Warsztat wygrał z ubezpieczycielem spór o stawkę za roboczogodzinę naprawy w autocasco

Wyrokiem z dnia 12 maja 2021 r. Sąd Rejonowy Gdańsk – Północ w Gdańsku w sprawie o sygn. akt VI GC 1171/20 w pkt I oddalił powództwo w całości, w pkt II zasądził od powoda (...) spółki jawnej z siedziba w O. na rzecz pozwanego (...) SA z siedziba w S. kwotę 7,38 zł tytułem zwrotu kosztów procesu oraz w pkt III kosztami procesu w pozostałym zakresie obciążył powoda (...) spółkę jawną z siedziba w O. uznając je za uiszczone.

Podstawę rozstrzygnięcia Sądu stanowiły następujące ustalenia i rozważania.

W dniu 20 grudnia 2019 roku doszło do kolizji drogowej, w wyniku której uszkodzeniu uległ pojazd marki H. (...) o numerze rejestracyjnym (...), którego właścicielem był (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W., zaś korzystającym na podstawie umowy leasingu – (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P.. W dniu zdarzenia przedmiotowy pojazd objęty był dobrowolnym ubezpieczeniem autocasco, na mocy umowy zawartej z (...) spółką akcyjną z siedzibą w S.. Integralną częścią umowy były „Ogólne Warunki Kompleksowego (...) Mechanicznych od U., Zniszczenia lub Uszkodzenia (Autocasco) dla Klienta Korporacyjnego o symbolu(...)”. Umowa ubezpieczenia zawarta została w wariancie serwisowym, a sumę ubezpieczenia określono w wariancie brutto. Jako ubezpieczonego wskazano w umowie ubezpieczenia (...) spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P.. Rubryka dotycząca ewentualnej cesji praw z tej umowy nie została wypełniona. Zgodnie z § 18 „Ogólnych Warunków Kompleksowego (...) Mechanicznych od U., Zniszczenia lub Uszkodzenia (Autocasco) dla Klienta Korporacyjnego o symbolu (...)” w przypadku ustalania wartości szkody w wariancie serwisowym na podstawie faktur, sposób naprawy i wysokość jej kosztów powinny być uprzednio uzgodnione z ubezpieczycielem, w takim wypadku nie znajdzie zastosowania ograniczenie wysokości szkody wskazane w § 20 ust. 4. Stosownie do postanowienia § 20 ust. 1 „Ogólnych Warunków Kompleksowego (...) Mechanicznych od U., Zniszczenia lub Uszkodzenia (Autocasco) dla Klienta Korporacyjnego o symbolu (...)” w przypadku określenia w umowie ubezpieczenia wariantu serwisowego ustalenie rozmiaru szkody i wypłata odszkodowania następuje po przedłożeniu faktur dokumentujących naprawę pojazdu według uprzednio uzgodnionych z ubezpieczycielem kosztów i sposobu naprawy pojazdu przez zakład dokonujący tej naprawy, w oparciu o: 1) normy czasowe producenta pojazdu ujęte w systemie A., lub w przypadku braku danego pojazdu w tym systemie – w systemie E., 2) średnią stawkę za 1 roboczogodzinę adekwatną dla warsztatu naprawczego, 3) ceny części i materiałów producenta pojazdu ujęte w systemie A. lub w przypadku braku danego pojazdu w tym systemie – w systemie E., nie więcej niż średnie ceny zalecane przez producenta pojazdu lub oficjalnego importera do stosowania przez ich sieć serwisową. Zgodnie zaś z ust. 4 tego paragrafu, w razie udokumentowania fakturami naprawy pojazdu dokonanej bez uprzedniego uzgodnienia z ubezpieczycielem zgodnie z § 18, koszty naprawy podlegają weryfikacji do kwoty nie większej niż 80 złotych netto za 1 roboczogodzinę prac blacharskich, lakierniczych i mechanicznych. Natomiast ceny części zamiennych i materiałów (w tym lakierniczych) podlegają weryfikacji maksymalnie do wartości zawartych w systemie A., pomniejszonych o wysokość zużycia eksploatacyjnego, o którym mowa w § 19 ust. 2.

Ustalenie rozmiaru szkody zawiera podatek VAT w przypadku, gdy suma ubezpieczenia została ustalona z uwzględnieniem podatku VAT i jednocześnie ubezpieczony nie jest płatnikiem podatku VAT lub nie ma możliwości odliczenia tego podatku (ust. 5). Po zleceniu naprawy pojazdu i przeprowadzonych przez rzeczoznawcę ubezpieczyciela oględzinach, zakład naprawczy prowadzony przez (...) spółkę jawną z siedzibą w O. sporządził kalkulację naprawy pojazdu marki H. (...) o numerze rejestracyjnym (...) po szkodzie z dnia 20 grudnia 2019 roku z zastosowaniem stawek w kwocie 174/174 złotych netto za roboczogodzinę prac blacharsko – mechanicznych i lakierniczych przesyłając ten kosztorys ubezpieczycielowi w celu zatwierdzenia. (...) spółka akcyjna z siedzibą w S. zweryfikował powyższą kalkulację naprawy w zakresie stawek za prace blacharsko – mechaniczne i lakiernicze – do kwoty 130 złotych netto za roboczogodzinę tychże prac, o czym poinformował zakład naprawczy. Mimo prowadzonej w tym temacie korespondencji, ubezpieczyciel nie znalazł podstaw do uznania stawki za prace naprawcze w innej wysokości. W dniu 28 stycznia 2020 roku (...) spółka jawna z siedzibą w O. wystawił (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. fakturę numer (...) tytułem kosztów naprawy pojazdu marki H. (...) o numerze rejestracyjnym (...) na kwotę 6 933,08 złotych brutto (5 636,65 złotych netto). W dniu 26 lutego 2020 roku (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. jako cedent zawarł z (...) spółką jawną z siedzibą w O. jako cesjonariuszem umowę o przelew wierzytelności z polisy AC przysługującej mu z tytułu odszkodowania w związku z naprawą pojazdu marki H. (...) o numerze rejestracyjnym (...). (...) spółka akcyjna z siedzibą w S. tytułem odszkodowania wypłacił kwotę 5 990,53 złotych po weryfikacji faktury wystawionej przez warsztat naprawczy w zakresie stawek za roboczogodzinę prac blacharsko – mechanicznych i lakierniczych do kwoty 130/130 złotych netto. Wysokość stawek za roboczogodzinę prac naprawczych (blacharsko – mechanicznych i lakierniczych) stosowanych w okresie likwidacji szkody przez warsztaty o kategorii porównywalnej z zakładem naprawczym prowadzonym przez (...) spółkę jawną z siedzibą w O. (autoryzowane stacje obsługi) wynosiła 140-220 złotych netto.

Stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie.

W ocenie Sądu powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Mając na względzie materiał dowodowy zgromadzony w sprawie Sąd Rejonowy doszedł do wniosku, że przy ustalaniu odszkodowania zastosowanie powinien znaleźć § 20 ust. 4 OWU AC, który stanowi, że w razie udokumentowania fakturami naprawy pojazdu dokonanej bez uprzedniego uzgodnienia z ubezpieczycielem, zgodnie z § 18 koszty naprawy będą podlegały weryfikacji do kwoty nie przekraczającej 80 zł netto za 1 roboczogodzinę prac naprawczych. Sąd Rejonowy uznał, że nie można utożsamiać uzgodnienia z samym faktem przedstawienia ubezpieczycielowi kalkulacji naprawy i faktury wystawionej przez warsztat naprawczy. W ocenie Sądu I instancji uzgodnienie należało interpretować jako obustronne ustalenie kosztów i sposobu naprawy pojazdu, a co najmniej akceptacje przez ubezpieczyciela kosztów i sposób naprawy pojazdu przedstawionych przez zakład naprawczy, co zdaniem Sądu nie miało miejsca na gruncie niniejszej sprawy. Tym samym przy ustalaniu odszkodowania Sąd I instancji nie uwzględnił stawki w wysokości 174 zł netto jaka zastosowała powód. Jednocześnie Sąd I instancji nie znalazł podstaw aby postanowienie przewidujące konieczność uzgadniania kosztów naprawy można było uznać za sprzeczne z właściwością stosunku zobowiązaniowego i stwierdzenia jego nieważności na mocy art. 58 k.c. Z uwagi na fakt, że pozwany w niniejszej sprawie zastosował stawkę wyższą w wysokości 130 zł, Sąd przyjął, że stawka ta powinna zostać uwzględniona przy ustalaniu odszkodowania.

Niezależnie od powyższego Sąd I instancji uznał, że powód nie posiadał legitymacji procesowej do udziału w postępowaniu gdyż umowa ubezpieczenia została zawarta na rzecz leasingobiorcy – (...) Sp. z o.o. a nie na właściciela, który to dokonał cesji praw na rzecz powoda. Sąd Rejonowy podkreślił, że jedynym beneficjentem odszkodowania w niniejszej sprawie pozostawał użytkownik pojazdu, i tylko on mógł dokonać skutecznej cesji praw na rzecz podmiotu trzeciego.

W świetle powyższego Sąd Rejonowy na mocy art. § 20 ust. 4 OWU AC, art. 805 § 1 k.c. w zw. z art. 509 k.c. w zw. z art. 6 k.c. a contrario oddalił powództwo w całości. O kosztach procesu Sąd orzekł zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu wyrażona w dyspozycji art. 98 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. oraz 108 § 1 k.p.c.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł powód. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił:

1. art. 233 k.p.c. poprzez niewłaściwą i swobodną ocenę dowodów polegającą na błędnym przyjęciu, że zastosowanie w niniejszej sprawie ma § 20 ust. 4 owu autocasco z uwagi na brak uzgodnienia przez powódkę z pozwanym kosztów naprawy, podczas gdy ustęp ten ma zastosowanie do napraw wykonanych całkowicie bez uzgodnienia z pozwanym (tj. że pozwany w ogóle nie jest powiadomiony o fakcie wykonania naprawy), na co wskazuje literalne jego brzmienie: W razie udokumentowania fakturami naprawy pojazdu dokonanej bez uprzedniego uzgodnienia z E. H. (...)

(.. J, nadto pominięcie okoliczności, że działanie pozwanego, który w przypadku każdej naprawy niejako automatycznie kwestionuje wysokość stawki za roboczogodzinę powoduje, iż wariant określony w § 20 ust. 1 owu autocasco nigdy nie może się ziścić, bowiem koszt naprawy nigdy nie zostanie w pełni zaakceptowany przez pozwanego, skoro kwestionuje on rynkowość stawek stosowanych przez warsztaty autoryzowane, co w konsekwencji powoduje pozbawienie poszkodowanego możliwości wykonania naprawy w serwisie autoryzowanym, te bowiem stosują wyższe stawki, niż to akceptuje pozwany — należy przy tym podkreślić, że sam Sąd I instancji uznał, iż zapisy 20 ust. 1 owu autocasco tj. średnia stawka adekwatna dla warsztatu naprawczego prowadzą do jednostronnych i arbitralnych decyzji pozwanego opartych o nieobiektywne kryteria, tym samym uzasadnienie Sądu I instancji jest wewnętrznie sprzeczne;

2. Naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:

- art. 361 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 805 § 1 k.c. w zw. z § 20 ust. 1 i 4 owu autocasco poprzez błędne przyjęcie, że zastosowanie w niniejszej sprawie ma § 20 ust. 4 owu autocasco z uwagi na brak uzgodnienia przez powódkę z pozwanym kosztów naprawy, podczas gdy ustęp ten ma zastosowanie do napraw wykonanych całkowicie bez uzgodnienia

z pozwanym (tj. że pozwany w ogóle nie jest powiadomiony o fakcie wykonania naprawy), na co wskazuje literalne jego brzmienie:

W razie udokumentowania fakturami naprawy pojazdu dokonanej bez uprzedniego uzgodnienia z E. H. (...) (...), nadto pominięcie okoliczności, że działanie pozwanego, który w przypadku każdej naprawy niejako automatycznie kwestionuje wysokość stawki za roboczogodzinę powoduje, iż wariant określony w § 20 ust. 1 owu autocasco nigdy nie może się ziścić, bowiem koszt naprawy nigdy nie zostanie w pełni zaakceptowany przez pozwanego, skoro kwestionuje on rynkowość stawek stosowanych przez warsztaty autoryzowane, co w konsekwencji powoduje pozbawienie poszkodowanego możliwości wykonania naprawy w serwisie autoryzowanym, te bowiem stosują wyższe stawki, niż to akceptuje pozwany - należy przy tym podkreślić, że sam Sąd I instancji uznał, iż zapisy § 20 ust. 1 owu autocasco. tj. średnia stawka adekwatna dla warsztatu naprawczego prowadzą do jednostronnych 1 arbitralnych decyzji pozwanego opartych o nieobiektywne kryteria, tym samym uzasadnienie Sądu I instancji jest wewnętrznie sprzeczne;

3. art. 509 k.c. poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji przyjęcie, że powódka nie posiada legitymacji procesowej w niniejszej sprawie, podczas gdy w przypadku umowy leasingu poszkodowanym w zakresie szkody w pojeździe jest właściciel pojazdu - leasingodawca, nie zaś leasingobiorca, tym samym wierzytelność została skutecznie przeniesiona na powódkę,

Mając na uwadze powyższe zarzuty wniósł o:

1. zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości,

2. zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, z rozliczeniem za obie instancje wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację pozwana wniosła o jej oddalenie w całości i zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Apelacja powoda zasługuje na uwzględnienie w całości.

W pierwszej kolejności należy uznać, że powódka posiadała legitymacje procesową do udziału w niniejszym postępowaniu. Wbrew stanowisku Sądu I instancji, nieistotny przy ocenie legitymacji procesowej powódki pozostawał fakt, że stroną umowy AC z ubezpieczycielem był leasingobiorca – (...) Sp. z o.o. a nie właściciel uszkodzonego pojazdu. Zaznaczyć należy, że na podstawie umowy leasingu finansujący (leasingodawca) zobowiązuje się oddać rzecz korzystającemu (leasingobiorcy) do używania albo używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony (art. 709

1 k.c.) i wydać mu tę rzecz (art. 709

4 § 1 k.c.). W umowie leasingu można zastrzec, że korzystający obowiązany jest ponosić koszty ubezpieczenia rzeczy od ryzyka jej utraty w czasie trwania leasingu (art. 709

6 k.c.). Ustawodawca obciąża więc korzystającego obowiązkiem zawarcia umowy ubezpieczenia autocasco, jeśli przedmiotem leasingu jest samochód. Na podstawie art. 709

9 k.c. korzystający powinien używać rzeczy w sposób określony w umowie leasingu, a w braku takiego określenia w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu rzeczy. Umowa leasingu może przewidywać tzw. opcję przeniesienia własności, a mianowicie zobowiązanie się finansującego do przeniesienia na korzystającego własności rzeczy po upływie oznaczonego w umowie czasu trwania leasingu, co uprawnia korzystającego do żądania od finansującego przeniesienia na jego rzecz własności rzeczy (art. 709

16 k.c.). Do czasu ewentualnego wykonania tzw. opcji przeniesienia własności finansujący jest właścicielem rzeczy i zarazem jej samoistnym posiadaczem, natomiast korzystający jest jej posiadaczem zależnym, dla którego źródłem uprawnienia do używania rzeczy w określony sposób jest właśnie umowa leasingu. Zatem w przypadku uszkodzenia pojazdu, bezpośredniego uszczerbku w majątku doznaje właściciel, w niniejszej sprawie – (...) sp. z o.o. W konsekwencji bez względu na uprawnienia leasingobiorcy – (...) Sp. z o.o., właściciel był również uprawniony do dochodzenia brakującej części odszkodowania od ubezpieczyciela. W związku z tym, mógł w drodze cesji przenieść przysługujące mu uprawnienie na rzecz podmiotu trzeciego.

Ponadto nietrafne w ocenie Sądu Odwoławczego pozostaje stanowisko Sądu I instancji, który przyjął, że z uwagi na brak uzgodnienia przez powódkę z pozwanym kosztów naprawy, zastosowanie przy ustalaniu wysokości odszkodowania znajdzie § 20 ust. 4 OWU AC. Zdaniem Sądu Odwoławczego powyższy wniosek nie wypływał z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.

Ubezpieczyciel w § 20 ust. 4 OWU AC zastrzegł, że w razie udokumentowania fakturami naprawy pojazdu dokonanej bez uprzedniego uzgodnienia z pozwanym, zgodnie z § 18 ust.1 koszty naprawy będą podlegać weryfikacji do kwoty nie większej niż 80 zł netto za jedną roboczogodzinę prac naprawczych. Jednakże z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym wiadomości e –mail, z dnia 27.01.2020 r. oraz 29.01.2020 r. wynika jednoznacznie, że powódka kontaktowała się z ubezpieczycielem w celu ustalenia wysokości należnego odszkodowania, a w tym także wysokości stawki rbh. Po przeprowadzonych oględzinach uszkodzonego pojazdu przez rzeczoznawcę ubezpieczyciela, powódka w celu zatwierdzenia kosztorysu niezwłocznie przesłała go pozwanemu. Z kolei ubezpieczyciel zweryfikował powyższą kalkulacje naprawy w zakresie stawek za prace naprawcze do wysokości 130 zł netto, o czym poinformował powódkę. Pomimo prowadzonych w tym temacie korespondencji, ubezpieczyciel nie znalazł podstaw do uznania stawki o wysokości 174 zł netto jaką zastosowała powódka. W konsekwencji mimo iż strony nie wypracowały wspólnego stanowiska w zakresie wysokości stawki jaka powinna zostać uwzględniona podczas ustalania wysokości odszkodowania, to nie sposób jednak uznać aby strony nie podjęły próby wspólnego uzgodnienia jej wysokości. Natomiast mając na uwadze literalne brzmienie § 20 ust. 4 OWU AC, należy uznać, że znajdzie on zastosowanie jedynie w przypadku gdy powód dokonał naprawy pojazdu bez jakiejkolwiek wcześniejszej konsultacji z ubezpieczycielem, w tym nawet próby porozumienia, tj. w przypadku gdy poszkodowany przedłożył same faktury i przed rozpoczęciem naprawy nie zapoznał się nawet ze stanowiskiem ubezpieczyciela. Z kolei przyjęcie za słuszne stanowiska przeciwnego, jakie wyraził pozwany oraz Sąd I instancji, prowadziłoby do sytuacji, w której pozwany mógłby dowolnie i w sposób całkowicie ocenny każdorazowo zakwestionować stawkę stosowaną przez zakład naprawczy. Konsekwencją powyższego poszkodowany nie miałby możliwości dokonać naprawy uszkodzonego pojazdu przy uwzględnieniu zwykłej stawki rynkowej, a tym bardziej skorzystania z usługi w autoryzowanych serwisach naprawczych, które zazwyczaj stosują wyższe stawki, niż to akceptuje pozwany. Jednocześnie wskazać należy, że obowiązkiem ubezpieczyciela jako strony kontraktu, która zobowiązała się do spełnienia określonego świadczenia, jest takie skonstruowanie treści umowy, z której w chwili zajścia zdarzenia objętego ubezpieczeniem będzie możliwe obiektywne zweryfikowanie wysokości odszkodowania bez odwoływania się do swobodnego uznania jednej ze stron. Niewątpliwie postanowienia umowy ujęte w § 20 ust. 4 a także w ust.1, które zawiera ogólnikowe i niesprecyzowane pojęcie średniej stawki rbh, tego nie czynią i nie mogą być podstawą do ustalenia wysokości odszkodowania ubezpieczeniowego.

Zaznaczyć należy, że strony dobrowolnego ubezpieczenia odszkodowawczego mogą ustalić umownie sposób kalkulacji świadczenia odszkodowawczego, które zgodnie z takimi ustaleniami – może nie pokrywać całości uszczerbku majątkowego ubezpieczonego gdyż uzgodnienie stawki za roboczogodzinę także jest poddane woli stron. Jednakże dopóki ubezpieczyciel – jako profesjonalny podmiot- nie określi takiego sposobu na tyle precyzyjnie, ze możliwa będzie jednoznaczna weryfikacja takiej stawki w oparciu o obiektywne kryteria, postanowienia umów ubezpieczeniowych nie mogą być w tym zakresie interpretowane na niekorzyść ubezpieczonego. W tej sytuacji przy ustalaniu wysokości należnego odszkodowania zasadne pozostawało pominięcie § 20 OWU AC, na co słusznie wskazywał skarżący w ramach podniesionego zarzutu naruszenia treści art. 233 k.p.c. oraz 361 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 805 k.c.

W konsekwencji kluczowa w niniejszej sprawie pozostawała jedynie okoliczność, że stawka w wysokości 174 zł, jaką zastosowała powódka, zgodnie z opinią biegłego sądowego należała do stawki rynkowej. Zatem powódka słusznie domagała się wypłaty odszkodowania w wysokości 6284,87 zł, która to kwota uwzględniała zastosowaną przez nią stawkę na poziomie 174 zł. Mając na względzie, że ubezpieczyciel w trakcie likwidacji szkody przyznał na jej rzecz kwotę 5990,53 zł, należy stwierdzić, że do zasądzenia pozostawała kwota 295 zł, która stanowiła brakującą część należnego odszkodowania.

Z tej przyczyny Sąd Odwoławczy w pkt I zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że w pkt I wyroku Sądu Rejonowego zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 294,34 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 6 lutego 2020 r. do dnia zapłaty, w pkt II wyroku Sądu Rejonowego zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 946,98 zł z tytułu poniesionych kosztów procesów za postępowanie pierwszo - instancyjne oraz uchylił pkt III wyroku Sądu I instancji.

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł w pkt II wyroku zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sporu na etapie postępowania apelacyjnego na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 98 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 1 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radcowskie (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm.).