Sąd Okręgowy oddalił apelację spółki w sporze z ubezpieczycielem o stawkę naprawy autocasco

Wyrokiem z dnia 15 listopada 2023 r. Sąd Rejonowy w Gdyni w sprawie o sygn. akt VI GC 36/23 w pkt I oddalił powództwo, w pkt II zasądził od powoda (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. na rzecz pozwanego (...) spółki akcyjnej z siedzibą w S. kwotę 7,38 złotych (siedem złotych trzydzieści osiem groszy) wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie liczonymi za okres od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu oraz w pkt III obciążył kosztami procesu w pozostałym zakresie powoda (...) spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. uznając je za uiszczone.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Rejonowy wskazał, że nie zachodzą podstawy do uwzględnienia powództwa gdyż stawka w kwocie 240 zł jaką zastosował powód pozostawała niezasadna. Sąd miał na względzie okoliczność, że powód nie ustosunkował się w jakikolwiek sposób do kosztorysu przesłanego w toku likwidacji szkody pozwanego, mimo iż był do tego zobowiązany w świetle łączącej strony umowy. W konsekwencji bez względu na treść zapisów umowy, w tym ocenę czy postanowienia umowy regulujące kwestię wysokości stawki mieszczą się w granicach dopuszczonych treścią art. 353

1 k.c. w zw. z art. 805 k.c. Sąd doszedł do wniosku, że powód nie wykazał inicjatywy dowodowej w zakresie wykazania zasadności swojej stawki gdyż jego zachowanie stanowiło przejaw akceptacji stanowiska pozwanego. Z tej przyczyny w pkt I wyroku na mocy art. 805 k.c. w zw. z art. 361 k.c. w zw. z § 24 OWU AC w zw. z art. 6 k.c. a contrario oddalił powództwo. O kosztach procesu Sąd orzekł w pkt I wyroku na mocy art. 98 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł powód. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił:

1. naruszenie treści ) art. 233 k.p.c. poprzez niewłaściwą! swobodną ocenę dowodów polegającą na błędnym przyjęciu, że zastosowanie w niniejszej sprawie ma § 24 ust. 4 owu autocasco z uwagi na brak uzgodnienia przez powódkę z pozwanym kosztów naprawy, podczas gdy ustęp ten ma zastosowanie do napraw wykonanych całkowicie bez uzgodnienia z pozwanym (tj. że pozwany w ogóle nic jest powiadomiony o fakcie wykonania naprawy), na co wskazuje H. jego brzmienie: W razie udokumentowania fakturami naprawy pojazdu dokonanej bez uprzedniego uzgodnienia z E. H. (...) nadto pominięcie okoliczności, że działanie pozwanego, który w przypadku każdej naprawy niejako automatycznie kwestionuje wysokość stawki za roboczogodzinę powoduje, iż wariant określony w § 24 ust. 1 owu autocasco nigdy nie może się ziścić, bowiem koszt naprawy nigdy nie zostanie w pełni zaakceptowany przez pozwanego, skoro kwestionuje on rynkowość stawek stosowanych przez warsztaty autoryzowane, co w konsekwencji powoduje pozbawienie poszkodowanego możliwości wykonania naprawy w serwisie autoryzowanym, te bowiem stosują wyższe stawki, niż to akceptuje pozwany; nadto w kosztorysie z dnia 7 czerwca 2022 roku, który został przekazany powodowi, pozwany sam zastosował stawkę za rgb w wysokości 140 zł netto, zaś z treści § 24 ust. 4 wynika, że w przypadku gdy pojazd jest przedmiotem leasingu stawka wynosi nie więcej niż 100 zł brutto; zatem pozwany ustalając wysokość odszkodowania zastosował § 24 ust. 1 owu autocasco.

2. Naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:

a) art. 361 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 805 § 1 k.c. w zw. z § 24 ust. 1 i 4 owu autocasco poprzez błędne przyjęcie, że zastosowanie w niniejszej sprawie ma § 24 ust 4 owu autocasco z uwagi na brak uzgodnienia przez powódkę z pozwanym kosztów naprawy, zaś pojazd uszkodzony jest przedmiotem leasingu, podczas gdy ustęp ten ma zastosowanie do napraw wykonanych całkowicie bez uzgodnienia z pozwanym (tj. że pozwany w ogóle nie jest powiadomiony o fakcie wykonania naprawy), na co wskazuje literalne jego brzmienie: (...)

razie udokumentowania fakturami naprawy pojazdu dokonanej bez uprzedniego uzgodnienia z E. H. (...) (,.j nadto pominięcie okoliczności, że działanie pozwanego, który w przypadku każdej naprawy niejako automatycznie kwestionuje wysokość stawki za roboczogodzinę powoduje, iż wariant określony w § 24 ust. 1 owu autocasco nigdy nie może się ziścić, bowiem koszt naprawy nigdy nie zostanie w pełni zaakceptowany przez pozwanego, skoro kwestionuje on rynkowość stawek stosowanych przez warsztaty autoryzowane, co w konsekwencji powoduje pozbawienie poszkodowanego możliwości wykonania naprawy w serwisie autoryzowanym, te bowiem stosują wyższe stawki, niż to akceptuje pozwana.

Mając na względzie powyższe pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych z rozliczeniem za obie instancje, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja jest niezasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd Odwoławczy podziela stanowisko Sądu Rejonowego w przedmiocie ustalonej wysokości odszkodowania.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że poprzednika prawnego powodowej spółki i pozwaną łączyła dobrowolna umowa ubezpieczenia majątkowego Autocasco. Podstawy i zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela w rozpoznawanej sprawie należy zatem upatrywać w przepisie art. 805 i nast. k.c. oraz w postanowieniach rzeczonej umowy, której integralną część stanowiły Ogólne Warunki Ubezpieczenia Autocasco (dalej jako; OWU AC ).

Z treści spornego § 24 ust. 1 pkt 2 oraz ust 4 wynika, że ustalenie wysokości szkody częściowej i wysokości odszkodowania następuje po przedłożeniu faktur dokumentujących naprawę pojazdu według uprzednio uzgodnionych z ubezpieczycielem kosztów i sposobu naprawy przez zakład naprawczy z uwzględnieniem m.in. średniej arytmetycznej stawki rbh ustalonej w oparciu o ceny usług stosowane przez warsztaty porównywalnej kategorii do warsztatu dokonującego naprawę działające na terenie miejsca naprawy natomiast w przypadku udokumentowania fakturami naprawy pojazdu dokonanej bez uprzedniego uzgodnienia z ubezpieczycielem kosztów i sposobu naprawy koszty naprawy będą podlegały weryfikacji do średniej arytmetycznej cen usług naprawczych stosowanych przez warsztaty porównywalnej kategorii do warsztatu dokonującego naprawę działające na terenie miejsca naprawy z zastrzeżeniem, że w przypadku gdy pojazd będzie stanowił przedmiot leasingu nie mogą przekroczyć kwoty 100 zł brutto za 1 godzinę rbh ( ust. 4 ).

W ocenie Sądu Odwoławczego zacytowany zapis § 24 umowy w zakresie wyżej wskazanym został sformułowany w sposób niejasny, przez co budził poważne wątpliwości interpretacyjne. Wskazane w powołanym wyżej zapisie OWU wyrażenia ,, uprzednie uzgodnienie” oraz ,, warsztat porównywalnej kategorii jak również wysokość średniej stawki” nie są pojęciami na tyle precyzyjnymi aby mogły stanowić podstawę, która umożliwiałaby obiektywne określenie wysokości odszkodowania. Z uwagi na odmienny interes obu stron umowa powinna zawierać pojęcia jednoznaczne, tak aby można było ocenić która ze stron nie dochowała ciążącego na niej obowiązku. Natomiast z powyższego sformułowania nie wynika jakie dokładnie działania powinny zostać podjęte przez poszkodowanego aby doszło do uzgodnienia zważywszy iż ubezpieczyciel zainteresowany jest tym, aby wypłacić jak najniższe odszkodowanie. Niewątpliwie treść § 43 OWU AC może stanowić pole do nadużyć ze strony ubezpieczyciela. Jednocześnie Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że postanowienie zawarte w OWU AC nie dookreśla w sposób dostateczny, jaka należy przyjąć metodologię aby dokonać obliczenia średniej stawki za roboczogodzinę prac naprawczych, ani nie wyodrębnia kryteriów, według których należy dokonać wyboru warsztatów naprawczych branych pod uwagę przy ustalaniu stawki. Z treści OWU AC nie wynika co należy rozumieć jako ,, warsztat porównywalnej kategorii”. Ubezpieczyciel nie wyjaśnił według jakich kategorii należy dokonywać gradacji warsztatów naprawczych na terenie województwa tzn. czy według kategorii cenowej, jakości bądź marki. Co więcej powyższy zapis pozostawia poza wszelką kontrolą poszkodowanego sposób ustalenia przez ubezpieczyciela stawek roboczogodzin, według których winna zostać ustalona wysokość należnego odszkodowania za szkodę. Nie sposób bowiem uznać za rozwiązanie możliwe, przeprowadzanie analizy cenników wszystkich warsztatów naprawczych w województwie za każdym razem, kiedy występuje konieczność ustalenia wysokości odszkodowania należnego z tytułu umowy ubezpieczenia autocasco, przy wystąpieniu szkody częściowej, a zdaniem Sądu odwoławczego, taką interpretację nakazuje przyjąć treść klauzuli OWU AC.

Przypomnienia wymaga, że zobowiązanie ubezpieczyciela dotyczy spełnienia określonego świadczenia, co oznacza, że treść umowy powinna określać co najmniej sposób ustalenia świadczenia odszkodowawczego w taki sposób, ażeby w chwili zajścia wypadku objętego ubezpieczeniem możliwe było obiektywne zweryfikowanie wysokości odszkodowania bez odwoływania się do swobodnego uznania jednej ze stron, a w szczególności swobodnego uznania strony zobowiązanej do świadczenia.

Przyjmuje się, iż strony dobrowolnego ubezpieczenia majątkowego mogą ustalić umownie sposób kalkulacji świadczenia odszkodowawczego, które – zgodnie z takimi ustaleniami – może nie pokrywać całości uszczerbku majątkowego ubezpieczonego. Uzgodnienie stawki za roboczogodzinę także jest poddane woli stron. Jednakże dopóki ubezpieczyciel - jako profesjonalny podmiot - nie określi takiego sposobu na tyle precyzyjnie, że możliwa będzie jednoznaczna weryfikacja takiej stawki w oparciu o obiektywne kryteria, postanowienia umów ubezpieczeniowych nie mogą być w tym zakresie interpretowane na niekorzyść ubezpieczonego. Podgląd ten, jest powszechnie akceptowany w orzecznictwie (por. wyrok SA w Łodzi z dnia 28 lutego 1996 r. w sprawie I ACr 37/96, OSA 1996/9/43, wyrok SA w Warszawie z dnia 9 lipca 1997 r. w sprawie I Aca 181/97., i obecnie został ustawowo usankcjonowany jako reguła interpretacyjna, zawarta w art. 12 ust. 3 i 4 ustawy o działalności ubezpieczeniowej z dnia 22 maja 2003 r. (Dz. U. z 2003 r., nr. 124, poz. 1151).

Zatem zacytowany wyżej zapis umowy nie mógł znaleźć zastosowania na gruncie niniejszej sprawy. Niejasne zapisy OWU mogłyby stanowić podstawę do dokonania przez ubezpieczyciela jednostronnych ustaleń na niekorzyść ubezpieczonego. Z tej przyczyny zasadne pozostawało jego uznanie za sprzeczne z właściwością stosunku zobowiązaniowego co z kolei powoduje stwierdzenie nieważności zapisu § 24 ust. 1 pkt 2 oraz ust 4 na mocy art. 58 k.c.

W świetle powyższego trafne pozostawało stanowisko Sądu I Instancji zgodnie z którym pojęcie wysokości stawki należało wyjaśnić w kontekście stawek stosowanych na rynku lokalnym. Jak zaś wynika z opinii biegłego sądowego stawka stosowana przez ubezpieczyciela w wysokości 140 zł, która została zaakceptowana w toku postępowania likwidacyjnego przez powoda mieściła się w przedziale stawek rynkowych. W tej sytuacji bez znaczenia dla sprawy pozostaje to, że stawka jaką stosował zakład naprawczy w kwocie 240 zł również odpowiada wysokości stawek rynkowych. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że powód mimo wiążącej strony umowy AC ( nawet w przypadku braku możliwości zastosowania postanowień regulujących kwestię sporną) nie podjął w toku postępowania likwidacyjnego żadnych czynności, które pozwoliłyby pozwanemu na uznanie, że koszty naprawy przez niego zaproponowane nie są przez niego akceptowane. Niewątpliwie dokonanie naprawy pojazdu według własnego kosztorysu, bez wcześniejszego ustosunkowania się do przesłanego kosztorysu ubezpieczyciela stanowi oczywisty wyraz ignorancji wobec ubezpieczyciela, co w sytuacji gdy szkoda jest likwidowana na podstawie umowy autocasco nie zaś obowiązkowego ubezpieczenia OC w przypadku którego ubezpieczyciel zobowiązany jest każdorazowo pokryć uzasadnione koszty naprawy pojazdu pozostaje niedopuszczalne. Należy zaznaczyć, że niezależnie od oceny postanowień umowy łączącej strony nie można oczekiwać, że ubezpieczyciel w przypadku umowy autocasco będzie pokrywał koszty naprawy wyliczone w oparciu o stawki w dowolnej wysokości. Fakt, że zamiast nieważnych zapisów umowy, zasadność zastosowanej danej stawki należy oceniać przez pryzmat wysokości stawek rynkowych nie oznacza zupełnej dowolności po stronie poszkodowanego, który mimo takiego stanu rzeczy zobowiązany jest i tak wykazać, że stawka przez niego przyjęta pozostawała uzasadniona w okolicznościach sprawy.

Z regulacji zawartej w art. 60 k.c. wynika, iż każde oświadczenie woli może nastąpić w sposób wyraźny lub dorozumiany. W orzecznictwie wskazuje się natomiast, iż w myśl art. 60 k.c. milczenie może być uznane za przejaw oświadczenia woli wyrażającego zgodę tylko w takiej sytuacji, w której osoba niezaprzeczająca mogła i powinna zająć merytoryczne stanowisko w danej kwestii (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 1970 r., III PRN 96/6917). Jak wynika z powyższych ustaleń powód winien był na wiadomość wysłaną przez ubezpieczyciela, w przypadku braku akceptacji elementów w niej zawartych podjąć w tym zakresie merytoryczne stanowisko i zakwestionować przedmiotowe elementy. Skoro jednak tego nie uczynił, to uznać należało, iż je zaakceptował. To sprowadza natomiast do wniosku, iż wbrew twierdzeniom skarżącego w niniejszej sprawie nie było podstaw do zastosowania stawki przez niego przyjętej w kwocie 240 zł. Brak jest bowiem jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego zasadność zastosowania wyższej stawki rynkowej, szczególnie, że stawka przyjęta przez pozwanego w kwocie 140 złotych netto została przez powoda w sposób milczący zaakceptowana, a nadto zgodnie z wydaną w niniejszej sprawie opinią biegłego sądowego P. C. miała charakter stawki rynkowej.

Wobec powyższego brak jest podstaw do zastosowania przy ustalaniu odszkodowania stawki uznanej przez powoda. Uszło przy tym uwadze skarżącego, że podobne stanowisko, mimo próby wyrażenia również innych motywów rozstrzygnięcia, przedstawił ostatecznie Sąd Rejonowy.

W konsekwencji, Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że wyrok Sądu Rejonowego jest prawidłowy i odpowiada prawu, a zarzuty skarżącego nie są zasadne. Z tych względów Sąd Okręgowy na mocy art. 385 k.p.c. oddalił apelację.

Stosownie do wyniku sporu rozstrzygnięto o kosztach postępowania przed sądem drugiej instancji w oparciu o przepisy art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 3 w związku z § 10 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2015.1800 z późn. zm.), zasądzając od pozwanego na rzecz powoda kwotę 450 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.