Sąd Apelacyjny oddalił wniosek córki o zadośćuczynienie i odszkodowanie za represje ojca

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Sąd Okręgowy w Zielonej Górze, wyrok z dnia 27 stycznia 2026 r., sygn. akt II Ko 176/25

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

Inny

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

Na niekorzyść

W całości

W części

Co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1a k.p.k. - obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

Art. 438 pkt 2 k.p.k. - obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Uchylenie

Zmiana

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

Fakty uznane za udowodnione

Wskazać oskarżonego.

Wskazać fakt.

Dowód ze wskazaniem numeru karty, na której znajduje się dowód.

Fakty uznane za nieudowodnione

Wskazać oskarżonego.

Wskazać fakt.

Dowód ze wskazaniem numeru karty, na której znajduje się dowód.

Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Wskazać fakt

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

Wskazać fakt.

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

I. APELACJA OSKARŻYCIELA PUBLICZNEGO – PROKURATORA

1. obraza przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 7 k.p.k. poprzez dowolną ocenę dowodów i wyciągnięcie z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wniosków sprzecznych z zasadami prawidłowego rozumowania, doświadczenia życiowego i wskazaniami wiedzy, tj. uznanie, że udowodnione zostało, że C. E. (1) w (...)r. wstąpił do A., wspólnie z innymi osobami dostarczał partyzantom broń, a w związku z w/w działalnością w (...) roku został zatrzymany w domu rodzinnym przez funkcjonariuszy N. i osadzony w więzieniu w D. na L. a następnie za przynależność do A. został zesłany na terytorium Z., podczas gdy w zgromadzonym materiale dowodowym brak jest jakichkolwiek obiektywnych i przekonywujących dowodów na potwierdzenie, czy rzeczywiście ojciec wnioskodawczyni w (...) r. został zatrzymany przez funkcjonariuszy N. i osadzony w więzieniu w D. na L., czy rzeczywiście prowadził działalność na rzecz niepodległego bytu P., był członkiem A. i aby z tego powodu doznał represji;

2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę wyroku, mający wpływ na jego treść, polegający na przyjęciu, że C. E. (1) w(...) r. wstąpił do A., wspólnie z innymi osobami dostarczał partyzantom broń, a w związku z w/w działalnością w (...) roku został zatrzymany w domu rodzinnym przez funkcjonariuszyN.i osadzony w więzieniu w D. na L., podczas gdy z wiedzy historycznej oraz wskazanej jako dowód przez wnioskodawczynię książki „Więzienie na L. w D. (...)” G. A. bezspornie wynika, że w okresie od (...) r. na D. trwała okupacja niemiecka, więzienie w D. na L. funkcjonowało pod okupacją n., zatem nie było możliwe zatrzymanie i osadzenie ojca wnioskodawczyni w (...) r. w więzieniu przez radzieckie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości lub organy pozasądowe, ponieważ w. L. zostały opanowane przez przybyłą do D. administrację s. dopiero w pierwszych dniach (...)

II. APELACJA PEŁNOMOCNIKA WNIOSKODAWCY – S. S.

1. naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na treść orzeczenia, to jest art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k.;

2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanego wyroku i mający wpływ na jego treść;

3. obraza prawa materialnego, to jest art. 8 ust. 2a i 2b ustawy z dnia 23.02.1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu P. w zw. z art. 445 § 1 k.c. i art. 361 § 2 k.c. oraz art. 8 ust. 1 ustawy lutowej w zw. z art. 445 § 1 i 2 k.c. oraz art. 448 k.c.;

4. w zakresie odsetek obraza przepisów prawa materialnego, tj. art. 481 § 1 k.c.

Zasadny

UWAGA! – zasadność dotyczy obu zarzutów

Wypowiedzenie się o zasadności bądź braku zasadności zarzutów tej apelacji jest bezprzedmiotowe – art. 436 k.p.k.

I. APELACJA OSKARŻYCIELA PUBLICZNEGO – PROKURATORA

Ad. 1 i 2

Oba zarzuty sprowadzają się w rzeczywistości do zanegowania możliwości orzekania w niniejszej sprawie w trybie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu P. (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 442), zwanej dalej ustawą lutową, a to z tego powodu, iż w niniejszym postępowaniu nie zostało udowodnione, by ojciec wnioskodawczyni C. E. (1) prowadził działalność na rzecz niepodległego bytu P. oraz by z powodu tej działalności doznał on represji w okresie od (...)

Dla zrozumienia istoty zarzutów apelującego prokuratora należy przytoczyć następujące okoliczności:

Pismem z dnia (...) r. pełnomocnik S. S. wniosła do Sądu Okręgowego w Z. wniosek o zasądzenie na rzecz S. S. kwoty 15.500.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez jej ojca, C. E. (1), na skutek represjonowania go przez radzieckie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości, działające na terytorium P. w granicach ustalonych w Traktacie Ryskim, w okresie od (...) r., za działalność na rzecz niepodległego bytu P., wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty oraz o zasądzenie na rzecz S. S. kwoty 1.335.258,54 zł tytułem odszkodowania za szkodę doznaną przez jej ojca, C. E. (1), na skutek represjonowania go przez radzieckie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości, działające na terytorium P. w granicach ustalonych w Traktacie Ryskim, w okresie od (...) r., za działalność na rzecz niepodległego bytu P., wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (k. 1-11).

W ocenie pełnomocnika wnioskodawcy istnieją w niniejszej sprawie przesłanki do wystąpienia z takim roszczeniem na podstawie ustawy lutowej, bowiem C. E. (1) był ściśle powiązany z walką o niepodległość P., gdyż w okresie okupacji n. wstąpił do A. i w związku z prowadzoną działalnością został aresztowany przez funkcjonariuszy (...) r. i osadzony w D. na L. i po wyczerpującym śledztwie ojca wnioskodawczyni za przynależność do A. zesłano na terytorium Z., gdzie najpierw osadzono go w obozie(...) r. przeniesiono go do G., gdzie przebywał do (...) r., co wynika z Karty Repatrianta nr (...)/P.

Sąd Okręgowy w Z. wyrokiem z dnia (...),

w pkt I ustalając, że osobą uprawnioną do odszkodowania i zadośćuczynienia za represje doznane, w okresie od (...) r., z powodu działalności na rzecz niepodległego bytu P., przez C. E. (1), zmarłego w dniu (...) r. w V., jest jego córka S. S., na podstawie art. 8 ust. 2a w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy lutowej zasądził od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawczyni S. S. kwotę 550.680,90 zł tytułem odszkodowania oraz 1.200.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną przez C. E. (1) krzywdę, wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty,

w pkt II w pozostałym zakresie żądanie wniosku oddalił,

w pkt III

na zasadzie art. 554 § 4 k.p.k. w zw. z art. 8 ust. 3 ustawy lutowej oraz § 11 ust. 6, § 17 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych zasądził od Skarbu Państwa na rzecz S. S. kwotę 288 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego,

w pkt IV na podstawie art. 13 ustawy lutowej stwierdził, że koszty postępowania ponosi Skarb Państwa.

Przepis art. 8 ust. 2a ustawy lutowej, do której odwołuje się wnioskodawczymi stanowi, iż uprawnienia przewidziane w art. 8 ust. 1 ustawy lutowej (a więc uprawnienia dotyczące domagania się od Skarbu Państwa odszkodowania za poniesioną szkodę i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę) przysługują również osobom, mieszkającym obecnie bądź w chwili śmierci w P., represjonowanym przez radzieckie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości lub organy pozasądowe, działające na obecnym terytorium P. w okresie od dnia (...) r. oraz na terytorium P.w granicach ustalonych w Traktacie Ryskim, w okresie od (...) r., za działalność na rzecz niepodległego bytu P. lub z powodu takiej działalności. Przy czym zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy lutowej w postępowaniu tym mają odpowiednie zastosowanie przepisy rozdziału 58 Kodeksu postępowania karnego, w tym przepis art. 558 k.p.k., który w takich sprawach nakazuje stosować przepisy Kodeksu postępowania cywilnego w kwestiach nieuregulowanych w Kodeksie postępowania karnego.

Przy czym, zgodnie z art. 8 ust 1 zd. 2 ustawy lutowej w razie śmierci osoby uprawnionej uprawnienie to przechodzi na małżonka, dzieci i rodziców. Natomiast zgodnie z art. 8 ust. 2b ustawy lutowej przez działalność na rzecz niepodległego bytu P., o której mowa w ust. 2a tego artykułu, w odniesieniu do osób represjonowanych na terytorium P. w granicach ustalonych w Traktacie (...) poza obecnym terytorium P., należy rozumieć działalność w okresie od dnia (...)

Sąd I instancji w sekcji 5 formularzowego uzasadnienia na str. 6-7 wskazał prawidłowo na warunki przyznania odszkodowania i zadośćuczynienia we wskazanym wyżej trybie, odwołując się trafnie do podglądu wyrażonego przez Sąd Apelacyjny we W. w wyroku z dnia (...), LEX nr (...).

Należy więc wskazać, iż warunkiem przyznania odszkodowania i zadośćuczynienia za represje ze strony radzieckich organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości lub organów pozasądowych, działających na obecnym terytorium P. w okresie od dnia(...) r. oraz na terytorium P. w granicach ustalonych w Traktacie Ryskim, w okresie od dnia (...) r., na podstawie art. 8 ust. 2a-b w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy lutowej jest stwierdzenie następujących okoliczności:

1. czy daną osobę, mieszkającą obecnie bądź w chwili śmierci w P., dotknęły represje (śmierć) ze strony radzieckich organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości lub organów pozasądowych;

2. czy wspomniane radzieckie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości lub organy pozasądowe, stosowały represje, działając na obecnym terytorium P. w okresie od dnia (...) r. oraz na terytorium P. w granicach ustalonych w Traktacie (...), w okresie od dnia (...)

3. czy osoba, którą dotknęły represje (śmierć) ze strony radzieckich organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości lub organów pozasądowych, prowadziła działalność na rzecz niepodległego bytu P.;

4. czy osoba represjonowana na terytorium P. w granicach ustalonych w Traktacie Ryskim poza obecnym terytorium P., prowadziła działalność na rzecz niepodległego bytu P. w okresie od dnia(...)

5. czy wspomniana osoba, była represjonowana (pozbawiona życia) ze strony radzieckich organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości lub organów pozasądowych za działalność na rzecz niepodległego bytu P. lub z powodu takiej działalności (a zatem czy zachodzi związek przyczynowy między represjami, śmiercią a wspomnianą działalnością).

Jednocześnie Sąd I instancji za w/w judykatem słusznie zauważa, iż zasądzenie odszkodowania dochodzonego w oparciu o ustawę lutową z dnia (...) r. warunkowane jest udowodnieniem związku zachodzącego pomiędzy wykazywaną szkodą lub krzywdą a orzeczeniem, którego nieważność została stwierdzona, lub takiego związku z represjami, jakie osobę tę spotkały ze strony radzieckich organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości lub organów pozasądowych w warunkach, o których mowa w ust. 2a i 2b art. 8 ustawy lutowej. Ten związek musi być więc udowodniony, nie może opierać się jedynie na domniemaniu, ciężar przy tym dowodu (lub co najmniej inicjatywy dowodowej), spoczywa na wnioskodawcy. Nie wystarcza przy tym samo stwierdzenie, iż określona osoba była represjonowana przez radzieckie organy wymiaru sprawiedliwości oraz, że działała ona na rzecz niepodległego bytu P., ponieważ wymagane jest udowodnienie związku pomiędzy taką działalnością a wydanym orzeczeniem lub działaniem niosącym represje (por. także wyrok Sądu Apel. we Wrocławiu z dnia 30 marca 1999 r. sygn. II AKa - 69/99, OSA 1999, Nr 4, poz. 35; wyrok Sądu Apel. w Katowicach z dnia 13 listopada 2003 r. sygn. II AKa - 369/03, LEX nr 1281214).

W realiach niniejszej sprawy ciężar udowodnienia wskazanych wyżej przesłanek istnienia odpowiedzialności Skarbu Państwa ciążył więc na wnioskodawczyni S. S..

Sąd I instancji, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie, wskazał, iż wnioskodawczyni w niniejszym postępowaniu wykazała istnienie podstaw do zasądzenia odszkodowania i zadośćuczynienia w trybie przywołanych wyżej przepisów. W ocenie tego Sądu bowiem ma być niewątpliwe, iż zebrany materiał dowodowy pozwalał na przyjęcie następujących okoliczności faktycznych: mianowicie, iż urodzony w (...) w miejscowości T. (gm. L.) C. E. (1), zajmujący się rolnictwem, w (...) r. wstąpił do A. i wspólnie z innymi osobami dostarczał partyzantom broń i to w związku z tą działalnością został on zatrzymany w domu rodzinnym przez funkcjonariuszy (...) r. i osadzony w więzieniu w D. na L. (sekcja 3 formularza uzasadnienia na str. 1). Dalej Sąd I instancji ustalił, iż C. E. (1) za przynależność do A. został zesłany na terytorium Z., gdzie najpierw osadzono go w obozie w obwodzie k. a następnie w(...)r. przeniesiono go do G., gdzie przebywał do (...) r. (sekcja 3 formularza uzasadnienia na str. 2). Ostatecznie C. E. (1) został do P. repatriowany w dniu (...)

Abstrahując od okoliczności dotyczących warunków osadzenia najpierw w więzieniu a potem w miejscach zsyłki w głąb Z., które z racji przyczyn ostatecznego oddalenia w instancji odwoławczej w całości wniosku wnioskodawczyni o odszkodowanie i zadośćuczynienie nie mają żadnego znaczenia dla dalszych rozważań Sądu odwoławczego, podkreślić należy, iż wskazanych wyżej ustaleń faktycznych Sąd I instancji dokonał w oparciu o takie dowody, jak zeznania S. S. oraz dokumenty w postaci Karty Ewidencyjnej Repatrianta nr (...)/P, bazy wewnętrznej „Indeksu (...)”, wskazującej na okres zesłania, kwestionariusz osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich, życiorys z dnia (...)r. oraz publikacji (...) M. A. (1).

Mając na uwadze zarzuty podniesione w apelacji prokuratora należy więc tymże dowodom przyjrzeć się bliżej, skoro Sąd I instancji w rzeczywistości bezkrytycznie dał im w całości wiarę, wywodząc na ich podstawie m.in., iż C. E. (1) faktycznie przynależał do A., iż z tego to powodu został zatrzymany i aresztowany w(...) i osadzony w więzieniu na L. w D. i że to z powodu przynależności do A. został zesłany w głąb R. do obozów pracy.

W pierwszym rzędzie należy przyjrzeć się dokumentom, które mają dowodzić powyższe okoliczności a to z tego powodu, iż w sprawie brak jest jakichkolwiek dowodowych źródeł osobowych, które bezpośrednio potwierdzałyby zarówno przynależność C. E. (1) do A., jak i dostarczanie przez niego broni partyzantom tejże formacji zbrojnej, jak i osadzenie go w więzieniu na L. w D. i dalej zesłanie w głąb R. w związku z w/w przynależnością do A. i prowadzoną działalnością na rzecz niepodległego bytu P..

Na k. 15 znajdują się dane IPN, zaciągnięte z bazy komputerowej Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w D., z których wynikają daty deportacji wyżej wymienionego, to jest data początkowa: (...)

Na k. 16-17 znajduje się Karta Ewidencyjna Repatrianta Z. (...)/P z Punktu Repatriacyjnego w B., z której wynika, iż C. E. (1) wskazywał, iż z zawodu był rolnikiem, przed wojną, jak i w czasie wojny mieszkał w D., przed powrotem do kraju mieszkał w G. oraz, na pytanie, czy był karany względnie aresztowany, kiedy, gdzie, przez kogo i w jakich okolicznościach podał, cyt.: „

(...)przez władze rosyjskie jako AK-owiec”. Z tego formularza wynika, iż dane te zostały zebrane w dniu (...)

Dowód ten wskazuje więc z jednej strony na fakt, iż C. E. (1) rzeczywiście był repatriantem, który wrócił z obozu pracy w G.. Jednocześnie z dokumentu tego wynika tylko tyle, że to C. E. (1) do formularza podał, że został pozbawiony wolności w(...)r. przez władze radzieckie jako AK-owiec.

Na kartach 18-24 znajdują się dokumenty związane z przynależnością C. E. (1) do Związku (...) i przyznanych mu uprawnień kombatanckich.

Z decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia (...) r. wynika, iż przyznano C. E. (1) uprawnienia kombatanckie z tytułu deportacji w Z., która miała miejsce od(...) r. (

k. 18).

Z deklaracji C. E. (2) z (...) r. złożonej w (...) Związku (...) w K., w której deklarował on przystąpienie do tego Związku wynika, iż przed zesłaniem mieszkał w m. T. k. D. przy rodzicach, zaś jako zawód wskazywał „uczeń”, zaś był zesłany do wskazanych miejsc w R. zimą (...)r. przebywał przez 9 miesięcy w więzieniu w D. (

k. 20).

W kwestionariuszu z (...) r., ubiegając się o przyznanie uprawnień kombatanckich, C. E. (1) podał, iż (...) r. został aresztowany jako akowiec w D., aresztowany był w więzieniu w L. do (...) r. a potem wywieziony do M., po czym w(...) r. został zwolniony i wtedy też wrócił do P. (

k. 21). W załączonym do tego kwestionariusza życiorysie podał, iż po śmierci ojca mieszkał z matką, w czasie wojny wstąpił do (...). wiosną został aresztowany i osadzony w więzieniu w L. a następnie wywieziony do O. obłasti a w (...) do kopalni złota, gdzie poznał swoją późniejszą żonę, z którą razem po zwolnieniu w(...) r. wrócił do P. (

k. 22).

Z zaświadczenia Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, wydanego na użytek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. wynikają rodzaje i okresy zaliczane do uprawnień kombatanckich od (...) w związku z deportacją w Z. (

k. 23-24).

Natomiast w dokumencie pod nazwą „

rekomendacja o przyznanie uprawnień kombatanckich przez Ministra Pracy i Polityki Socjalnej”, sporządzonego przez Związek (...) w K. z dnia (...). wprawdzie wskazano na wynikające z w/w dokumentów okoliczności, podawane wyłącznie przez C. E. (1), jak „

aresztowanie w (...) r.”, „

przynależność i działalność w A.

” oraz „

aresztowanie (1944), sądzenie, pobyt w więzieniach i łagrach sowieckich”, ale jednocześnie przy każdej z tych okoliczności zastrzeżono, iż brak jest dokumentów, z których by te okoliczności wynikały, bądź tych okoliczności nie udokumentowano (

k. 19).

W IPN nie odnaleziono żadnych informacji i dokumentów, które dotyczyłyby C. E. (1) (

k. 73), za wyjątkiem danych, które już widnieją na k. 15 (

k. 77).

Tożsame dokumenty uzyskane z Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych znajdują się na

k. 81-90. Przy czym na

k. 81 znajduje się dodatkowo informacja, iż C. E. (1) nie przyznano świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy z (...) r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom zesłanym lub deportowanym przez władze Z.. Dodać należy, iż z przedstawionych wyżej wszystkich dokumentów jasno wynika, iż C. E. (1) nie udokumentował swoich twierdzeń o aresztowaniu, przynależności do A., bowiem te okoliczności, podane zresztą w wyjątkowo lapidarnej treści, są odbiciem jego twierdzeń podawanych do w/w formularzy i dokumentów, mających na celu uzyskanie określonych uprawnień kombatanckich. Nadto z tych twierdzeń wynika, iż przed aresztowaniem w (...) r. przebywał przy rodzicach.

To właśnie te twierdzenia C. E. (1), które doprowadziły do przyjęcia go w poczet członków Związku (...) stały się powodem nadania mu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej postanowieniem z dnia (...) r. odznaczenia Krzyżem Zesłańców Sybiru (

k. 93-102).

Również w przywołanym przez Sąd Okręgowy artykule prasowym pod tytułem (...) z (...) r. autorstwa M. A. (2) wskazano na przeżycia związane z losem Polaków związanym zsyłkami w głąb R., w tym przytoczono wspomnienia związane z tymi pobytami w obozach pracy samej autorki artykułu. Przy okazji zaś tych wspomnień autorka artykułu podała, iż podobne przeżycia związane z pobytami w tych obozach pracy spotkały wskazanych przykładowo „lubskich sybiraków”, wśród których m.in. wymieniła C. E. (1) (

k. 126-128). Jednak również i w tym artykule autorka odwołała się do krótkiej adnotacji na temat przynależności C. E. (1) do A., aresztowania w (...) r. przez N. skazania na 10 lat łagru, pobytu w łagrze w rejonach O. obłasti a następnie na O. w obłasti G. i jego powrotu do P. w (...) r. a więc do danych, które w Związku (...) były znane wyłącznie z oświadczeń C. E. (1).

Wreszcie jedynym dowodem osobowym w tej sprawie są

zeznania wnioskodawczyni S. S.

a więc osoby zainteresowanej wydaniem w tej sprawie korzystnego dla niej rozstrzygnięcia (

k. 123-124). Z zeznań tych wynika, iż podawane przez nią informacje posiada wyłącznie od ojca. Wnioskodawczymi podała, iż, cyt.: „

z tego co mi wiadomo, to prawdopodobnie wynosił broń z umówionych miejsc. Umawiali się z kolegami, spotykali się i potem do partyzantów wynosili broń” (k. 123). Jednak ojciec nie mówił jej, skąd tę broń brali. Ojciec nie bardzo chciał na ten temat rozmawiać. Według tego, co mówił ojciec, należał on do A., chyba od (...)r., ale nie potrafiła powiedzieć, zasłaniając się niepamięcią, w jakich okolicznościach wstąpił on do A.. Dodała, iż złapali go na przemycie tej broni, ale, cyt.: „

nie mogę skojarzyć kto go złapał”, by po chwili dodać, cyt.: „

ruscy go złapali”, „

podejrzewali, że pomagał polskim partyzantom” (k. 123-124). Wreszcie zeznała, iż zatrzymali go w domu rodzinnym, aresztowali i został osadzony w więzieniu, choć nie potrafiła wskazać gdzie, twierdząc, że „chyba” w O.. Aresztowali go w (...) r. Jednocześnie świadek nie potrafiła podać z jakiego powodu ojciec miał być w (...) r. zatrzymany (k. 124). W pozostałym zakresie zeznania świadka odnoszą się już do warunków pobytowych w areszcie i obozach pracy oraz dalszych losów po powrocie do P. (k. 124).

Należy zauważyć, iż Sąd I instancji dał w pełni tym zeznaniom wiarę, choć zauważył, iż są one dość skąpe w treści, gdyż świadek nie miała dużej wiedzy na temat losów swojego ojca. Również Sąd I instancji zauważa, iż zgromadzony materiał dowodowy w postaci dokumentów jest skąpy i to „nad wyraz”, ale wystarczający w tej sprawie, gdyż wspiera wersję przedstawioną przez S. S..

Tymczasem podkreślić należy za prokuratorem, iż tenże materiał dowodowy wcale nie wykazuje, by C. E. (1) rzeczywiście prowadził działalność na rzecz niepodległego bytu P., by był członkiem A. i by został zatrzymany w (...) r. w domu rodzinnym przez funkcjonariuszy N. i osadzony w więzieniu w D. na L. a następnie w odwecie za działalność niepodległościową zesłany na S. (str. 3 apelacji).

Jak już podniesiono wyżej, powyższe dowody i to wszystkie, łącznie z zeznaniami S. S. wskazują na ustalone przez Sąd Okręgowy a kwestionowane przez prokuratora fakty tylko i wyłącznie na twierdzeniach i to dość lapidarnych, zdawkowych podawanych przez C. E. (1) po powrocie do kraju (to w (...) r.) oraz później, na początku lat 90-tych XX wieku, przy ubieganiu się o członkostwo w Związku (...) oraz o uprawnienia kombatanckie. Również podobnie w sposób zdawkowy C. E. (1) o tych okolicznościach powiedział swojej córce – S. S..

Powyższe dokumenty więc są jedynie dowodem na to, co do oficjalnych formularzy, jak i w swoim życiorysie podał C. E. (1). Również zeznania S. S. są jedynie dowodem na to, czego dowiedziała się od ojca odnośnie w/w okoliczności. Zeznania te, jak i dokumenty w rzeczywistości nie dowodzą tego, iż C. E. (1) prowadził działalność na rzecz niepodległego bytu P., będąc w szeregach A. i zajmując się dostawami broni dla partyzantów, jak i nie dowodzą tego, by C. E. (1) został zatrzymany, aresztowany i zesłany „na S.” przez radzieckie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości lub organy pozasądowe za tę działalność niepodległościową lub z powodu takiej działalności. Jak to bowiem zasadnie podnosi apelująca prokurator, nie ma w sprawie ani jednego obiektywnego dowodu, z którego by wynikało, iż wskazane wyżej fakty rzeczywiście miały miejsce. Co przy tym istotne a czego nie dostrzega Sąd I instancji, rację ma apelująca, iż w świetle wiedzy historycznej nie jest możliwym, by w (...) r. C. E. (1) został zatrzymany w okolicach D. przez funkcjonariuszy N. i osadzony w więzieniu w D.. Jak to bowiem słusznie dostrzega apelująca, z publikacji historycznej załączonej do wniosku przez pełnomocnika wnioskodawczyni pod tytułem „Więzienie na L. w D. (...)” G. A. wynika jasno, iż w okresie od (...) r. na D. trwała okupacja niemiecka, więzienie w D. na L. funkcjonowało pod okupacją n.. Dopiero, jak pisze autorka tej publikacji, w pierwszych dniach (...) r. w. L. zostały opanowane przez przybyłą do D. administrację s. (k. 25v). Z historii zaś wiadomym jest, iż jeszcze przed zajęciem D. przez s. w D. w dniu (...) r. rozpoczęła się operacja (...) (w ramach Akcji (...)) prowadzona przez oddziały A., która miała na celu samodzielne wyzwolenie się spod okupacji n. siłami A. i wystąpienia wobec A. w roli gospodarza terenu (patrz: zawarty w Wikipedii artykuł „Operacja (...) i przywołana tam bibliografia). Powyższe zaś przekonuje, iż nie były prawdziwe twierdzenia C. E. (1) o zatrzymaniu go w marcu czy wiosną przez N. i osadzeniu w więzieniu na L. w D., skoro wówczas jeszcze ten teren znajdował się pod okupacją n.. Tym samym nie sposób zawierzyć twierdzeniom samego C. E. (1), by faktycznie przynależał do A., by faktycznie dostarczał broń partyzantom a przede wszystkim, by w (...) r. został w związku z tą działalnością zatrzymany przez N. i aresztowany oraz osadzony w więzieniu na L. w D.. Tym samym nie da się również ustalić rzeczywistych przyczyn pozbawienia wolności C. E. (1) i zesłania go w głąb R. do obozów pracy. Ustalenia Sądu I instancji zostały bowiem poczynione w sposób dowolny a wręcz niezgodny z prawdą, o czym przekonuje fakt niemożności zatrzymania i aresztowania C. E. (1) w (...) r. przez radzieckie organy ścigania czy też organy pozasądowe, jak i oparcie tych ustaleń na dowodach, których nie można było zweryfikować w sposób obiektywny. Jak bowiem słusznie zauważa prokurator, powyższe ustalenia wynikają w rzeczywistości wyłącznie z lakonicznych twierdzeń C. E. (1), które to twierdzenia nie znajdują oparcia w ani jednym obiektywnym dowodzie, który potwierdzałby te okoliczności a więc, że C. E. (1) w czasie wojny przystąpił do A., w ramach jej szeregów prowadził działalność na rzecz niepodległego bytu P., choćby dostarczając partyzantom broń i aby z powodu tejże działalności rzeczywiście był zatrzymany, aresztowany i zesłany na T..

Skoro więc poprzez postępowanie dowodowe wnioskodawczyni, działająca przez swoich pełnomocników, nie wykazała w sposób jednoznaczny powyższego, to w świetle tego, co wyżej powiedziano nie było możliwe w sposób prawidłowy i zgodnie z prawdą dokonać ustaleń faktycznych, pozwalających na wydanie pozytywnego dla wnioskodawczyni orzeczenia w trybie art. 8 ust. 2a w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy lutowej.

Z powyższych więc względów apelujący prokurator zasadnie postawił zarzuty obrazy przepisu art. 7 k.p.k., jak i błędu w ustaleniach faktycznych o charakterze „dowolności”, gdyż miały one istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia.

Sąd Apelacyjny, kierując się więc treścią art. 438 pkt 2 i 3 k.p.k. w zw. z art. 437 k.p.k. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, iż w całości oddalił wniosek o zadośćuczynienie i odszkodowanie - wraz z zawartym w nim wnioskiem o koszty zastępstwa procesowego. Oddalenie w całości tego wniosku wynikało z faktu niewykazania przez wnioskodawcę okoliczności określonych w art. 8 ust. 2a ustawy lutowej, stanowiących podstawy do domagania się w sposób skuteczny odszkodowania i zadośćuczynienia. Skoro zaś od samego początku nie było takich podstaw, w tym wnioskodawczyni nie przedstawiła na poparcie swoich twierdzeń żadnych obiektywnych dowodów, to również nie sposób zaakceptować złożonego wniosku o przyznanie kosztów zastępstwa procesowego. Również nie można było uwzględnić takiego wniosku o przyznanie kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej, skoro to wywiedziona przez prokuratora apelacja okazała się uzasadniona. Tym samym domaganie się przez wnioskodawczynię w apelacji, złożonej przez jej pełnomocnika jeszcze wyższej kwoty zadośćuczynienia nie mogło zasługiwać na uwzględnienie. Skoro zaś wnioskodawczyni „przegrała” w postępowaniu odwoławczym, to nie było racjonalnych podstaw do przyznania jej od Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego.

II. APELACJA PEŁNOMCNIKA WNIOSKODAWCZYNI

Odniesienie się do stawianych w tej apelacji zarzutów jest bezprzedmiotowe, skoro Sąd Apelacyjny w całości uwzględnił zarzuty apelacji prokuratora wniesionej na niekorzyść wnioskodawczyni (art. 436 k.p.k.).

I. APELACJA OSKARŻYCIELA PUBLICZNEGO – PROKURATORA

1. oddalenie w całości wniosku z dnia (...) r. S. S. o odszkodowanie i zadośćuczynienie w trybie art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu p..

II. APELACJA PEŁNOMOCNIKA WNIOSKODAWCY – S. S.

1. zmiana zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie żądań Wnioskodawczyni i zasądzenie zadośćuczynienia i odszkodowania wyższej wartości (w pełnym zakresie dochodzonym we wniosku);

2. ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Zasadny

Wypowiedzenie się o zasadności bądź braku zasadności wniosków tej apelacji jest bezprzedmiotowe – art. 436 k.p.k.

I. APELACJA OSKARŻYCIELA PUBLICZNEGO – PROKURATORA

1. Wniosek okazał się zasadny w całości, o czym wyraźnie nadmieniono przy ustosunkowaniu się do zarzutów tej apelacji.

II. APELACJA PEŁNOMOCNIKA WNIOSKODAWCZYNI

Odniesienie się do wniosków tej apelacji jest bezprzedmiotowe (art. 436 k.p.k.).

Okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu

Wskazać wszystkie okoliczności, które sąd uwzględnił z urzędu, niezależnie od granic zaskarżenia

i podniesionych zarzutów (art. 439 k.p.k., art. 440 k.p.k.).

Nie dotyczy

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

1

Przedmiot utrzymania w mocy

1.

Przedmiot i zakres zmiany

Zmiana dotyczy całości zaskarżonego wyroku.

Powody zmiany wskazano dokładnie przy ustosunkowaniu się wyżej do zarzutów i wniosków apelacji oskarżyciela publicznego.

Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

Nie dotyczy

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

Nie dotyczy

Konieczność umorzenia postępowania

Nie dotyczy

4. Konieczność warunkowego umorzenia postępowania

Nie dotyczy

5. Nie dotyczy

Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

Nie dotyczy

Inne rozstrzygnięcia z wyroku

Wskazać punkt rozstrzygnięcia z wyroku.

Przytoczyć okoliczności.

Nie dotyczy

Koszty procesu

Wskazać punkt rozstrzygnięcia z wyroku.

Przytoczyć okoliczności.

2. Obciążano kosztami postępowania Skarb Państwa z uwagi na treść art. 13 ustawy lutowej. Przy czym, z uwagi na „przegranie” sprawy w całości przez wnioskodawczynię, w tym złożenie niezasadnej apelacji, Sąd Apelacyjny, kierując się art. 636 § 1 k.p.k. uznał, iż nie ma podstaw do zwrotu wnioskodawczyni wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru.

P. G. M. Ś.

M. K.