Sąd oddalił pozew szwagierki przeciwko szwagrowi o ochronę dóbr osobistych

W dniu 30 kwietnia 2022 roku do Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim powódka K. K. (1) wniosła pozew przeciwko M. O. o ochronę jej dóbr osobistych i nakazanie pozwanemu złożenia przeprosin w formie pisemnej, zasądzenia na jej rzecz zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę w kwocie 1.000 zł oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu podała, że pozwany jest w trakcie rozwodu z rodzoną siostrą powódki.

W wiadomościach sms kierowanych do A. O. (1) siostry powódki, pozwany używał określeń powódki, które naruszają jej cześć wewnętrzną i sprawiają, że czuje się ona ośmieszona i upokorzona. Ponadto pozwany nagrywa, fotografuje i wyśmiewa powódkę w okolicach sklepu w I.. Jedno z nagrań zostało przesłane siostrze powódki. Działania pozwanego naruszają jej prawo do prywatności, powodują stres i niepokój a także obawę o wykorzystanie nagrań do celów niezgodnych z prawem. Powódka nie chce, by pozwany, był w posiadaniu nagrań z jej wizerunkiem.

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powódki na jego rzecz kosztów procesu.

W uzasadnieniu potwierdził, że jest w trakcie rozwodu z siostrą powódki. Wskazał, że powódka posługuje się wiadomościami, które pozwany wysłał jedynie do swojej żony i to w trakcie ogromnego wzburzenia związanego z konfliktem byłych małżonków. Konflikt ten dotyczył sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron. Pozwany nie może pogodzić się z sytuacją, w której jego żona przedkłada dobro swoich krewnych ponad dobro ich wspólnych dzieci, co legło u podstaw formułowania wiadomości sms dotyczących rozwodu i opieki nad dziećmi. Pozwany zaprzeczył aby rozpowszechniał wizerunek powódki. Przyznał, że nagrywał zdarzenia, które zgłaszał potem na Policję, i których uczestnikiem była powódka.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Pozwany M. O. pozostawał w związku małżeńskim z A. O. (1) siostrą powódki. Od śmierci ojca powódki w 2019 roku pozwany M. O. wyprowadził się z domu rodzinnego swojej zony. A. O. (1) wraz z dziećmi mieszka z bratem A. S. i mamą w miejscowości K.. Właścicielem nieruchomości jest brat powódki A. S..

/okoliczności niesporne: akta I C 1066/20/

A. S. jest osobą uzależnioną od alkoholu.

Pozwany wielokrotnie zgłaszał problem alkoholowy brata żony i powódki A. S., wyrażając obawy, iż zamieszkiwanie jego małoletnich dziećmi w jednym domu z osobą uzależnioną, stanowi zagrożenie dla dzieci. Wielokrotnie składał informacje do różnych instytucji o niepokojących zdarzeniach związanych z osobą A. S., wzywał interwencje policji. Gminny Ośrodek Pomocy (...) w Z. miał informacje o nadużywaniu alkoholu przez brata powódki z informacji środowiskowych oraz z policji. A. S. był zatrzymany, gdy prowadził pojazd pod wpływem alkoholu, za co został skazany za czyn z art. 178a § 1 k.k. i orzeczono środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres trzech lat. (...) skierował również wniosek do gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych o objęcie go leczeniem.

/okoliczności niesporne: akta I C 1066/20/

W dniu 2 września 2022 roku M. O. zauważył, że A. O. (2) będąc pozbawionym prawa prowadzenia pojazdów zamierza jechać traktorem. Wówczas kierowanie traktorem przejęli mąż powódki i sąsiad K.. Pozwany zaczął filmować to zdarzenie i zawiadomił policję.

/dowód zeznania pozwanego – k. 73 – 00:37:47- 00:41:13; zeznania powódki – k. 73 odw.- 00:44:43/

Pozwany filmował również sytuację kierowania rzez wuja powódki pojazdem bez rejestracji. Przedstawił nagranie Policji i sprawca został za to ukarany.

/dowód zeznania pozwanego – k. /dowód: zeznania powódki – k. 73odw.- 00:43:09/

Pozwany nie upubliczniał nagrań z tych interwencji. Nie zamieszczał ich na F..

/dowód zeznania pozwanego – k. 73

Alkoholizm A. S. oraz brak wykształcenia rodziny A. O. (1) były jednymi z podstawowych zarzewi konfliktu małżonków O..

Na tym tle dochodziło do częstych kłótni pozwanego z żoną.

W trakcie sprawy o rozwód w korespondencji sms kierowanej przez pozwanego do A. O. (1) znalazły się sformułowania, w których M. O. pisał o rodzinie swojej zony. Napisał między innymi (pisownia oryginalna):

„Dość tego ile można tobie tłumaczyć

a Ty swoje dalej patologia

ja nie pozwolę zrobić kolejnego pokolenia wieśniaków jak matka z was zrobiła bo mam aspiracje dla dzieci i

one nie będą jak K. konietrzny

bo zal ze ma takich rodziców”;

„

Wam nie miał kto pokazać innego świata jak obora

”;

„A siostrze powiedz niech się zajmie autystycznym dzieckiem”

„Twoją cała chora rodziną niech się nie wtrąca do naszych dzieci”

„Osoby pośrednie niech się do naszych dzieci nie wtrącają. Po raz kolejny powtarzam żeby siostra zajęła się pomocą B. w jego chorobie brat leczeniem odwykowym…”

„Taki cudowny zarys Ziemiańskiej rodziny sychniaków…”

„Ja powtarzam po raz tysięczny że nie pozwolę im zmarnować życia w oborze jak matka wam i jak siostra robi to samo bo po K. już widać jak stał się kolejnym parobkiem”

/dowód; kopie wiadomości sms – k. 5-7; 14.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Pozwany nie rozpowszechniał obraźliwych dla powódki treści. Nie rozpowszechniał jej wizerunku. Korespondencja, w której krytycznie wypowiadał się wobec powódki miała charakter prywatny i była przeznaczona jedynie do wiadomości jego żony. W wiadomościach tych odnosił się głównie do swojej żony, przy okazji krytykując środowisko rodzinne żony. Filmy, które nagrywał z udziałem powódki służyły za dowód wykroczeń popełnianych przez brata powódki i inne osoby, i których zaistnienie pozwany zgłosił organom Policji. Pozwany publicznie nie naruszał dóbr osobistych powódki w sposób wskazany w pozwie, a przynajmniej sądowi nie przedstawiono dowodów potwierdzających taką okoliczność.

Mając na uwadze charakter relacji stron procesu a także podłoże konfliktu małżeńskiego pozwanego należało uznać, że

Naruszenie dobra osobistego nie może być bagatelne. Nie wszystkie zachowania człowieka odbierane są przez innych ludzi jako przyjazne, uprzejme, czy po prostu miłe. Relacje społeczne i kontakty międzyludzkie prowadzą do różnego rodzaju interakcji, które, nawet nieintencjonalnie, skutkować mogą ingerencją w sferę „indywidualnych wartości świata uczuć, życia psychicznego człowieka”. Dopóki ingerencje te nie przekraczają pewnego, akceptowalnego wedle ocen społecznych, poziomu, dopóty brak jest podstaw do reakcji ze strony systemu prawnego. Również w dziedzinie ochrony dóbr osobistych obowiązuje zasada, oparta na rozsądnej ocenie, że wypadki bagatelne nie rodzą roszczeń (

P.

Księżak, w:

Pyziak-Szafnicka,

Księżak, Komentarz KC, 2014, s. 275;

P.

Machnikowski, w:

Gniewek,

Machnikowski, Komentarz KC, 2019, art. 24,

Nb 3). Reguła

minimis non curat pretor pojawia się niekiedy w orzecznictwie jako uzasadnienie odmowy udzielenia ochrony prawnej naruszeniom bagatelnym (zob. wyr. z 23.5.2002 r.,

IV CKN 1076/00, OSNC 2003, Nr 9, poz. 121, a także wyr. SN: z 16.1.1976 r.,

II CR 692/75, OSNC 1976, Nr 11, poz. 251; z 13.9.2013 r., II CSK 1/13, OSNC-ZD 2014, Nr D, poz. 69).

W sprawie niniejszej w pierwszej kolejności trzeba mieć na uwadze, że formułowane przez pozwanego w wiadomościach sms treści, kierowane były głównie pod adresem A. O. (1). Powódka została dotknięta jego wypowiedziami głównie w aspekcie jej pokrewieństwa z zoną pozwanego.

W ocenie Sądu należy przykładać inną miarę do treści wypowiadanych bez obecności osób, których dobra osobiste mogą być naruszane i bez intencji ich upubliczniania. Trzeba też pamiętać, że bardzo często w prywatnych rozmowach dwóch osób może dochodzić i dochodzi do wypowiadania treści ewidentnie naruszających dobra osobiste osób, które nie są uczestnikami takich rozmów. Tak było w niniejszej sprawie. Tylko jedna z inkryminowanych wiadomości sformułowana została z zamiarem jej dotarcia do osoby trzeciej (prośba o jej przekazanie). Nie zmienia to jednak istotnie oglądu sprawy.

W ocenie Sądu w tego rodzaju sytuacji może występować brak bezprawności. To rozmówca przekazując treści negatywne dla osoby trzeciej wystawia je widok poszkodowanego. W niniejszej sprawie to A. O. (1) rozpowszechniając informacje z prywatnej rozmowy włączyła powódkę do konfliktu, którego efektem jest powództwo wniesione w niniejszej sprawie.

Zgodnie z art. 24 § 1 KC, dobra osobiste chronione są jedynie przed działaniami bezprawnymi. Tym samym, po dokonaniu ustalenia, że dane zachowanie narusza określone dobro lub dobra osobiste uprawnionego, powstaje konieczność oceny tego zachowania w kategoriach jego zgodności z obowiązującym porządkiem prawnym. Ochrona dóbr osobistych w prawie cywilnym nie ma charakteru absolutnego. Nie każde naruszenie dobra osobistego jest zarazem naruszeniem prawa osobistego. Dopiero naruszenie bezprawne skutkuje naruszeniem prawa osobistego i stanowi podstawę przyznania ochrony prawnej (zob.

S.

Grzybowski, Ochrona, s. 113–114).

Bezprawność w świetle

art. 24 § 1

KC

stanowi więc zasadniczy czynnik wyznaczający zakres ochrony przyznawanej poszczególnym dobrom osobistym.

Problematyka bezprawności w sprawach o ochronę dóbr osobistych ujmowana jest zazwyczaj od strony negatywnej. Za bezprawne uznawane jest każde działanie naruszające dobra osobiste, jeżeli nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności, które takie działanie usprawiedliwiają (wyr. SN z 19.10.1989 r.,

II CR 419/89, OSPiKA 1990, Nr 11, poz. 377. Tak również m.in. wyr. SN z 6.2.2015 r.,

II CSK 317/14, L.; wyr. SN z 23.5.2013 r.,

IV CSK 664/12, L.; wyr. SN z 11.5.2007 r.,

I CSK 47/07, L.). Takie podejście skutkuje podejmowanymi, zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie próbami stworzenia, w nawiązaniu do wypracowanej w prawie karnym teorii kontratypów,

katalogu okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych. Wśród nich najczęściej wymienia się: zgodę uprawnionego, działanie na własne ryzyko, działanie w ramach porządku prawnego. Ponadto wskazywane są również: „obrona uzasadnionego interesu społecznego lub prywatnego” oraz „wykonywanie prawa podmiotowego”. Jako okoliczność, która wyłącza bezprawność naruszenia dobra osobistego, traktuje się także konstrukcję nadużycia prawa podmiotowego z

art. 5 KC.

To tradycyjne, „kontratypiczne” podejście do zagadnienia bezprawności naruszenia dóbr osobistych, okazuje się nieprzydatne zwłaszcza w sprawach, w których źródłem naruszenia dóbr osobistych są działania stanowiące realizację konstytucyjnych praw i wolności, takich jak: swoboda wypowiedzi, twórczości, badań naukowych, wolność pozyskiwania, przekazywania i otrzymywania informacji. W praktyce, obejmuje to bardzo obszerną kategorię sporów sądowych dotyczących ochrony takich dóbr osobistych, jak cześć, prawo do prywatności, czy wizerunek, naruszonych lub zagrożonych naruszeniem prze+6z różnego rodzaju wypowiedzi i inne formy ekspresji, często rozpowszechniane za pośrednictwem środków masowego przekazu. W tych przypadkach powstaje konieczność wzajemnego

wyważania i balansowania pozostających w kolizji praw i wolności, którym porządek prawny przyznaje zasadniczo równą wartość i równoczesność.

W ocenie sądu swoboda wypowiedzi w prywatnych rozmowach nie powinna być ograniczana obawą powiadomienia przez rozmówcę, że w jej trakcie ktoś naruszał dobra osobiste innych osób.

Bezprawność w takim rozumieniu winna być wyznaczana z uwagi na wzajemny stosunek wagi i doniosłości naruszonego osobistego prawa podmiotowego do wagi i doniosłości okoliczności, które w danej sprawie mają legitymizować dokonane naruszenie. Zagadnienie bezprawności na gruncie art. 24 KC może więc być ujmowane w kategoriach ustalania relacji pierwszeństwa między osobistymi prawami podmiotowymi uprawnionego i pozostającymi z nimi w kolizji wolnościami prawnie chronionymi i uprawnieniami naruszyciela. Przy czym wyznaczona

relacja pierwszeństwa ma w każdym przypadku charakter warunkowy, jest relatywizowana do konkretnego stanu faktycznego, w którym dochodzi do naruszenia określonego dobra osobistego. W odmiennych okolicznościach faktycznych pierwszeństwo może zostać przyznane innej z kolidujących w danym przypadku wartości.

Wyznaczenie określonej warunkowej relacji pierwszeństwa należy do organu orzekającego. Relacja ta jest

wyznaczana

in casu w procesie balansowania pozostających w zbiegu dóbr i wartości (porównywania ich wagi i doniosłości), przy rozważeniu wszystkich, występujących w danej sprawie, okoliczności faktycznych i prawnych. Przyznanie w konkretnej sprawie pierwszeństwa zasadzie ochrony dóbr osobistych przed konkurencyjną wartością, np. zasadą swobody wypowiedzi, oznacza, że wkroczenie w sferę chronioną prawem podmiotowym osobistym nastąpiło bez prawnie ważnego uzasadnienia. Tym samym, działanie naruszające dobro osobiste powoda miało w świetle art. 24 § 1 KC charakter bezprawny. Konkluzja taka upoważnia sąd do zastosowania odpowiednich środków ochrony, według reguł przewidzianych w art. 24,

445 i

448 KC. Natomiast w przypadku wyznaczenia odwrotnej warunkowej relacji pierwszeństwa, a więc przyznania w okolicznościach danej sprawy większej wagi i znaczenia wartości pozostającej w konflikcie z prawem osobistym uprawnionego, działania podjęte w celu realizacji tej wartości, stanowiące zarazem źródło naruszenia dobra osobiste, nie zostają uznane za bezprawne. Brak przesłanki bezprawności naruszenia dobra osobistego skutkuje wówczas oddaleniem powództwa.

Ujmowanie zatem bezprawności w kategoriach

„warunkowej relacji pierwszeństwa” zakłada, że prawa podmiotowe nie mają charakteru absolutnego, zaś ich zakres realizacji może podlegać ograniczeniu ze względu na konieczność realizacji praw konkurencyjnych, czy też ochrony innych wartości prawnie doniosłych. W efekcie treść praw podmiotowych może być abstrakcyjnie wyznaczona jedynie

prima facie, zaś ich rzeczywisty zakres stwarzany jest dopiero i dookreślany w toku stosowania prawa, w szczególności w ramach sytuacji kolizyjnych, w które wchodzą one z innymi prawami podmiotowymi (zob. m.in.

M.

Safjan, w: System PrPryw, t. 1, 2012,

s. 359–365;

J.

Sadomski, Konflikt, s. 282 i n.; J. Sadomski w Komentarzu do kodeksu cywilnego pod red. K. Osajdy).

W ocenie Sądu sformułowane w wiadomościach tekstowych sms wypowiedzi dotyczące powódki nie powinny być traktowane jako naruszenie dóbr osobistych powódki.

Powódka nie wykazała aby doszło do naruszenia jej dóbr osobistych przez pozwanego, ani w treści wiadomości sms ani przez niedopuszczalne rejestrowanie i wykorzystywanie jej wizerunku (tej ostatniej okoliczności nie udowodniono w sprawie).

Ustalenie, że doszło do naruszenia dobra osobistego, następuje po spełnieniu podwójnego testu konkretyzacji i obiektywizacji. Konkretyzacja służy zbadaniu, po pierwsze, czy naruszenia doznało istniejące, wskazywane przez powoda dobro osobiste (konkretyzacja dobra) oraz, po drugie, jakie okoliczności mają świadczyć o tym, że doszło do naruszenia tego właśnie dobra osobistego (konkretyzacja okoliczności – kontekstu naruszenia). Obiektywizacja natomiast odnosi się, po pierwsze, do oceny istnienia dobra osobistego (jako wartości powszechnie uznanej i w tym sensie obiektywnie istniejącej w przekonaniach społecznych) oraz, po drugie, do stwierdzenia naruszenia dobra osobistego, które to naruszenie jest oceniane nie tylko przez pryzmat subiektywnych przeżyć uprawnionego, lecz także na podstawie testu obiektywnego, z perspektywy odczuć żywionych przez rozsądne osoby, ocen wynikających z istniejącej świadomości społecznej i prawnej, zasad współżycia społecznego i zasad moralnych.

Powódka dochodziła ochrony jej dóbr osobistych w postaci czci wewnętrznej oraz prawa do prywatności.

Cześć wewnętrzna (godność osobista) to wyobrażenie jednostki o własnej wartości i oczekiwanie jej poszanowania (szacunku) ze strony innych. Jej naruszenie następuje poprzez znieważenie pokrzywdzonego, a więc okazanie mu pogardy, braku szacunku, obrażenie. Ocena zniesławiającego, czy też znieważającego charakteru wypowiedzi, powinna być dokonywana według kryteriów obiektywnych, nie zaś według miary indywidualnej wrażliwości osoby, która daną wypowiedzią czuje się dotknięta. Każdorazowo należy zatem ustalić nie to, czy wypowiedź stała się podstawą negatywnych ocen i odczuć konkretnych osób, lecz to, czy mogła stać się podstawą takich ocen i odczuć u przeciętnego, rozsądnie postępującego człowieka (tak w wyroku z 18.6.2009 r Sąd Najwyższy., II CSK 58/09, L.). Zniesławiające lub znieważające zachowanie musi być zindywidualizowane, a

więc nakierowane na wyrządzeniu uszczerbku w czci konkretnej osoby, a powód musi wykazać, że jest osobą, którą zniesławiono lub znieważono.

W zakresie prawa do prywatności należy wskazać, że istotnym jego składnikiem jest zasada autonomii informacyjnej jednostki. Jej specyfika wyraża się w swobodzie każdej osoby w wyznaczeniu sfery informacyjnej dostępności. Jednostka jest zasadniczo jedynym dysponentem informacji o niej, służy jej wyłączne prawo samodzielnego decydowania o zakresie i treści informacji jej dotyczących, które mogą być dostępne innym. Przez ingerencję w sferę prywatności rozumie się m.in. nieuprawnione nagranie, sfotografowanie lub filmowanie, publiczne wystawienie fotografii bez zgody, także po śmierci, niepokojenie drugiej osoby przez jej śledzenie, narzucanie swego towarzystwa oraz agresję władzy politycznej (wyrok SA w Krakowie z 28.03.2014 r., I ACa 121/14, LEX).

Zgodnie z w/w rozważaniami, stwierdzić należy w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powódki przez pozwanego. Pozwany rzeczywiście niepochlebnie wyrażał się o powódce w korespondencji kierowanej do swojej żony. Należy jednak mieć na uwadze, że były to wypowiedzi nieprzeznaczone do dalszego rozpowszechniania. Nie można wymagać, aby w prywatnych rozmowach powstrzymywać obywateli od niepochlebnego wypowiadania się o kimkolwiek. Łatwo w takiej sytuacji sobie wyobrazić, że każda prywatna wypowiedź o dowolnej osobie może być źródłem roszczeń kierowanych do sądu i odpowiedzialności z tym związanej. Zdaniem sądu korespondencja pomiędzy rozwodzącymi się i pozostającymi w silnym konflikcie małżonkami nie powinna i nie może być wykorzystywana jako dowód naruszenia dóbr osobistych osoby trzeciej. W istocie mamy tu do czynienia z chronioną tajemnicą korespondencji. Tymczasem w niniejszej sprawie adresat korespondencji rozpowszechnił ją w celu zainicjowania postępowania sądowego przeciwko pozwanemu.

Nazwanie powódki „patologią, pokoleniem wieśniaków oraz że należy do PGR i jedynym światem jaki widziała jest obora a także, że wywodzi się z rodziny gołodupców bez honoru”, rzeczywiści naruszałoby dobra osobiste powódki gdyby było dokonane w innych okolicznościach, a przede wszystkim gdyby wprost dotyczyło powódki a nie jej siostry (tymczasem treści te dotyczą głównie A. O. (1)) to . Wszystkie z tych określeń u przeciętnego, rozsądnie postępującego człowieka mogłyby stać się podstawą oceny osoby pozbawionej manier, szyku i horyzontów intelektualnych oraz jako kobiety prymitywnej i nieumiejącej się zachować. Należy jednak pamiętać, że to naruszenie tajemnicy korespondencji przez żonę pozwanego jest przyczyną dyskomfortu powódki.

W ocenie sądu nie jest bezprawne wyrażanie niepochlebnych a nawet obraźliwych twierdzeń o różnych osobach, jeżeli okoliczności towarzyszące takim wypowiedziom mają charakter głęboko prywatny.

Powódka nie udowodniła, aby pozwany tego rodzaju wypowiedzi formułował w innych okolicznościach. W szczególności nie wykazano, aby doszło do tego rodzaju zachowania połączonego z nagrywaniem powódki pod sklepem i w obecności jej małoletniego syna. Powódka twierdziła, że pozwany ją wówczas nagrywał i udostępnił osobom trzecim takie nagranie, tymczasem mimo posiadania takich możliwości nie udowodniła tych twierdzeń.

Zgodnie z ogólną regułą ciężaru dowodu, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. (art. 6 k.c.). W procesie cywilnym to na powodzie ciąży obowiązek przedstawienia takich dowodów, które wykazują zasadność roszczenia z danego stosunku zobowiązaniowego – zgodnie z treścią art. 232 k.p.c. strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. W efekcie, jeżeli materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje podstawy do dokonania odpowiednich ustaleń faktycznych w myśl twierdzeń jednej ze stron, Sąd musi wyciągnąć ujemne konsekwencje z braku udowodnienia faktów przytoczonych na uzasadnienie żądań lub zarzutów. Należy to rozumieć w ten sposób, że strona, która nie przytoczyła wystarczających dowodów na poparcie swych twierdzeń, ponosi ryzyko niekorzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, o ile ciężar dowodu, co do tych okoliczności na niej spoczywał (por. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 18.01.2012 r. w sprawie I ACa 1320/11, LEX nr 1108777).

Wobec powyższego powództwo w podlegało oddaleniu.

ZARZĄDZENIE

odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczyć pełn powódki.