Hipoteka ocaliła kapitał kredytu spółdzielni, a poręczycieli uwolniło przedawnienie

Sąd Okręgowy w Łodzi w sprawie z powództwa Banku (...) w B. przeciwko Spółdzielni (...) Pracy Chronionej w S., N. Z., I. D. i W. Z. o zapłatę zaskarżonym wyrokiem z 10 stycznia 2025 roku oddalił powództwo (pkt 1) oraz zasądził od powoda na rzecz każdego z pozwanych kwoty po 2.717 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt 2).

Podstawę tego orzeczenia stanowiły następujące ustalenia faktyczne, które Sąd Apelacyjny podzielił i przyjął za własne:

Pozwana Spółdzielnia (...) Zakład Pracy (...) z siedzibą

w S. jest przedsiębiorcą zajmującym się m.in. działalnością szpitalną. Członkami jej zarządu są aktualnie: I. Z., I. D. i G. U.. Wcześniej członkami tegoż organu byli także I. H. i W. Z..

Spółdzielnia jest właścicielem zabudowanych nieruchomości (gruntowej i lokalowej) położonych w S. przy ul. (...). Mają one urządzone w Sądzie Rejonowym

w Łęczycy księgi wieczyste o nr (...). Ich właścicielem Spółdzielnia jest od 1994 r. (nieruchomość objęta pierwszą księgą wieczystą) i od 2011 r. (nieruchomość objęta drugą księgą wieczystą).

W dniu 29 marca 2013 roku pomiędzy powodem a Spółdzielnią (...) Pracy (...) z siedzibą w S. została zawarta umowa o kredyt w rachunku bieżącym nr (...), na mocy której Bank udzielił Spółdzielni odnawialnego kredytu

w rachunku bieżącym w złotych polskich przeznaczonego na pokrycie zobowiązań płatniczych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w maksymalnej kwocie 200.000 zł na okres od 29 marca 2013 roku do 30 czerwca 2013 roku.

Stosownie do treści § 8 ust. 1 umowy, prawne zabezpieczenie spłaty udzielonego kredytu, a także innych związanych z kredytem należności stanowiło:

⚫

pełnomocnictwo do dysponowania środkami na rachunku bankowym,

⚫

hipoteka umowna łączna do kwoty 600.000 zł ustanowiona na ww. nieruchomościach Spółdzielni położonych w S. przy ulicy (...),

⚫

cesja z polisy ubezpieczeniowej budynków,

⚫

weksel własny

in blanco wystawiony przez Zarząd Spółdzielni,

⚫

poręczenie cywilne ówczesnych członków zarządu Spółdzielni: I. H., N. Z. i W. Z..

Zgodnie z § 9 ust. 1 umowy, Bank miał prawo, celem przymusowego zaspokojenia swoich należności, do wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego w stosunku do Spółdzielni (Kredytobiorcy) z tytułu zabezpieczenia kredytu udzielonego, na zasadach określonych w odrębnym oświadczeniu o poddaniu się egzekucji.

Uwzględniając zapisy ww. umowy, w dniu 29 marca 2013 roku pomiędzy Bankiem

a pozwanym W. Z. została zawarta umowa poręczenia nr (...), mocą której pozwany poręczył za zobowiązania Spółdzielni wynikające z umowy kredytu.

Poręczenie obejmowało zobowiązania dłużnika istniejące w chwili udzielenia poręczenia, jak i mogące powstać w przyszłości z tytułu wyżej wymienionej umowy wraz

z odsetkami, prowizją i innymi należnościami Banku, na wypadek, gdyby dłużnik nie wykonał tych zobowiązań w oznaczonym terminie.

Taką samą umowę poręczenia w dniu 29 marca 2013 roku zawarła z Bankiem pozwana N. Z. (nr 2/32/06/(...)/13).

W dniu 28 czerwca 2013 roku został podpisany Aneks nr (...) do umowy kredytu, na podstawie którego wydłużono okres jego spłaty do 31 grudnia 2013 roku. Zmianie uległ także § 8 ust. 1 pkt 5 umowy, który potwierdzał poręczenie cywilne członków zarządu Spółdzielni: N. Z. i W. Z..

Na skutek podpisania ww. Aneksu, zostały także sporządzone aneksy do umów poręczenia nr (...) i (...)

(...).

Poręczyciele złożyli oświadczenia o podaniu się egzekucji z tytułu zabezpieczenia wierzytelności Banku wynikających z umowy kredytu. Oświadczyli w nich, że poddają się dobrowolnie i nieodwołalnie egzekucji wierzytelności w zakresie zapłaty należności wynikających z umowy, przy czym Bank miał prawo wystawić bankowy tytuł egzekucyjny do kwoty 340.000 złotych i wystąpić o nadanie mu klauzuli wykonalności w terminie do 30 grudnia 2016 roku.

W dniu 30 grudnia 2013 roku został podpisany Aneks nr (...) do umowy o kredyt z dnia 29 marca 2013 roku, na podstawie którego wydłużono okres jego spłaty wraz z odsetkami

i innymi należnościami do dnia 30 maja 2014 roku.

W tym samym dniu pomiędzy Bankiem a pozwaną I. E. (obecnie I. D.) została zawarta umowa poręczenia nr (...)/(...)/(...), mocą której ta ostatnia poręczyła za zobowiązania Spółdzielni wynikające z umowy kredytu, Aneksu nr (...)

i Aneksu nr (...). Na skutek podpisania Aneksu nr (...) do umowy kredytu, zostały także sporządzone aneksy do umów poręczenia nr (...) nr (...).

Spółdzielnia nie spłaciła w ustalonym Aneksem nr (...) do umowy terminie (do 30 maja 2014 roku) należności wynikających z umowy kredytu nr (...). Tuż przed upływem tego terminu zwróciła się do Banku z prośbą o niepodejmowanie czynności egzekucyjnych do 30 sierpnia 2014 roku. Deklarowała spłatę owych należności po dokonaniu sprzedaży części swojego majątku.

Do dnia 25 maja 2015 r. Bank nie podejmował żadnych czynności związanych

z wyegzekwowaniem od pozwanych należności wynikających z ww. umowy, poza wezwaniem ich do zapłaty kwoty 203.526,47 złotych wyliczonej na dzień 28 lutego 2015 roku. W dniu 25 maja 2015 roku, działając na podstawie art. 97 ust. 1 ustawy Prawo bankowe, wystawił przeciwko nim bankowy tytuł egzekucyjny, w którym stwierdził, że wysokość jego wymagalnych wierzytelności wynikających z umowy kredytowej nr (...) oraz związanych z nią umów poręczenia na dzień jego wystawienia wynosi:

⚫

199.657,94 zł z tytułu wymagalnej należności głównej,

⚫

5.821,25 zł z tytułu niespłaconych wymagalnych odsetek naliczonych za okres od dnia 1 grudnia 2014 roku do dnia 4 marca 2015 roku w wysokości:

- w okresie od dnia 1 grudnia 2014 roku do dnia 4 marca 2015 roku w wysokości 12%

w stosunku rocznym, płatne miesięcznie,

- w okresie od dnia 5 marca 2015 roku do dnia 22 maja 2015 roku w wysokości 10%

w stosunku rocznym, płatne miesięcznie.

Stwierdził też, że dalsze odsetki od kwoty 199.657,94 zł od dnia 23 maja 2015 roku do dnia zapłaty z tytułu oprocentowania wymagalnej należności głównej będą naliczane w wysokości równej 4-krotności kredytu lombardowego w NBP w stosunku rocznym – według stanu na dzień 25 maja 2015 roku w wysokości 10% w stosunku rocznym oraz że stwierdzone tytułem wierzytelności są w całości wymagalne a ich egzekucja powinna być prowadzona na jego rzecz, jako wystawcy tytułu.

W dniu 2 lipca 2015 r. powód wystąpił w wnioskiem do Sądu Rejonowego w Łęczycy o nadanie ww. bankowemu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności. Postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2015 roku wydanym w sprawie I Co 714/15 Sąd Rejonowy w Łęczycy nadał przedmiotowemu tytułowi klauzulę wykonalności z zastrzeżeniem maksymalnej wysokości odpowiedzialności pozwanych do kwoty 340.000 zł. Przedmiotowemu postanowieniu została nadana klauzula wykonalności w dniu 21 sierpnia 2015 roku, a całość – jako tytuł wykonawczy – została przesłana powodowi.

Bank mimo otrzymania tytułu wykonawczego nie wszczął przeciwko pozwanym egzekucji. Prowadził z nimi korespondencję dotyczącą spłaty należności wynikających

z umowy. Pozwana Spółdzielnia deklarowała częściową spłatę, w wykonaniu czego wpłaciła Bankowi kwotę 5.000 złotych wnosząc o jej zaliczenie na spłatę kapitału.

Pismem z dnia 15 października 2020 roku pozwana Spółdzielnia zwróciła się do Banku o wydanie zaświadczenia wskazującego jej aktualne zadłużenie. Pismo to było następstwem żądania wystosowanego doń przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W odpowiedzi, pismem z dnia 20 października 2020 roku, powód poinformował Spółdzielnię o wysokości zadłużenia. Wskazał w nim, że wynosi ono łącznie 263.643,62 zł i że składa się z:

- kapitału wymagalnego wynoszącego 199.045,81 zł,

- odsetek umownych wymagalnych wynoszących 23.861,54 zł,

- odsetek od zadłużenia przeterminowanego wynoszących 40.736,27 zł.

Mimo braku dalszych wpłat na poczet zadłużenia kredytowego powód nadal nie podejmował wobec pozwanych żadnych czynności egzekucyjnych. W końcu w 2021 roku stwierdził, że nie posiada oryginału tytułu wykonawczego wydanego mu w sprawie I Co 714/15. W konsekwencji, w dniu 3 stycznia 2022 roku złożył do Sądu Rejonowego w Łęczycy wniosek o ponowne wydanie tytułu wykonawczego w miejsce utraconego.

Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2022 roku wydanym w sprawie I Co 2/22 Sąd Rejonowy w Łęczycy oddalił powyższy wniosek i zasądził od Banku na rzecz Spółdzielni, I. D. oraz N. Z. kwoty po 137 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania wraz z odsetkami. Sąd stwierdził, że choć Bank uprawdopodobnił fakt utraty tytułu wykonawczego ten nie może być mu wydany z uwagi na brak możliwości wystawienia – od dnia 27 listopada 2015 roku – ponownego tytułu egzekucyjnego, tj. bankowego tytułu egzekucyjnego, a to z uwagi na zmianę przepisów ustawy Prawo bankowe. Sąd uznał, że wobec braku możliwości wystawienia takiego tytułu, wniosek Banku o wydanie ponownie tytułu wykonawczego w miejsce utraconego jest bezpodstawny. Powód odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem otrzymał w dniu 21 grudnia 2022 roku. Nie złożył nań zażalenia.

W dniu 19 stycznia 2023 roku powód skierował do pozwanych pismo, w którym wskazał, że ich wymagalne zadłużenie z tytułu umowy kredytowej oraz umów poręczenia wynosi 314.090,42 zł. Jednocześnie dokonał potrącenia swojego zobowiązania wobec nich wynikającego ze sprawy I Co 2/22 (w zakresie zasądzonych kosztów postępowania) w kwocie 413,34 zł z należną mu wierzytelnością w kwocie 314.090,42 zł. W konsekwencji, po dokonanych zaliczeniach na poczet kapitału kredytu i odsetek wezwał pozwanych do zapłaty kwoty 313.677,08 zł, w tym kwoty 199.045,81 złotych tytułem kapitału, kwoty 90.769,73 złotych tytułem odsetek karnych wyliczonych na dzień 19 stycznia 2023 roku i kwoty 23.861,54 złotych tytułem odsetek umownych – w terminie 14 dni od daty otrzymania wezwania.

Wezwanie skierowane do I. D. zostało podwójnie awizowane – pierwszy raz w dniu 23 stycznia 2023 roku. Natomiast N. Z., W. Z.

i Spółdzielnia odebrali je w dniu 23 stycznia 2023 roku. Na powyższe wezwanie pozwani nie zareagowali.

Na wniosek powoda jest prowadzona wobec Spółdzielni egzekucja z jej nieruchomości objętych (...) nr (...) na podstawie tytułu wykonawczego wydanego przez Sąd Rejonowy w Łęczycy w sprawie I Co 722/15. Egzekucja ta jest prowadzona przez Komornika Sądowego przy SR w Łęczycy N. T. w sprawie o sygn. akt Km 735/16. Obejmuje ona należność przekraczającą 500.000 złotych.

W ww. księgach zostały dokonane wpisy m.in. hipoteki umownej łącznej na kwotę 600.000 złotych zabezpieczającej wierzytelność Banku wynikającą z umowy o kredyt z dnia 29 marca 2013 roku nr (...)/13.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że roszczenie powoda wobec pozwanych z tytułu ich odpowiedzialności osobistej jest przedawnione (art. 117 k.c.), a nadto za zasadny uznał podniesiony przez pozwaną Spółdzielnię zarzut nieudowodnienia roszczenia (w zakresie należności głównej).

Sąd Okręgowy wskazał, że powód wystąpił przeciwko pozwanym z roszczeniem

o zapłatę (należności głównej rozumianej jako część niezwróconego kapitału udzielonego Spółdzielni w ramach wykonania umowy kredytowej oraz odsetek, ukształtowanych jako odsetki karne i odsetki umowne) opierając je na węźle obligacyjnym, a więc na stosunku osobistym. W podstawie faktycznej roszczenia zaprezentowanej w pozwie oraz w kolejnych pismach złożonych przed zamknięciem rozprawy twierdził, że wywodzi je – w stosunku do pozwanej Spółdzielni z umowy kredytu w (...) a w stosunku do pozwanych osób fizycznych z zawartych z nimi umów poręczenia. Dopiero w piśmie złożonym tuż przed wydaniem wyroku, tj. w dniu 9 stycznia 2025 r. powód jako podstawę prawną dochodzonego roszczenia, i to tylko z ostrożności procesowej na wypadek uznania, że ta wskazana w pozwie prowadzi do przyjęcia, że roszczenie jest jednak przedawnione, wskazał hipotekę umowną zwykłą ustanowioną na nieruchomościach pozwanych położonych

w S., dla których Sąd Rejonowy w Łęczycy prowadzi księgi wieczyste o nr (...), przenosząc ich odpowiedzialność na grunt odpowiedzialności rzeczowej, choć nie ograniczył owej odpowiedzialności, zgodnie z art. 319 k.p.c., do ww. nieruchomości. Za istotne Sąd Okręgowy uznał, że powód nie dostrzegł, że właścicielem ww. nieruchomości, a tym samym podmiotem odpowiedzialnym rzeczowo jest wyłącznie pozwana Spółdzielnia, pozostali zaś pozwani nie są ich właścicielami, przez co nie mogą odpowiadać rzeczowo za dochodzone roszczenie. Ich odpowiedzialność mogła być odpowiedzialnością wyłącznie osobistą, opartą na umowach poręczenia. To z kolei oznaczało, że mogli oni bronić się zarzutem przedawnienia roszczenia, i to zarówno w zakresie dotyczącym należności głównej jak i odsetek. Zarzutu tego natomiast w odniesieniu do całości roszczenia nie mogła podnosić pozwana Spółdzielnia, jako odpowiedzialna rzeczowo z racji ustanowienia na ww. nieruchomościach hipoteki umownej zwykłej zabezpieczającej spłatę kredytu będącego przedmiotem roszczenia. Jej zarzut mógł skutecznie objąć co najwyżej dochodzone odsetki.

Sąd Okręgowy wskazał, że upływ terminu przedawnienia w stosunku do dłużnika osobistego pozwalający dłużnikowi zgodnie z art. 117 § 2 k.c. na uchylenie się od obowiązku spełnienia świadczenia, nie wpływa na prawo wierzyciela hipotecznego do żądania zaspokojenia wierzytelności przez dłużnika hipotecznego w granicach praw wynikających z hipoteki. Reguła ta nie dotyczy jednak odsetek przypadających od wierzytelności zabezpieczonej hipoteką. Zatem w odniesieniu do odsetek dłużnik rzeczowy ma prawo, powołując się na przedawnienie, uchylić się od odpowiedzialności zgodnie z art. 117 § 2 k.c. (

por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 19 czerwca 2018 r. I

ACa 66/18). Dłużnik rzeczowy, który skutecznie powołał się na przedawnienie wierzytelności zabezpieczonej, odpowiada z tytułu hipoteki wyłącznie w zakresie sumy głównej; uwalnia się natomiast całkowicie od odpowiedzialności z tytułu odsetek (

wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie

z dnia 30 listopada 2020 r. VI ACa 190/19). Przedawnienie roszczenia dotyczącego zabezpieczonej wierzytelności nie ma znaczenia dla uprawnień wierzyciela tylko w zakresie niespłaconej wierzytelności głównej, natomiast nie ma podstaw, aby go nie uwzględniać

w odniesieniu do roszczeń o odsetki (

wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 17 lipca 2020 r. I ACa 78/20). Hipoteka chroni wierzyciela przed negatywnymi skutkami przedawnienia wierzytelności (w myśl art. 77 ustawy o księgach wieczystych i hipotece).

Pozwani I. D., N. Z. i W. Z., jako ponoszący odpowiedzialność wobec powoda za zobowiązanie pozwanej Spółdzielni z tytułu umowy kredytowej w ramach odpowiedzialności osobistej, opartej wyłącznie na poręczeniu, skutecznie podnieśli zarzut przedawnienia roszczenia. Taki sam zarzut podniesiony przez pozwaną Spółdzielnię, jako ponoszącą odpowiedzialność także rzeczową, odniósł skutek jedynie w odniesieniu do roszczenia o odsetki, określone przez powoda jako odsetki karne

i umowne.

Sąd Okręgowy ocenił, że w niniejszej sprawie bieg terminu przedawnienia rozpoczął się przed wejściem w życie ww. ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. Nastąpiło to w dniu 31 maja 2014 r., a więc pierwszego dnia po upływie terminu do którego Spółdzielnia, jako Kredytobiorca, zobowiązana była spłacić kredyt wraz z odsetkami (§ 7 ust. 2 umowy nr (...) w brzmieniu nadanym Aneksem nr (...)). Był to przy tym dzień w którym doszło do wymagalności roszczenia w rozumieniu art. 120 § 1 k.c. zd. 1 k.c.

Sam powód ową wymagalność łączył z dniem 25 maja 2015 r. a więc z dniem wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego obejmującego wierzytelność wynikającą z ww. umowy. Pozwani natomiast twierdzili, że owa wymagalność nigdy nie powstała albowiem umowa kredytu nie została wypowiedziana.

Oba powyższe twierdzenia w ocenie Sądu

a quo były bez znaczenia w świetle poczynionych ustaleń faktycznych. O ile jeszcze data 25 maja 2015 r. miała znaczenie w tym sensie, że związane z nią wystawienie bankowego tytułu egzekucyjnego przerwało bieg przedawnienia roszenia nim objętego (

vide: wyrok SN z 15 listopada 2002 r. II CKN986/00)

i sprawiło, że termin ten biegł na nowo, jego zakończenie miało miejsce – mając na uwadze brzmienie art. 118 k.c. w wersji sprzed nowelizacji dokonanej ww. ustawą – z upływem

25 maja 2018 r., a więc przed wejściem w życie ustawy nowelizującej ów przepis. Co prawda powód w okresie biegu tegoż terminu, w dniu 2 lipca 2015 r. wystąpił do Sądu Rejonowego

w Łęczycy z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności powyższemu tytułowi i w dniu

12 sierpnia 2015 r. uzyskał taką klauzulę (w sprawie I Co 714/15), czynności te nie mogły jednak prowadzić do odmiennego przyjęcia, że do przedawnienia roszczenia nie doszło. Jak wynika bowiem z poglądu Sądu Apelacyjnego w Katowicach wyrażonego w wyroku z dnia

24 listopada 2011 r. wydanego w sprawie V ACa 572/11, aprobowanego przez Sąd rozpoznający sprawę, roszczenie stwierdzone bankowym tytułem egzekucyjnym (nawet zaopatrzonym w klauzulę wykonalności), a nie prawomocnym orzeczeniem sądu (tym bardziej jakimkolwiek innym tytułem wskazanym w art. 125 § 1 k.c.), jako roszczenie wierzyciela

z tytułu kredytu względem kredytobiorcy ulega przedawnieniu z chwilą upływu 3-letniego terminu przedawnienia. Do tej wierzytelności zastosowanie znajduje art. 118 k.c. w części regulującej przedawnienie roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Innymi słowy, z powyższego poglądu wynika, że wystąpienie z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu i otrzymanie takiej klauzuli nie zmienia statusu roszczenia objętego tym tytułem w tym sensie, że uzyskuje ono moc roszczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem sądu. Sąd Okręgowy zwrócił w tym miejscu uwagę na wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 11 lipca 2014 r. wydany w sprawie I ACa 116/14 z którego wynika, że bankowy tytuł egzekucyjny nie ma mocy wiążącej orzeczenia sądowego ani nie stwarza stanu powagi rzeczy osądzonej. Wobec tego, mimo że po zaopatrzeniu

w klauzulę wykonalności tytuł taki pozwala na egzekwowanie świadczeń w nim wymienionych, w istocie dotyczy on roszczeń stale jeszcze dochodzonych w tym sensie, że nie zostały one osądzone.

W kontekście powyższego nie można było przyjąć, że roszczenie nie uległo przedawnieniu. Do przedawnienia doszło z dniem 25 maja 2018 r. Co istotne, w tym czasie nie zaistniały jakiekolwiek zdarzenia, które przerwałyby bieg terminu przedawnienia (art. 123 § 1 k.c.). Powód przywołał jako zdarzenie przerywające bieg terminu przedawnienia pismo pozwanej Spółdzielni z dnia 15 października 2020 r. o wydanie zaświadczenia o aktualnym zadłużeniu względem Banku stwierdzając, że stanowiło ono

de facto uznanie długu. Powiązał je z zaświadczeniem wydanym przez Bank w dniu 20 października 2020 r., które wobec nie kwestionowania jego treści przez pozwanych także miało świadczyć o uznaniu długu. Powyższe pisma powstały jednak w czasie, kiedy roszczenie było przedawnione. Ewentualne uznanie roszczenia, o ile faktycznie powyższe stanowiło takie uznanie, nie miało żadnego znaczenia i nie wywarało żadnych skutków prawnych (

vide: wyrok Sądu Apelacyjnego

w Warszawie z dnia 7 listopada 2007 r., VI ACa 826/07). Bez znaczenia było też wystąpienie przez powoda w dniu 3 stycznia 2022 r. z wnioskiem do Sądu Rejonowego w Łęczycy o ponowne wydanie tytułu wykonawczego w miejsce utraconego w sprawie I Co 2/22.

W kontekście powyższego nie ulegało wątpliwości Sądu Okręgowego, że roszczenia wobec pozwanych, dochodzone wobec nich w ramach stosunku osobistego, jako przedawnione, nie mogły być – w związku z podniesionym przez nich zarzutem – uwzględnione w żadnym zakresie.

Inaczej sytuacja wyglądała w odniesieniu po pozwanej Spółdzielni. Powód wprawdzie dopiero po zamknięciu rozprawy zwrócił uwagę na możliwość dochodzenia roszczenia na innej podstawie prawnej, a mianowicie na podstawie stosunku rzeczowego wynikającego z wpisanej na nieruchomościach pozwanej hipoteki, jednak Sąd Okręgowy uznał, że bez względu na stanowisko powoda, miał obowiązek wziąć tę okoliczność pod uwagę przy orzekaniu z urzędu.

Przywołując art. 77 ustawy o księgach wieczystych i hipotece Sąd Okręgowy wskazał, że skoro roszczenie powoda wynikające z umowy z dnia 29 marca 2013 r. było zabezpieczone hipotecznie, nie ulegało ono przedawnieniu, przy czym jedynie w zakresie należności głównej a więc w zakresie kwoty 199.045,81 złotych. W pozostałym zakresie, jako dotyczącym świadczeń ubocznych, do przedawnienia doszło z dniem 25 maja 2018 r. i z tej przyczyny zarzut pozwanej musiał prowadzić do oddalenia powództwa.

W ocenie Sądu Okręgowego jednak i w zakresie nieprzedawnionym, a więc w zakresie należności głównej, roszczenie nie mogło być uwzględnione. Powód nie udowodnił bowiem jego wysokości, co było niezbędne w związku z postawionym w odpowiedzi na pozew zarzutem pozwanej Spółdzielni. Pozwana zarzuciła, że przedłożone kopie umowy kredytu oraz bankowego tytułu egzekucyjnego nie są dowodem na istnienie zaległości, z którym to zdaniem zgodził się Sąd

a quo, podkreślając, że wystawienie przez powoda bankowego tytułu egzekucyjnego nie miało żadnej mocy dowodowej w zakresie wysokości dochodzonego wobec Spółdzielni roszczenia.

O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł w oparciu o przepis art. 98 § 1 i 3 k.p.c. i art. 99 k.p.c. stosując zasadę odpowiedzialności za jego wynik.

Apelację od powyższego wyroku wniósł powód, zaskarżając go w całości – w stosunku do pozwanego – Spółdzielni (...) Zakład Pracy Chronionej w S., zarzucając mu:

1) naruszenie przepisu art. 191 k.p.c. – poprzez nierozpatrzenie kumulacji roszczeń, jakie powód mógł dochodzić w toku postępowania, a które były dopuszczalne do tego samego trybu postępowania ze względu na ogólną wartość roszczeń, a także gdy roszczenia są różnego rodzaju, nie jest przewidziane postępowanie odrębne, a także nie zachodzi niewłaściwość sądu według przepisów o właściwości bez względu na wartość przedmiotu sporu;

2) naruszenie przepisu art. 225 k.p.c. poprzez nie otwarcie ponowne rozprawy, pomimo wpływu pisma procesowego;

3) naruszenie przepisu art. 233 § 1 k.p.c. dokonanie sprzecznej z zasadami logiki

i doświadczenia życiowego, dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów, pozbawionej wszechstronnego i obiektywnego rozważenia całości materiału dowodowego

i wyciagnięcie na tej wadliwej podstawie bezpodstawnych i niezgodnych

z rzeczywistym stanem faktycznym wniosków leżący u podstawy wyroku,

w szczególności przez:

a) bezpodstawne przyjęcie przez Sąd I instancji, że:

i.

roszczenie powoda jest przedawnione w sytuacji, gdy doszło do przerwania biegu przedawnienia;

ii.

powód nie udowodnił roszczenia będącego przedmiotem sporu w sytuacji, gdy roszczenie wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy;

iii.

powód nie wykazał żadnego zdarzenia, które przerwałoby bieg przedawnienia roszczenia;

iv.

pismo pozwanego – Spółdzielni (...) Zakład Pracy Chronionej do powoda z dnia 15 października 2020 r. (pismo przy piśmie procesowym powoda z dnia 3 kwietnia 2023 r.) oraz zaświadczenie powoda dla pozwanego – Spółdzielni (...) Zakład Pracy Chronionej z dnia 20 października 2020 r. (zaświadczenie przy piśmie procesowym powoda z dnia 3 kwietnia 2023 r.) nie stanowią przerwania biegu przedawnienia roszczenia oraz nie stanowią uznania zobowiązania przez pozwaną Spółdzielnię;

b) pominięcie faktu, że:

i.

w sprawie doszło do nieprawidłowego uznania roszczenia w związku

z wpłatą w wysokości 5.000 zł po wystawieniu bankowego tytułu egzekucyjnego;

ii.

pozwana Spółdzielnia przed wszczęciem postępowania sądowego nie kwestionowała uzyskanego od powoda zaświadczenia z dnia 20 października 2020 r. (zaświadczenie przy piśmie procesowym powoda

z dnia 3 kwietnia 2023 r.) o zadłużeniu wskazującego na zadłużenie Spółdzielni z tytułu spornego kredytu, a na etapie postepowania przed Sądem i instancji nie przedstawiła żadnych konkretnych zarzutów co do podstawy prawnej zobowiązania, jak i jego wysokości, opisanego w treści pozwu, jak i dalszych pismach procesowych powoda, ograniczając jedynie zarzut do zdawkowego nie „wykazał roszczenia”;

4) naruszenie przepisu art. 243

2 § 2 k.p.c. poprzez uznanie, że roszczenie powoda,

w zakresie należności głównej, zostało nieudowodnione w sytuacji, gdy w aktach sprawy znajdują się dowody potwierdzające istnienie roszczenia dochodzonego przez powoda;

5) naruszenie przepisu art. 319 k.p.c. poprzez uznanie, że powód powinien był ograniczyć odpowiedzialność pozwanej Spółdzielni do nieruchomości, dla których Sąd Rejonowy w Łęczycy prowadzi kw nr (...) i (...), w sytuacji gdy zgodnie z przepisem art. 319 k.p.c. jeżeli pozwany ponosi odpowiedzialność

z określonych przedmiotów majątkowych albo do wysokości ich wartości, sąd może, nie wymieniając tych przedmiotów ani ich wartości, uwzględnić powództwo zastrzegając pozwanemu prawo do powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności;

6) naruszenie przepisu art. 245 k.p.c. poprzez przyjęcie, że wystarczającym było ogólnikowe zaprzeczenie wykazaniu roszczenia w sytuacji, gdy podważenie mocy dowodowej dokumentów prywatnych, w tym bankowy tytuł egzekucyjny, nie może ograniczać się do ogólnego jego zakwestionowania jako pozbawionego przymiotu dokumentu urzędowego. Wymagane jest do tego podjęcie konkretnej aktywności procesowej w postaci przedstawienia skonkretyzowanych zarzutów, a co najmniej wniosku o dołączenie do akt sprawy szczegółowych zapisów księgowych, które następnie mógłby podważyć zarzucając brak spójności, błędy rachunkowe bądź przeciwstawiając im np. dowody wpłat na poczet zadłużenia, czy też kwestionując –

w oparciu o posiadane dowody – wysokość dokonanej na jego rzecz wypłaty środków finansowych.

W związku z powyższymi zarzutami skarżący wniósł o zmianę wyroku przez uwzględnienie powództwa w całości ewentualnie - z daleko posuniętej ostrożności –

o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu, a nadto zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o ponowne rozstrzygnięcie o kosztach procesu przed Sądem I instancji.

Pozwani w odpowiedzi na apelację wnieśli o jej oddalenie oraz zasądzenie na ich rzecz od powoda zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja powoda okazała się w znacznym zakresie zasadna. Nie wszystkie jej zarzuty były trafne. Zarzuty apelacyjne okazały się słuszne jedynie w zakresie kwestionującym stanowisko Sądu Okręgowego co do braku wykazania wysokości należności głównej – wbrew twierdzeniom skarżącego roszczenie w stosunku do pozwanej Spółdzielni co do odsetek – przedawniło się.

Wbrew zarzutowi naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Sad Okręgowy prawidłowo przyjął, że roszczenie ze stosunku podstawowego uległo przedawnieniu.

Po upływie terminu przedawnienia, ten przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Ustawowym skutkiem przedawnienia jest zatem powstanie po stronie tego, przeciw komu roszczenie przysługuje, uprawnienia do uchylenia się od jego zaspokojenia, a wykonanie tegoż uprawnienia powoduje, że roszczenie nie może być skutecznie dochodzone.

W myśl art. 123 § 1 k.c. bieg przedawnienia przerywa się między innymi przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia, albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia (ust. 1), a także przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje (ust. 2).

Powodowy Bank wskazywał na korespondencję z pozwaną Spółdzielnią. Wszystkie powołane dokumenty, jak prawidłowo wskazał Sąd Okręgowy, pochodzą jednak z okresu, kiedy roszczenie było już przedawnione. Wprawdzie uszło uwagi Sądu Okręgowego, że termin przedawnienia należało liczyć nie od wydania bte, lecz od wydania postanowienia z 12.08.2015r., I Co 714/15 (k.36) nadającemu bte klauzulę wykonalności, jednak nie budzi wątpliwości, że liczony od 12.08.2015r. termin przedawnienia upłynął.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów oraz doktryną, uznanie długu ma dwie postacie: uznanie właściwe i uznanie niewłaściwe. Do uznania właściwego dochodzi

w sytuacji, kiedy dłużnik i wierzyciel zawrą umowę, w której dłużnik potwierdzi istnienie swojego zobowiązania. Klasycznym przykładem takiej umowy jest ugoda, na mocy, której dłużnik oraz wierzyciel ustalają warunki spłaty zobowiązania.

Niewłaściwe uznanie długu jest natomiast oświadczeniem wiedzy dłużnika, któremu nie towarzyszy zamiar ani świadomość wywołania skutków prawnych. Innymi słowy dłużnik nie zamierza, poprzez swoje oświadczenie przerywać biegu przedawnienia zobowiązania – jednak dochodzi do tego z mocy prawa. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt I CSK 457/09, „

dla skuteczności uznania niewłaściwego nie jest wymagane istnienie po stronie zobowiązanego zamiaru wywołania skutku prawnego w postaci przerwania biegu przedawnienia. Istotne jest, by zachowanie zobowiązanego mogło uzasadniać przekonanie osoby uprawnionej, iż zobowiązany jest świadom swojego obowiązku”.

Zaznaczyć należy jednak, że upływ terminu przedawnienia wyłącza możliwość jego przerwania poprzez uznanie niewłaściwe długu. Jeśli roszczenie przedawni się, dłużnik nawet w sytuacji uznania długu może powołać się na zarzut przedawnienia i w ten sposób uchylić się od obowiązku zapłaty roszczenia. Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Warszawie w orzeczeniu

z dnia 7 listopada 2007 r., sygn. akt VI ACa 826/07 „

oświadczenie o uznaniu długu, złożone po upływie terminu przedawnienia nie wywiera żadnych skutków prawnych, w tym nie powoduje, że termin przedawnienia biegnie na nowo”.

Skoro do przedawnienia roszczenia doszło 12 sierpnia 2018 r., pisma pozwanej Spółdzielni o wskazanie wysokości zadłużenia, czy wniosek o rozłożenie spłaty na raty jako pochodzące z 2020 roku, nie można zakwalifikować jako czynności skutkujących przerwaniem biegu terminu przedawnienia. Termin ten upłynął bowiem wcześniej.

Zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia art. 191 k.p.c. oraz 225 k.p.c. pozostają nieuzasadnione wobec rozpoznania przez Sąd Okręgowy roszczenia ewentualnego, zgłoszonego przed zamknięciem rozprawy i szerokiego uzasadnienia stanowiska w zakresie odpowiedzialności rzeczowej pozwanych, stanowiącej podstawę tego roszczenia.

Zarzuty apelacji okazały się słuszne w zakresie kwestionującym ocenę roszczenia

w zakresie należności głównej jako nieudowodnionego co do wysokości.

Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że bankowy tytułu egzekucyjny, nawet zaopatrzony w klauzulę wykonalności, nie przesądza o wysokości zadłużenia. Nadto samo odwołanie się do pism, w których pozwana Spółdzielnia nie kwestionowała wysokości zadłużenia było w ocenie tego Sądu niewystarczające z uwagi na brak dokumentu, który byłby zestawieniem dokonanych przez Spółdzielnię wpłat z tytułu rat kredytu z podaniem konkretnych dat, a także tabelarycznego zestawienia naliczanych odsetek.

Odnosząc się do wartości dowodowej bankowego tytułu egzekucyjnego należało zauważyć, że wprawdzie nie można traktować (...) jako dokumentów urzędowych lub dokumentów posiadających „moc dokumentów urzędowych” wprost na podstawie art. 244 k.p.c. (nie są bowiem w tym przypadku spełnione przesłanki zaistnienia dokumentu urzędowego), nie ma jednak przeszkód aby dokonywać oceny takiego dokumentu w kontekście art. 245 k.p.c. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 czerwca 2004 r., IV CK 474 wyjaśnił, że dokumenty prywatne nie korzystają z domniemania zgodności z prawdą oświadczeń w nich zawartych, co jednak nie oznacza, że są one niezgodne z rzeczywistością. O materialnej mocy dowodowej dokumentu prywatnego, zależnej od jego treści, rozstrzyga sąd według ogólnych zasad oceny dowodów zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c. (...), który choć utracił w postępowaniu cywilnym walor dokumentu urzędowego, to jednak nadal pozostaje dokumentem prywatnym o dość szczególnym charakterze. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 14.04.2015 r. , zgodnie z którym, art. 96 ust. 1 i art. 97 ust. 1 ustawy z 29.08.1997 r. – Prawo bankowe zostały uznane za niezgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, nie doprowadził do całkowitego wyeliminowania istniejących bankowych tytułów egzekucyjnych z obrotu prawnego. Zgodnie bowiem z sentencją wyroku przepisy te miały utracić moc obowiązującą dopiero z dniem 1.08.2016 r., a jednocześnie, na podstawie art. 11 ust. 3 nowelizacji

z 25.09.2015 r., bankowe tytuły egzekucyjne, którym nadano klauzulę wykonalności przed dniem 27.11.2015 r., zachowały moc tytułów wykonawczych.

Niewątpliwie przedłożone przez powoda dokumenty w postaci bankowego tytułu egzekucyjnego oraz zaświadczenia o wysokości zadłużenia z 20.10.2020 r. (k. 117) stanowią dokumenty prywatne. Samo zaprzeczenie niezgodności treści powołanych przez stronę powodową dokumentów z rzeczywistością nie podważa jednak ich formalnej mocy dowodowej. Podlegają one ocenie według ogólnych zasad i skonfrontowaniu z całokształtem materiału dowodowego. Jednocześnie w przedmiotowej sprawie nie ma podstaw do kwestionowania autentyczności omawianych dokumentów, pozwani nie zgłosili bowiem zarzutu, który mógłby podawać w wątpliwość ich wiarygodność.

Pozwana Spółdzielnia ograniczyła się do ogólnikowego zarzutu, że należność objęta powództwem nie została przez stronę powodową prawidłowo wyliczona. Jednocześnie nie przedstawiła konkretnych zarzutów co do wyliczenia powoda. Nie zaprzeczyła przy tym, że zawarto opisaną umowę kredytową w kształcie ustalonym w toku postępowania. Nie zakwestionowała żadnego z jej postanowień. Pozwana Spółdzielnia w skierowanym do powodowego banku piśmie z 07.04.2015 r. (k.118), wnosząc o rozłożenie należności wynikającej z opisanej umowy na raty, sama wskazała, że jest to kwota 199.657,94 zł. W dacie złożenia tego pisma należność nie była jeszcze przedawniona, zatem dokumentowi temu można nadać charakter niewłaściwego uznania długu. Także kolejne pisma pozwanej do powoda, t.j. pismo z 1.03.2016 r. (k.42) i pismo z 15.10.2020 r. (k.119) świadczą o tym, że pozwana nie kwestionowała wysokości należności.

Z tych względów nie można uznać, że pozwana skutecznie zakwestionowała wysokość dochodzonej należności głównej, wynikającej z bankowego tytułu egzekucyjnego oraz zaświadczenia z 20.10.2020 r. (k.117).

Niespłacona należność główna z tytułu pozostałego do spłacenia kapitału wynosiła ostatecznie 199.045,81 zł, co wobec oparcia rozliczeń o odpowiedzialność rzeczową, skutkującą wygaśnięciem świadczeń ubocznych, skutkowało ograniczeniem odpowiedzialności pozwanej Spółdzielni maksymalnie do tej kwoty.

Nadto powód nie kwestionował, że pozwana Spółdzielnia po wystawieniu bankowego tytułu egzekucyjnego dokonała spłaty kwoty 5.000 zł, na którą powołała się w piśmie

z 1.03.2016 r. – k.42. Zasadne było zatem pomniejszenie należnej na rzecz powoda kwoty o dokonaną spłatę.

Z tych względów należało zmienić zaskarżony wyrok na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. przez zasądzenie na rzecz powoda od pozwanej Spółdzielni kwoty 194.045,81 zł

z uwzględnieniem zastrzeżenia wynikającego z art. 319 k.p.c., a w pozostałej części powództwo oddalić

Zmiana ta spowodowała również zmianę orzeczenia o kosztach postępowania. Strona powodowa przegrała w całości proces w stosunku do N. Z., I. D. i W. Z., zatem w stosunku do tych pozwanych orzeczenie o kosztach nie podlegało zmianie. W stosunku do pozwanej Spółdzielni powodowy bank przegrał

w zakresie roszczenia głównego, wygrał w przeważającej części w zakresie roszczenia ewentualnego. Mając powyższe na względzie oraz biorąc pod uwagę stosunek kwoty dochodzonej od pozwanego, a ostatecznie od niego zasądzonej, a także charakter dochodzonego roszczenia Sąd Apelacyjny, zmieniając orzeczenie o kosztach, zawarte

w wyroku Sądu I instancji, zniósł między stronami koszty postępowania w oparciu o art. 100 zd. pierwsze k.p.c.

W pozostałym zakresie oddalono apelację na podstawie art. 385 k.p.c.

Mając na uwadze, że w postępowaniu odwoławczym brali udział wszyscy pozwani -

z uwagi na wniosek skarżącego o zmianę wyroku przez uwzględnienie powództwa w całości, Sąd Apelacyjny zasądził od powoda na rzecz N. Z., I. D.

i W. Z. kwoty po 1.800 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

w postępowaniu apelacyjnym oraz zniósł między powodowym bankiem a Spółdzielnią koszty postępowania apelacyjnego - na podstawie art. 98 k.p.c. oraz art. 100 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c., kierując się względami, jak przy orzeczeniu o kosztach procesu za pierwszą instancję.

U. E.