Sąd oddalił pozew kredytobiorcy o unieważnienie frankowego kredytu hipotecznego

Powód R. S. domagał się ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu hipotecznego nr (...)sporządzonej w dniu 29 maja 2008r., a zawartej w dniu 2 czerwca 2008r. pomiędzy powodem i poprzednikiem prawnym pozwanego, tj. (...) oraz zasądzenia od pozwanego (...) w W. kwoty 214.728,68 zł i kwoty 2.500 CHF zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od doręczenia pozwanemu odpisu pozwu.

Zgłosił także żądanie ewentualne domagając się ustalenia, że postanowienia umowy kredytu hipotecznego nr (...) sporządzonej w dniu 29 maja 2008r., a zawartej w dniu 2 czerwca 2008r. pomiędzy powodem i poprzednikiem prawnym pozwanego, tj. (...) stanowią niedozwolone postanowienia umowne, w szczególności: § 1, § 5 ust. 3 pkt 2, § 9 ust. 1, pkt 1 i 2, § 9 ust. 2 pkt 1 lit. b, § 9 ust. 3, § 11 ust. 1, § 11 ust. 5, umowy oraz § 2 pkt 12 i 20, § 4 ust. 5, § 5 ust. 4, § 5 ust. 5, § 9 ust.4, §12, ust.2 Regulaminu i nie wiążą powoda od chwili zawarcia umowy oraz zasądzenia od pozwanego kwoty 103.468,58 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia doręczenia pozwanemu odpisu pozwu

Nadto wniósł o zasądzenie kosztów procesu.

W uzasadnieniu wskazał, że umowa była waloryzowana kursem do CHF. Zobowiązanie od początku było zobowiązaniem, które strona pozwana waloryzowała według ustalonego przez siebie wzorca, skutkiem tego pozwany uzyskał możliwość jednostronnego kształtowania zobowiązania powoda poprzez arbitralne wyznaczenie kursu po jakim przeliczenie jest dokonywane, a także arbitralną możliwość kształtowania tzw. spreadu walutowego.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa. Przedstawiając w odpowiedzi na pozew obszerną argumentację, zaprzeczył by umowa była nieważna lub zawierała klauzule niedozwolone. Podniósł zarzut zatrzymania kwot dochodzonych pozwem do czasu zaofiarowania zwrotu na rzecz banku kwoty 170.000 zł wypłaconej powodowi zgodnie z zawarta umową.

Sąd ustalił, co następuje:

W dniu 2 czerwca 2005r. pomiędzy (...) z siedzibą w W., poprzednikiem prawnym pozwanego a powodem R. S. została zawarta umowa kredytu hipotecznego nr (...).

Bank udzielił, długoterminowego kredytu hipotecznego w wysokości 85.392,81 CHF jednak nie więcej niż 170.000 PLN z przeznaczeniem na sfinansowanie kosztów zakupu nieruchomości: lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w T. przy ulicy (...). Dla kredytowanej nieruchomości Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach prowadzi księgę wieczystą KW nr (...). (pkt 1 i 3)

Bank udzielił kredytu na okres 360 miesięcy licząc od daty uruchomienia kredytu.(§ 2)

Kredyt był oprocentowany w skali rocznej według zmiennej stopy procentowej odpowiadającej stopie bazowej LIBOR dla 6 miesięcznych depozytów CHF dla powiększonej o 1,9 punkty procentowe stałej marży. (pkt 6)

Na zabezpieczenie spłaty kredytu wraz z odsetkami i innymi kosztami, kredytobiorca ustanowił na rzecz banku:

1) hipotekę zwykłą w kwocie 85.392,81 CHF na zabezpieczenie wierzytelności z tytułu kredytu i hipotekę kaucyjną do kwoty 12.317,83 CHF jako zabezpieczenie odsetek i kosztów na kredytowanej nieruchomości,

2) cesję na bank praw z polisy ubezpieczeniowej od ognia i innych zdarzeń losowych kredytowanej nieruchomości.

Zabezpieczeniem kredytu do czasu otrzymania przez bank odpisu z księgi wieczystej nieruchomości z prawomocnymi wpisami hipotek rzecz banku miało stanowić ubezpieczenie kredytów zabezpieczanych hipotecznie na podstawie umowy zawartej przez bank z (...)

Do czasu całkowitej spłaty części kredytu stanowiącej różnicę pomiędzy wymaganym przez bank wkładem własnym, a wkładem własnym wniesionym faktycznie przez kredytobiorcę, zabezpieczenie kredytu stanowi również Ubezpieczenie w (...) S.A. niskiego wkładu własnego. Składka ubezpieczeniowa wynosiła 3,50 % kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy wymaganym wkładem własnym a wkładem faktycznie wnoszonym przez kredytobiorcę, tj. kwotę 12.637,53 CHF i płatna była w PLN (w przypadku kredytów walutowych przeliczenie następuje po kursie sprzedaży waluty obcej wg pierwszej tabeli banku ogłoszonej w dniu uruchomienia kredytu/I transzy kredytu). Okres ubezpieczenia niskiego wkładu kredytu rozpoczynał się z dniem uruchomienia kredytu i kończył się z upływem pełnych 36 miesięcy kalendarzowych licząc od miesiąca, w którym rozpoczął się okres ubezpieczenia. Jeżeli w okresie 36 miesięcy zadłużenie z tytułu ubezpieczonej części kredytu nie zostało spłacone, okres ubezpieczenia miał być przedłużony o kolejne 12 — miesięczne okresy ubezpieczenia; za każdy 12-miesięczny okres ubezpieczenia składka wynosi 1.16 % pozostałej do spław części kwoty niskiego wkładu własnego. Wkład własny wymagany przez bank wynosi 15% ceny kredytowanej nieruchomości. (pkt 9)

Spłata kredytu miała następować w 359 równych ratach kapitałowo – odsetkowych miesięcznych na wskazany w umowie rachunek bankowy. Rachunek ten jest prowadzony w CHF i zasilany wyłącznie środkami w walucie, w której jest prowadzony. (pkt 8)

Bank zastrzegł sobie możliwość zmiany waluty kredytu z waluty obcej na PLN lub wydłużenia okresu kredytowania w przypadku gdy na skutek wzrostu ryzyka zmiany kursu walut lub ryzyka zmiany oprocentowania może nastąpić zagrożenie zdolności kredytowej kredytobiorcy. Zmiana waluty kredytu lub wydłużenie okresu kredytowania miały będą na celu poprawę zdolności kredytowej kredytobiorcy i nie będą wiązały się dla niego z obowiązkiem zapłaty prowizji lub opłat. W terminie 14 dni od otrzymania zawiadomienia o zmianie waluty kredytu lub wydłużeniu okresu kredytowania, kredytobiorca może dokonać wypowiedzenia umowy z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia. W przypadku nie otrzymania przez bank w wyżej wymienionym terminie oświadczenia kredytobiorcy wskazującego nową walutę kredytu albo oświadczenia o wypowiedzeniu umowy, waluta kredytu zmienia się na PLN lub wydłuża się okres kredytowania. W przypadku zmiany waluty kredytu, kredytobiorca zobowiązany jest przedłożyć w banku:

1) poświadczoną przez właściwy sąd właściwie opłaconą kopię wniosku o zmianę waluty lub terminu spłaty wierzytelności z tytułu kredytu zabezpieczonej hipotekami na rzecz banku, najpóźniej w terminie 30 dni od daty zmiany waluty kredytu lub wydłużenia okresu kredytowania,

2) odpis z księgi wieczystej nieruchomości będącej zabezpieczeniem kredytu zawierający prawomocny wpis zmiany waluty lub terminu spłaty wierzytelności z tytułu kredytu zabezpieczonej hipotekami na rzecz banku, najpóźniej w terminie 3 miesięcy od daty zmiany waluty kredytu lub wydłużenia okresu kredytowania.

Kredytobiorca potwierdził, że jest świadomy ryzyka zaciągania kredytu w walutach obcych, które wynika z możliwości zmiany kursu waluty kredytu wobec PLN lub zmiany oprocentowania waluty obcej, których skutkiem może być zagrożenie zdolności kredytowej Kredytobiorcy spowodowane istotnym podwyższeniem wartości kredytu i odsetek do spłaty. ( punkt 11)

W sprawach nieuregulowanych umową miały zastosowanie postanowienia „Regulaminu udzielania kredytu hipotecznego dla Klientów Indywidualnych w (...)”, którego znajomość kredytobiorca potwierdził podpisem na umowie oraz oświadczył, że wyraża zgodę na włączenie postanowień w nim zawartych do treści umowy. Kredytobiorca oświadczył w umowie, że otrzymał i zapoznał się z „Regulaminem udzielania kredytu hipotecznego dla Klientów Indywidualnych w (...)” (punkt 12)

dowód: umowa kredytowa wraz z załącznikami k. 28 - 32

Ze stanowiącego część umowy Regulaminu wynika, że jeżeli zgodnie z dyspozycją kredytobiorcy wypłata środków uruchomionego produktu kredytowego ma nastąpić w innej walucie niż waluta produktu kredytowego określona w umowie, to następuje to po przewalutowaniu. Przewalutowanie następuje po kursie obowiązującym w momencie zaksięgowania dyspozycji uruchomienia produktu kredytowego.(§ 4 ust.5). Przewalutowanie to wymiana waluty dokonywana przez bank i za jego zgodą, po obowiązującym w banku w dniu dokonania wymiany kursie kupna/ sprzedaży walut lub w przypadku wymiany waluty obcej na inną walutę obcą, po kursie krzyżowym; obowiązujące w banku kursy wymiany walut dostępne są w jednostkach banku, na stronie internetowej, w centrum telefonicznym lub udostępniane przez bank w inny sposób; przewalutowanie może być dokonywane na wniosek kredytobiorcy albo z inicjatywy banku.

dowód: Regulamin k. 34 – 40

W dniu 2 czerwca 2008r. powód zawarł z poprzednikiem prawnym pozwanego umowę rachunku bankowego – walutowego o numerze (...) prowadzonego w CHF. Numer tego rachunku został powtórzony w umowie w punkcie 8.8.

dowód: umowa rachunku bankowego k. 177 - 178

W dniu 6 czerwca 2008r. powód złożył dyspozycję uruchomienia kredytu w PLN.

dowód: dyspozycja k. 195

Kredyt został wypłacony w dniu 11 czerwca 2008r. Przeliczenie kwoty z CHF na PLN odbyło się po kursie 2,0334. Powód uiścił składki z tytułu ubezpieczenia pomostowego w wysokości 290,66 zł, składki z tytułu ubezpieczenia niskiego wkładu własnego kredytu w wysokości 1.321,34 zł. W okresie od 5 sierpnia 2008r. do 10 kwietnia 2024r. spłacony został kapitał w wysokości 38.323,87 CHF. W tym samym okresie spłacono raty odsetkowe w kwocie 20.150,87 CHF.

dowód: zaświadczenie k. 42 – 45

Pismem z dnia 7 listopada 2023r. powód złożył u pozwanego reklamację, powołując się na zawarte w umowie niedozwolone klauzule umowne.

dowód: reklamacja k. 47 – 48 Pismem z dnia 4 stycznia 2024r. pozwany zawiadomił pełnomocnika powoda, że z uwagi na brak właściwego pełnomocnictwa nie może udzielić wyjaśnień w sprawie, zaś pismo z odpowiedzią prześle bezpośrednio do powoda.

dowód: pismo k. 50

Powód złożył oświadczenie, że odmawia potwierdzenia skuteczności klauzul abuzywnych zawartych w umowie kredytu, w pełni świadomie i w sposób wolny akceptuje konsekwencje upadku umowy. Konsekwencją tej decyzji jest wystąpienie z roszczeniami opartymi o nieważność umowy kredytu. –

oświadczenie k. 19

Ustaleń w zakresie przedstawionego powyżej stanu faktycznego, przyjętego za podstawę do przeprowadzonych w dalszej części rozważań prawnych, Sąd dokonał w oparciu o wszechstronną analizę całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w zakresie w pełni realizującym inicjatywę dowodową stron, kierując się przy tym dyrektywami określonymi w art. 233 § 1 k.p.c. Zeznania powoda korelowały z dowodami z dokumentów i posłużyły ustaleniu okoliczności związanych z procesem podejmowania decyzji o zawarciu umowy i stanem świadomości powoda co do treści i warunków umowy. Na podstawie art. 235

2§ 1 pkt 2 i 5 k.p.c. Sąd pominął wnioski stron o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości albowiem okoliczności na jakie miał być przeprowadzony ten dowód, zgodnie ze sformułowanymi tezami dowodowymi, nie miał znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a przeprowadzenie tego dowodu prowadziłoby do nieuzasadnionego przedłużenia postępowania.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo główne i ewentualne nie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe, w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia spornej umowy pomiędzy powodem a poprzednikiem prawnym pozwanego, przez umowę kredytu bankowego bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.

W myśl art. 69 ust. 2 Prawa bankowego, umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności:

1) strony umowy,

2) kwotę i walutę kredytu,

3) cel, na który kredyt został udzielony,

4) zasady i termin spłaty kredytu,

5) wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany,

6) sposób zabezpieczenia spłaty kredytu,

7) zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu,

8) terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych,

9) wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje,

10) warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

Przepis art. 58 k.c. stanowi, że nieważna jest czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy (art. 58 § 1 k.c.). Nieważna jest również czynność sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.). Jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana (art. 58 § 3 k.c.). Czynność prawna jest sprzeczna z ustawą, gdy jej treść jest formalnie i materialnie niezgodna z bezwzględnie obowiązującym przepisem prawa. Nieważność czynności prawnej może wynikać nie tylko z wyraźnej dyspozycji przepisu, ale także z natury zobowiązania.

W stanie prawnym obowiązującym w dacie zawarcia spornej umowy możliwym było konstruowanie umów kredytu indeksowanego lub denominowanego kursem waluty obcej, a także umów kredytów walutowych. Przepis art. 358 k.c. w brzmieniu obowiązującym w chwili zawarcia umowy brzmiał: "Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, zobowiązania pieniężne na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej mogą być wyrażone tylko w pieniądzu polskim". Wyjątek od tej zasady przewidywał m.in. art. 3 ust. 3 w związku z art. 9 prawa dewizowego w brzmieniu obowiązującym od 21 kwietnia 2007r. (Dz.U. 2007/61, poz. 410), a dotyczył on działalności banków. Również art. 69 ust. 2 pkt 2 prawa bankowego w brzmieniu obowiązującym w chwili zawarcia umowy, jako obligatoryjny element umowy wskazywał określenie kwoty i waluty kredytu, co oznacza, że ustawa dopuszczała możliwości udzielenie kredytu w walucie innej niż polska.

Wskazane wyżej rodzaje umów kredytowych zostały wypracowany w oparciu o zasadę swobody umów, a następnie usankcjonowany ustawowo – ustawą z dnia 29 lipca 2011r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe wprowadzono art. 69 ust. 2 pkt 4a wprost przewidujący umowy o kredyty walutowe, denominowane i indeksowane do waluty innej niż waluta polska, o ile taka umowa wskazuje szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego wyliczana jest w szczególności kwota kredytu, wysokość transz i rat kapitałowo-odsetkowych, oraz zasady przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu na walutę obcą. Nadto zmiana ustawy Prawo bankowe dokonana ustawą antyspreadową poprzez dodanie do art. 69 ustępu 3 spowodowała, że w przypadku umowy o kredyt indeksowany lub denominowany do waluty innej niż waluta polska, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonać przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie. Przy czym w tym przypadku w umowie o kredyt określa się także zasady otwarcia i prowadzenia rachunku służącego do gromadzenia środków przeznaczonych na spłatę kredytu oraz zasady dokonywania spłaty za pośrednictwem tego rachunku. Do czasu wejścia w życie wskazanej wyżej nowelizacji kredytobiorca nie mógł dokonywać spłat w walucie, do której kredyt był indeksowany lub w której był denominowany, chyba że przewidywała to umowa stron. Należy zaznaczyć, że opisane wyżej zmiany nie oznaczają, iż umowy kredytów indeksowanych lub denominowanych do waluty obcej, które zostały zawarte przed dniem 26 sierpnia 2011r., są nieważne ex lege, co zostało wyczerpująco objaśnione w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyroki SN z dnia 11 grudnia 2019r., V CSK 382/18; z dnia 1 marca 2017r., IV CSK 285/16; z dnia 22 stycznia 2016r., I CSK 1049/14).

Sporna umowa kredytu nie jest umową o kredyt denominowany do CHF lub kredyt indeksowany w rozumieniu art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Prawo bankowe, gdyż istotą tych umów (denominowanych lub indeksowanych do waluty obcej) jest ich przeliczenie na złote polskie, bądź poprzez wyrażenie kwoty zobowiązania w walucie obcej i jej następcze przeliczenie, bądź poprzez odniesienie wartości wyrażonej w PLN do równowartości tej kwoty w innej walucie.

Treść łączącej strony umowy wskazuje jednoznacznie, iż jakiekolwiek przeliczenie wartości kredytu na złote polskie nie było jej elementem przedmiotowo istotnym. Była to umowa o kredyt walutowy (dewizowy), tj. taka w której świadczenia stron co do zasady od początku określone zostały w walucie obcej, tj. w CHF i mogły być wykonane w CHF, a jakiekolwiek przeliczenie na złote polskie (lub inną niż PLN i CHF walutę) następowało fakultatywnie wedle wyboru kredytobiorcy.

Umowa ma charakter walutowy, gdyż każdy aspekt związany ze świadczeniami głównymi stron umowy został określony tylko i wyłącznie w walucie CHF (kwota kredytu, zobowiązanie do spłat rat kapitałowo – odsetkowych w walucie kredytu, naliczanie oprocentowania poprzez odwołanie się do wskaźnika referencyjnego właściwego dla waluty CHF, naliczanie odsetek jedynie od kwoty uruchomionego produktu kredytowego wyrażone w CHF). Zabezpieczenie kredytu były hipoteka zwykła i hipoteka kaucyjna, obie wyrażone w CHF.

Kwota kredytu zgodnie z punktem 1 umowy została określona w CHF. Zasadą była wypłata kredytu w CHF, jednakże § 4 ust. 5 Regulaminu stanowił podstawę do wypłaty kredytu po jego przeliczeniu na PLN, jednakże odbywało się to na skutek dyspozycji kredytobiorcy. Powód taką dyspozycję złożył w dniu 6 czerwca 2008r. (k. 195) i wyłącznie z tej przyczyny wypłata kredytu nastąpiła w PLN. Przewalutowanie było zawsze inicjatywą kredytobiorcy, a zatem objęte indywidualnym uzgodnieniem stron. Kredytobiorca dokonywał zatem wyboru pomiędzy wypłatą kredytu w walucie kredytu lub innej walucie, przy czym jeśli zdecydował się na uruchomienie środków w walucie innej niż waluta kredytu, dochodziło do przewalutowania na zasadach określonych w § 2 pkt 20 Regulaminu.

Sąd na gruncie niniejszej sprawy nie podzielił prezentowanego czasem w orzecznictwie poglądu, iż wybór poszczególnych wariantów z wzorca umowy nie stanowi indywidualnego uzgodnienia postanowień umownych. Pogląd ten w niektórych konkretnych sytuacjach może okazać się trafny, niemniej nie ma podstaw do dokonywania w tym zakresie jakichkolwiek generalizacji. Oczywistym jest, że w każdym wypadku możliwość negocjowania warunków umowy ograniczona jest ofertą banku, a prawo konsumenta do indywidualnego uzgadniania postanowień umownych doznaje ograniczenia interesami banku, który wszak jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą ukierunkowaną na osiąganie zysków. Obowiązkiem banku jako podmiotu profesjonalnie działającego w obrocie jest natomiast działanie w taki sposób aby nie doprowadzało ono do rażącego naruszenia interesów konsumenta. W realiach dotyczących zawierania niniejszej umowy wybór jakiego mógł dokonać powód był szeroki i obejmował całe spektrum akceptowanych przez bank rozwiązań, z których powód mógł wybrać dla siebie najkorzystniejsze. W ocenie Sądu nie pozbawia to jednak tych postanowień umownych waloru indywidualnego uzgodnienia, skoro wzorzec umowy przewidywał wybór rozwiązań, które pozwoliłyby całkowicie uniknąć zastosowania kwestionowanych obecnie klauzul.

Zgodnie z punktem 8.8 umowy spłata należności z tytułu kredytu następowała z rachunku prowadzonego w CHF i zasilanego wyłącznie środkami w walucie, w której jest prowadzony. W tym celu w dniu 2 czerwca 2008r. powód wraz z poprzednikiem prawnym pozwanego zawarł umowę o prowadzenie rachunku walutowego o numerze (...) prowadzonego w CHF. Numer tego rachunku został powtórzony w umowie. W § 2 pkt 21 Regulaminu zdefiniowano pojęcie rachunku, którym był rachunek prowadzony przez bank dla kredytobiorcy, w walucie produktu kredytowego, rachunek oszczędnościowo – rozliczeniowy.

Okoliczności sprawy nie wskazują, a by powód przed zawarciem umowy nie został poinformowany o skutkach zaciągnięcia zobowiązania powiązanego z waluta obcą. W punkcie 11.5 umowy kredytobiorca potwierdził, że jest świadomy ryzyka zaciągania kredytu w walutach obcych, które wynika z możliwości zmiany kursu waluty kredytu wobec PLN lub zmiany oprocentowania waluty obcej, których skutkiem może być zagrożenie zdolności kredytowej kredytobiorcy spowodowane istotnym podwyższeniem wartości kredytu i odsetek do spłaty. Zaznaczyć też należy, że wiedza o ryzyku kursowym jest w społeczeństwie powszechna i przeciętny konsument z całą pewnością jest tego ryzyka świadomy. Okoliczności sprawy nie wskazują aby powód nie miał świadomości istnienia tego ryzyka, zwłaszcza ze względu na posiadane wykształcenie, stanowisko pracy, na którym był zatrudniony w dacie zawarcia umowy czy nawet późniejszy fakt prowadzenia działalności gospodarczej.

Zgodnie z art. 3 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich warunki umowy, które nie były indywidualnie uzgadniane mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikająca z umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. Warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeżeli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej. Zgodnie z art. 4 ust. 2 dyrektywy ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem.

Na gruncie przepisów kodeksu cywilnego istotę klauzul niedozwolonych określa art. 385

1 § 1 k.c., zgodnie z którym postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Art. 385

1 § 3 k.c. precyzuje, iż nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał żadnego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta.

Dokonując oceny spornej umowy należy zauważyć, że ustalenie umowne polegające na wyrażeniu kwoty kredytu we franku szwajcarskim stanowi postanowienie określające główne świadczenia stron. Zostały one sformułowane jednoznacznie, a tym samym nie mogą być uznane za klauzule niedozwolone (art. 385

1 § 1 zd. 2 k.c., art. 4 ust 2 dyrektywy). Wysokość świadczeń stron od początku była wyrażona w CHF i nie uległa żadnym zmianom (inaczej niż przy umowach indeksowanych, gdzie wysokość zobowiązania wyrażona jest w PLN, a następnie odniesiona do kursu CHF, co może powodować wątpliwości co do wysokości zobowiązania).

Indywidualne uzgodnienie warunków umownych, udzielenie kredytobiorcy informacji na temat ryzyka związanego ze zmianą kursu waluty, a także udzielenie informacji co do sposobów przeliczania waluty powoduje, że postanowień umownych dotyczących tych kwestii nie można uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Przyjęte przez strony rozwiązania nie stanowią nadużycia dominującej pozycji pozwanego, a są wyrazem zgodnej woli stron. Powód dokonał wyboru kredytu w CHF spośród innych możliwości przedstawianych mu w ramach oferty pozwanego banku. Zawarcie kredytu w CHF objęte było zatem wolą kredytobiorcy, bo gwarantowało niższą ratę kredytu, a to z uwagi na zastosowanie do oprocentowania stawki referencyjnej LIBOR. Żadne okoliczności sprawy nie wskazują aby powód został nakłoniony do zawarcia umowy kredytu walutowego poprzez jakiekolwiek nierzetelne praktyki banku. Kredytobiorca posiadając informacje dotyczące ryzyka związanego z zawarciem umowy o kredyt walutowy miał obowiązek dochowania należytej staranności przy zawieraniu umowy i rozważenia konsekwencji wynikających z zaciągnięcia zobowiązania o określonej treści. Obowiązek informacyjny jaki spoczywa na bankach w ramach zawierania umów z konsumentami nie zwalnia tych ostatnich z obowiązku działania z należytą starannością.

W tych warunkach Sąd nie podzielił prezentowanych przez stronę powodową zarzutów co do sprzeczności umowy z prawem i zasadami współżycia społecznego (art. 58 k.c.) oraz naruszenia art. 69 ust. 1 prawa bankowego oraz uznania jej postanowień za niedozwolone w świetle art. 385

1 k.c.

Wbrew twierdzeniom powoda zarówno kwota jak i waluta kredytu były znane i jednoznacznie określone od chwili zawarcia umowy. Stanowiła ona jednocześnie kapitał zadłużenia, który nie podlegał żadnym zmianom poza tymi, które wynikają ze spłaty rat. Okoliczność, że w trakcie wykonania umowy następowały niekorzystne dla powoda zmiany kursowe jest niezależna od pozwanego, a negatywne konsekwencje tych zmian rekompensowane były częściowo spadkiem oprocentowania wynikającym z zastosowania stawki LIBOR.

Ubezpieczenie niskiego wkładu własnego nie było świadczeniem głównym, bowiem zgodnie z treścią art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Zatem postanowienia dotyczące ubezpieczenia niskiego wkładu trzeba uznać za poddające się kontroli art. 385

1 k.c. Powód w chwili zawierania umowy miał możliwość oceny skutków ekonomicznych wprowadzenia do jego umowy ubezpieczenia niskiego wkładu. Poprzednik prawny pozwanego przedstawił mu warunki ubezpieczenia niskiego wkładu własnego. Zatem powód od samego początku miał wiedzę o zasadach funkcjonowania tej formy zabezpieczenia spłaty kredytu, zaś składając swój podpis pod zawartą umową godził się na jej warunki. Z umowy wynika jaka była wysokość składki ubezpieczenia minimalnego wkładu własnego oraz to, że była ona stała i pobierana przez bank raz na 3 lata. Nadto nie można zgodzić się z twierdzeniem, że kredytobiorca nie otrzymuje żadnego „ekwiwalentu” z tego rodzaju zabezpieczenia kredytu. Ekwiwalentnością tego rodzaju świadczenia w postaci zabezpieczenia niskiego wkładu jest bowiem możliwość uzyskania kredytu na zakup nieruchomości, którego konsument nie byłby w stanie uzyskać w sytuacji, gdy nie dysponuje wkładem własnym. Zatem nie można podzielić twierdzenia strony powodowej, iż postanowienia umowne dotyczące ubezpieczenia niskiego wkładu finansowego nie zostały przez strony uzgodnione, oraz że interesy strony powodowej z tego tytułu zostały naruszone.

Mając powyższe ustalenia i rozważania na względzie Sąd oddalił powództwo główne i powództwo ewentualne.

Zgodnie z art.102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Regulacja art. 102 k.p.c. stanowi wyjątek od wynikającej z treści art. 98 k.p.c. zasady odpowiedzialności stron za wynik procesu, zgodnie z którą powodowie zobowiązani byliby do zwrotu kosztów procesu poniesionych przez pozwanego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje stanowisko, że kwestia zastosowania art. 102 k.p.c. pozostawiona jest sądowi orzekającemu, z odwołaniem się do jego kompetencji, bezstronności, doświadczenia i poczucia sprawiedliwości. Ocena w tym zakresie ma charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym uznaniu, kształtowany własnym przekonaniem oraz oceną okoliczności i może być podważona przez sąd wyższej instancji jedynie wtedy, gdy jest rażąco niesprawiedliwa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2012 r., sygn. akt I CZ 66/12, nie publ.). Nie ulega wątpliwości, że do wypadków szczególnie uzasadnionych należą okoliczności zarówno związane z samym przebiegiem procesu, jak i leżące na zewnątrz. Do pierwszych zalicza się np. charakter żądania poddanego rozstrzygnięciu, jego znaczenie dla strony, subiektywne przekonanie strony o zasadności roszczeń, przedawnienie, do drugich sytuację majątkową i życiową strony. Oczywistym jest przy tym, że dla zastosowania omawianej normy nie jest wystarczające powołanie się jedynie na ostatnią z tych okoliczności, nawet jeżeli była podstawą zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt I CZ 34/12 nie publ.).

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające przyjęcie, że wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek pozwalający na odstąpienie od obciążenia powoda kosztami procesu. Zważywszy na nagłośnienie medialne jakie towarzyszy obecnie tzw. sprawom frankowym i powszechne forsowanie poglądu o pokrzywdzeniu kredytobiorców wszelkimi umowami kredytowymi powiązanym z frankiem oraz rzekomym nieuzasadnionym wzbogaceniu jakie banki osiągają kosztem kredytobiorców w związku z zawieranie takich umów, a także na prezentowanie w mediach informacje o wynikach procesów sądowych w takich sprawach, powód mógł być subiektywnie przekonany o zasadności swoich roszczeń. Stąd też Sąd uznał, że zasadnym będzie zastosowanie art. 102 k.p.c.

Gliwice, dnia 24 marca 2025r.

SSO Katarzyna Banko