Bank zapłaci kredytobiorcom 60 372,74 zł z umowy frankowej, reszta żądania oddalona

Powodowie R. N. i X. N. (1) domagali się zasądzenia od pozwanego (...) Bank Spółki Akcyjnej we V. na rzecz powodów łącznie kwoty 156.306,18 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 28 listopada 2024r. tytułem zwrotu nienależnie pobranych od powodów na rzecz pozwanego świadczeń pieniężnych w wykonaniu nieważnej umowy kredytu hipotecznego w CHF nr (...) w okresie od 12 sierpnia 2023r. do 12 lutego 2020r.

Nadto wnieśli o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej.

W uzasadnieniu powyższego żądania wskazali, że umowa była waloryzowana kursem CHF. Zobowiązanie od początku było zobowiązaniem, które strona pozwana indeksowała według ustalonego przez siebie wzorca, skutkiem tego pozwany uzyskał możliwość jednostronnego kształtowania zobowiązań powodów poprzez arbitralne wyznaczenie kursu po jakim przeliczenie jest dokonywane, a także arbitralną możliwość kształtowania tzw. spreadu walutowego. Dodali, że kredyt został spłacony w dniu 18 lutego 2020r.

Pozwany (...) Bank Spółka Akcyjna w V. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powodów solidarnie na jego rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaprzeczył aby umowa zawierała klauzule niedozwolone lub aby była nieważna. Zaprzeczył również aby naruszył spoczywający na nim obowiązek informacyjny i aby miał możliwość dowolnego kształtowania wysokości kursów waluty, a umowa była sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz zasadami współżycia społecznego. Zaprzeczył aby powodowie oddzielnie opłacali prowizje w kwocie 2.966,22 zł, gdyż zgodnie z umową pozycje te były skredytowane i spłacane proporcjonalnie w każdej racie, a nie jako dodatkowe odrębne wpłaty, zatem brak podstaw do zasądzenia na rzecz powodów kwoty 2.966,22 zł. Na wypadek gdyby Sąd uznał jednak, że kwestionowane przez powodów postanowienia umowy są niedozwolone zaznaczył, że obowiązuje przepis dyspozytywny w postaci art. 358 § 2 k.c. pozwalający na zastąpienie przyjętych w umowie zasad przeliczenia średnim kursem NBP.

W dniu 13 marca 2025r. do tutejszego Sądu wpłynęło pismo procesowe pozwanego zawierające ewentualny zarzut potrącenia.

Potrącenie dotyczy:

1) wierzytelności strony powodowej zgłoszonej w pozwie o zapłatę kwoty 153.338,96 zł,

2) wierzytelności strony pozwanej o zapłatę kwoty 108.275,73 zł tytułem zobowiązania strony powodowej do zwrotu pozwanemu środków pieniężnych w wysokości 92.966,22 zł, przy czym realna wartość tych środków na dzień 31 października 2024r. z uwagi na upływ czasu i zmianę wartości pieniądza wynosi 108.275,73 zł.

Odpis powyższego pisma został przesłany do pozwanych zarówno przez pełnomocnika pozwanego (k. 201 – 202), jak również przez Sąd (k. 212).

Pełnomocnik powodów wniósł o nieuwzględnienie powyższego zarzutu.

Sąd ustalił, co następuje:

W dniu 11 czerwca 2003r. powodowie złożyli w Banku (...) S.A. wniosek kredytowy o przyznanie im kredytu w kwocie 121.566,22 zł. Jako walutę kredytu kredytobiorcy wskazali CHF. Jako okres kredytowania podali 216 miesięcy. Celem kredytu było sfinansowanie budowy domu jednorodzinnego.

dowód: wniosek kredytowy k. 82 - 85

Wniosek powodów został przeanalizowany i uwzględniony przez Bank (...) S.A. w następstwie czego Bank (...) S.A. wydał pozytywną decyzję kredytową, w której zostały wskazane warunki udzielenia kredytu, w tym waluta kredytu – CHF. Powodowie po przeanalizowaniu decyzji zgodzili się na zaproponowane warunki.

dowód: ocena wniosku o kredyt hipoteczny, decyzja kredytowa k. 86 - 87

W dniu 14 lipca 2003r. powodowie R. N. i X. N. (2) zawarli z Bankiem (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w V. umowę kredytu hipotecznego w CHF nr (...).

Bank udzielił powodom kredytu w CHF w kwocie 121.566,22 zł według kursu kupna CHF ustalanego przez Bank (...) Spółkę Akcyjną z siedzibą w V. w dniu uruchomienia całości kredytu lub jego pierwszej transzy – w przypadku wypłaty kredytu w transzach. (§ 1)

Kredyt był przeznaczony na budowę domu na nieruchomości położonej w G. na działce nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach prowadzi księgę wieczystą KW nr (...). (§ 2)

Uruchomienie kredytu miało nastąpić w 4 transzach wykorzystanych w okresie 10 miesięcy licząc od dnia podpisania umowy. Wypłata środków z tytułu kredytu miała następować w PLN. Kwota wypłaty poszczególnej transzy określona w PLN miała zostać przeliczona na walutę kredytu według kursu kupna CHF ustalanego przez Bank (...) S.A. obowiązującego w banku w dniu wypłaty środków. (§ 3)

W dniu uruchomienia całości kredytu lub I – szej transzy kredytu bank miał pobrać prowizje w wysokości 1,50 % kwoty przyznanego kredytu. (§ 4)

Kredyt był oprocentowany według zmiennej stopy procentowej obowiązującej w banku dla kredytów hipotecznych udzielanych za pośrednictwem (...) S.A. Wysokość oprocentowania kredytu mogła ulegać zmianom w okresie kredytowania stosownie do stawki referencyjnej LIBOR, gdy różnica pomiędzy stawką LIBOR dla depozytów 3 – miesięcznych w dniu dokonania przez bank ostatniej zmiany stopy oprocentowania kredytów hipotecznych, a aktualną stawką LIBOR dla tych depozytów ulegnie zmianie co najmniej 0,5 pkt procentowego i zmiana ta będzie się utrzymywać przez co najmniej 30 kolejnych dni. Zmieniona stopa oprocentowania kredytu miała obowiązywać od dnia jej wprowadzenia przez bank, o czym bank pisemnie miał zawiadomić kredytobiorcę, przesyłając mu stosowny harmonogram spłat. Zmiana oprocentowania kredytu nie wymagała zmiany umowy w formie aneksu. (§ 5)

Kredytobiorcy zobowiązali się do spłaty udzielonego kredytu w 206 równych ratach kapitałowo – odsetkowych określonych w harmonogramie spłat. Jednocześnie Bank (...) udzielił kredytobiorcy karencji w spłacie kapitału kredytu w okresie 10 miesięcy, zmienione później na 9 miesięcy w drodze aneksu nr (...) do umowy z dnia 4 maja 2004r. Raty kredytu wraz z należnymi odsetkami płatne były w złotych w kwocie stanowiącej równowartość CHF w okresach miesięcznych. Kwota wpłaty raty w złotych przeliczana była na CHF według kursu sprzedaży ogłaszanego przez NBP na dzień przed datą wpływu środków do banku. (§ 6)

Zabezpieczeniem wierzytelności banku z tytułu udzielonego kredytu była m. in hipoteka kaucyjna na kredytowanej nieruchomości. (§ 9).

Nadto strony postanowiły, że w celu dochodzenia roszczeń, kwota zadłużenia z tytułu zawartej umowy w dniu jej wymagalności zostanie przeliczona na PLN według kursu sprzedaży CHF z Tabeli kursów Banku (...) S.A. obowiązującym w tym dniu. (§ 9)

Do spraw nieuregulowanych umową zastosowanie miały postanowienia Regulaminu kredytów hipotecznych udzielanych przez Bank (...) S.A. za pośrednictwem(...)S.A. we V.. (§ 11)

Aneksem nr (...) z dnia 4 maja 2004r. strony postanowiły, że spłata udzielonego kredytu nastąpi w 207 równych ratach kapitałowo – odsetkowych.

Aneksem nr (...) z dnia 15 grudnia 2005r. strony dokonały zmiany numeru rachunku bankowego, na który należało dokonywać spłaty rat kredytu wraz z odsetkami.

Aneksem nr (...) z dnia 30 września 2009r. strony dokonały zmiany postanowień umowy w zakresie oprocentowania oraz postanowienia dotyczącego sposobu przeliczania wpłat dokonywanych na poczet spłaty kredytu z PLN na CHF. Oprocentowanie zostało oparte na stawce LIBOR 6M dla CHF podwyższone o stałą marżę banku w wysokości 4,29 % w stosunku rocznym. Zgodnie z aneksem zmiana oprocentowania kredytu następować miała co 6 miesięcy na podstawie stawki LIBOR 6M dla CHF. Od dnia 10 października 2009r. raty kredytu wraz z odsetkami płatne były w PLN w kwocie stanowiącej równowartość należności banku w CHF według kursu sprzedaży CHF obowiązującego w banków dniu wpływu środków na rachunek wskazany przez bank do spłaty kredytu.

Aneksem nr (...) z dnia 5 stycznia 2011r. strony wprowadziły nowy harmonogram spłat.

Aneksem z dnia 28 lutego 2014r. strony postanowiły, że spłata udzielonego kredytu nastąpi w 201 równych ratach kapitałowo – odsetkowych.

Aneksem z dnia 9 sierpnia 2018r. strony postanowiły, że spłata udzielonego kredytu nastąpi w 199 równych ratach kapitałowo – odsetkowych.

W następstwie zawarcia umowy, zgodnie z jej § 2 ust. 2 Bank (...) S.A. sporządził i przesłał kredytobiorcom harmonogram spłaty kredytu, w którym znalazły się informacje o: okresie kredytowania, kwocie kredytu w CHF, wysokości kursu ustalanego przez bank w dniu uruchomienia kredytu (poszczególnych transz), terminach płatności i wysokości rat.

dowód: umowa kredytu nr (...) z dnia 14 lipca 2003r. wraz z Aneksami k. 19 – 26, k. 88 – 91, harmonogramy spłat k. 93 – 95, 100 - 101

Kredyt (...) został ostatecznie udzielony w kwocie 92.966,22 PLN co stanowiło po przeliczeniu na walutę nominacji, tj. CHF kwotę w wysokości 32.455,09 CHF. Kwota w PLN, została przeliczona na walutę CHF według kursu kupna waluty CHF obowiązującej w banku w dniu uruchomienia środków.

Kredyt został uruchomiony w trzech transzach:

- 18.07.2003r. kwota 32.966,22 PLN co stanowiło 11.526,65 CHF – zastosowany kurs 2,86

- 11.09.2003r. kwota 30.000,00 PLN co stanowiło 10.710,46 CHF – zastosowany kurs 2,801

- 28.10.2003r. kwota 30,000,00 PLN co stanowiło 10.217,98 CHF – zastosowany kurs 2,936.

Z pierwsze transzy pobrano prowizję banku w kwocie 1.823,50 zł i prowizje (...) 1.142,72 zł.

Łącznie więc wypłacono kwotę 92.966,22 zł. Powodowie zrezygnowali z wypłaty ostatniej transzy kredytu, dlatego kredyt został wypłacony w trzech transzach. Kredyt nie był spłacany bezpośrednio w walucie CHF. Umowa została zamknięta i rozliczona w dniu 17 lutego 2020r. W okresie od 12 sierpnia 2003r. do 12 lutego 2020r. powodowie tytułem rozliczenia kredytu spłacili kwotę 153.338,96 zł co stanowiło 47.593,86 CHF.

dowód: zaświadczenie z dnia 25 września 2024r. wraz z załącznikami k. 27 – 35, historia spłat k. 102 - 104

Pismem z dnia 29 października 2024r. powodowie złożyli reklamację wzywając pozwanego o zapłatę kwoty 153.338,96 PLN w terminie 30 dni. Załącznikiem do powyższej reklamacji było oświadczenie powodów z dnia 22 lutego 2024r. Powodowie złożyli oświadczenie o zgodzie na upadek umowy z powodu niedozwolonych postanowień umownych. W oświadczeniu tym podali, że są świadomi konsekwencji nieważności umowy, jednakże uznają, że ustalenie nieważności umowy jest dla nich korzystne i rezygnują z możliwości potwierdzenie niedozwolonych postanowień.

dowód: pismo k. 36 –40

Pismem z dnia 13 lutego 2025r. pozwany wezwał powodów do zapłaty w terminie 7 dni od daty odebrania wezwania poniższych kwot:

- 92.966,22 zł tytułem zwrotu środków pieniężnych w ich nominalnej wysokości udostępnionych przez bank na podstawie umowy,

- kwoty 15.309,51 zł tytułem obowiązku zwrotu nie tylko nominalnej, ale realnej wartości środków pieniężnych na podstawie umowy.

Realna wartość świadczenia składa się z kwoty nominalnej kapitału udostępnionego przed laty oraz uwzględnia jego zmiany na skutek obiektywnych obserwowanego wzrostu kosztu pieniądza w czasie. Od chwili wypłaty środków na podstawie umowy do dnia dzisiejszego doszło do istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza. Nadto podano, że w przypadku, gdy z jakichkolwiek przyczyn roszczenie banku o zapłatę kwoty 15.309,51 zł jako bezpodstawnego wzbogacenia okaże się niezasadne, to bank zaznacza, że będzie domagał się w postępowaniu sądowym dokonania waloryzacji jego świadczenia i w konsekwencji zasądzenia na jego rzecz dodatkowej kwoty 18.181,68 zł.

dowód: pisma z dnia 13 lutego 2025r. k. 156 – 164, 165 - 172

Powyższe pisma zostały doręczone powodom w dniu 17 lutego 2025r.

dowód: wydruk PP k. 164, 173

W dniu 13 marca 2025r. do tutejszego Sądu wpłynęło pismo procesowe pozwanego nadane w Urzędzie Pocztowym w U. w dniu 7 marca 2025r. zawierające ewentualny zarzut potrącenia.

Potrącenie dotyczy:

3) wierzytelności strony powodowej zgłoszonej w pozwie o zapłatę kwoty 153.338,96 zł,

4) wierzytelności strony pozwanej o zapłatę kwoty 108.275,73 zł tytułem zobowiązania strony powodowej do zwrotu pozwanemu środków pieniężnych w wysokości 92.966,22 zł, przy czym realna wartość tych środków na dzień 31 października 2024r. z uwagi na upływ czasu i zmianę wartości pieniądza wynosi 108.275,73 zł.

Odpis powyższego pisma został przesłany do pozwanych zarówno przez pełnomocnika pozwanego (k. 201 – 202), jak również przez Sąd (k. 212).

Ustaleń w zakresie przedstawionego powyżej stanu faktycznego, przyjętego za podstawę do przeprowadzonych w dalszej części rozważań prawnych, Sąd dokonał w oparciu o wszechstronną analizę całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w zakresie w pełni realizującym inicjatywę dowodową stron, kierując się przy tym dyrektywami określonymi w art. 233 § 1 k.p.c.

Powyższy stan faktyczny ustalono w oparciu o powołane wyżej wskazane dokumenty.

Wszelkie wykorzystane przez Sąd dokumenty mogły stanowić podstawę do dokonywania ustaleń, albowiem nie były kwestionowane ani w zakresie autentyczności, ani treści.

Zeznania powodów korelowały z dowodami z dokumentów i posłużyły ustaleniu okoliczności związanych z procesem podejmowania decyzji o zawarciu umowy oraz stanem świadomości powodów co do treści i warunków umowy.

Na podstawie art. 235

2 § 1 pkt 2 k.p.c. Sąd pominął dowód z dokumentu w postaci opinii biegłego F. S. z dnia 21 marca 2020r. sporządzonej w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym we Wrocławiu pod sygnaturą akt I C 1827/17, gdyż okoliczności na jakie miał być przeprowadzony powyższy dowód nie miał znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd w oparciu o przepis art. 235

2 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. pominął wnioski stron o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego zakresy finansów i bankowości, albowiem okoliczności na jakie miał być przeprowadzony zgodnie ze sformułowaną tezą dowodową nie miał znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a przeprowadzenie dowodu prowadziłoby do nieuzasadnionego przedłużenia postępowania.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało na częściowe uwzględnienie.

Bezspornym w sprawie było, że na podstawie umowy cesji zawartej w dniu 9 czerwca 2004r. pomiędzy (...) Spółką Akcyjną we V. a Bankiem (...) Spółka Akcyjną w V., Bank (...) S.A. przelał na stronę pozwaną wszelkie wierzytelności wynikające z umowy kredytu oraz umów stanowiących prawne zabezpieczenie spłaty kredytu udzielonego powodom na podstawie umowy kredytu. Powyższa umowa została opisana w aneksie nr (...) do umowy kredytu z dnia 15 grudnia 2005r. W dniu 27 sierpnia 2004r. Sąd Rejonowy w Pozwaniu, XXI Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego (sygn.. akt PO. XXI Ns – Rej. KRS/13040/4/516) wydał postanowienie w przedmiocie zmiany nazwy, pod jaką bank występował w obrocie prawnym z (...) SA na (...) oraz zmiany siedziby banku z miasta G. na miasto V.. W dniu 2 stycznia 2006r. (...) Bank S.A. zmienił nazwę na (...) Bank S.A.

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Prawo bankowe, w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia spornej umowy pomiędzy powodami a pozwanym, przez umowę kredytu bankowego bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.

W myśl art. 69 ust. 2 Prawa bankowego, umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności:

1) strony umowy,

2) kwotę i walutę kredytu,

3) cel, na który kredyt został udzielony,

4) zasady i termin spłaty kredytu,

5) wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany,

6) sposób zabezpieczenia spłaty kredytu,

7) zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu,

8) terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych,

9) wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje,

10) warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

Przepis art. 58 k.c. stanowi, że nieważna jest czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy (art. 58 § 1 k.c.). Nieważna jest również czynność sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.). Jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana (art. 58 § 3 k.c.). Czynność prawna jest sprzeczna z ustawą, gdy jej treść jest formalnie i materialnie niezgodna z bezwzględnie obowiązującym przepisem prawa. Nieważność czynności prawnej może wynikać nie tylko z wyraźnej dyspozycji przepisu, ale także z natury zobowiązania.

W stanie prawnym obowiązującym w dacie zawarcia spornej umowy możliwym było konstruowanie umów kredytu indeksowanego kursem waluty obcej – czyli takich, jak kwestionowana umowa. Podstawę zawarcia tej umowy stanowił art. 3 ust. 1 ustawy z 27 lipca 2002r. Prawo dewizowe (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 679 z późn. zm.) w zw. z art. 358 § 2 k.c. a także ustawa Prawo bankowe. Ten typ umowy został wypracowany w oparciu o zasadę swobody umów, a następnie usankcjonowany ustawowo – ustawą z dnia 29 lipca 2011r. o zmianie ustawy

- Prawo bankowe wprowadzono art. 69 ust. 2 pkt 4a wprost przewidujący umowy o kredyty walutowe denominowane i indeksowane do waluty innej niż waluta polska. Zgodnie z art. 4 powołanej ustawy w przypadku kredytów lub pożyczek pieniężnych zaciągniętych przez kredytobiorcę lub pożyczkobiorcę przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ma zastosowanie art.69 ust.2 pkt 4a oraz art. 75b prawa bankowego, w stosunku do tych kredytów lub pożyczek pieniężnych, które nie zostały całkowicie spłacone - do tej części kredytu lub pożyczki, która pozostała do spłacenia. W tym zakresie bank dokonuje bezpłatnie stosownej zmiany umowy kredytowej lub umowy pożyczki. Przepis ten wprost potwierdza stosowanie przepisów dodanych ustawą nowelizującą do umów zawartych wcześniej, zatem niezasadnym byłoby uznanie, że wyrażona w nim norma nie ma zastosowania, gdyż wcześniej zawarte umowy kredytu indeksowanego czy denominowanego były nieważne jako niedopuszczalne w dacie ich zawierania. Sąd Najwyższy również uznał za dopuszczalne zawieranie umów kredytu indeksowanego i denominowanego, nie widząc podstaw do uznania, iż konstrukcja ta narusza obowiązujące przepisy prawa, czy zasadę walutowości. (m.in. wyroki z 25 marca 2011r. sygn. IV CSK 377/10, z 22 stycznia 2016r. sygn. I CSK 1049/14, z 19 marca 2015r. sygn. IV CSK 362/14, z 8 września 2016r. sygn. II CSK 750/15, z 1 marca 2017r. sygn. IV CSK 285/16, z 14 lipca 2017r. sygn. II CSK 803/16, z 27 lutego 2019r. sygn. II CSK 19/18, z 4 kwietnia 2019r. sygn. III CSK 159/17).

Zwrócić trzeba nadto uwagę, że obowiązująca obecnie ustawa z 23 marca 2017r. o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami (Dz. U. z 2017 r. poz. 819) jednoznacznie dopuszcza - choć z pewnymi ograniczeniami - zawieranie umów kredytu hipotecznego indeksowanego do waluty obcej (art. 6 i art. 10 pkt 7 tejże ustawy) wraz ze wszystkimi konsekwencjami, jakie może to mieć dla ustalenia wysokości zobowiązania konsumenta. Oczywiście przepisy tej ustawy nie znajdują zastosowania do umowy zawartej przez strony w rozpatrywanej sprawie, jednakże pozwalają na ocenę dopuszczalności określonej konstrukcji w systemie prawa.

Zgodnie z art. 69 ust. 1 Prawa bankowego essentialia negotii umowy kredytu stanowią: zobowiązanie banku do wydania kredytobiorcy określonej sumy pieniężnej oraz zobowiązanie kredytobiorcy do zwrotu wykorzystanej sumy kredytu i zapłacenia odsetek kapitałowych. Wymogi powyższe zostały spełnione w przypadku spornej umowy - zawiera ona wymienione wyżej elementy przedmiotowo istotne. Treść umowy wskazuje, że jest to umowa kredytu złotowego, gdyż bank zobowiązał się w niej oddać do dyspozycji kredytobiorców kwotę pieniężną wyrażoną w złotych. Złoty polski stanowi zarówno walutę, w której określono wysokość kapitału kredytu, jak i walutę, w której przez czas wykonywania umowy spełniane są świadczenia stron - zarówno wypłata kredytów, jak i ich późniejsza spłata. W umowie strony określiły kwotę kredytu, walutę kredytu, przeznaczenie kredytu, okres kredytowania, terminy i zasady ich zwrotu przez kredytobiorców, przy zastosowaniu klauzuli indeksacyjnej, a także wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany oraz opłaty związane z udzieleniem kredytu. Zawarta przez strony umowa kredytu określa wszystkie przedmiotowo istotne elementy tego rodzaju umowy, o których mowa w art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego.

W ocenie Sądu, umowy kredytu zawartej przez strony nie sposób również uznać za nieważną ze względu na jej sprzeczność z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.). Powodowie nie wykazali, by podczas zawierania umowy znajdowali się w nietypowej sytuacji, w szczególności by działali w warunkach konieczności ekonomicznej. Właściwości osobiste powodów również nie wskazują na wykorzystanie wyjątkowej przewagi banku: powodowie nie powoływali się na szczególne utrudnienia w rozumieniu umowy kredytu i jej warunków ekonomicznych, zaś z racji posiadanego doświadczenia życiowego kwestia zmian kursu waluty nie mogła być im obca.

Należy wskazać, że w świetle utrwalonego poglądu w orzecznictwie i doktrynie, umowy kredyt indeksowany do waluty obcej były w czasie zawarcia spornej umowy dopuszczalne w świetle zasady swobody zawierania umów z art. 353

1 k.c.

Powodowie powoływali się na niedozwolony charakter klauzul przeliczeniowych w umowie – zarówno w kontekście zasad współżycia społecznego, jak i nieważności umowy w całości (ewentualnie poszczególnych jej postanowień) oraz brak możliwości uzupełnienia luki powstałej po usunięciu postanowień abuzywnych.

Zgodnie z art. 385

1 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. § 2 - Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. § 3 - Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. § 4 - Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Klauzulą niedozwoloną jest postanowienie umowy zawartej z konsumentem (lub wzorca umownego), które spełnia (łącznie) wszystkie przesłanki określone w przepisie art. 385

1 k.c.:

1) nie jest postanowieniem uzgodnionym indywidualnie,

2) nie jest postanowieniem w określającym główne świadczenia stron;

3) kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.

Powodowie zawierali umowę jako konsumenci w rozumieniu art. 22

1 k.c.

Powyższy przepis stanowi, że za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. O statusie konsumenta decyduje brak bezpośredniego związku dokonywanej przez osobę fizyczną czynności prawnej z jej działalnością gospodarczą lub zawodową, a oceny tej dokonywać należy na moment dokonywania czynności prawnej. Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 28 kwietnia 2015r. wydanym w sprawie VI ACa 775/14 „definicja konsumenta dająca się wyinterpretować z art. 22

1 k.c. zawiera cztery elementy. Po pierwsze, konsumentem może być tylko osoba fizyczna, po drugie, musi ona dokonywać czynności prawnej, po trzecie, czynność ta pozostaje w określonej relacji z rolą społeczną tej osoby, a po czwarte, adresatem oświadczenia woli jest przedsiębiorca". Najistotniejsza jest ocena określonego przez strony postępowania bezpośredniego celu umowy. Związek z działalnością gospodarczą poboczny, incydentalny czy późniejszy nie może zostać uznany za bezpośredni. Co więcej, osoba fizyczna nie powinna być pozbawiona ochrony (przymiotu konsumenta) nawet gdy w momencie zawarcia umowy kredytu prowadzi działalność gospodarczą.

Powodowie zaciągnęli kredyt na budowę domu jednorodzinnego, w którym zamieszkują. Nigdy nie prowadzili działalności gospodarczej. Zatem ich status jako konsumentów nie może budzić wątpliwości.

Umowa w zakresie warunków spłaty nie była przedmiotem indywidualnych uzgodnień. Wskazać należy, że wybór waluty indeksacji przez kredytobiorcę obejmuje jedynie tę walutę, a nie wynikający z wzorca niejasny sposób przeliczenia świadczeń, który bez wątpienia nie był indywidualnie uzgodniony (ani nawet objęty informacją). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. O ile zatem sam wybór oferty kredytu walutowego (indeksowanego do CHF) objęty był wolą i decyzją kredytobiorców, to nie dotyczyło to już konsekwencji tego wyboru w postaci stosowania własnych stawek kursowych banku. Automatycznie bowiem wchodziły wówczas w grę zasady przeliczeń z wzorca i pozostawało to poza zakresem wpływu kredytobiorcy. Przedmiotem zobowiązania wynikającego z zawartej przez strony umowy kredytu indeksowanego była suma pieniężna wyrażona w złotych polskich, podlegająca przeliczaniu na walutę obcą. Sytuacja, w której kredyt indeksowany był do CHF powodowała, że jego kwota (saldo) była zmienna – w szczególności ulegała zmianom (w tym przypadku wzrostowi) wraz z zmianą kursu tej waluty do złotego, a co za tym idzie – powodowała wzrost poszczególnych rat kredytu. Przeliczanie to /zarówno w fazie uruchamiania (nie zawierania umowy) kredytu – przeliczenie do CHF celem określenia salda kredytu/, jak i w czasie trwania umowy /powrotne przeliczanie CHF na PLN przy ustalaniu każdorazowej wysokości raty podlegającej spłacie - odsetek i wykorzystanego kapitału/ następuje w sposób ciągły przez cały okres trwania umowy i rzutuje bezpośrednio na wysokość świadczenia kredytobiorców, tj. odsetek i podlegającego spłacie wykorzystanego kapitału. Tylko poprzez zastosowanie przeliczenia możliwe jest określenie wysokości zarówno kwoty kredytu oddanej do dyspozycji kredytobiorcy, jak i obu części jego świadczenia – zarówno zwrotu wykorzystanego kapitału, jak i zapłaty odsetek. W przedmiotowej umowie ustalono, że kwota udzielonego kredytu zostanie określona według kursu kupna dla CHF zgodnie z tabelą kursową banku, wysokość rat kapitałowo – odsetkowych zależy od wysokości kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej NBP na dzień przed datą wpływu środków do banku. Druga ze wskazanych klauzul kursowych odwołująca się do kursu sprzedaży NBP, a więc obiektywnego miernika, nie może zostać uznana za niedozwolone postanowienie umowne. Fakt ten nie ma jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż saldo kredytu ustalone zostało według tabeli kursu kupna walut pozwanego banku, a nadto aneksem nr (...) z dnia 30 września 2009r. dokonano zmiany postanowień dotyczących sposobu przeliczania wpłat dokonywanych na poczet spłaty kredytu z PLN na CHF. Od dnia 10 października 2009r. raty kredytu wraz z odsetkami płatne były w PLN w kwocie stanowiącej równowartość należności banku w CHF według kursu sprzedaży CHF obowiązującego w banków dniu wpływu środków na rachunek wskazany przez bank do spłaty kredytu. Umowa nie przewidywała sposobu ani żadnych kryteriów, mogących stanowić podstawę i mechanizm określania kursów tabelarycznych, a więc uprawnienie pozwanego do ustalania wysokości tych kursów nie doznawało żadnych ograniczeń. Takie postanowienie umowne dawało bankowi jednostronną i nieuzależnioną od żadnego obiektywnego kryterium możliwość kształtowania wysokości całości zobowiązania powodów (wykorzystanego kredytu). Dodatkowo wysokość zobowiązania powodów wyrażonego w CHF ustalana była ex post według daty, w której następowała wypłata (a nie daty zawarcia umowy) i w oparciu o tabele bankowe. W tym kontekście nie może budzić wątpliwości, że klauzula przeliczeniowa wpływająca bezpośrednio na wysokość świadczeń kredytobiorców stanowiła element określający wysokość tych świadczeń. Biorąc pod uwagę, że art. 69 prawa bankowego jako elementy przedmiotowo istotne umowy kredytu wskazuje obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami stwierdzić należy, że klauzula ta wprost określała świadczenie główne kredytobiorców.

Postanowienia umowne określające główne świadczenia stron mogą stanowić postanowienia niedozwolone, jeżeli nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

W niniejszej sprawie postanowienia umowy, odwołujące się do bliżej nieokreślonych kursów obowiązujących w banku nie określały stałego i jednoznacznego obiektywnie weryfikowalnego kryterium przeliczeniowego. Treść umowy wskazuje jednoznacznie na brak określenia sposobu wyliczenia kursu wpływającego na wysokości zobowiązania kredytobiorców z tytułu kapitału kredytu. Jeżeli nawet pozwany posiadał jakieś wewnętrzne zasady określające mechanizm tych przeliczeń, to zasady te nie tylko mogły być zmienne w zależności od potrzeb banku, ale nie zostały ujęte w umowie i podane do wiadomości strony powodowej – nie zostały zatem uzgodnione. Samo podanie, że kursy ustala bank nie jest wystarczające i nie daje konsumentowi żadnych konkretnych danych, pozwalających na ocenę rzeczywistych możliwych skutków ekonomicznych przez cały okres trwania umowy. Bez znaczenia jest przy tym, czy kwestia ta na etapie zawierania umowy była przedmiotem zainteresowania powodów – obowiązek informacyjny oraz obowiązek jasnego i jednoznacznego sformułowania postanowień umownych jest obowiązkiem bezwzględnym przedsiębiorcy.

Tym samym postanowienie umowne określające główne świadczenie stron w postaci obowiązku zwrotu kredytu i uiszczenia odsetek nie było jednoznacznie określone w rozumieniu art. 385

1 § 1 k.c. oraz art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13 z 5 kwietnia 1993r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.

Z utrwalonego już orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Sądu Najwyższego wynika przy tym, że za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu „głównego przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344 i tam powołane orzecznictwo). Za takie uznawane są m.in. postanowienia, które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy-konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344 i tam powołane orzecznictwo, w tym wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019r. w sprawie C-260/18, Kamil Dziubak i Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG, pkt 44).

Otwiera to drogę do oceny kwestionowanych postanowień umownych pod kątem art. 385

1 § 1 zd.1 k.c. oraz art. 3 ust.1 Dyrektywy 93/13, który stanowi, że warunki umowy mogą być uznane za nieuczciwe, jeżeli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta.

Istotą dobrych obyczajów jest szeroko rozumiany szacunek dla drugiego człowieka. W stosunkach z konsumentami powinien wyrażać się on informowaniem o wynikających z umowy uprawnieniach, niewykorzystywaniem uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty przy zawieraniu umowy i jej realizacji, rzetelnym traktowaniu konsumenta jako równorzędnego partnera umowy. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można więc uznać działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Działania te potocznie określa się jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania. Naruszenie interesów konsumenta wynikające ze sprzeczności z dobrymi obyczajami musi być zarazem rażące, a więc szczególnie doniosłe. Pojęcie interes konsumenta należy rozumieć szeroko, nie tylko jako niekorzystne ukształtowanie jego sytuacji ekonomicznej. Należy tu uwzględnić także takie aspekty, jak niewygodę organizacyjną, stratę czasu, nierzetelne traktowanie, czy naruszenie prywatności konsumenta (por. wyrok SN z dnia 8 czerwca 2004r., I CK 635/03, LEX nr 846537, wyrok SA w Warszawie z dnia 23 sierpnia 2011r., VI ACa 262/11, LEX nr 951724; por. M. Bednarek (w:) System prawa prywatnego, t. 5, s. 768- 769; E. Łętowska, Prawo umów konsumenckich, s. 341).

Postanowienia umowy nie określały precyzyjnie rzeczywistej wysokości udzielonego kredytu po przeliczeniu do waluty obcej i to w sposób możliwy do ustalenia w oparciu o czynniki obiektywne, niezależne od kredytodawcy. W momencie podpisania umowy przeciętny, rozsądny konsument nie był w stanie stwierdzić, jak zostanie wyznaczony kurs CHF będący podstawą przeliczenia wypłaconej kwoty kredytu, co uniemożliwiono konsumentom prawidłowe i jednoznaczne określenie wysokości uzyskanego kredytu. Zatem na podstawie zapisów umowy powodowie nie byli w stanie w sposób racjonalnie uzasadniony określić wysokości własnego zobowiązania, a tym samym ocenić skutków ekonomicznych wynikających z zawartej umowy kredytowej, a także ryzyka związanego z podpisaniem umowy. Umowa stron w tym zakresie nie była jednoznacznie określona w rozumieniu art. 385

1 § 1 k.c., pozostając w sprzeczności z wymogiem prostoty i jasności zapisów umownych które winny spełniać kryteria umożliwiające kredytobiorcy zrozumienie w pełni zapisów umowy i oszacować konsekwencje finansowe zawartej umowy.

Aby uznać dane postanowienie umowne za abuzywne niezbędne jest aby kształtowały one prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść i okoliczności zawarcia (por. uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów z dnia 20 czerwca 2018r., III CZP 29/17, OSNC 2019/1/2). Zapisy umowy zawartej przez strony odnosiły się do wskazanej Tabeli kursów walut obcych stosowanej u pozwanego, jednakże sytuacja, w której bank w sposób jednostronny i nieograniczony określa wysokość kursów kupna walut, na podstawie których jest następnie ustalana wysokość wypłaconego kredytu i tym samym świadczenia konsumenta, godzi w równowagę kontraktową stron wprowadzając daleko idącą dysproporcję praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta. Zatem kwestionowane przez powodów postanowienia umowy są sprzeczne z dobrymi obyczajami. Pozwany nie mógłby bowiem racjonalnie spodziewać się, iż kredytobiorcy zgodziliby się na powyższe postanowienia w drodze negocjacji indywidualnych, gdyby w sposób zrozumiały, prostym językiem przedstawiono im wyżej wymienione konsekwencje i ryzyka dotyczące w istocie braku przewidywalności poziomu waluty indeksowanej w dłuższej perspektywie czasowej. Powyższe postanowienia umowy uznać należy za godzące w równowagę kontraktową, nierównomiernie rozkładając prawa i obowiązki między stronami przedmiotowej umowy (por.. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2019 r., IV CSK 309/18, OSNC 2020/7-8/64). Przyznają bowiem pozwanemu uprawnienie do jednostronnego kształtowania wysokości świadczeń stron, poprzez stosowanie bliżej niesprecyzowanego mechanizmu przeliczenia waluty w zakresie kwoty kredytu. Mechanizm ten kształtowany jest bowiem poprzez odesłanie do kursów walut ustalanych każdorazowo na podstawie tabeli sporządzanej przez bank, w oparciu o nieustalone z powodami kryteria, które nie są transparentne, nie spełniają wymogu wyrażenia ich prostym i zrozumiałym językiem.

Konsekwencją abuzywności postanowień umownych jest brak związania nimi powodów, co determinuje konieczność pominięcia kursów walut obcych ustalanych jednostronnie przez bank. W umowie powstaje zatem luka, powodująca brak możliwości przeliczenia zobowiązania powodów do CHF.

Ponieważ klauzula indeksacyjna stanowiła przedmiotowo istotny element umowy, stanowiący podstawę do zastosowania oprocentowania LIBOR właściwego dla waluty obcej, co niewątpliwie było zamiarem stron i głównym celem takiego, jak w przedmiotowej sprawie ukształtowania umowy, pominięcie tej klauzuli prowadzi do wynaturzenia całego stosunku prawnego i definitywnej zmiany charakteru umowy.

Skoro zatem w umowie powstaje luka, która uniemożliwia jej funkcjonowanie, konieczne jest ustalenie, czy istnieje możliwość jej uzupełnienia.

Zdaniem Sądu w niniejszym przypadku brak jest podstaw, aby w miejsce abuzywnych klauzul waloryzacyjnych wprowadzać inny miernik wartości.

W orzeczeniu Kasler (C 26/13) Trybunał dopuścił zastąpienie nieuczciwego warunku dyspozytywnym przepisem krajowym jedynie wówczas, gdy wyeliminowanie nieuczciwego warunku oznacza na mocy prawa krajowego unieważnienie całej umowy (co zdaniem Sądu ma miejsce w niniejszej sprawie) oraz kumulatywnie jeżeli unieważnienie to naraża konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje.

Z kolei z orzeczenia TSUE w sprawie Dziubak (C – 260/18) wynika, że:

a) w przypadku ustalenia, że w umowie zostało zawarte postanowienie niedozwolone w rozumieniu dyrektywy (którą implementowały do polskiego porządku prawnego przepisy art. 385

1 i nast. k.c.), skutkiem tego jest wyłącznie wyeliminowanie tego postanowienia z umowy, chyba że konsument następczo je zaakceptuje (...)),

b) w drodze wyjątku możliwe jest zastosowanie w miejsce postanowienia niedozwolonego przepisu prawa o charakterze dyspozytywnym albo przepisem, który można by zastosować za zgodą stron, o ile brak takiego zastąpienia skutkowałby upadkiem umowy i niekorzystnymi następstwami dla konsumenta, który na takie niekorzystne rozwiązanie się nie godzi (pkt 48, 58 i nast. wyroku (...)),

c) nie jest możliwe zastąpienie postanowienia niedozwolonego przez odwołanie się do norm ogólnych prawa cywilnego, nie mających charakteru dyspozytywnego, gdyż spowodowałoby to twórczą interwencję, mogącą wpłynąć na równowagę interesów zamierzoną przez strony, powodując nadmierne ograniczenie swobody zawierania umów (dotyczy m.in. art. 56 k.c., art. 65 k.c. i art. 354 k.c. - por. w szczególności pkt 57-62 wyroku (...)),

d) w przypadku ustalenia, że wyeliminowanie postanowień niedozwolonych powoduje zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy, nie ma przeszkód, aby przyjąć, zgodnie z prawem krajowym, że umowa taka nie może dalej obowiązywać (por. w szczególności pkt 41-45 wyroku (...)),

e) nawet jeżeli skutkiem wyeliminowania niedozwolonych postanowień miałoby być unieważnienie umowy i potencjalnie niekorzystne dla konsumenta następstwa, decyzja co do tego, czy niedozwolone postanowienia mają obowiązywać, czy też nie, zależy od konsumenta, który przed podjęciem ostatecznej decyzji winien być poinformowany o takich skutkach (por. w szczególności pkt 66-68 wyroku (...)).

Przenosząc zatem powyższe uwagi na stan faktyczny niniejszej sprawy należy wskazać, że brak możliwości stosowania norm o charakterze ogólnym nie pozwala na sięgnięcie do domniemanej woli stron lub utrwalonych zwyczajów (art. 65 k.c. i art. 56 k.c.), które w odniesieniu do innych stosunków prawnych pozwalały na ustalenie wartości świadczenia określonego w walucie obcej np. przez odniesienie się do tej waluty według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski. Nie ma przy tym możliwości sięgnięcia po przepis art. 358 § 2 k.c., który posługuje się takim właśnie kursem w przypadku możliwości spełnienia świadczenia wyrażonego w walucie obcej. Wspomniany przepis nie obowiązywał w dacie zawarcia umów (wszedł w życie z dniem 24 stycznia 2009r.), zaś uznanie pewnych postanowień umownych za niedozwolone skutkuje ich wyeliminowaniem z umowy wprawdzie następczo, ale ze skutkiem już od daty jej zawarcia, co czyni niemożliwym zastosowanie przepisu, który wówczas nie obowiązywał. Nadto powyższy przepis nie został przez ustawodawcę przewidziany jako przepis mogący zastąpić bezskuteczne postanowienia umów zawieranych przez profesjonalistów z konsumentami, lecz dotyczy samej możliwości wykonania ważnie zawartej umowy przez spełnienie świadczenia w walucie polskiej. Także w orzecznictwie wskazuje się na brak możliwości zastąpienia klauzul abuzywnych postanowieniami dotyczącymi kredytu indeksowanego lub denominowanego do średniego kursu CHF w Narodowym Banku Polskim z uwagi na brak normy prawnej pozwalającej na taką operację, a nadto nieobjęcie takiego rozwiązania zgodnym zamiarem stron umowy (por. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 grudnia 2019r., V CSK 382/18).

Z tych samych względów nie jest możliwe zastosowanie w sprawie w miejsce postanowień abuzywnych m.in. art. 24 i 32 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997r. o Narodowym Banku Polskim, jako mających charakter ogólny, których ratio legis nie jest zastępowanie luk w umowie wywołanych wyeliminowaniem z niej postanowień niedozwolonych.

Przepisem uzupełniającym lukę nie jest także art. 41 ustawy z dnia 22 sierpnia 1936r. Prawo wekslowe z racji na zawężenie jego stosowania do zobowiązań wekslowych.

Tzw. ustawa antyspreadowa nie może stanowić podstawy do uzupełnienia w umowie luk powstałych na skutek eliminacji klauzul niedozwolonych albowiem ustawodawca nie przewidział w jej treści możliwości sanowania postanowień niedozwolonych a jedynie nałożył na banki obowiązek wprowadzenia stosownych zmian do umów już zawartych, ze skutkiem ex nunc.

Nadto zastąpienie nieuczciwego warunku jest ograniczona do przepisów prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym lub mających zastosowanie, jeżeli strony wyrażą na to zgodę (por. wyroki Dziubak (C-260/18 pkt 58 -59), Kasler (C 26/13), zaś powodowie nie wyrazili zgody na zastąpienie nieuczciwego warunku przepisem o charakterze dyspozytywnym.

Ostatecznie zatem - skoro w niniejszej sprawie po wyłączeniu nieuczciwego warunku, ze względu na zmianę charakteru umowy nie jest możliwe jej obowiązywanie, a brak jest zgody na ich zastąpienie – umowę należało uznać za nieważną od początku.

W świetle art. 189 k.p.c. zasadniczą przesłanką zasadności powództwa o ustalenie jest istnienie interesu prawnego w zgłoszeniu żądania ustalenia. Zawarta pomiędzy stronami umowa kredytowa wygenerowała długoterminowy stosunek prawny, który został już wykonany w całości i z tego względu powodowie nie mają już interesu prawnego w ustaleniu nieważności umowy kredytowej. Dodać jednak należy, że dla oceny zasadności żądania w zakresie zapłaty Sąd przesłankowo analizował postanowienia wskazanej umowy.

W orzecznictwie i doktrynie trwa spór co do sposobu rozliczania roszczeń przysługujących kredytodawcy i kredytobiorcom w sytuacji gdy umowa kredytu okazała się nieważna. Pojawiły się w tym zakresie dwie dominujące teorie, a mianowicie teoria dwóch kondykcji i teoria salda. Teoria dwóch kondykcji opiera się na założeniu, że świadczenie nienależne stanowi szczególny rodzaj bezpodstawnego wzbogacenia uregulowany przez ustawodawcę odmiennie od zasad wynikających z art. 405 k.c. Jej zwolennicy przyjmują, że ustawodawca przesądził, iż samo spełnienie świadczenia nienależnego jest źródłem roszczenia zwrotnego, przysługującego zubożonemu i nie ma potrzeby ustalania, czy i w jakim zakresie spełnione świadczenie wzbogaciło accipiensa ani czy na skutek tego świadczenia majątek solvensa uległ zmniejszeniu. Samo bowiem spełnienie świadczenia wypełnia przesłankę zubożenia po stronie powoda, a uzyskanie tego świadczenia przez pozwanego - przesłankę jego wzbogacenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 roku sygn. V CSK 382/18 i przywołane tam orzecznictwo, uchwała z dnia 16 lutego 2021r. sygn. III CZP 11/20, uchwała z dnia 7 maja 2021 roku sygn. III CZP 6/21).

Powodowie jako gospodarze procesu, zgodnie z teorią dwóch kondykcji domagali się zasądzenia kwoty 156.305,18 zł. Z zaświadczenia banku przedstawionego przez powodów wynika, że kwoty prowizji w łącznej wysokości 2.966,22 zł zostały skredytowane i spłacane proporcjonalnie w każdej racie, a nie jako dodatkowe odrębne wpłaty, dlatego brak podstaw do ich zasądzenia. Powodowie zgodnie z przedłożonym zaświadczeniem spłacili kredyt kwotą 153.338,96 zł i w tym zakresie powództwo zasługuje na uwzględnienie.

W tym miejscu odnieść należy się do podniesionych przez pozwanego zarzutu potrącenia.

Zgodnie z art. 498 § 1 i 2 k.c., gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Art. 499 k.c. stanowi natomiast, że potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe.

Do potrącenia nie dochodzi zatem automatycznie przez to, że istnieją wzajemne wierzytelności nadające się do potrącenia, ale konieczne jest oświadczenie, że korzysta się z potrącenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 lutego 2000 r. w sprawie I CKN 398/99). Od potrącenia, jako czynności materialnoprawnej, odróżnić trzeba zarzut potrącenia, będący czynnością procesową. Nie budzi wątpliwości, że oświadczenie o potrąceniu, o którym mowa w art. 499 k.c., jest czynnością materialnoprawną, powodującą - w razie wystąpienia przesłanek określonych w art. 498 § 1 k.c. - odpowiednie umorzenie wzajemnych wierzytelności, natomiast zarzut potrącenia jest czynnością procesową, polegającą na żądaniu oddalenia powództwa w całości lub w części z powołaniem się na okoliczność, że roszczenie objęte żądaniem pozwu wygasło wskutek potrącenia. Oświadczenie o potrąceniu stanowi zatem materialnoprawną podstawę zarzutu potrącenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2009r. w sprawie IV CSK 356/2008, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2004r. w sprawie III CK 251/02).

Art. 499 k.c. nie stawia szczególnych wymagań co do formy oświadczenia woli o potrąceniu. Oświadczenie to może być złożone w każdy sposób (także ustnie lub w postaci elektronicznej), który w dostatecznym stopniu ujawnia jego treść i wolę dokonania potrącenia; może być również złożone w piśmie procesowym. Oświadczenie woli o potrąceniu jest oświadczeniem skierowanym do adresata. Do oświadczenia o potrąceniu mają zatem zastosowanie ogólne zasady co do sposobu i chwili złożenia oświadczenia woli wskazane w art. 60 i 61 k.c. W konsekwencji oświadczenie o potrąceniu staje się skuteczne dopiero z chwilą, gdy doszło do wierzyciela wzajemnego w taki sposób, że mógł on zapoznać się z jego treścią (art. 61 k.c.). Wskazać jednak należy, że w judykaturze prezentowany jest pogląd, że skoro oświadczenie o potrąceniu wywiera skutek dopiero z chwilą dojścia do adresata, to nie można przyjąć, iż zostało skutecznie złożone oświadczenie o potrąceniu, jeżeli złożenie oświadczenia nastąpiło wobec pełnomocnika procesowego adresata. Treść art. 91 k.p.c. nie daje podstaw do przypisania pełnomocnikowi procesowemu prawa przyjmowania w imieniu mocodawcy materialnoprawnych oświadczeń kształtujących. Pełnomocnik procesowy nie jest więc pełnomocnikiem, jaki po myśli art. 95 k.c., mógłby zastąpić stronę w skutecznym zapoznaniu się z oświadczeniem (wyrok Sądu Najwyższego z 12 października 2007r. w sprawie V CSK 171/2007).

W konsekwencji, aby możliwe było złożenie skutecznie oświadczenia o potrąceniu wierzytelności, muszą zostać spełnione określone wymogi wskazane w art. 498 § 1 k.c. (wzajemność, jednorodzajowość, wymagalność oraz zaskarżalność).

W praktyce orzeczniczej nie budzi wątpliwości, że roszczenia banków o zwrot świadczenia uzyskanego przez kredytobiorców nienależnie w związku z nieważnością umowy kredytu przedawniają się z upływem 3 lat jako związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Natomiast bardzo poważne wątpliwości rodzi ustalenie momentu właściwego dla rozpoczęcia biegu przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych z tytułu kredytu.

Jak wskazał Łukasz Węgrzynowski w publikacji Przedawnienie roszczeń z nieważnej

umowy kredytu frankowego Opublikowano: PPH 2021/7/17-28 można tu wskazać przynajmniej kilka stanowisk.

„Zdecydowanie najczęstszy jest pogląd, że do rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia roszczeń banku nie dochodzi do momentu, w którym kredytobiorca nie zakwestionuje skuteczności bądź ważności postanowień uprzednio wykonywanej przez siebie umowy (ewentualnie brak ich skuteczności zostanie z urzędu wskazany przez sąd). Podkreśla się bowiem, że termin spełnienia świadczenia wynikającego z istnienia roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia nie jest określony, zaś wynikający z art. 120 § 1 zd. 2 k.c. wymóg podjęcia czynności w najwcześniej możliwym terminie pozwala na elastyczną, dostosowaną do konkretnej sytuacji ocenę obowiązku i możliwości podjęcia takiej czynności przez wierzyciela. Jako uzasadnienie wskazuje się dwa argumenty. Po pierwsze, w przypadku nieważnej umowy kredytu obie strony spełniały swoje świadczenia w przekonaniu o wykonywaniu umowy. Działo się tak przez okres znacznie przekraczający długością termin odpowiadający terminowi przedawnienia obliczany od chwili wykorzystania kredytu przez kredytobiorcę. Po drugie, art. 385

(

1) § 1 k.c. przewiduje jedynie jednostronny, po stronie konsumenta, brak związania postanowieniem abuzywnym. Przedsiębiorca nie może zatem jednostronnie powołać się na niedozwolony charakter postanowień umownych i na tej podstawie występować z roszczeniami przeciwko konsumentowi. Uprawnienia z tytułu istnienia w umowie postanowień niedozwolonych przysługują tylko konsumentowi. Nie można więc przyjąć, że bank jest uprawniony i zobowiązany do wezwania kredytobiorcy do zwrotu spełnionego przez siebie świadczenia bezpośrednio po wykonaniu swojego świadczenia z umowy kredytu. Tak: wyroki SO w Warszawie: z 5.02.2020r., XXV C 2893/19, LEX nr 3049497; z 5.02.2020r., XXV C 1669/16, LEX nr 2977523; z 7.01.2020r., XXV C 572/18, LEX nr 2972996; z 3.01.2020r., XXV C 2514/19, LEX nr 2924755; z 3.01.2020r., XXV C 1337/19, LEX nr 3017529; z 31.12.2019r., XXV C 2572/18, LEX nr 2907198; z 20.12.2019r., XXV C 2120/19, LEX nr 2774422; z 25.11.2019r., XXV C 2196/17, LEX nr 3051468; z 4.10.2019r., XXV C 2517/17, LEX nr 2788595; z 4.10.2019r., XXV C 552/18, LEX nr 2761651; z 9.09.2019r., XXV C 360/17, LEX nr 2817656; z 30.08.2019r., XXV C 581/19, LEX nr 2732479; z 10.07.2019r., XXV C 583/19, LEX nr 2742657; z 31.05.2019r., XXV C 1567/17, LEX nr 2697360; z 22.05.2019r., XXV C 2068/17, LEX nr 2726873; z 1.04.2019r., XXV C 1018/17, LEX nr 2692637.

Inny pogląd przedstawiono w wyroku Sądu Najwyższego z 11.12.2019r., V CSK 382/18. Przyjęto, że z uwagi na zastrzeżoną dla kredytobiorcy-konsumenta możliwość podjęcia ostatecznej decyzji co do sanowania niedozwolonej klauzuli albo powołania się na całkowitą nieważność umowy także wtedy, gdy mogłaby zostać utrzymana w mocy przez zastąpienie klauzuli abuzywnej stosownym przepisem, należy uznać, że co do zasady termin przedawnienia tych roszczeń może rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę-konsumenta wiążącej decyzji w tym względzie. Dopiero bowiem wówczas można uznać, że brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny (na pewne podobieństwo przypadku do

condictio causa finita), a strony mogły zażądać skutecznie zwrotu nienależnego świadczenia. Oznacza to w szczególności, że kredytobiorca-konsument nie może zakładać, iż roszczenie banku uległo przedawnieniu w terminie liczonym tak, jakby wezwanie do zwrotu udostępnionego kredytu było możliwe już w dniu jego udostępnienia.

Zgodnie z trzecim stanowiskiem bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot wypłaconych środków rozpoczyna się od daty wypłacenia kredytu.”

Jak wynika z wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 7 grudnia 2023r. C-140/22 art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania nieważności w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję bankową ze względu na to, iż umowa ta zawiera nieuczciwy warunek, bez którego nie może ona dalej obowiązywać:

- stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależnione od złożenia przez tego konsumenta przed sądem oświadczenia, w którym twierdzi on, po pierwsze, że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego warunku, po drugie, że jest świadomy z jednej strony faktu, że nieważność wspomnianego warunku pociąga za sobą nieważność wspomnianej umowy, a z drugiej - konsekwencji tego uznania nieważności, i po trzecie, że wyraża zgodę na uznanie tej umowy za nieważną;

- stoją na przeszkodzie temu, aby rekompensata żądana przez danego konsumenta z tytułu zwrotu kwot, które zapłacił on w wykonaniu rozpatrywanej umowy, została pomniejszona o równowartość odsetek, które ta instytucja bankowa otrzymałaby, gdyby umowa ta pozostała w mocy.

Powyższe oznacza, że oświadczenie złożone przez powodów w dniu 22 lipca 2024r. wraz z reklamacją z dnia 29 października 2024r. (k. 36 – 40) uznać należy za wystarczające do uznania, iż ustała bezskuteczność zawieszona spornej umowy, a pozwany mógł podjąć czynności zmierzające do postawienia w swoich roszczeń w stan wymagalności.

W niniejszej sprawie niezbędnym warunkiem wymagalności wierzytelności pozwanego z tytułu udostępnionego kapitału było uprzednie wezwanie powodów do zapłaty. Roszczenie to bowiem jest bezterminowe. Dopiero bowiem gdy wierzytelność przedstawiana do potrącenia jest wymagalna oświadczenie o potrąceniu wywoła skutek w postaci umorzenia wierzytelności.

Odpis pozwu wraz z załącznikami został doręczony pozwanemu w dniu 20 stycznia 2025r. (k. 49). Pismami z dnia 13 lutego 2025r. pozwany wezwał powodów o zapłatę kwoty 92.966,22 zł tytułem zwrotu wypłaconego im kapitału oraz kwotę 15.309,51 zł tytułem obowiązku zwrotu nie tylko nominalnej, ale realnej wartości środków pieniężnych udostępnionym powodom i wyznaczył w tym celu termin 7 dni. Powyższe wezwania zostały doręczone powodom w dniu 17 lutego 2025r., zatem wyznaczony termin 7 dni upłynął w dniu 24 lutego 2025r. Z dniem 25 lutego 2025r. roszczenie pozwanego o zwrot kapitału w kwocie 92.966,22 zł stało się wymagalne.

W piśmie procesowym z dnia 7 marca 2025r. pozwany sformułował procesowy zarzut potrącenia.

Zgodnie z art. 203

1 k.p.c. podstawę zarzutu potrącenia stanowić może tylko wierzytelność pozwanego z tego samego stosunku prawnego, co wierzytelność dochodzona przez powoda, chyba że wierzytelność pozwanego jest niesporna lub uprawdopodobniona dokumentem niepochodzącym wyłącznie od pozwanego (§ 1). Pozwany może jednak podnieść zarzut potrącenia nie później, niż przy wdaniu się w spór co do istoty sprawy albo w terminie dwóch tygodni od dnia, gdy jego wierzytelność stała się wymagalna (§ 2). Zarzut ten może zostać przy tym podniesiony tylko w piśmie procesowym (§ 3).

Termin, o którym stanowi art. 203

1 § 2 k.p.c. został dochowany, gdyż zarzut potracenia został zgłoszony w terminie dwóch tygodni od dnia, gdy wierzytelność banku o zwrot kapitłu stała się wymagalna.

Jak wynika z komentarza Olgi Marii Piaskowskiej (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Art. 1–505(39). Tom I Opublikowano: LEX/el. 2025: „Przepis art. 203

1 k.p.c. normuje jedynie procesowy zarzut potrącenia i nie wyłącza materialnoprawnych przesłanek potrącenia, którego zgodnie z art. 499 k.c. dokonuje się przez złożenie oświadczenia woli drugiej stronie. O ile zatem jest możliwe złożenie oświadczenia o potrąceniu skutecznego materialnie, ale nieskutecznego procesowo (tj. spełniającego przesłanki z art. 498 k.c., ale niespełniającego wymagań przewidzianych w art. 203

1 k.p.c.), o tyle nie wydaje się dopuszczalna – mimo niejednoznaczności komentowanego przepisu w tym zakresie – sytuacja przeciwna, tj. dokonanie potrącenia skutkującego procesowo mimo niespełnienia wymagań prawa materialnego. Należy przy tym pamiętać, że brak przepisów szczególnych lub regulacji umownej w tym zakresie – forma materialnoprawnego oświadczenia woli o potrąceniu jest dowolna. Przyjmuje się, że „nie jest konieczne wyraźne stwierdzenie, iż dłużnik potrąca swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, lecz wystarczy ujawnienie przez niego woli umorzenia obu wierzytelności przez ich wzajemne przeciwstawienie”. Niewykluczone jest konkludentne złożenie oświadczenia o potrąceniu. Kwestia ta, w sytuacji złożenia procesowego (w piśmie procesowym – zgodnie z wymaganiem z art. 203

1 § 3 k.p.c.) zarzutu potrącenia stronie działającej przez pełnomocnika procesowego, powinna podlegać ocenie sądu.”

Sąd Najwyższy wyraził zapatrywanie, że dopuszczalne jest podniesienie zarzutu potrącenia w sposób ewentualny, niejako z ostrożności procesowej, to jest na wypadek niepodzielenia podstawowego poglądu pozwanego o nieprzysługiwaniu w ogóle powodowi zgłoszonego przez niego roszczenia (z innych przyczyn niż wygaśnięcie wierzytelności na skutek umorzenia w wyniku potrącenia). (por. SN w wyrokach: z 22.11.1968r., I CR 538/68, OSN 1969/11, poz. 204, i z 14.06.2013r., V CSK 389/12, LEX nr 1319296, oraz w postanowieniu z 9.08.2016r., II CZ 83/16, LEX nr 2095938).

Zatem zarzut potrącenia zgłoszony przez pozwanego w zakresie roszczenia o zwrot kapitału zasługiwał na uwzględnienie. Sąd uwzględnił zatem powództwo do kwoty 60.372,74 zł oraz ustawowych odsetek za opóźnienie od kwoty 92.966,22 zł za okres od dnia 28 listopada 2024r. do dnia 25 lutego 2025r., tj. dnia wymagalności roszczenia pozwanego. Zgodnie bowiem z art. 499 zd. 2 k.c. oświadczenie o potrąceniu ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe.

O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. Powodowie wezwali pozwanego o zwrot spełnionego świadczenia pismem z dnia 29 października 2024r. Zwrotu kwoty 153.338,96 zł, w tym prowizji banku w kwocie 1.823,50 zł oraz prowizji (...) w kwocie 1.142,72 zł domagali się w terminie 30 dni od otrzymania pisma przez pozwanego. Załącznikiem do pisma było oświadczenie powodów z dnia 22 lipca 2024r. Reklamacja została przesłana drogą elektroniczną w dniu 29 października 2024r., zatem żądanie zasądzenia ustawowych odsetek za opóźnienie od dnia 28 listopada 2024r. uznać należy za zasadne.

Zwrócić należy także uwagę na orzeczenia TSUE z dnia 15 czerwca 2023r. C – 520/21 oraz 12 stycznia 2024r. C- 488/23, gdyż w świetle ich treści dalsze roszczenie pozwanego zgłoszone do potrącenia nie zasługuje na uwzględnienie.

Jak wynika z wyroku Trybunału z dnia 15 czerwca 2023r. C-520/21 art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy stoją na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty. Trybunał podkreślił przy tym, że przyznanie instytucji kredytowej prawa do żądania od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę odsetek za zwłokę mogłoby podważyć odstraszający skutek zamierzony przez dyrektywę 93/13, a ponadto skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę byłaby zagrożona, gdyby byli oni narażeni, w ramach powoływania się na swoje prawa wynikające z tej dyrektywy, na ryzyko konieczności zapłaty takiej rekompensaty. Taka wykładnia groziłaby stworzeniem sytuacji, w których bardziej korzystne dla konsumenta byłoby raczej kontynuowanie wykonania umowy zawierającej nieuczciwy warunek niż skorzystanie z praw, które wywodzi on ze wspomnianej dyrektywy (tezy 76-79 wyroku w sprawie C-520/21). Trybunał podkreślił również, że ewentualne uznanie umowy kredytu hipotecznego za nieważną jest skutkiem stosowania nieuczciwych warunków przez bank. W związku z tym nie może on uzyskać odszkodowania za utratę zysku analogicznego do tego, jaki zamierzał osiągnąć ze wspomnianej umowy (teza 82 wyroku C-520/21).

Analiza orzeczenia w sprawie C - 520/21 wskazuje, że pod pojęciem rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału, należy rozumieć wszelkie (poza odsetkami za opóźnienie) roszczenia finansowe, jakie bank może kreować na podstawie przepisów krajowych w związku z wykonaniem nieważnej umowy, niezależnie od tego czy będą one formułowane jako roszczenia o bezpodstawne wzbogacenie, o wynagrodzenie za korzystane z kapitału, o odszkodowane, waloryzację czy ewentualnie inaczej nazwane żądania finansowe i niezależnie od tego jaka podstawa prawna w ramach prawa krajowego zostanie przywołana na ich uzasadnienie. Niewątpliwie kwota 15.309,51 zł mająca stanowić stanowiącej wzrost realnej wartości kapitału udostępnionego powodom mieści się w tak rozumianym pojęciu rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału.

Jak wynika z postanowienia Trybunału z dnia 12 stycznia 2024 r. C-488/23 - artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że:

w kontekście uznania za nieważną w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję kredytową, a to ze względu na to, że umowa ta zawierała nieuczciwe warunki, bez których nie mogła dalej obowiązywać, przepisy te stoją na przeszkodzie wykładni sądowej prawa państwa członkowskiego, zgodnie z którą instytucja ta ma prawo żądać od tego konsumenta, poza zwrotem kwot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz ustawowych odsetek za opóźnienie od dnia wezwania do zapłaty, rekompensaty polegającej na sądowej waloryzacji świadczenia wypłaconego kapitału w przypadku istotnej zmiany siły nabywczej danego pieniądza po wypłaceniu tego kapitału rzeczonemu konsumentowi.

Wartość przedmiotu sporu wynosiła 156.305,18 zł, powództwo zostało uwzględnione do kwoty 60.372,74 zł, tj. 39 %. Powodowie nie cofnęli powództwa odnośnie kwoty zgłoszonej do potrącenia, zatem w tym zakresie zostało ono oddalone, a powodowie z punktu widzenia kosztów procesu muszą być taktowani jak strona przegrywająca sprawę.

Obie strony były reprezentowane przez profesjonalnych pełnomocników, których wynagrodzenia wynoszą po 5.400,00 zł, a to zgodnie z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.. Nadto uiszczono opłaty skarbowe od pełnomocnictw po 34,00 zł. Powodowie uiścili opłatę sądową w kwocie 1.000 zł

Wniosek pełnomocnika powodów dotyczący zasądzenia wynagrodzenia w wysokości dwukrotności stawki minimalnej nie zasługiwał na uwzględnienie. Niniejsza sprawa nie ma charakteru precedensowego, a stopień jej zawiłości nie jest znaczny na tle innych spraw tego rodzaju. Rodzaj i zawiłość sprawy oraz nakład pracy pełnomocnika strony powodowej nie uzasadniają przyznania wynagrodzenia w wysokości wyższej niż stawka minimalna.

Łączne koszty powodów wyniosły 6..434,00 zł, a ponieważ wygrali proces w 39 % to z powyższej kwoty należy im się zwrot kwoty 2.509,26 zł.

Koszty pozwanego obejmują kwotę 5.434,00 zł, a ponieważ pozwany wygrał proces w 61 % to z powyższej kwoty należy mu się zwrot kwoty 3.314,74 zł.

Różnica pomiędzy powyższymi kwotami, tj. kwota 805,48 zł stanowi koszty procesu należne pozwanemu przy zastosowaniu zasady wynikającej z art. 100 zdanie 1 k.p.c.

Sąd odstąpił od obciążania powodów kosztami procesu.

Zgodnie z art.102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Regulacja art. 102 k.p.c. stanowi wyjątek od wynikającej z treści art. 98 k.p.c. zasady odpowiedzialności stron za wynik procesu, zgodnie z którą powodowie zobowiązani byliby do zwrotu kosztów procesu poniesionych przez pozwanemu. Powyższe koszty obejmowałyby koszty zastępstwa procesowego pozwanego.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje stanowisko, że kwestia zastosowania art. 102 k.p.c. pozostawiona jest sądowi orzekającemu, z odwołaniem się do jego kompetencji, bezstronności, doświadczenia i poczucia sprawiedliwości. Ocena w tym zakresie ma charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym uznaniu, kształtowany własnym przekonaniem oraz oceną okoliczności i może być podważona przez sąd wyższej instancji jedynie wtedy, gdy jest rażąco niesprawiedliwa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2012 r., sygn. akt I CZ 66/12, nie publ.). Nie ulega wątpliwości, że do wypadków szczególnie uzasadnionych należą okoliczności zarówno związane z samym przebiegiem procesu, jak i leżące na zewnątrz. Do pierwszych zalicza się np. charakter żądania poddanego rozstrzygnięciu, jego znaczenie dla strony, subiektywne przekonanie strony o zasadności roszczeń, przedawnienie, do drugich sytuację majątkową i życiową strony. Oczywistym jest przy tym, że dla zastosowania omawianej normy nie jest wystarczające powołanie się jedynie na ostatnią z tych okoliczności, nawet jeżeli była podstawą zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt I CZ 34/12 nie publ.).

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające przyjęcie, że wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek pozwalający na odstąpienie od obciążenia powodów kosztami procesu. Faktem jest, że ryzyko kursowe związane z zawartą umową ziściło się na niekorzyść konsumentów, co spowodowało dla wielu gospodarstw domowych znaczną uciążliwość w realizacji zobowiązania kredytowego. Zważywszy na nagłośnienie medialne jakie towarzyszy obecnie tzw. sprawom frankowym i powszechne forsowanie poglądu o pokrzywdzeniu kredytobiorców wszelkimi umowami kredytowymi powiązanym z frankiem oraz rzekomym nieuzasadnionym wzbogaceniu jakie banki osiągają kosztem kredytobiorców w związku z zawieraniem takich umów, a także na prezentowanie w mediach informacji o wynikach procesów sądowych w takich sprawach, co może wywoływać u konsumentów wątpliwości co do rzetelności w działaniach banku i przekonanie o słuszności zgłaszanych przez nich żądań, Sąd uznał, że zasadnym będzie zastosowanie art. 102 k.p.c.

Gliwice 1 lipca 2025r.

SSO Katarzyna Banko