Rozprawy pod nieobecność oskarżonego z zaświadczeniem lekarskim. Wyrok uchylony w części

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 19 listopada 2018 r., sygn. akt IV K 135/10

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

Obrońca

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

Na niekorzyść

W części

co do winy

co do kary

Podniesione zarzuty

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

uchylenie

zmiana

Stanowisko sądu odwoławczego wobec zgłoszonych zarzutów i wniosków

Zarzuty I-II apelacji obrońcy oskarżonego adw. H. W. i zarzut 1 apelacji obrońcy oskarżonego adw. T. B.

Zasadny

Zarzuty wskazujące na prowadzenie rozprawy w dniach 2 marca 2015 r., 27 czerwca 2016 r., 14, 21, 28 maja oraz 20 sierpnia 2018 r. pod nieobecność oskarżonego, który prawidłowo usprawiedliwił swoje niestawiennictwo, jak też na niezasadne oddalenie wniosku o dopuszczenie opinii sądowo-lekarskiej, okazały się zasadne.

1. na rozprawie w dniu 2 marca 2015 r. obrońca oskarżonego poinformował, że oskarżony usprawiedliwił swoje niestawiennictwo, przesyłając stosowną wiadomość mailem w dniu 9 lutego 2015 r. Sąd stwierdził, iż taka wiadomość nie dotarła. Tymczasem w aktach sprawy znajduje się skierowany do Sądu mail oskarżonego z dołączonym zaświadczeniem lekarskim o niezdolności oskarżonego do brania udziału w postępowaniu do 8 marca 2015 r. (k. 609-610). Na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2015 r. sąd ujawnił mail i zaświadczenie, informując, że nie zostało ono podpisane przez lekarza sądowego. Stanowisko to było błędne, gdyż zaświadczenie zostało wystawione przez lek. med. M. M., która - jak ustalił Sąd Apelacyjny z urzędu - od dnia 30 stycznia 2008 r. do nadal wpisana jest na listę lekarzy sądowych uprawnionych do wystawiania zaświadczeń potwierdzających zdolność albo niezdolność do stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie organu uprawnionego uczestników postępowania z powodu choroby dla obszaru właściwości Sądu Okręgowego w Opolu (k. 1253);

2. w dnu 27 czerwca 2016 r. sąd przeprowadził rozprawę pod nieobecność oskarżonego, gdy tymczasem w dniu 21 czerwca 2016 r. do Sądu wpłynął wniosek oskarżonego o odroczenie rozprawy wraz z dołączonym zaświadczeniem lekarza sądowego potwierdzającym jego niezdolność do stawiennictwa do października 2016 r. Z adnotacji na wniosku wynika, że omyłkowo przedłożono go po terminie rozprawy, a decyzja w przedmiocie ewentualnego powtórzenia czynności nastąpi po zweryfikowaniu zaświadczenia przez biegłych. Taka weryfikacja nigdy nie nastąpiła;

3. pismem z 8 maja 2018 r. obrońca oskarżonego wniósł o zniesienie terminów rozprawy wyznaczonych na 14, 21, 28 maja 2018 r., dołączając zaświadczenie lekarza sądowego potwierdzające niezdolność oskarżonego do stawiennictwa przez dwa miesiące. Sąd wniosku nie uwzględnił, powołując się na opinię sądowo-lekarską z 21 lutego 2018 r. Z tego samego względu także w dniu 20 sierpnia 2018 r. Sąd nie uwzględnił wniosku obrońcy

o odroczenie rozprawy, popartego kolejnym zaświadczeniem lekarza sądowego usprawiedliwiającym niestawiennictwo oskarżonego. Podejmując takie decyzje, Sąd nie wziął pod uwagę zmiany okoliczności, która nastąpiła po wydaniu opinii z 21 lutego 2018 r. (opartej na badaniu przeprowadzonym w grudniu 2017 r.), polegającej na doznaniu przez oskarżonego urazu (skręcenia i naderwania stawu biodrowego, vide: karta informacyjna leczenia szpitalnego z 2 lutego 2018 r.). Celowe było zatem zweryfikowanie zaświadczeń lekarskich przez biegłego lekarza sądowego (jak to uczynił Sąd Rejonowy w Gliwicach

w równolegle toczącym się postępowaniu, dopuszczając opinię sądowo-lekarską, która potwierdziła niemożność stawiennictwa oskarżonego w okresie od 9 kwietnia do 7 czerwca 2018 r., k. 1236). Wniosek obrońcy o przeprowadzenie takiego dowodu zgłoszony w dniu

19 listopada 2018 r. Sąd oddalił, chociaż oskarżony został ponownie hospitalizowany w dniu 18 października 2018 r. w związku z nowym urazem głowy.

o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania

Zasadny

We wskazanych terminach nieobecność oskarżonego została prawidłowo usprawiedliwiona w trybie art. 117 § 2a k.p.k. Sąd błędnie przyjął, że zaświadczenie z 9 lutego 2015 r. nie zostało wystawione przez uprawnionego lekarza sądowego, zaświadczenie z 17 czerwca 2016 r. zostało omyłkowo przedłożone Sądowi już po terminie rozprawy przeprowadzonej

w dniu 27 czerwca 2016 r., na której błędnie uznano nieobecność oskarżonego

za nieusprawiedliwioną. Także nieobecności na rozprawach w dniach 14, 21, 28 maja oraz 20 sierpnia 2018 r. zostały usprawiedliwione zaświadczeniami lekarskimi, a Sąd w razie wątpliwości winien zweryfikować je opinią sądowo-lekarską, czego zaniechał, przy czym opinia sporządzona w innej sprawie potwierdziła niezdolność oskarżonego do udziału

w rozprawach w maju 2018 r. Na wszystkich tych terminach przeprowadzono dowody, które legły u podstaw skazania i uchybienie nie zostało konwalidowane przez ich powtórzenie. Tym samym doszło do naruszenia art. 374 § 1 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k., przy czym w przypadku terminu rozprawy w dniu 2 marca 2015 r. naruszenie to w świetle ówcześnie obowiązującej treści art. 374 § 1 k.p.k. skutkowało zaistnieniem bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k. Oddalenie wniosku obrońcy w dniu 19 listopada 2018 r. nastąpiło

z obrazą art. 193 § 1 k.p.k.

Zarzut IV apelacji obrońcy oskarżonego adw. H. W., zarzut 3 apelacji obrońcy oskarżonego adw. T. B.

Częściowo zasadny

Na rozprawie w dniu 19 listopada 2018 r. Sąd, na mocy art. 170 § 1 pkt 2 i 5 k.p.k., oddalił wniosek dowodowy obrońcy oskarżonego o przesłuchanie 20 świadków, podnosząc,

że osoby wskazane w punktach 1-12 zostały przesłuchane bezpośrednio lub ujawniono ich zeznania w trybie art. 391 k.p.k., a co do osób wskazanych w punktach 14-20 nie wskazano tezy dowodowej. Wniosek dowodowy obrońcy nie spełniał formalnych wymogów

z art. 169 § 1 k.p.k. z uwagi na niewskazanie tezy dowodowej. Jednakże oddalenie tego wniosku bez uprzedniego wezwania obrońcy do jego uzupełnienia przez sprecyzowanie tezy dowodowej stanowi naruszenie art. 170 § 1 k.p.k. w zw. z art. 120 § 1 k.p.k. Dopiero uzupełniony wniosek dowodowy mógłby podlegać prawidłowej ocenie (a w razie jego nieuzupełnienia należałoby pozostawić go bez rozpoznania). Zarzuty apelacyjne były tylko częściowo zasadne, gdyż skarżący nie wykazali wpływu uchybienia na treść zaskarżonego wyroku, aczkolwiek kwestia ta została wykazana w toku postępowania odwoławczego, gdyż jeden z obrońców uzupełnił wniosek dowodowy pismem z dnia 11 grudnia 2019 r.

o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania

Zasadny

Naruszenie art. 170 k.p.k. mogło mieć wpływ na treść wyroku w zaskarżonej części.

Zarzut III apelacji obrońcy oskarżonego adw. H. W., zarzut 2 apelacji obrońcy oskarżonego T. B.

Niezasadny

Zarzut oparty został na zasygnalizowaniu ewentualnej potrzeby przeprowadzenia opinii sądowo-psychiatrycznej w postanowieniu Sądu Apelacyjnego z dnia 31 października 2012 r., sygn. akt II AKp 54/12. Taka potrzeba w toku postępowania się nie ujawniła, mając zwłaszcza na uwadze zachowanie samego oskarżonego, które nie wskazuje na jakiekolwiek ograniczenie jego zdolności do prowadzenia świadomej obrony.

o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania

Niezasadny

Wobec niezasadności zarzutu wniosek niezasadny, aczkolwiek wyrok został uchylony w zaskarżonej części z innych przyczyn.

Zarzut V apelacji obrońcy oskarżonego adw. H. W.

Zasadny

Na rozprawie w dniu 28 maja 2018 r. ujawniono w trybie art. 391 § 1 w zw. z art. 394 § 2 k.p.k. zeznania 11 świadków. Zarzut naruszenia art. 391 § 1 k.p.k. zasadny, gdyż Sąd nie powołał żadnych okoliczności wskazanych w tym przepisie (np. niemożność doręczenia wezwania).

o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania

Zasadny

Obraza art. 391 § 1 k.p.k. skutkuje naruszeniem zasady bezpośredniości i w konsekwencji ma wpływ na treść wyroku.

Zarzut VI apelacji obrońcy oskarżonego adw. H. W.

Częściowo zasadny

Zarzut naruszenia art. 410 k.p.k. przez oparcie wyroku na nieujawnionym materiale dowodowym w postaci zeznań 11 świadków, które nie zostały odczytane w toku postępowania, a na które powołał się Sąd w uzasadnieniu wyroku. Zarzut zasadny częściowo, gdyż jeden ze wskazanych świadków (P. M.) został przesłuchany bezpośrednio na rozprawie w dniu 14 maja 2018 r. oraz nie uwzględnia treści postanowienia z dnia 19 listopada 2018 r., mocą którego na podstawie art. 394 § 2 k.p.k. uznano

za "ujawnione akta spraw związkowych, w szczególności znajdujące się tam depozycje osobowych źródeł dowodowych". Ujawnienie zeznań we wskazany przez Sąd sposób było wszakże nieprawidłowe. W art. 394 § 2 k.p.k. mowa jest o protokołach i dokumentach, jednakże do protokołów przesłuchania świadków przepis ten ma zastosowanie tylko wówczas, gdy zachodzą podstawy do ich ujawnienia wskazane w odrębnych przepisach

(art. 391 § 1, art. 392 § 1 i art. 442 § 2 k.p.k.), te zaś nie wystąpiły. Ponadto takie "zbiorcze" ujawnienie akt jest nieskuteczne, gdyż nie pozwala na weryfikację tego, czy i jakie konkretnie protokoły zostały ujawnione

o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania

Częściowo zasadny

Wniosek częściowo zasadny w odniesieniu do dowodów z zeznań świadków nieujawnionych w prawidłowy sposób w toku postępowania, co skutkowało mającym wpływ na treść wyroku naruszeniem art. 410 k.p.k.

Zarzut VII apelacji obrońcy oskarżonego adw. H. W., zarzut 4 apelacji obrońcy oskarżonego adw. T. B., zarzut podniesiony przez prokuratora

Rozpoznanie tych zarzutów byłoby przedwczesne lub bezprzedmiotowe dla dalszego toku postępowania (art. 436 k.p.k.).

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

Uchylono wyrok w zaskarżonej przez obrońców oskarżonego części, to jest punkty 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, i w tym zakresie sprawę przekazano Sądowi Okręgowemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania.

Art. 439 k.p.k.

Podstawą uchylenia wyroku w zaskarżonej części był przepis art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k. (zgodnie z art. 439 § 2 k.p.k. uchylenie wyroku na tej podstawie może nastąpić tylko na korzyść oskarżonego, więc nie mogło dotyczyć rozstrzygnięcia uniewinniającego

z punktu 1) oraz naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć wpływ

na treść wyroku, polegające na obrazie art. 374 § 1 w zw. z art. 6 k.p.k., art. 170 § 1, art. 391 § 1 i art. 410 k.p.k., opisanej szerzej w punkcie 3 uzasadnienia. Art. 437 § 2 k.p.k. w aktualnym brzmieniu nie ma w sprawie zastosowania.

Koszty procesu

SSA Andrzej Ziębiński SSA Aleksander Sikora SSA Iwona Hyła

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

prokurator

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

rozstrzygnięcie z punktu 6

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W części

co do kary

Podniesione zarzuty

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

zmiana

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

obrońca oskarżonego adw. T. B.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

rozstrzygnięcia z punktów 2, 3, 4, 5

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W części

co do winy

Podniesione zarzuty

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

uchylenie

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

obrońca oskarżonego adw. H. W.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

rozstrzygnięcia z punktów 2, 3, 4, 5

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W części

co do winy

Podniesione zarzuty

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

uchylenie

zmiana