygnięcia stanu faktycznego.

Nie zasługiwał za uwzględnienie podniesiony w apelacji pozwanego zarzut naruszenia art. 233 §1 k.p.c., który w istocie sprowadzał się do interpretacji niekwestionowanego materiału dowodowego pod kątem skutków materialnoprawnych, które podlegały jednak ocenie poprzez pryzmat przepisów prawa materialnego, o czym niżej.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał wskazane przez siebie zapisy umowy za abuzywne. W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego, klauzule dotyczące przeliczenia kwoty wypłaconego kredytu i spłacanych rat na walutę obcą, są kwalifikowane jako określające główne świadczenia stron (wyrok Sądu Najwyższego z 30 września 2020 r., I CSK 556/18). Treść umowy i regulaminu wskazuje jednoznacznie, że przedsiębiorca – bank posługiwał się wzorcem umowy (art. 384 §1 k.c.). W tych okolicznościach ciężar wykazania indywidualnego uzgodnienia postanowień umownych spoczywał na pozwanym, stosownie do art. 385

1 §4 k.c. w zw. z art. 385

1 §3 k.c. Ciężarowi temu strona ta nie sprostała. Sam fakt zaakceptowania warunków umowy, a nawet oświadczenia o wzięciu pod uwagę ryzyka kursowego nie oznacza, że relewantne postanowienia umowne były negocjowane czy nawet negocjowalne. Swoboda kredytobiorcy we wpływaniu na kształt umowy nie dotyczyła tych jej zapisów, które decydowały w danym przypadku o ważności umowy. Odesłanie do bliżej nieokreślonego kursu kupna czy sprzedaży obowiązującego w Banku świadczy o tym, że kredytodawca dysponował arbitralnością w kształtowaniu kursów walut. Pamiętać bowiem należy, że oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone, dokonuje się wg stanu z chwili zawarcia umowy. Z tego punktu widzenia nie ma znaczenia fakt, że pozwany stosował mechanizmy rynkowe, a stosowane kursy miały ekonomiczne uzasadnienie. Kluczowe jest bowiem, że w samej umowie nie było wskazania, w jaki sposób ww. mechanizmy będą stosowane w odniesieniu do zobowiązania strony powodowej.

Dokonując wykładni art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG w podobnym kontekście, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznał, że wymóg, zgodnie z którym warunek umowny musi być wyrażony prostym i zrozumiałym językiem, powinien być rozumiany jako nakazujący nie tylko, by dany warunek był zrozumiały dla konsumenta z gramatycznego punktu widzenia, ale także, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu wymiany waluty obcej, do którego odnosi się ów warunek, a także związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach dotyczących uruchomienia kredytu, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne. W sytuacji, w której dana klauzula zawarta w umowie kredytowej nie realizuje przytoczonych kryteriów, a zatem jest niedozwolona, umowa nie pozwala na określenie rozmiarów świadczenia banku i kredytobiorcy w oparciu o obiektywne, niezależne od żadnej stron czynniki. Postanowienia uprawniające bank do jednostronnego ustalenia kursów walut są nietransparentne, pozostawiają bowiem pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają zasadę równości stron (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22). W świetle zaprezentowanej argumentacji oraz okoliczności sprawy uznać należało, że zakwestionowane postanowienia umowne kształtowały prawa strony powodowej jako konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały jej interesy.

Niezależnie od powyższego mieć należy na uwadze, że abuzywność umów kredytów indeksowanych i denominowanych we franku szwajcarskim nie wyczerpuje się w klauzulach kształtujących mechanizm indeksacji. Za abuzywne uznawane są też postanowienia odnoszące się do ustalonego w walucie obcej mechanizmu waloryzacji świadczeń, które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy - konsumenta nieograniczonym ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2023 r., I CSK 4379/22). Przywołać w tym miejscu należy również pogląd wyrażony w wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 10.06.2021 r., C-776/19, w którym wskazano, że wykładni art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy dokonywać w ten sposób, że warunki umowy kredytu, przewidujące, iż waluta obca jest walutą rozliczeniową i powodujące skutek w postaci ponoszenia nieograniczonego ryzyka kursowego przez kredytobiorcę, mogą doprowadzić do powstania znaczącej nierównowagi wynikających z tej umowy kredytu praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, jeśli przedsiębiorca nie mógł racjonalnie oczekiwać, przestrzegając wymogu przejrzystości w stosunku do konsumenta, iż ten konsument zaakceptowałby, w następstwie indywidualnych negocjacji, nieproporcjonalne ryzyko kursowe, które wynika z takich warunków. W rozpoznawanej sprawie nieograniczone ryzyko kursowe leżało po stronie powodowej, której status konsumenta nie budzi wątpliwości. Z kolei ryzyko Banku ograniczało się w najmniej korzystnym wariancie do wysokości wypłaconego w złotych świadczenia. Nawet gdyby Bank musiał zabezpieczyć odpowiednią sumę w walucie obcej poprzez odpowiednie operacje na rynku międzybankowym, to profesjonalny charakter oraz rozmiar prowadzonej działalności w sektorze finansów stwarzał po stronie pozwanej możliwości wykorzystania instrumentów redukujących skutki zmiany wartości waluty.

Nie było możliwości utrzymania umowy po eliminacji z niej postanowień niedozwolonych. W razie stwierdzenia abuzywności postanowień umowy kredytu indeksowanego odnoszących się do sposobu określania kursu waluty obcej, umowa nie może obowiązywać w pozostałym zakresie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 września 2022 r., I CSK 2071/22). Wiąże się to także z faktem, że zastąpienie niedozwolonego postanowienia poprzez wprowadzenie innego mechanizmu przeliczenia waluty stanowiłoby zbyt daleko idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy, który abuzywną klauzulę zastosował.

Nie można przyjąć, że Sąd Okręgowy powinien był zastosować normy o charakterze dyspozytywnym. Za w pełni przekonujący uznać należy pogląd, zgodnie z którym art. 385

1 §2 k.c. wyłącza stosowanie art. 58 §3 k.c., co uzasadnia stanowisko, że nieuczciwe postanowienia indeksacyjne nie powinny być zastępowane innym mechanizmem przeliczeniowym opartym na przepisach kodeksu cywilnego. Również TSUE co do zasady wyklucza, aby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków w umowach. Działania sądu w razie stwierdzenia klauzuli abuzywnej mają mieć charakter sankcyjny, co oznacza osiągnięcie swoistego skutku zniechęcającego profesjonalnych kontrahentów, zawierających umowy z konsumentami do przewidywania w umowach z nimi nieuczciwych postanowień umownych. Skutek ten nie mógłby zostać osiągnięty gdyby umowa mogła zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy przez wprowadzenie do umowy warunków uczciwych (tak: wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18). W tym kontekście nie sposób również mówić o naruszeniu przepisów Konstytucji RP.

Sąd pierwszej instancji nie naruszył także przepisów o nienależnym świadczeniu. Wobec nieważności łączącej strony umowy, nie można mówić o działaniu w ramach łączącego strony stosunku prawnego. Nie sposób też mówić przy nienależnym świadczeniu o skutecznym zużyciu środków wpłaconych przez stronę powodową.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację strony pozwanej jako bezzasadną.

Apelacja powodów podlegała częściowemu uwzględnieniu z uwagi na podniesiony

w toku postępowania apelacyjnego zarzut potrącenia. W związku z podniesionym zarzutem Sąd drugiej instancji dodatkowo ustalił, że:

- pismem z 26 czerwca 2024 r. pozwany wezwał powodów do zapłaty kwot: 280.000 zł - z tytułu zwroty nominalnej wartości wypłaconego kapitału kredytu oraz 41.148,86 zł z tytułu urealnienia świadczenia banku - w terminie do 17 lipca 2024 r.; doręczenie nastąpiło 9 lipca 2024 r. (dowód: dokumenty – k. 484-490);

- pismem z 18 lipca 2024 r. pozwany dokonał potrącenia ww. wierzytelności z wierzytelnością powodów dochodzoną w niniejszym procesie (dowód: oświadczenie wraz z dowodami doręczenia – k. 491-493);

- w piśmie z 3 września 2024 r. doręczonym pozwanemu powodowie:

1) zakwestionowali potrącenie wierzytelności banku wykraczających ponad kwotę nominalną wypłaconego kapitału kredytu; 2) jako wierzyciele wzajemni oświadczyli o dokonaniu korekty zaliczenia oświadczenia o potrąceniu w ten sposób, poprzez zaliczenie wierzytelność banku o zwrot kwoty nominalnie odpowiadającej kwocie rzeczywiście wypłaconego kapitału kredytu, najpierw na poczet moich wierzytelności o zapłatę należnych powodom odsetek za opóźnienie: a) w wysokości 50.263,59 zł wyliczonych za okres od 17.08.2019 r. do 24.07.2024 r., od wierzytelności o zwrot świadczeń nienależnie spełnionych na rzecz Państwa w wykonaniu nieważnej umowy kredytu, tytułem rat kapitałowo-odsetkowych w wysokości 115.360,67 zł, zrealizowanych na rzecz banku w okresie od 3.07.2009 r. do 3.01.2019 r.; b) w wysokości 7.142,63 CHF przeliczonych na kwotę 90.331,86 zł po kursie średnim NBP z dnia doręczenia oświadczenia o potrąceniu, tj. po kursie wynoszącym 4,4410, wyliczanych za okres od 18.12.2020 r. do 24.07.2024 r. od wierzytelności o zwrot świadczeń nienależnie spełnionych na rzecz banku w wykonaniu nieważnej umowy kredytu, tytułem rat kapitałowo-odsetkowych w wysokości 20,335,93CHF, a zrealizowanych w okresie od 3.07.2009 r. do 3.01.2019 r.; powodowie oświadczyli także, że ww. skapitalizowane odsetki, w łącznej kwocie 140.575,45 zł potrącają z wierzytelnością o zwrot kwoty nominalnie odpowiadającej kwocie wypłaconego kapitału kredytu w wykonaniu nieważnej umowy kredytu, a pozostałą, nieumorzoną wierzytelność o zwrot kwoty nominalnie odpowiadającej kwocie rzeczywiście wypłaconego kapitału kredytu powodowie zaliczyli na poczet ich wierzytelności głównej dochodzonych w niniejszym procesie. (dowód: pismo – k. 499)

Przytoczone wyżej dowody z dokumentów nie były kwestionowane co do swojej autentyczności ani zawartych w nich treści.

Na uwzględnienie zasługiwał podniesiony w apelacji powodów zarzut naruszenia art. 498 §1 k.c. w zakresie, w jakim kwestionował możliwość dokonania potrącenia niewymagalnej wierzytelności. Wierzytelność banku nie została w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji w stan wymagalności, a zatem zawarte w odpowiedzi na pozew oświadczenie o potrąceniu nie mogło zostać uznane za skuteczne. W tych okolicznościach zbędne stało się odnoszenie do pozostałych zarzutów apelacji powodów, które sprowadzały się do zakwestionowania potrącenia. Konstatacja ta nie dotyczy jednak zarzutu przedawnienia wierzytelności banku, który zachowuje aktualność wobec zarzutu potrącenia zgłoszonego po raz kolejny w postępowaniu apelacyjnym. W pierwszej kolejności wskazać należy tu na niekonsekwencję skarżących, który z jednej strony powołują się na brak wymagalności wierzytelności pozwanego, z drugiej podnoszą jej przedawnienie. Już tylko z tego względu zarzut przedawnienia roszczenia banku nie mógł się ostać. Dodatkowo jedynie zatem wskazać należy, że z uwagi na wielokrotną zmianę praktyki orzeczniczej w kwestii daty wymagalności wierzytelności kredytodawcy, w okolicznościach badanej sprawy zastosowanie musiałby znaleźć przepis art. 117

1 §1 k.c.

W rozpoznawanej sprawie wykazane zostało ponad wszelką wątpliwość, że pozwany ma wierzytelność względem powodów z tytułu wypłaconego kapitału w kwocie 280.000 zł, zaś powodowie wierzytelności z tytułu spłaconych rat w kwotach 115.360,67 zł oraz 20.335,93 CHF (łącznie 205.210,89 zł - przy zastosowaniu kursu NBP z 17 lipca 2024 r.). Pierwsza z tych kwot została postawiona w stan wymagalności z dniem 16 sierpnia 2019 r., kiedy to pozwany odpowiedział odmownie na wezwanie do zapłaty zawarte we wniosku o zawezwanie do próby ugodowej (k. 52, 69). Dodać w tym miejscu należy, że powodowie nie wykazali faktów pozwalających na zastosowanie art. 186 §2 k.p.c. Druga kwota stała się wymagalna 17 grudnia 2020 r., kiedy to pozwanemu doręczono pismo z 25 listopada 2020 r. (k. 321, 350). Jako datę wystąpienia stanu potrącalności przyjąć należało 17 lipca 2024 r., kiedy to pozwany postawił swoją wierzytelność w stan wymagalności. Istotne jest tak w kontekście ostatecznego stanowiska powodów, jak i aktualnego orzecznictwa TSUE, że kredytobiorcy przyjęli taki sposób zapłaty ich wierzytelności, dokonując zarachowania zapłaty oraz składając swoje oświadczenie o potrąceniu. Zarachowanie takie było skuteczne w świetle art. 451 §1 k.c. w zw. z art. 503 k.c. Odsetki od kwoty 115.360,67 zł liczone za okres od 17 sierpnia 2019 r. do 17 lipca 2024 r. wyniosły 50.014,70 zł, a od kwoty 20.335,93 CHF za okres od 18 grudnia 2020 r. do 17 lipca 2024 r. – 7101,87 CHF (x 404183 zł = 31.378,19 zł). Po odjęciu tych wartości przy zastosowaniu kursu NBP z 17 lipca 2024 r. od wierzytelności banku, wobec objęcia tych kwot oświadczeniem powodów o potrąceniu, uzyskano różnicę w wysokości 198.607,11 zł – stanowiącej wierzytelność banku po potrąceniu odsetek. Wartość tę odjęto od dochodzonej w niniejszym procesie należności głównej, tj. po przeliczeniu 205.210,89 zł, uzyskując kwotę 6603,78 zł, tj. 1494,64 CHF, podlegającą zasądzeniu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 18 lipca 2024 r.

Korekty wymagało również orzeczenie o kosztach procesu, albowiem to stronę powodową uznać należało za wygrywającą proces w rozumieniu art. 98 §1 k.p.c. Powodowie wygrali proces w zakresie ustalenia, a oddalenie powództwa w pozostałym zakresie było wyłącznie następstwem zaspokojenia ich roszczenia w toku procesu. Na ww. koszty złożyły się opłata od pozwu oraz wynagrodzenie adwokata obliczone na podst. §2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 §1 k.p.c. orzekł jak w pkt. 1, 2 i 3 sentencji.

Za podstawę rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego, kierując się motywami przyjętymi wyżej, które to koszty po stronie powodowej ograniczyły się do wynagrodzenia adwokata oraz opłaty od apelacji przyjęto art. 98 §1 k.p.c. w zw. z art. 391 §1 k.p.c. oraz §2 pkt 7 w zw. z §10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). W ocenie Sądu Apelacyjnego z uwagi na jedność postępowania odwoławczego brak było podstaw do zasądzania wynagrodzenia odrębnie od każdej z apelacji.

Hasła tematyczne: Umowa, Kredyt