Sąd podwyższył zadośćuczynienie dla żony i córki po śmierci męża i ojca

Powódka E. M. (3) pozwem z dnia 4 lipca 2018 roku wniosła przeciwko (...) Towarzystwu (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w R. o zapłatę kwoty 150.000 zł, tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 26 kwietnia 2018 roku do dnia zapłaty ((...)).

Powódka E. M. (1) pozwem z dnia 2 lipca 2018 roku wniosła przeciwko (...) Towarzystwu (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w R. o zapłatę kwoty 150.000 zł, tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 26 kwietnia 2018 roku do dnia zapłaty ((...)).

Jako podstawę roszczenia wskazano naruszenie dóbr osobistych powódek tj. prawa do życia w pełnej rodzinie, utrzymywania więzi rodzinnych z poszkodowanym D. M. (1) tj ojcem powódki E. M. (3), a mężem powódki E. M. (1) który w wypadku drogowym w dniu 17 sierpnia 2016 roku, doznał ciężkiego uszczerbku na zdrowiu i popadł w stan wegetatywny. Samochód sprawcy wypadku ubezpieczony był od odpowiedzialności cywilnej u strony pozwanej. Za to zdarzenie sprawca wypadku został prawomocnie skazany (przez Sąd Rejonowy w O. pod sygn. akt:(...)). W sprawie(...)postanowieniem z dnia 10 września 2018 roku połączono obie powyższe sprawy do wspólnego rozpoznania pod sygn. (...) (k.133).

Strona pozwana (...) Towarzystwo (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w R. w odpowiedzi na pozew (w obu sprawach) wniosła o oddalenie powództwa i zwrot kosztów procesu. Strona pozwana wskazała, że zadośćuczynienie na gruncie niniejszej sprawy nie przysługuje powódkom, ustawodawca bowiem w drodze wyjątku, dopuścił możliwość przyznania takiego zadośćuczynienia osobom pośrednio poszkodowanym, czyli osobom najbliższym poszkodowanego. Taki przypadek jednak dotyczy śmierci osoby bezpośrednio poszkodowanej. W przedmiotowej sprawie ojciec i mąż powódek, na skutek powyższego wypadku nie poniósł śmierci, tylko doznał trwałego uszczerbku na zdrowiu.

Strona pozwana ponadto podniosła zarzut przyczynienia się poszkodowanego D. M. (1) uznając, że doszło do tego w wymiarze 50%.

Wyrokiem z dnia 9 stycznia 2020r Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił to powództwo wskazując że nie doszło do całkowitej utraty więzi rodzinnej powódek z D. M. (1). Orzeczenie to zostało uchylone wyrokiem Sądu Apelacyjnego e K.z dnia 21 września 2021 r. z uwagi na przepis art. 446

2k.c. i treść art. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 2021 roku o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2021 r. poz. 1509).

D. M. (1) zmarł w toku procesu w dniu 13 sierpnia 2020r.

W związku z jego śmiercią powódki E. M. (1) i E. M. (3) zmodyfikowały powództwo w ten sposób, że obok dotychczasowych żądań pismem datowanym na dzień 1 września 2022 roku,( k. 410) wniosły o:

- zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki E. M. (1) kwoty 180.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi od 7 dnia po doręczeniu pozwanemu pisma modyfikującego powództwo do dnia zapłaty a to w związku ze śmiercią osoby bliskiej

- zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki E. M. (3) kwoty 150.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczanymi od 7 dnia po doręczeniu pozwanemu pisma modyfikującego powództwo do dnia zapłaty a to w związku ze śmiercią osoby bliskiej

Powyższe roszczenia obu powódek dochodzone są w związku z tym iż ojciec powódki E. M. (3) a mąż powódki E. M. (1) – D. M. (1), w wypadku drogowym, który miał miejsce w dniu 17 sierpnia 2016 roku, doznał ciężkiego uszczerbku na zdrowiu i przez niemal 4 lata pozostawał w stanie wegetatywnym, po czym w dniu 13 sierpnia 2020 roku zmarł.

Strona pozwana wniosła o oddalenie zmodyfikowanego żądania (k. 424) . Podniosła, że zerwania więzi miało charakter jednorazowy, powódki nie mogą więc powódki dochodzić zadośćuczynienia za zerwanie więzi na skutek stanu wegetatywnego D. M. (1) i następnie jeszcze raz za zerwanie tych więzi na skutek jego śmierci. Podała też ,że dnia 16 grudnia 2020r wypłaciła powódce E. M. (3) kwotę 14217 zł tytułem zadośćuczynienia za śmierć ojca i powódce E. M. (1) 16 504,50 zł za śmierć męża. W każdym przypadku wypłata zadośćuczynienia została pomniejszona o 50% przyczynienia się poszkodowanego D. M. (1).

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2023 , sygn. akt I C 3572/21, Sąd Okręgowy w Krakowie zasądził od strony pozwanej (...) Towarzystwa (...) S.A. w Spocie na rzecz powódki E. M. (1) kwotę 95 995,50 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od 20 września 2021 roku do dnia zapłat (pkt I), zasądził od strony pozwanej (...) Towarzystwa (...) S.A. w Spocie na rzecz powódki E. M. (3) kwotę 90 783 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od 20 września 2021 roku do dnia zapłaty (pkt II), oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt III), nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Krakowie od strony pozwanej (...) Towarzystwa (...) S.A. w R. kwotę 9 339,00 zł tytułem opłaty od pozwu od której uiszczenia powódki były zwolnione (pkt IV) a koszty zastępstwa procesowego między stronami wzajemnie zniósł. .

Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowił następujący stan faktyczny:

D. M. (1) odpowiednio ojciec powódki E. M. (3) i mąż powódki E. M. (1), uczestniczył w dniu 17 sierpnia 2016 roku w wypadku drogowym w miejscowości M. koło X.. Kierowany przez niego motorower został najechany przez samochód prowadzony przez O. O. (1). Motorower jechał zgodnie z przepisami prawa ruchu drogowego. W wyniku kolizji D. M. (1) doznał szeregu bardzo rozległych obrażeń ciała wymagających wielomiesięcznej hospitalizacji i skutkujących trwałym uszczerbkiem na zdrowiu (wobec odniesionego przez niego urazu mózgowo – czaszkowego). Część odniesionych przez niego obrażeń głowy powstała na skutek nieprawidłowo zapiętego kasku. Sprawca wypadku O. O. (1) za to zdarzenie został prawomocnie skazany przez Sąd Rejonowy w O. wyrokiem z dnia 20 marca 2017 roku do sygnatury akt: (...)

Od dnia wypadku aż do śmierci D. M. (1) był w stanie wegetatywnym. Przez jakiś czas przebywał w szpitalu , a po powrocie do domu był cały czas aż do swej śmierci tj. przez 4 lata osobą leżącą, nad którą całodobową konieczną opiekę sprawowały powódki. Wykonywały przy nim wszystkie czynności związane z toaletą , przebieraniem , żywieniem rehabilitacją. D. M. (1) miał sparaliżowane ciało , nie reagował więc na słowa, nie mówił , czasami tylko drżeniem ciała reagował na dotyk . Obie powódki czuły się wobec jego stanu bezradne. Nie mogły z nim nawiązać kontaktu i on także nie mógł im przekazać co myśli, co czuje.

Powódka E. M. (3) miała z ojcem bardzo dobre relacje. W chwili wypadku zaczynała naukę w (...) . Przeżyła bardzo dotkliwie to , że od wypadku ojciec nie mógł jak dotąd interesować się jej nauką , chodzić z nią na wycieczki , okazywać jej czułość , rozmawiać z nią o jej problemach. .

Powódka E. M. (1) i D. M. (1) byli małżeństwem przez 25 lat . Do wypadku tworzyli szczęśliwy związek. Wcześniej D. M. (1) pracował jako portier. Wspólnie prowadzili gospodarstwo rolne. Na skutek jego wypadku powódka wycofała się z życia towarzyskiego. Brakuje jej rozmów z nim.

Pismem datowanym na dzień 21 marca 2018 roku nadanym w polskiej placówce pocztowej w dniu 22 marca 2018 roku powódka E. M. (1) wezwała stronę pozwaną o zapłatę kwoty 150.000 zł, tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dobra osobistego w postaci prawa do życia w pełnej rodzinie oraz więzi z członkiem najbliższej rodziny.

Pismem datowanym na dzień 3 kwietnia 2018 roku strona pozwana odmówiła zadośćuczynienia powódce E. M. (1).

Z analogicznym roszczeniem zwróciła się pismem z daty 21 marca 2018r do strony pozwanej powódka E. M. (3) domagając się zapłaty 150000 zł ale strona pozwana pismem z daty 03 kwietnia 2018r również odmówiła zapłaty,

Po śmierci D. M. (1), która nastąpiła dnia 13 sierpnia 2020r strona pozwana wypłaciła w dniu 16 grudnia 2020r na rzecz E. M. (3) kwotę 14 217 zł tytułem zadośćuczynienia za śmierć ojca i powódce E. M. (1) 16 504,50 zł za śmierć męża. W obu przypadkach kwota zadośćuczynienia uwzględniała pomniejszona o 50% z uwagi na przyczynienie się poszkodowanego D. M. (1) do powstania szkody.

W toczącej się przed Sądem Okręgowym w K. sprawie (...) i zakończonej prawomocnie z powództwa żyjącego wówczas D. M. (1) przeciwko stronie pozwanej o odszkodowanie Sąd ustalił 25% przyczynienie się D. M. (1) do spowodowania szkody tym ,że miał on niewłaściwie zapięty kask który w czasie wypadku spadł mu z głowy i przez to doznał on większych urazów tej części ciała.

Przy tym stanie faktycznym Sąd pierwszej uznał częściową zasadność żądań w oparciu o art. 446

2 k.c. w zw. z art. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 2021 roku o zmianie ustawy – Kodeks cywilny i z uwzględnieniem art. 822 § 1 k.c. w zw. z art. 23 ust. 1 , 25 i 35 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2277) . Sąd wykluczył zastosowanie art. 446 § 4 k.c., podkreślając, że więź łącząca powódki z D. M. (1) zerwana na skutek zaistnienia stanu wegetatywnego nie mogła być ponownie zerwana na skutek jego śmierci.

Zadośćuczynienie w tym przypadku ma na celu kompensację doznanej krzywdy, tj. złagodzenie cierpienia wywołanego w tym przypadku utratą więzi z osobą bliską wobec braku możliwości jakiegokolwiek porozumienia się z nią .

Sąd zwrócił uwagę, że w tym przypadku proces umierania D. M. (1) był rozciągnięty w czasie od momentu wypadku. Nie było jednak innej samoistnej przyczyny chorobowej, która w sposób umotywowany doprowadziłaby do jego śmierci. D. M. (1) doznał bowiem rozległego urazu czaszkowo-mózgowego w wyniku, którego stracił przytomność i której do chwili śmierci nie odzyskał. Rozległy uraz czaszkowo-mózgowy z trwale utrzymującą się nieprzytomnością w przebiegu, którego występowały immanentnie z nim związane zmiany wsteczne w obrębie mózgowia jak poszerzanie się jam rozmiękania (malacyjnych), występowania zapaleń płuc, dróg moczowych doprowadziły do ogólnoustrojowego zanikania funkcji życiowych organizmu prowadzących do śmierci. Był osobą (w okresie od wypadku do chwili śmierci) żywioną przez przetokę żołądkową dietą przemysłową, wystąpiła u niego w okresie późniejszym padaczka oraz zwężenie tchawicy w związku z tracheostomią. Od dnia wypadku do dnia śmierci D. M. (1) leżał bez kontaktu, świadomość nie wróciła mu w żadnym stopniu. Żona i córki opiekowały się poszkodowanym całodobowo, ale nie było mowy o wspólnym spędzaniu czasu. Wypadek D. M. (1) przeorientował prawie w całości dotychczasowy sposób życia całej rodziny. Powódka E. M. (1) straciła męża, z którym pozostawała w związku małżeńskim od 25 lat, miała wspólne plany i marzenia, zaś powódka E. M. (3) utraciła oparcie w osobie najbliższej i możliwość realnego wsparcia psychicznego w przyszłości, a także pomocy w życiu. Wszystko to nastąpiło gdy była bardzo młodą osobą -(...)dziewczyną. Powódki E. M. (3) i E. M. (1) były mocno związane z D. M. (1), wszyscy stanowili normalną dobrze funkcjonującą rodzinę, wspierającą się wzajemnie. Zamieszkiwali we wspólnym domu, na co dzień spędzali razem czas, a więc więź była stosunkowo silna. Skutki wypadku spowodowały u powódek głęboki żal. Zdaniem Sądu żona D. M. (1) E. M. (1)bardziej niż jej córka E. odczuwać musiała krzywdę - raz z tego względu ,że spędzała przy nim więcej niż córka czasu – bo przecież nie pracowała zawodowo i obecność przy chorym wypełniała jej całą dobę , a dwa z racji tego ,że traciła kontakt z osobą z którą pozostawała w długoletnim szczęśliwym małżeńskim związku. E. M. (3) natomiast mała jeszcze szkołę, koleżanki i inne sprawy które częściowo pochłaniały jej czas i pozwalały oderwać się od myśli o chorym ojcu.

W ocenie Sądu Okręgowego odpowiednią podstawą do wyliczenia zadośćuczynienia dla powódki E. M. (1) tj. żony D. M. (1) - jest kwota 150.000 zł, zaś dla powódki E. M. (3) – jego córki kwota 140.000 zł przy czym uwzględniono, iż D. M. (1) przyczynił się do wypadku w 25% . Sąd wskazał, że taka wysokość przyczynienia została przyjęta w prawomocnie zakończonej sprawie sygn. akt(...) wobec braku prawidłowego zapięcia przez ojca powódek kasku w trakcie jazdy. Działanie to spowodowało powstanie znacznie większych obrażeń, niż mógłby doznać, będąc zabezpieczony zgodnie z przepisami. Zatem wyjściowe kwoty należy według Sadu pierwszej instancji zmniejszyć o 25 % - tj odpowiednio o kwoty 37.500,00 zł i 35.000,00 zł. Sąd wziął pod uwagę również, iż w trakcie postępowania likwidacyjnego, strona pozwana wypłaciła na rzecz powódek kwoty 16.504,50 zł (na rzecz E. M. (1)) oraz 14.217 zł (na rzecz E. M. (3)), w związku z czym, zasądzone w wyroku kwoty zostały pomniejszone również o powyższe świadczenia i wynoszą odpowiednio 95.995,50 zł na rzecz E. M. (1) ( 150.0000 zł – 25% - 16.504,50 zł ) oraz 90.783,00 zł na rzecz E. M. (3)( 140.000 zł – 25% - 14217 zł) . Zdaniem sądu, podane kwoty nie są za niskie w stosunku do cierpień powódek ani nie wzbogacają ich nadmiernie.

Dalej idące powództwo oddalono przy uwzględnieniu, że zostało przyznane zadośćuczynienie za zerwanie więzi rodzinnej i nie ma podstawy do zasądzania kolejny raz zadośćuczynienia z tej samej przyczyny. Sąd wskazał ponadto, że wprawdzie strona pozwana wypłaciła dla powódek podane wyżej kwoty po śmierci D. M. (1) i w związku z jego śmiercią to jednak istotne jest , że w dacie tej wypłaty nie obowiązywał jeszcze art. 446

2 k.c. tylko art. 446 §4 k.c. na podstawie którego doszło do częściowego uwzględnienia żądania powódek . Zerwanie więzi miało charakter jednorazowy i z tego tytułu należy się powódkom jedno zadośćuczynienie.

Sąd Okręgowy wskazał, ze odsetki zasądzono zgodnie z najwcześniejszym możliwym terminem, w którym powódki mogły domagać się zapłaty zadośćuczynienia na ich rzecz z tytułu trwałego uszkodzenia ciała skutkującego niemożnością nawiązania lub kontynuowania więzi rodzinnej z D. M. (1), jest dzień następny po dniu wejścia w życie przepisu, który umożliwił powódkom dochodzenie zadośćuczynienia z tegoż tytułu, tj. 20 września 2021 roku, albowiem dopiero od tego dnia strona pozwana pozostaje w opóźnieniu. Przed dniem wejścia w życie art. 446

2 k.c., Zasadnym zatem, zdaniem sądu, było zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia następnego po dniu wejścia w życie przepisu, na podstawie którego zostały zasądzone kwoty wskazane w pkt I i II wyroku tytułem zadośćuczynienia. Mając powyższe na uwadze, żądanie zasądzenia odsetek za okres wcześniejszy musiało ulec oddaleniu.

Podstawę orzeczenia o kosztach sądowych stanowił art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28.07.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 2257) a o kosztach procesu art. 100 k.p.c.

Apelacje od tego wyroku wniosły obie strony .

Powódki w swej apelacji zaskarżyły wyrok w punktach III i V zarzucając:

I. Naruszenie przepisów postępowania, a to

- art. 322 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie, że normą przedmiotowego przepisu objęta jest możliwość samodzielnego ustalania przez Sąd zakres przyczynienia się do następstw zdarzenia wywołującego szkodę, a w konsekwencji ustalenie, że D. M. (1) przyczynił się do powstałej szkody w 25 %, co stoi w sprzeczności z opinią biegłego z zakresu medycyny wypadkowej, a w konsekwencji zasądzenie na rzecz obu Powódek kwoty pomniejszonej o przyjęty stopień przyczynienia;

- art. 278 § 1 k.p.c. poprzez samodzielne ustalenie przez Sąd zakresu przyczynienia się D. M. (1) do następstw zaistniałego wypadku, w przypadku gdy opiniujący w sprawie biegły wskazał, że ustalenie tego zakresu uchybia zasadom naukowości;

- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez bezzasadne przyjęcie, iż stopień krzywdy powstałej po stronie Powódki E. M. (3) jest mniejszy niż po stronie Powódki E. M. (1), pomimo, iż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie potwierdza tych okoliczności, a wręcz na podstawie zeznań Powódki E. M. (3) i zeznań świadków słuchanych na fakt ustalenia wymiary krzywdy potwierdzają oni jak same okoliczności wypadku, okoliczności związane z widokiem cierpiącego ojca, czasookresu jego cierpień, a w konsekwencji śmierci D. M. (1) miały przełożenie na życie E. M. (3), a co za tym idzie zarzucam w tym zakresie błąd w ustaleniach faktycznych;. art. 365 k.p.c. poprzez błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, że jest związana wysokością przyjętego przyczynienia w sprawie prawomocnie zakończonej prowadzonej przez Sąd Okręgowy w K.w sprawie o sygn. akt: (...) z powództwa D. M. (1) przeciwko Pozwanemu, w sytuacji gdy ustalenia faktycznego sądu orzekającego w innej sprawie nie wiążą Sądu rozpoznającego sprawę w przedmiotowym postępowaniu;

- art. 365 § 1 k.p.c. w zw. z art. 72 § 1 k.p.c. poprzez błędne przyjęcie, iż Sąd I instancji nie jest związany wyrokiem z dnia 11maja 2022 r. Sądu Apelacyjnego w K.w sprawie o sygn. akt:(...), w sytuacji, gdy z treści uzasadnienia tego wyroku jednoznacznie wynika podstawa do dochodzenia zarówno zadośćuczynienia z uwagi na zerwane więzi z osobą najbliższą związane z wypadkiem jakiemu uległ poszkodowany oraz zadośćuczynienia związanego z późniejszą stratą osoby najbliższej wskutek jej śmierci, w sytuacji gdy sprawa Powódek ad. 1 i ad. 2 jest sprawą analogiczną do sprawy z powództwa A. M., a zatem była podstawa do zastosowania współuczestnictwa materialnego, co by świadczyło o zasadności ustalenia jednolitego orzecznictwa w zakresie podstaw do dochodzenia ww. roszczeń, bacząc na aktualne orzecznictwo sądu wyższej instancji - Sądu Apelacyjnego w K.

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 6 k.c. poprzez przyjęcie, że strona pozwana udowodniła zakres przyczynienia się D. M. (1) do następstw zaistniałego zdarzenia szkodowego, w sytuacji, gdy strona pozwana nie sprostała ciężarowi dowodu w powyższym zakresie;

- art. 446 § 4 k.c. i art. 446

2 k.c. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na niewłaściwym przyjęciu, iż przepisy te wykluczają dochodzenie roszczeń z obu tych artykułów w sytuacji, gdy sprawa dotyczy więzi pomiędzy tymi samymi stronami, a to niewłaściwe przyjęcie, iż w przypadku powstania następstwa w postaci śmierci osoby najbliżej wyniku zdarzenia będącego podstawą do upatrywania odpowiedzialności pozwanego, po kilkuletnim stanie wegetatywnym w jakim był główny poszkodowany, brak jest podstaw do dochodzenia zadośćuczynienia za doznaną krzywdę i cierpienie po stracie osoby najbliższej w sytuacji utraty więzi we wcześniejszym etapie życia głównego poszkodowanego niż jego śmierć, pomimo, iż krzywda w postaci utraty więzi rodzinnej a krzywda związana z całkowitą i nieodwracalną utratą osoby najbliższej nie jest tożsama, powstała w innym czasookresie, a co za tym idzie brak jest podstaw do uznania braku zasadności wywiedzenia dwóch odrębnych żądań;

- art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. w zw. z art. 446

2 k.c. poprzez ustalenie daty początkowej naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty zadośćuczynienia na dzień następny po wejściu w życie przepisu, który umożliwił Powódkom dochodzenia zadośćuczynienia, tj. od dnia 20 września 2021 r., podczas gdy Pozwany uznał swoją odpowiedzialność decyzjami z okresu sprzed wejścia w życie tego przepisu, a kolejno w sytuacji gdy przepis art. 446

2k.c. stosowany jest powszechnie przez sądy do stanów powstałych przed jego wejściem w życie,.

Powódki wniosły o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości, tj.:

- zasądzenie od Pozwanej na rzecz Powódki E. M. (1) dalszej kwoty, ponad tą obecnie zasądzoną, w wysokości 54.004,50 zł ( wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 26 kwietnia 2018 r. do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych Powódki związanych z utartą więzi rodzinnych w związku z wypadkiem jakiemu uległ jej mąż D. M. (1) w dniu 17 sierpnia 2016 r.

- zasądzenie od Pozwanej na rzecz Powódki E. M. (1) dalszych odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty zasądzonej, tj. od kwoty 95.995,50 zł liczonych od dnia 26 kwietnia 2018 r. do dnia 19 września 2021 r.

- zasądzenie od Pozwanej na rzecz Powódki E. M. (3) dalszej kwoty, ponad tą obecnie zasądzoną w wysokości 59.217,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 26 kwietnia 2018 r. do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych Powódki związanych z utartą więzi rodzinnych w związku z wypadkiem jakiemu uległ jej ojciec D. M. (1) w dniu 17 sierpnia 2016 r.

- zasądzenie od Pozwanej na rzecz Powódki E. M. (3) dalszych odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty zasądzonej, tj. od kwoty 90.783,00 zł liczonych od dnia 26 kwietnia 2018 r. do dnia 19 września 2021 r.

- zasądzenie od Pozwanej na rzecz Powódki E. M. (1) kwoty 180.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczanymi począwszy od 7 dnia po doręczeniu Pozwanemu pisma modyfikującego pozew do dnia zapłaty, tytułem zadośćuczynienia za śmierć osoby najbliższej - męża D. M. (1),

- zasądzenie od Pozwanej na rzecz Powódki E. M. (3) kwoty 150.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczanymi począwszy od 7 dnia po doręczeniu Pozwanemu pisma modyfikującego pozew do dnia zapłaty, tytułem zadośćuczynienia za śmierć osoby najbliższej - męża D. M. (1), a ponadto o zasądzenie kosztów procesu za obie instancje.

Strona pozwana w swej apelacji zaskarżyła wyrok:

- w punkcie I co do kwoty 37.500 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 20 września 2021 r. oraz co do kwoty 287,18 z tytułu odsetek ustawowych od kwoty 58.495,50 zł za okres od dnia 20.09.2021 r. do dnia 20.10.2021 r.

- w punkcie Il co do kwoty 30.000,zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie oq dnia 20 września 2021 r. oraz co do kwoty 298,41 z tytułu odsetek ustawowych od kwoty 60.783,zł za okres od dnia 20.09.2021 r. do dnia 20.10.2021 r.

oraz w punkcie IV i V w całości

zarzucając:

1. naruszenie prawa procesowego, a w szczególności przepisów: art. 232 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c., art. 228 k.p.c., i art. 233 $ 1 k.p.c. poprzez:

- dowolną, sprzeczną z zasadami doświadczenia życiowego oraz pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym ocenę materiału dowodowego, a w szczególności zeznań świadka A. T. oraz samych powódek poprzez uznanie, iż rozmiar krzywdy powódki E. M. (1) uzasadnia uznanie, iż odpowiednie zadośćuczynienie dla powódki stanowić winna łącznie kwota 150.000, - zł , a powódki E. M. (3) kwota 140.000,zł z pominięciem faktu, iż zgodnie z zeznaniami św. A. T. (30 marca 2023 r. 00:22:25 - 00:27:34) po wypadku powódka E. M. (1) zajmuje się gospodarstwem domowym. Tym samym zajmowała się przed śmiercią męża, a po śmierci męża częściej opuszcza dom, bo nie ma obowiązków względem jego osoby. Powódka po śmierci męża była na wakacjach w Albanii. Powódka E. M. (3) nadal uczy się w szkole policealnej. Będzie szukała pracy. Przed wypadkiem ojca nie była w związku a obecnie od kilku lat ma chłopaka, również była na wakacjach w Albanii, podczas gdy przed wypadkiem rodzina nie wyjeżdżała w ogóle na wakacje. Po wypadku powódki nie zażywały żadnych leków uspokajających, nie korzystały z pomocy psychołoga czy też psychiatry. Ojciec i mąż powódek był stróżem w firmie gdzie pracował na zmiany od godziny 5-13, 13-21 i noce od 21.000 do rana, a gdy wracał rano to odpoczywał, spał, zatem wspólnie spędzany czas w zasadzie ograniczał się do posiłków.( zeznania z dnia 24 października 2019 r. 00:24:54 - 00:32:49) w według strony pozwanej z zeznań powódki wynika, że po wypadku męża nic się nie zmieniło,

2. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego interpretację, a w szczególności

- . art. 446

2 k.c. poprzez błędną wykładnię i zasądzenie zadośćuczynienia w rażąco

wygórowanej wysokości,

- art. 446

2 k.c. w zw. z art. 817 § 1 k.c. w zw. z art.. art. 14 ust 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych przez zasądzenie odsetek za opóźnienie do dnia 20 września 2021 r.,

Strona pozwana wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi | instancji przy uwzględnieniu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w zaskarżonym zakresie ,oraz o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów postępowania w tym postępowania apelacyjnego z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,

Obie strony wniosły o oddalenie apelacji przeciwnika.

Rozpoznając apelacje Sąd Apelacyjny uznał zasadniczo za własne ustalenia Sądu Okręgowego, podzielając jednak zasadność zarzutu , że Sąd pierwszej instancji zdeprecjonował cierpienia E. M. (3), w sytuacji gdy okoliczności związane z widokiem cierpiącego ojca i czasookresu cierpień, miały przełożenie na życie tej powódki. Ponadto Sąd Apelacyjny uznaje , że niezasadnie pominięto ból obu powódek związany ze zgonem D. M. (1) .

Sąd drugiej instancji zważył co następuje:

Jakkolwiek zasadnie apelacje powódki zarzucały, że zdarzenie wywarło podobny negatywny wpływ na ich życie i rodziło podobny rozmiar cierpień, to już niezasadny był zarzut naruszenia art. 233§1 k.p.c. w pozostałej części. Także niezasadny jest zarzut naruszenia tego przepisu podnoszony przez stronę pozwaną.

Obiektywnie zachowanie ojca powódek pozostaje w adekwatnym związku ze skutkami zdarzenia. Zarówno z opinii Biegłego Sądowego ds. Ruchu drogowego i techniki motoryzacyjnej wydanej w toku dochodzenia (...)) , opinii biegłego sądowego ds. technicznej i kryminalistycznej rekonstrukcji wypadków drogowych (k40, k 359 i 373) i opinii prywatnej sporządzonej przez Rzeczoznawców w dziedzinie rekonstrukcji wypadków Akademii Bezpieczeństwa Ruchu drogowego wynika (k177) wynika, że D. M. (1) nie miał prawidłowo zapiętego kasku , który zsunął się w czasie zdarzenia (k44). Jeżeli zapięcia kasków konstruuje się tak by zapobiec zsunięciu , to można w tym wypadku wyprowadzić domniemanie faktyczne, że kask nie był w tym przypadku odpowiednio zapięty. Potwierdzeniem tego są spójne zeznania C. G. , R. O. i O. O. (1) Pewne wątpliwości budził też sposób kierowania skuterem przez D. M. (1) albowiem w chwili zdarzenia jego pojazd znajdował się zbyt blisko środka jezdni. Ostatecznie jednak Sad za biegłym A. uznał, że z uwagi na planowanie skrętu, takie zachowanie kierującego skuterem było prawidłowe. Niezapięcie prawidłowe kasku i jego zsunięcie ma według Sądu Apelacyjnego znaczenie dla oceny przyczynienia się do zdarzenia kierującego skuterem. Jakkolwiek biegli nie byli w stanie stwierdzić jednoznacznie czy prawidłowe założenie kasku pozwalało na ograniczenie skutków wypadku , to jednak nie trzeba wiadomości specjalnych by stwierdzić, że użycie kasku ochronnego zmniejsza ryzyko doznania przez kierującego motorowerem lub motocyklistę poważnych uszkodzeń czaszkowo-mózgowych. Przeciwdziałaniu takim uszkodzeniom służy cel obowiązku z art. 40 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 Prawo o ruchu drogowym (Dz.U.2012.1137 t.j.) Z dokumentów medycznych wynika, że D. M. (1) doznał wieloodłamowego złamania kości czaszki, krwiaka nad i podtwardówkowego , krwiaka śródmózgowego, obrzęku i rozdarcia mózgu. Przyjęcie więc przez Sąd Okręgowy, że naruszenie przez D. M. (1) obowiązku prawidłowego założenia kasku pozostaje w związku z tak rozległymi obrażeniami głowy, nie narusza ani zasad logiki ani zasad doświadczenia życiowego. Zarzut naruszenia art. 278 k.p.c. nie jest więc zasadny.

Dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena wartości procentowej przyczynienia (25%) opierała się na ocenie dokonanej w innej sprawie , jednak zdaniem Sądu Apelacyjnego ostatecznie nie była dowolna lecz miała uzasadnienie w okolicznościach tej sprawy i Sąd Apelacyjny nie ma podstaw do modyfikacji oceny w tej części (zob.m.in. wyroki SN: z 29 października 2008 r., IV CSK 243/08; i dnia 19 listopada 2009 r. IV CSK 241/09). Sąd Apelacyjny nie kwestionuje przy tym, że wynikająca z art. 365 § 1 k.p.c. moc wiążąca wyroku dotyczy związania wyłącznie sentencją, a nie uzasadnieniem wyroku innego sądu. Ustalenia faktyczne i ocena pod kątem przyczynienia się poszkodowanego w wypadku do szkody zawarte w uzasadnieniu wskazywanego w innej sprawie nie mają mocy wiążącej przy rozstrzyganiu tej sprawy, której przedmiotem są inne roszczenia (por. także wyroki Sądu Najwyższego z 17 grudnia 1976 r. III PR 187/76 OSPiKA 1978/3/45 i z 12 września 2025 II CSKP 628/24) ). Wskazywano także jednak w orzecznictwie, że w procesie o inną część tego samego świadczenia z tego samego stosunku prawnego, sąd nie powinien w niezmienionych okolicznościach odmiennie orzec o zasadzie odpowiedzialności pozwanego. (por. uchwała Sadu Najwyższego z dnia 29 marca 1994 r., III CZP 29/94 (Biul. SN 1994, nr 3, s. 17). Sąd Apelacyjny uznaje więc, okoliczności ustalone w tej sprawie dawały podstawy do uznania przyczynienia D. M. (1) w 25% z uwagi na istotną rolę kasku ochronnego w ograniczeniu skutków urazów głowy. Tylko więc wzmocnieniem tej oceny jest prezentowane w orzecznictwie zasadne stanowisko, że analogiczne kwestie , która była już przedmiotem rozstrzygnięcia w innej sprawie, powinny kształtować się analogicznie jak to przyjęto we wcześniejszym, prawomocnym wyroku, jeżeli nie ujawniły się nowe okoliczności. Najbardziej istotną jednak, główną przyczyną wypadku był nieprawidłowy sposób kierowania samochodem Z., co znalazło wyraz w wyroku karnym. Przyjęcie więc wskazanego poziomu przyczynienia nie naruszało art. 362 k.c.

Niewątpliwie E. M. (3) przeżyła duży ból w związku z tym, że ojciec doznał poważnych obrażeń w okresie gdy wchodziła w dorosłość bez wsparcia ojca , który na skutek wypadku znajdował się w stanie wegetatywnym. Także ból i cierpienie E. M. (1) w związku ze stanem męża są oczywiste i nie zmienia tego, że obie powódki musiały nadal żyć i wykonywać czynności domowe , tym bardziej , że po zdarzeniu to - odpowiednio ojciec i małżonek- wymagał opieki i pielęgnacji (vide zeznania powódek sprawie (...)z dnia 24 listopada 2017). Zwiększenie obowiązków pozostałych członków rodziny było obciążające zarówno fizycznie jak i psychicznie ( vide zeznania protokół z dnia 24 października 2019r. k 279) . Wcześniej to D. M. (1) był głową rodziny i powódki musiały przejąć jego obowiązki i zając się jego opieką i to niezależnie od tego czy wcześniej mógł on wykonywać część ciężkich prac z uwagi na uszkodzenie ręki i niezależnie od tego czy wcześniej były dokonywane przez niego remonty. Chodzi bowiem o utratę bliskości, wsparcia psychicznego odpowiednio małżonka i ojca , utratę autorytetu o czym zeznawała zarówno E. jak i E. M. (3) (protokół z dnia 20 maja 2019 k276-277). Dla Sądu Apelacyjnego krzywda powódek została jednak pogłębiona na skutek śmierci odpowiednio ojca i męża, co wynika nie tylko z zeznań powódek także z zeznań A. T. (protokół z dnia 30 marca 2023r. k448). Fakt, że z ojcem w zasadzie nie było kontaktu nie uchyla tego, że jednak śmierć spowodowała definitywną utratę tego członka rodziny, co łączyło się z bólem i przebytą żałobą. Stan w jakim ociec się znajdował od chwili wypadku rodził jeszcze pewne nadzieje ( co wynika z zeznań E. M. (1) – protokół z dnia 24 listopada 2017 ). Śmierć zaś ojca musiała dotknąć osoby najbliższe go kochające i to nawet jeżeli plany , o których zeznawała E. M. (4),a w istocie już runęły na skutek stanu jej małżonka. Wyjazd zagraniczny stanowi jedynie próbę radzenia sobie ze stresem związanym z tą sytuacją. Sąd Apelacyjny uznaje jednak, że zwykłe zasady doświadczenia życiowego wskazują, że pomimo pewnych nadziei na poprawę stanu zdrowia D. M. (1), jego poważny uszczerbek i ciężki pourazowy stan zagrażający życiu (k 202), musiał rodzić u jego najbliższych krewnych, pewne oswojenie się z myślą o możliwości jego śmierci. Z opinii biegłych z dnia 24 stycznia 2022r. wynika bowiem , że był to już rozciągnięty w czasie proces umierania (k 32). Uczestniczenie jednak powódek w tym przedłożonym procesie ma także znaczenie dla oceny stopnia krzywdy u obu powódek.

Sama zasada odpowiedzialności ubezpieczyciela za kierującego samochodem Z. sprawcę wynikająca art. 415 k.c. i art. 822 § 1 k.c. w zw. z art. 23 ust. 1 , 25 i 35 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (t Dz.U.2013.392 t.j. ze zm.) nie budzi wątpliwości.

Budzi natomiast wątpliwości wzajemna relacja art. 446§4 k.c. i art. art. 446

2 k.c.

Sąd Apelacyjny nie podziela stanowiska, że krzywda wynikająca z ciężkiego uszkodzenia ciała, skutkującego niemożnością kontynuowania więzi rodzinnej uchyla w całości krzywdę powódek wynikającą ze śmierci D. M. (1).

Stanowisko Sądu Okręgowego miało jednak pewne oparcie w orzecznictwie dotyczącym art. 448 k.c., w którym wskazywano, że aksjologicznego punktu widzenia brak jest podstaw do czynienia rozróżnienia między zerwaniem więzi rodzinnej wskutek śmierci a niemożnością jej nawiązania ze względu na poważny uszczerbek na zdrowiu, w każdym bowiem z tych przypadków dochodzi do naruszenia dobra osobistego, choć z różną intensywnością. (por. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2016 r. II CSK 719/15). W orzecznictwie nie wykluczano też oceny że zadośćuczynienie za śmierć osoby bliskiej rekompensuje także naruszenie więzi rodzinnej, choć jednocześnie uznawano, ze art. 446§4 k.c. miał ułatwiać dochodzenie roszczeń bez konieczności wykazania naruszenia dobra w postaci więzi (por. wyrok Sądu Najwyższego 7 sędziów z dnia 27 marca 2018 r. III CZP 60/17). Także w uchwałach z 27 marca 2018 r., III CZP 36/17, III CZP 69/17, w których Sąd Najwyższy dopuścił możliwość przyznania zadośćuczynienia osobom najbliższym na podstawie przepisów o ochronie dób osobistych wskazywano, że ciężki, głęboki stan upośledzenia funkcji życiowych, powodujący naruszenie więzi rodzinnej wiąże się z dotkliwą, niekończącą się krzywdą porównywalną z krzywdą związaną z definitywną utratą osoby najbliższej. Taki wniosek wypływa też z uzasadnienia projektu, wprowadzającego do kc. art. 446

2k.c., w którym wskazano, że krzywda osoby najbliższej jest niewątpliwie zbliżona do krzywdy normatywnie uregulowanej w art 446 § 4 k.c. Wskazywano tamże, że w obu przypadkach najbliżsi członkowie rodziny cierpią tak samo mocno, a w razie ciężkiego i trwałego uszczerbku cierpienie najbliższych członków rodziny może być dodatkowo długotrwałe (Druk nr 1125 z 2021r.). Trzeba także zauważyć, że i symetrycznie w orzecznictwie wskazywano także, że śmierć stanowi definitywną utratę więzi rodzinnych i przyjmowano zbieg norm uznając za alternatywne podstawy takiego roszczenia z art. 446 § 3 i 4 k.c. (per analogiam), albo art. 448 k.c. w związku z art. 23 i 24 § k.c. (według dominującej, wieloletniej, utrwalonej linii orzecznictwa ), albo art. 446

2 k.c. (przy zastosowaniu argumentum a fortiori albo rozumowania per analogiam) – vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2022 r. II PSKP 96/21.

Sąd Apelacyjny w tym składzie nie kwestionuje, że art. 446§4 k.c. i art. 446

2k.c. rekompensuje w dużej części uszczerbek analogiczny jednakże w obu wypadkach zachodzą elementy różnicujące tę krzywdę. Zrównanie osoby doznającej ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, z osobą z osobą zmarłą sprzeciwia się także wzgląd na przyrodzoną i niezbywalną godność człowieka (por. Uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów z dnia 22 października 2019 r. I NSNZP 2/19 OSNKN 2020/2/11 oraz Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 23 grudnia 2024 r. I ACa 1937/23). Członkowie rodziny osoby doznającej ciężkiego, trwałego uszczerbku na zdrowiu nie tracą zupełnie poczucia więzi z osoba żyjąca dotkniętą ciężkimi następstwami wypadku. Wprawdzie na skutek stanu zdrowia poszkodowanego, dotychczasowy aspekt interpersonalności więzi rodzinnej nie może być już kontynuowany, to jednak jednostronnie uczucia mogą nadal być wyrażane. Przedłużający się stan wegetatywny u osoby bliskiej z reguły łączy się natomiast z dodatkowym cierpieniem związanym z koniecznością współprzeżywania tej sytuacji przez członka rodziny osoby dotkniętej ciężką niepełnosprawnością, oraz łączy się krzywdą związaną z koniecznością zapewnienia opieki i pomocy ale też stanem niepewności związanej z oczekiwaniem na śmierć, która z uwagi na ciężki stan zdrowia poszkodowanego jest wysoce prawdopodobna. .

Zdaniem Sądu Apelacyjnego w sytuacji gdy doszło już do zrekompensowania krzywdy za zerwanie więzi rodzinnych, nie jest wykluczone rozłączne stosowanie przepisów i uzupełniające zastosowanie art. 446§4 k.c. w sytuacji zwiększenia cierpień na skutek zgonu.

W sytuacji jednak orzekania, tak jak w tym przypadku, gdy znane są już wszystkie skutki zdarzenia, to zdaniem Sądu Apelacyjnego należało przyjąć zbieg podstaw odpowiedzialności z art. 446

2 k.c. w zw. z art. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz.U.2021.1509 ) i art. 446§4 k.c..

Sąd przyznając zadośćuczynienie winien uwzględnić wiek poszkodowanego, stopień tych cierpień, zmianę sytuacji osobistej i życiowej, poczucie osamotnienia, wstrząs, osłabienie energii życiowej, nieodwracalność następstw, szanse odbudowania sobie życia, poczucie nieprzydatności społecznej, bezradność życiową oraz inne czynniki podobnej natury(por. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 2014 r. IV CSK 631/13). Sąd Okręgowy miał na uwadze te przesłanki jednak zawęził swą ocenę jedynie do jednego aspektu, pomijając, że po bólu związanym z samym zdarzeniem, w tym cierpieniem wynikającym z sytuacji rodzinnej wskazanym przez Sąd Okręgowy i czteroletnim okresem niepewności oraz zmagania się z problemami pielęgnacji i rehabilitacji D. M. (1), doszło do definitywnego, nieodwracalnej utraty ojca i męża powódek wobec jego zgonu. Wymaga to zwiększenia kwoty zadośćuczynienia. Odpowiednia do całokształtu negatywnych dla powódek konsekwencji zdarzenia jest tu dla obydwu powódek kwota wyjściowa zadośćuczynienia 190 000 zł pomniejszona o 25% z tytułu przyczynienia tj o 47500 zł, co daje 142 500 zł po odjęciu kwot wypłaconych tj 14 217zł i 16 504,50 zł daje wskazane w wyroku Sądu drugiej instancji adekwatne kwoty tj. odpowiednio 128 283 zł (E. M. (3)) i 125 995,5 zł (E. M. (1)).

Ocena poziomu zadośćuczynienia byłaby podobna gdyby rozdzielać krzywdy . W takim przypadku kwotę wyjściowa na poziomie 150 000 zł za przerwanie więzi na skutek stanu wegetatywnego byłaby odpowiednia ale należało zadośćuczynienie powiększyć o 40 000 zł w związku z pogłębieniem krzywdy na skutek śmierci, co przy uwzględnieniu przyczynienia dałoby analogiczny wynik, niezależnie od spornej w doktrynie i orzecznictwie kwestii istnienia dobra w postaci więzi rodzinnej, a to wobec skutków wstecznych ustawy wprowadzającej art. 446

2k.c.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, przy wskazanej kumulacji negatywnych następstw w tym także traumą związaną ze śmiercią D. M. (1), kwota zasądzona nie mogła być niższa niż w typowym przypadku zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej. Jak wyżej wskazano jest to bowiem definitywne przerwanie więzi rodzinnych. Jakkolwiek w każdej sprawie powinno się uwzględniać okoliczności indywidualne, to jednak poziomu zasądzanych kwot w innych sprawach nie można zupełnie pominąć albowiem pozwala to ocenić, czy na tle tych innych przypadków żądane zadośćuczynienie nie jest nadmiernie wygórowane lub zaniżone (por. wyroki Sądu Najwyższego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 października 2003 r., IV CK 151/02 i z dnia 15 września 1999r. III CKN 339/98 OSNC 2000/3/58). z dnia 16 grudnia 2014 r., I PK 124/14, OSNP 2016, nr 6, poz. 70 i z dnia 1 czerwca 2017 r. I CSK 595/16).

W typowych wypadkach ustalane są jako wyjściowe kwoty ok. 150 000 zł (vide wyroki Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 13 kwietnia 2022 r. I ACa 1150/19, Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 24 kwietnia 2025 r. I ACa 1712/23, Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 29 listopada 2023 r. I ACa 1054/23 ). Zasadzane były jednak także kwoty do 250 000 zł (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2022 r. II PSKP 96/21). Uwzględniając, że cierpienie powódek było pogłębione zgonem D. M. (1), po czteroletnim okresie sytuacji, której powódki nie mogły kultywować w sposób wzajemny więzi rodzinnych, kwoty zasądzone przez Sad pierwszej instancji jawią się jako rażąco zaniżone.

Nie są przy tym zasadne zarzuty strony pozwanej. Powódka E. M. (1) na skutek wypadku nie mogła realizować życia małżeńskiego i realizować planów, a E. M. (3) musiała dorastać w zasadzie bez ojca. Obie powódki musiały od czasu wypadku zmagać się z wyjątkowo ciężkimi skutkami stanu zdrowia D. M. (1). Mogły wyrażać swoje uczucia do niego, ale tylko jednostronnie. Zostały pozbawione bliskości, wsparcia głowy rodziny i znalazły się w sytuacji konieczności radzenia sobie z dodatkowymi trudnościami wynikającymi z ciężkiego uszczerbku na zdrowiu osoby najbliższej. Ich cierpienie zostało pogłębione zgonem D. M. (1) , co uchyliło definitywnie jakiekolwiek nadzieje o jakich zeznawała E. M. (1). Okoliczność, że nie wykazano u powódek chorobowych stanów depresyjnych, stanowi uzasadnienie oddalenia apelacji w pozostałej części ale nie uchyla faktu , ze powódki przeżyły ból a ich cierpienie było rozciągnięte w czasie.

Częściowo zasadnie powódki kwestionują datę wymagalności. Przyjęcie przez Sąd Okręgowy wymagalności na datę wejścia w życie zmiany kc tj na 19 września 2021 roku, spowodowało, że powódki znalazły się w gorszej sytuacji, niż gdyby dochodziły jedynie zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej. Zauważyć trzeba, ze ubezpieczyciel wypłacał zadośćuczynienie z tego tytułu w dniu 18 grudnia 2020r., kiedy znał już wszystkie konsekwencje zdarzenia. Nawet jeżeli ubezpieczyciel uznawał ,że nie istniała wówczas podstawa do zastosowania także w odniesieniu do krzywdy powódek rodzinnej. związanej z przerwaniem więzi rodzinnej art. 448 k.c., to jednak okoliczności związane z cierpieniem powódek z tego tytułu powinny zostać uwzględnione w ramach zadośćuczynienia na podstawie 446§4 k.c., bo wówczas jakakolwiek więź powódek została już zerwana na skutek śmierci. Nawet więc przy podzielaniu koncepcji braku dobra osobistego w postaci więzi rodzinnej należało dokonać oceny krzywdy powódek za śmierć osoby bliskiej z uwzględnieniem całokształtu okoliczności dotyczącej sytuacji powódek. Późniejsze wejście w życie art. 446

2k.c. nie mogło pogarszać sytuacji powódek , a to nastąpiło przy zasądzeniu przez Sąd Okręgowy odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 20 września 2021.r.

Niezasadne są przy tym zarzuty strony pozwanej. Apelacyjny podziela stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 marca 2013 r. III CSK 192/12 Lex nr 1331306, że jeżeli powód żąda od pozwanego zapłaty określonej kwoty tytułem zadośćuczynienia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od określonego dnia, poprzedzającego dzień wyrokowania, odsetki te powinny być zasądzone zgodnie z żądaniem pozwu, o ile tylko w toku postępowania zostanie wykazane, że dochodzona suma rzeczywiście się powodowi należała tytułem zadośćuczynienia od wskazanego dnia . Można dodatkowo wskazać, że strona pozwana nie może sama czerpać korzyści z powstrzymania się od spełnienia świadczenia kwestionując bez żadnego uzasadnienia więź łączącą powódkę ze zmarłą i pozbawiać w ten sposób uprawnioną czerpania korzyści z tego zadośćuczynienia (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2011 r., I CSK 243/10, LEX nr 848109, z dnia 16 grudnia 2011 r., V CSK 38/11 LEX nr 1129170 i z dnia 14 stycznia 2011 r. I PK 140/10 OSNP 2012/5-6/66).

Z powyższych przyczyn Sąd Apelacyjny zmienił na podstawie art. 386§1 k.c. zaskarżony wyrok i podwyższył zadośćuczynienie do odpowiednio kwot 128 283 zł ( i 125 995,5 zł oraz zmienił przy uwzględnieniu art. 455 k.c., art. 448 k.c. oraz art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych datę od jakiej ubezpieczyciel znalazł się w opóźnieniu.

Zmiana ta nie dawała podstaw do modyfikacji rozstrzygnięcia o kosztach procesu a to z uwagi na fakt , że powódki częściowo są przegrywające sprawę, ocena zależała od uznania sądu, a dodatkowo powódki nie ponosiły kosztów sądowych. W odniesieniu do kosztów sądowych zastosowanie miał natomiast art. 113 ust.1 u.k.s.c.

Z tych przyczyn Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok na podstawie art. 386§1 k.p.c. a dalej idącą apelację powódek oraz w całości apelację strony pozwanej oddalił w oparciu o art. 385 k.p.c.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. w zw. z art. 391§1 k.p.c. a o kosztach sądowych na podstawie art. 113 ust. 1 u.k.s.c.