Bank ma zapłacić kredytobiorcom 79 573,10 CHF z umowy indeksowanej do franka

Powodowie A. N. i C. N. wnieśli o zasądzenie od (...) S.A. z siedzibą w R. łącznie na ich rzecz kwoty 79.573,10 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 35.220,06 CHF od dnia 27 grudnia 2025 roku do dnia zapłaty oraz do kwoty 44.353,04 CHF od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu odpisu pozwu do dnia zapłaty tytułem nienależnego świadczenia ze względu na uznanie umowy o kredyt hipoteczny za nieważną. Uzasadniając żądanie powodowie wywodzili, że łączyła ich z pozwanym umowa o kredyt hipoteczny (...). Umowa zawierała postanowienia abuzywne po usunięciu których nie mogła być wykonywana, a zatem była nieważna. Powodowie domagali się zwrotu kwoty 79.573,10 CHF , tj. kwoty pozostałej po potrąceniu przysługujących im wierzytelności w kwocie 204.851,33 zł oraz 68.679,19 CHF z wierzytelnością pozwanego banku w kwocie 357.000 zł tytułem wypłaconego kapitału na podstawie umowy kredytu.

Pozwany (...)S.A. wniósł o oddalenie powództwa, kwestionując roszczenie co do zasady jak i co do wysokości. Zaprzeczył aby umowa była nieważna lub zawierała postanowienia abuzywne (odpowiedź na pozew k.40 i nast.). Następnie pozwany w piśmie procesowym z dnia 4 lutego 2026 roku wywiódł, że dochodzona pozwem wierzytelność wygasła na skutek umorzenia w drodze złożonego w sprawie oświadczenia o potrąceniu (k. 145). Na rozprawie w dniu 7 maja 2026 roku pełnomocnik pozwanego podniósł, że powodowie podwójnie zsumowali wysokość rat uiszczonych w toku wykonania umowy zliczając je zarówno w CHF jak i PLN, co spowodowało rażące zawyżenie roszczenia (k.165).

Sąd ustalił co następuje:

Powodowie poszukiwali środków na budowę domu. W tym celu sprawdzali dostępne oferty na rynku, jednak uzyskali informację, iż z uwagi na ich brak zdolności kredytowej w złotówkach nie otrzymają kredytu. Ostatecznie skorzystali z usług doradcy finansowego, który zaproponował im ofertę kredytu indeksowanego do CHF, przedstawiając ten produkt jako niezwykle korzystny, popularny i bezpieczny. Postanowienia dotyczące sposobu indeksacji i zastosowanych do niej kursów waluty, a także postanowienia dotyczące wypłaty (uruchomienia) kredytu i sposobu jego spłaty nie były uzgadniane indywidualnie. Zasady dokonywania przeliczeń wartości wyrażonych w złotych na CHF oraz wartości wyrażonych w CHF na PLN przy zawieraniu umowy nie zostały powodom dostateczne wyjaśnione. W dniu 26 sierpnia 2008 roku powodowie złożyli w pozwanym banku wniosek kredytowy dotyczący kwoty 365.900 zł. Jako walutę kredytu zaznaczono CHF, okres kredytowania 240 miesięcy. Wszelkie formalności powodowie załatwiali z doradcą, do siedziby banku udali się dopiero w dniu podpisania umowy. Podpisując umowę powodowie dość pobieżnie zapoznali się z jej postanowieniami. Pracownik banku nie omawiał z nimi treści umowy. W kredytowanej nieruchomości nigdy nie była prowadzona działalność gospodarcza. Zobowiązanie kredytowe zostało spłacone w całości w 2022 roku (wniosek kredytowy k.72 i nast., zeznania powodów na rozprawie w dniu 7 maja 2026 roku k.165-168).

Ubiegając się o kredyt hipoteczny powodowie podpisali(...) (k.112-112v). W (...) wskazano, że w ofercie pozwanego banku są kredyty złotowe, jak i indeksowane kursem waluty obcej CHF, USD, EUR, oparte na zmiennej stopie procentowej, a przed podjęciem decyzji o wyborze waluty należy zapoznać się z informacjami dotyczącymi ryzyka kursowego i ryzyka zmian stóp procentowych. (...) ta zawierała pouczenia o ryzyku kursowym i ryzyku zmian stóp procentowych i celowości rozważenia zaciągnięcia kredytu w PLN jako korzystnej alternatywy w stosunku do kredytów walutowych, które mimo aktualnie atrakcyjnych warunków cenowych w długim okresie mogą się okazać droższe na skutek zmian kursowych i stóp procentowych. W treści (...) wskazano stawki referencyjne do 30 czerwca 2008 roku dla kredytów złotowych jak i indeksowanych CHF, USD i EUR. Przedstawiono również przykład wpływu zmiany stopy procentowej oraz kursu waluty na wysokość raty kredytu. W załączenie do :’(...)” dołączona została historia zmian kursu franka szwajcarskiego do złotego i historia zmian stawki referencyjnej dla CHF.

W dniu 6 października 2008 roku powodowie zawarli z pozwanym umowę o kredyt hipoteczny nr (...) (umowa k. 15 i nast.). Zgodnie z § 2 umowy kwota kredytu to 357.000 zł. Kredyt jest indeksowany do CHF, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF według tabeli kursów walut obcych obowiązującej w (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. Po uruchomieniu kredytu lub pierwszej transzy kredytu wypłacanego w transzach bank wysyłał do kredytobiorcy pismo, informujące o wysokości pierwszej raty kredytu, kwocie kredytu w CHF oraz jego równowartości w PLN zgodnie z kursem kupna CHF według tabeli kursów walut obcych obowiązującej w (...) w dniu uruchomienia kredytu/transzy oraz informujące, że zmiany kursów walut w okresie kredytowania mają wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu. Przedmiotem kredytowania była nieruchomości położona w N. (§ 2 ust.3 i 4 umowy).

Kredyt miał zostać wypłacony jednorazowo na rachunek bankowy kredytobiorcy i na rachunek bankowy zbywcy kredytowanej nieruchomości w następujący sposób: 300.000 zł na rachunek zbywcy, 50.000 zł na rachunek klienta (refinans zadatku), 6.600 zł na rachunek klienta (koszty notarialne i sądowe) - § 3 umowy.

Od kwoty udzielonego kredytu bank pobierał jednorazową bezzwrotną prowizję w wysokości 3.570 zł, płatną przed uruchomieniem kredytu lub jego pierwszej transzy (§ 4 ust. 1)

Oprocentowanie kredytu zgodnie z § 6 umowy było zmienne i powiązane ze stawką referencyjną LIBOR 3M (CHF).

Z § 7 umowy wynika, że kredytobiorca zobowiązuje się spłacić kwotę kredytu w CHF ustaloną zgodnie z § 2 w złotych polskich, z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z tabelą kursów walut obcych (...) S.A. Kredyt miał być spłacany w 216 ratach miesięcznych, w tym 0 rat obejmujących odsetki w okresie karencji spłaty kredytu oraz 216 równych ratach miesięcznych, które zawierają malejącą część odsetek oraz rosnąca część raty kredytowej (§ 7 ust. 1 i 2). Spłata kredytu miała następować poprzez bezpośrednie potrącenie przez bank należnych mu kwot z rachunku kredytobiorcy w banku o nr (...) (§ 7 ust. 3 umowy).

Na zabezpieczenie spłaty kredytu wraz z odsetkami i innymi kosztami kredytobiorca ustanawiał na rzecz banku hipotekę kaucyjną do sumy 606.900 zł na kredytowanej nieruchomości, położnej w N. (§ 9 ust. 1 pkt 1).

W § 12 ust. 1 wskazano, że całkowity koszt kredytu na dzień zawarcia umowy wynosi 178.337,55 zł.

Ze stanowiącego część umowy regulaminu kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w (...) S.A. (k. 100 i nast.) wynika, że kredyt udzielany jest w PLN, przy czym może być indeksowany kursem waluty obcej na podstawie obowiązującej w banku tabeli kursów walut obcych (§ 3 ust. 1 i 2 regulaminu).

W myśl § 5 ust. 15 w przypadku kredytu w walucie obcej: 1) wnioskodawca we wniosku o udzielenie kredytu określa kwotę kredytu w PLN z zaznaczeniem waluty wnioskowanego kredytu; 2) kredyt jest kredytem indeksowanym do walut wymienialnych i jest udzielany w złotych polskich. W umowie kredytowej kwota kredytu jest określona w PLN; 3) uruchomienie środków z kredytu następuje w sposób określony w dyspozycji uruchomienia kredytu, po jej akceptacji przez bank; 4) uruchomienie środków z kredytu następuje w PLN.

W przypadku kredytu indeksowanego kursem waluty obcej kwota raty spłaty obliczona jest według kursu sprzedaży dewiz, obowiązującego w banku na podstawie obowiązującej w banku tabeli kursów walut obcych z dnia spłaty (§ 8 ust. 3 regulaminu). W przypadku kredytu indeksowanego kursem waluty obcej kredytobiorca może zastrzec w umowie kredytu, iż bank będzie pobierał ratę spłaty z rachunku w walucie, do jakiej kredyt jest indeksowany, o ile ten rachunek jest dostępny w aktualnej ofercie banku (§ 8 ust. 4).

W przypadku kredytu indeksowanego kursem waluty obcej kwota wcześniejszej spłaty jest obliczana według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w banku tabeli kursów walut obcych z dnia realizacji, wskazanego przez kredytobiorcę w dyspozycji o dokonanie wcześniejszej spłaty (§ 10 ust. 4 regulaminu). W przypadku kredytu indeksowanego kursem waluty obcej prowizja za wcześniejszą spłatę ustalana jest od kwoty wcześniejszej spłaty, przeliczonej według kursu sprzedaży dla dewiz na podstawie obowiązującej w banku tabeli kursów walut obcych z dnia realizacji wcześniejszej spłaty (§ 10 ust. 5).

Na mocy aneksu nr (...) z dnia 22 sierpnia 2014 strony ustaliły możliwość spłaty zobowiązania w walucie kredytu (k.1818v).

Kredyt został wypłacony w złotych polskich w łącznej wysokości 357.000 zł. W związku z udzielonym kredytem powodowie ponieśli następujące koszty:

- w okresie od 16 października 2008 roku do 5 lutego 2022 roku kwotę 9.988,77 zł z tytułu ubezpieczenia na życie;

- kwotę 4.433,40 zł z tytułu ubezpieczenia nieruchomości;

- kwotę 10.457,72 zł z tytułu refinansowania kosztów ubezpieczenia niskiego wkładu;

- kwotę 759 zł z tytułu refinansowania ubezpieczenia pomostowego;

- kwotę 400 zł z tytułu wyceny/kontroli inwestycji (zaświadczenie o poniesionych kosztach k.19-19v)

W okresie 17 listopada 2008 roku do 10 czerwca 2022 roku powodowie na poczet umowy kredytu wpłacili 194.393,61 zł oraz 113.032,23 CHF tytułem rat kapitałowo – odsetkowych, a także 10.457,72 zł tytułem składek na ubezpieczenie niskiego wkładu własnego (zaświadczenie k.20 i nast.)

Kredyt został całkowicie spłacony w dniu 10 czerwca 2022 roku (bezsporne).

Pismem z dnia 15 grudnia 2025 roku (k.23) powodowie wezwali pozwany bank do zapłaty na ich rzecz kwoty 204.851,33 zł oraz 68.679,19 CHF. Wezwanie zostało doręczone do pozwanego w dniu 16 grudnia 2025 roku (wydruk śledzenia przesyłek k.25-25v).

Dnia 29 grudnia 2025 roku powodowie złożyli oświadczenie o potrąceniu (k.26), z którego wynika, że:

- w pierwszej kolejności potrącają przysługującą im wierzytelność w wysokości 204.851,33 zł na którą składają się kwota: 194.393,61 zł uiszczonych w okresie od 1 października 2008 roku do 16 sierpnia 2014 roku tytułem spłaty rat kapitałowo – odsetkowych oraz kwota 10.457,72 zł uiszczonych tytułem składek na ubezpieczenie niskiego wkładu własnego, stanowiąca świadczenie nienależne uiszczone w wykonaniu umowy kredytu, która okazała się nieważna z wierzytelnością banku w kwocie 357.000 zł tytułem wypłaconego kapitału umowy kredytu, skutkiem czego wierzytelność banku miała zostać umorzona do kwoty 152.148,67 zł;

- następnie powodowie oświadczyli, że potrącają swoją wierzytelność w kwocie 68.679,19 CHF, na którą składają się uiszczone w okresie od 17 sierpnia 2014 roku do 30 czerwca 2018 roku raty kapitałowo – odsetkowe z pozostałą wierzytelnością banku o zwrot kapitału w wysokości 152.148,67 zł skutkiem czego Na skutek wierzytelność banku miała zostać umorzona w całości, a wierzytelność kredytobiorców do kwoty 35.220,06 CHF.

Dalej powodowie wyliczyli, że do zapłaty przez pozwanego pozostała kwota 35.220,06 CHF obejmująca raty za okres od 16 października 2014 roku do 16 sierpnia 2018 roku oraz nieobjęta wezwaniem z dnia 15 grudnia 2025 roku kwota 44.353,04 CHF obejmująca raty za okres od 16 lipca 2018 roku do 10 czerwca 2022 roku, łącznie kwota 79.573,10 CHF.

Opisany stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o powołane wyżej dowody w postaci dokumentów, a w części również o przesłuchanie stron. Na zasadzie art. 235

2 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. Sąd pominął dowód z opinii biegłego i świadka uznając, że teza dowodowa zakreślona dla przeprowadzenia tych dowodów dotyczy okoliczność nieistotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a ich przeprowadzenie prowadziłoby jedynie do przedłużenia postepowania. Co do wysokości dochodzonych roszczeń, to zarzuty pozwanego nie są uzasadnione. Przede wszystkim stanowisko powodów przedstawione w kolejnych pismach procesowych nie budzi żadnych wątpliwości co do tego, że powodowie dochodzą od pozwanego zwrotu równowartości wykonanych przez nich świadczeń umownych w wysokości stanowiącej równicę między wartością świadczeń wykonanych przez powodów i pozwanego. W tej sytuacji zarzut wygaśnięcia roszczenia na skutek potrącenia jest niezasadny. Dalej, powodowie od chwili wniesienia pozwu, opierają swoje wyliczenia co do wysokości uiszczonych przez nich należności na danych pochodzących od pozwanego tj. na wydanym przez pozwanego zaświadczeniu. W tych warunkach zarzuty pozwanego podniesione na rozprawie, i to w sytuacji kiedy pełnomocnik pozwanego nie jest w stanie szczegółów ich uzasadnić i odnieść się do przedstawionych przez powodów w pismach procesowych wyliczeń, należy uznać za spóźnione. Ostatecznie Sąd przyjął wyliczenia co do wysokości roszczenie za strona powodową, uznając, że pozwany nie zdołał skutecznie podważyć ich prawidłowości.

Sąd zważył co następuje:

Istotą umów indeksowanych do waluty obcej jest określenie wysokości kapitału w chwili zawarcia umowy w złotych, a przeliczenie na walutę obcą następuje w chwili wypłaty środków, a więc czasem w terminie odległym od dnia zawarcia umowy. Wysokość kapitału jaki pozostaje do spłaty nie jest więc z góry znana ani w walucie indeksacji ani w PLN.

Zgodnie z konstrukcją przyjętą w spornej umowie w chwili uruchomienia kredytu dokonano przeliczenia kwoty wyrażonej w złotych na CHF wedle kursu kupna stosowanego przez bank. Ustalony ostatecznie w ten sposób kapitał miał być spłacany w ratach kapitałowo odsetkowych, określonych w CHF, przy czym na potrzeby spłaty dokonywano powtórnego przeliczenia wysokości raty na PLN, albowiem w takiej walucie rata była pobierana przez pozwanego ze wskazanego w umowie rachunku, tym razem wedle kursu sprzedaży ustalanego przez bank.

Zgodnie z art.69 ust. 1 Prawa bankowego przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy kwotę środków pieniężnych a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.

Za zasadny w tej sytuacji Sąd uznał zarzut dotyczący przyjętej w umowie klauzuli przeliczeniowej tj. oparcie jej na własnych kursach kupna i sprzedaży CHF, określanych dowolnie przez bank w tabelach kursów, skutkiem czego umowa na skutek indeksacji nie zawierała określenia głównego świadczenia kredytobiorcy, a konkretnie nie określała kapitału kredytu. Jednocześnie na skutek zobowiązania kredytobiorcy do spłaty rat w PLN i zastosowania ponownego przeliczenia rat na PLN, znowu przy zastosowaniu kursów (tym razem kursów sprzedaży) dowolnie ustalanych przez bank, nie określała również w sposób jednoznaczny sposobu wyliczenia rat kapitałowo – odsetkowych.

Zgodnie z art. 3 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich warunki umowy, które nie były indywidualnie uzgadniane mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikająca z umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, Warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeżeli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej. Zgodnie z art. 4 ust 2 dyrektywy ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem.

Z kolei zgodnie z art. 385

1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§ 1). Jeżeli postanowienie umowy nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (§ 2). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3).

Klauzula przeliczeniowa wpływająca bezpośrednio na wysokość świadczeń kredytobiorców stanowiła element określający wysokość tych świadczeń. Biorąc pod uwagę, że art. 69 prawa bankowego jako elementy przedmiotowo istotne umowy kredytu wskazuje obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami stwierdzić należy, że klauzula ta wprost określała świadczenie główne kredytobiorców.

Możliwość uznania postanowień umownych za niedozwolone w pierwszej kolejności wymaga ich zakwalifikowania albo jako postanowień, które nie określają głównych świadczeń stron, albo jako postanowień określających główne świadczenia stron (w tym cenę lub wynagrodzenie), które nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W niniejszej sprawie postanowienia umowy, odwołujące się do bliżej nieokreślonych kursów obowiązujących w banku począwszy od uruchomienia kredytu, poprzez okres spłat poszczególnych rat nie określały stałego i jednoznacznego, obiektywnie weryfikowalnego kryterium przeliczeniowego stanowiły scedowanie na rzecz banku prawa do kształtowania kryteriów przeliczeniowych (kursu waluty obcej w procesie wypłaty kredytu i jego spłaty) w taki sposób, że nie były one ani jasne (transparentne) ani zrozumiałe dla konsumenta. Tym samym postanowienie umowne określające główne świadczenie stron w postaci obowiązku zwrotu kredytu i uiszczenia odsetek nie było jednoznacznie określone w rozumieniu art. 385

1 § 1 k.c. oraz art.4 ust. 2 Dyrektywy 93/13 z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.

Otwiera to drogę do oceny kwestionowanych postanowień umownych pod kątem art. 385

1 § 1 zd.1 k.c. oraz art. 3 ust.1 Dyrektywy 93/13, który stanowi, że warunki umowy mogą być uznane za nieuczciwe, jeżeli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta.

Dobre obyczaje to także normy postępowania polecające nienadużywanie w stosunku do słabszego uczestnika obrotu posiadanej przewagi ekonomicznej. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem przez działanie wbrew dobrym obyczajom należy rozumieć wprowadzenie do wzorca klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową stron, zaś rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję na jego niekorzyść praw i obowiązków wynikających z umowy (tak m.in. SN w wyrokach: z 19 marca 2007 r., III CSK 21/06, z 29 sierpnia 2013r., I CSK 660/12 i z 13 sierpnia 2015 r., I CSK 611/14).

Postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, gdy można rozsądnie założyć, że kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy i słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie się spodziewać, że konsument zaakceptowałby w ramach negocjacji klauzulę będącą źródłem braku równowagi stron (wyrok Sądu Najwyższego z 15 stycznia 2016 r., I CSK 125/15). Klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla konsumenta, dotyczącej w istocie wysokości jego zobowiązania, jest klauzulą niedozwoloną.(wyrok SN z 4.04.2019r. III CSK 159/17). Taki też wniosek przyjął TSUE w wyroku C 26/13 (Kasler) pkt 2: Artykuł 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że w przypadku warunku umownego takiego jak ten rozpatrywany w postępowaniu głównym wymóg, zgodnie z którym warunek umowny musi być wyrażony prostym i zrozumiałym językiem, powinien być rozumiany jako nakazujący nie tylko, by dany warunek był zrozumiały dla konsumenta z gramatycznego punktu widzenia, ale także, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu wymiany waluty obcej, do którego odnosi się ów warunek, a także związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach dotyczących uruchomienia kredytu, tak by rzeczony konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne.

Podsumowując - ponieważ treść kwestionowanych postanowień umowy umożliwia pozwanemu jednostronne kształtowanie sytuacji konsumenta w zakresie wysokości jego zobowiązań wobec banku, zakłócona zostaje równowaga pomiędzy stronami umowy, a takie postanowienie staje się sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz dodatkowo w sposób rażący narusza interesy konsumentów. Zostały więc spełnione wszystkie przesłanki określone w art. 385

1 § 1 k.c., nakazujące uznać to postanowienie za niedozwoloną klauzulę umowną.

Konsekwencją abuzywności postanowień umownych jest brak związania nimi powodów, co determinuje konieczność pominięcia kursów walut obcych ustalanych jednostronnie przez bank. W umowie powstaje zatem luka, powodująca brak możliwości przeliczenia zobowiązania powodów do CHF i wysokości zadłużenia w poszczególnych okresach po waloryzacji, jak i powrotnego przeliczenia na złote. Tym samym dochodzi do niemożności określenia zarówno wysokości wykorzystanego kapitału, jak i poszczególnych rat. Ponieważ klauzula indeksacyjna stanowiła przedmiotowo istotny element umowy, stanowiący podstawę do zastosowania oprocentowania właściwego dla waluty obcej, co niewątpliwie było głównym celem takiego, jak w przedmiotowej sprawie ukształtowania umowy, pominięcie tej klauzuli prowadzi do wynaturzenia całego stosunku prawnego i definitywnej zmiany charakteru umowy.

Zdaniem Sądu w niniejszym przypadku brak jest podstaw, aby w miejsce abuzywnych klauzul waloryzacyjnych wprowadzać inny miernik wartości. Dopuszczalność zastąpienia klauzul niedozwolonych zgodnie z orzecznictwem TSUE, ze względu na cel „odstraszający” Dyrektywy 93/13, który w razie naruszenia równowagi stron umowy to stronie słabszej daje możliwości decyzyjne, uzależniona jest od woli konsumenta. W orzeczeniu Kasler (C-26/13) Trybunał dopuścił zastąpienie nieuczciwego warunku dyspozytywnym przepisem krajowym jedynie wówczas, gdy wyeliminowanie nieuczciwego warunku oznacza na mocy prawa krajowego unieważnienie całej umowy (co zdaniem sądu ma miejsce w niniejszej sprawie) oraz kumulatywnie jeżeli unieważnienie to naraża konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje (co jak wynika z jednoznacznego stanowiska powodów w niniejszej sprawie nie występuje).

Z kolei ponieważ wyeliminowanie wadliwej klauzuli indeksacyjnej całkowicie zmieniłoby charakter umowy stron, a w szczególności charakter świadczenia głównego kredytobiorców, to uznać należało, że nie jest możliwe dalsze jej utrzymanie. Jak wynika z orzeczenia TSUE w sprawie Dziubak (C-260/18: 1) artykuł 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, że ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy.

Ostatecznie zatem - skoro w niniejszej sprawie po wyłączeniu nieuczciwych warunków, ze względu na zmianę charakteru umowy nie jest możliwe jej obowiązywanie, a brak jest zgody na ich zastąpienie należało uznać ją za nieważną, a w konsekwencji dokonać w ramach zgłoszonego żądania rozliczenia wykonanych przez powodów świadczeń nienależnych.

W orzecznictwie i doktrynie trwa spór co do sposobu rozliczania roszczeń przysługujących kredytodawcy i kredytobiorcom w sytuacji gdy umowa kredytu okazała się nieważna. Pojawiły się w tym zakresie dwie dominujące teorie, a mianowicie teoria dwóch kondykcji i teoria salda. Teoria dwóch kondykcji opiera się na założeniu, że świadczenie nienależne stanowi szczególny rodzaj bezpodstawnego wzbogacenia uregulowany przez ustawodawcę odmiennie od zasad wynikających z art. 405 k.c. Jej zwolennicy przyjmują, że ustawodawca przesądził, iż samo spełnienie świadczenia nienależnego jest źródłem roszczenia zwrotnego, przysługującego zubożonemu i nie ma potrzeby ustalania, czy i w jakim zakresie spełnione świadczenie wzbogaciło accipiensa ani czy na skutek tego świadczenia majątek solvensa uległ zmniejszeniu. Samo bowiem spełnienie świadczenia wypełnia przesłankę zubożenia po stronie powoda, a uzyskanie tego świadczenia przez pozwanego - przesłankę jego wzbogacenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019r. sygn. V CSK 382/18 i przywołane tam orzecznictwo, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021r., sygn. II CZP 11/20, uchwała z 7 maja 2021r., sygn. II CZP 6/21).

W ocenie Sądu orzekającego pogląd ten formułowany jest całkowicie contra legem. Art. 410 § 1 k.c. brzmi: Przepisy artykułów poprzedzających (tj. art. 405 i nast.) stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Artykuł 410 § 1 k.c. nie formułuje żadnego domniemania, ani nie przesądza o braku potrzeby badania zakresu bezpodstawnego wzbogacenia. Przeciwnie – nakazuje stosowanie art. 405 i następnych w szczególności (nie odpowiednio) do świadczeń nienależnych. Oznacza to, że do zwrotu świadczenia nienależnego zastosowanie znajduje ogólna zasada przewidziana w art. 405 k.c., zgodnie z którą kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Należy się zgodzić z twierdzeniem, że świadczenie nienależne jest szczególnym przypadkiem bezpodstawnego wzbogacenia, ale jego odmienność nie wynika z niestosowania do świadczeń nienależnych art. 405 k.c., co byłoby sprzeczne z literalnym brzmieniem art. 410 § 1 k.c. (nakazuje stosowanie przepisów poprzedzających w szczególności, a nie odpowiednio), ale z odrębnych zasad dotyczących świadczeń nienależnych określonych w art. 411 k.c. (podobnie K. Mularski, Kodeks cywilny. Tom II . Komentarz, red. Gutowski, 2019, Legalis, C.H. Beck- przywołane tam argumenty mają charakter uniwersalny, odrywający się od kazuistyki pojawiającej się w orzecznictwie na tle umów kredytowych).

Ostatecznie jednak, niezależnie od wykładni przepisów krajowych, spór co do sposobu rozliczenia roszczeń przysługujących kredytodawcy i kredytobiorcy przeciął TSUE w wyroku z dnia 19 czerwca 2025r., sygn. C-396/24 i to na niekorzyść teorii dwóch kondykcji. W orzeczeniu tym wskazano, że teoria ta pociąga za sobą obowiązek zwrotu przez konsumenta całej kwoty kredytu, niezależnie od kwoty spłat już dokonanych, w tym w przypadku gdy spłacił on całą nominalną kwotę kredytu lub nawet dokonał płatności przekraczających tę kwotę. Prowadzi to do sytuacji, w której konsument, mający zamiar powołać się na ochronę gwarantowaną poprzez dyrektywę 93/13, musi liczyć się z możliwością, że kredytodawca zażąda od niego zwrotu całości kwot zapłaconych w wykonaniu nieważnej umowy, a niespełnienie tego żądania będzie uprawniało kredytodawcę do wytoczenia powództwa o zapłatę tych kwot wraz z odsetkami i kosztami procesu. Takie skutki teorii kondykcji TSUE uznał za niedopuszczalne, uznając, że art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty.

Na skutek wyroku TSUE z dnia 19 czerwca 2025 r., sygn. C-396/24, Sąd Najwyższy zmienił swoje dotychczasowe stanowisko, przyjmując, że do rozliczenia roszczeń w przypadku nieważności umowy kredytu zastosowanie znajduje teoria salda (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2025r., sygn. akt I CSK 3697/23, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2025r., sygn. I CSK 652/25, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2025r., sygn. I CSK 812/25). W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2025r., sygn. I CSK 812/25 wskazano również, że „przyjęcie teorii salda oznacza, że termin wymagalności roszczeń z tytułu zwrotu wzajemnych świadczeń pieniężnych spełnionych na podstawie nieważnej umowy, do wysokości niższego świadczenia, powstaje w tym samym czasie, a więc opóźnienie w spełnieniu świadczenia zwrotnego odnosi się do tej części, która przekracza wysokość świadczenia zwrotnego drugiej strony (…). W przypadku teorii salda postawienie w stan wymagalności roszczenia pieniężnego zwrotnego jednej strony nieważnego kontraktu skutkuje powstaniem stanu wymagalności roszczenia pieniężnego zwrotnego drugiej strony do wysokości niższej wierzytelności. W tym zakresie termin spełnienia wzajemnego świadczenia (tj. z tytułu zwrotu kwoty kapitału) wynika z właściwości zobowiązania w rozumieniu art. 455 k.c.”.

Powodowie co prawda formułowali żądanie pozwu w oparciu o teorię dwóch kondykcji, o czym świadczy przywołane w uzasadnieniu żądania pozwu oświadczenie o potrąceniu, niemniej określili wysokość roszczenia w taki sposób, że odpowiada ona także zasadom wynikającym z teorii salda – domagali się bowiem wyłącznie kwoty, która przekraczała wartością wysokość udzielonego im przez bank kapitału i w wykonaniu nieważnej umowy stanowiła bezpodstawne wzbogacenie pozwanego kosztem powodów (art. Art. 410 § 1 k.c. w związku z art. 405 k.c.).

Orzeczenie o odsetkach oparto o przepis art. 481 k.c., naliczając je zgodnie z żądaniem pozwu od kwoty 35.220,06 CHF od dnia 27 grudnia 2025 roku tj. od dnia wezwania do zapłaty (k. 23) oraz od kwoty 44.353,04 zł CHF od dnia 21 stycznia 2026 roku tj. od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu odpisu pozwu, co zastąpiło wezwanie do zapłaty.

O kosztach postępowania orzeczono w oparciu przepis art. 98 k.p.c. Na zasądzoną na rzecz powodów solidarnie kwotę złożyły się opłata od pozwu 1.000 zł i koszty zastępstwa procesowego powodów 10.800 zł wraz z kosztami opłaty skarbowej od pełnomocnictw 34 zł.

SSO Łucja Oleksy-Miszczyk