Skarb Państwa zapłaci 14.150 zł za niesłuszne aresztowanie wnioskodawcy

1

1. CZĘŚĆ WSTĘPNA

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Okręgowego w Zamościu z dnia 22 września 2023 r., sygn. akt II Ko 88/22

Podmiot wnoszący apelację

Inny

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W części

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

Podniesione zarzuty

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

uchylenie

zmiana

Stanowisko sądu odwoławczego wobec zgłoszonych zarzutów i wniosków

1) naruszenie przepisu art. 7 k.p.k. oraz art. 410 k.p.k., polegającą na naruszeniu przez Sąd I instancji zasady swobodnej, kontrolowanej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w zakresie zeznań wnioskodawcy Y. B., G. I. a w konsekwencji oparcie zaskarżonego orzeczenia na nieprawdziwych ustaleniach faktycznych, w szczególności poprzez całkowicie dowolne przyjęcie, że nie należy się wnioskodawcy odszkodowanie oraz zadośćuczynienie ponad kwotę 90.000,00 zł. (słownie: dziewięćdziesiąt tysięcy złotych) za niesłuszne tymczasowe aresztowanie podczas gdy z zeznań ww. oraz materiału zgromadzonego w niniejszym postępowaniu jednoznacznie wskazuje, iż powinno być zasądzenie odszkodowanie oraz zadośćuczynienie w wyższej kwocie.

2) naruszenie przepisu art. 424 k.p.k., polegające na zaniechaniu wskazania przez Sąd Okręgowy uzasadnieniu zaskarżonego wyroku faktów, które Sąd uznał za udowodnione i na jakich w tej mierze oparł się dowodach, w szczególności na dowodach świadczących, iż oskarżony dopuścił się zarzucanych mu czynów w akcie oskarżenia;

3) błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia, polegający na nietrafnym przyjęciu, że wnioskodawcy Y. B. nie należy się odszkodowanie oraz zadośćuczynienie w kwocie powyżej 90.000,00 zł. (słownie: dziewięćdziesiąt tysięcy złotych) podczas gdy z zeznań wnioskodawcy Y. B., zeznań G. I. oraz zgromadzonego materiału dowodowego w postaci zaświadczeń lekarskich jednoznacznie wskazuje, iż powinno być orzeczone odszkodowanie w pełnej wnioskowanej kwocie jak i zadośćuczynienia w wyższej kwocie aniżeli została zasądzona.

Ustosunkowując się do zarzutów apelacyjnych wskazać należy co następuje. Wyrokiem z 13 listopada 2023r. w sprawie II AKa 126/23, po rozpoznaniu apelacji pełnomocnika wnioskodawcy podnoszącego zarzuty jak wyżej Sąd Apelacyjny w Białymstoku zmieniał wyrok Sądu Okręgowego w Zamościu w ten sposób, że zasądził od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawca 25.055 złotych tytułem odkodowania - punkt I. wyroku. W pozostałym zakresie wyrok utrzymał w mocy. Na skutek kasacji wniesionej przez Skarb Państwa reprezentowany przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie wyrok Sądu Apelacyjnego został uchylony w zaskarżonej części tj. w zakresie rozstrzygnięcia z punktu I i III ( w punkcie II rozstrzygnięcie o kosztach zastępstwa procesowego za postępowanie odwoławcze) i w tym zakresie sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Białymstoku. Tym samym jedynie w zakresie zarzutów apelacyjnych skierowanych przeciwko rozstrzygnięciu w przedmiocie odszkodowania należy się odnieść.

Apelacja pełnomocnika wnioskodawcy w tej części jest zasadna tj. w części odnoszącej się do odszkodowania za szkodę poniesioną przez wnioskodawcę na skutek niesłusznego tymczasowego aresztowania. Brak podstaw do podzielenia stanowiska Sądu I instancji, że brak podstaw prawnych do zasądzenia z tego tytułu odszkodowania.

Stosownie do treści art. 558 k.p.k., w sprawach o odszkodowanie w kwestiach nieuregulowanych w przepisach kodeksu postępowania karnego mają zastosowanie przepisy postępowania cywilnego, w tym przepis art. 361 § 2 k.p.c, który stanowi, że naprawienie szkody obejmuje nie tylko straty, które poszkodowany poniósł, ale również utracone korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Ustalając wielkość szkody jakiej doznał wnioskodawca należy zatem porównać hipotetyczny stan majątkowy jaki by zaistniał, gdyby zdarzenie wywołujące szkodę nie nastąpiło ze stanem jaki występował po wyrządzeniu szkody. Określając, czy istnieje i jaki jest rozmiar odpowiedzialności odszkodowawczej, należy zatem sięgnąć do adekwatnego związku przyczynowego określonego w art. 361 § 1 k.c., który stanowi, że zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła.

Niemożność wykonywania pracy zarobkowej i uzyskiwania z tego tytułu wynagrodzenia, co do zasady, jest naturalną konsekwencją pozbawienia wolności. W wypadku utraconych korzyści, a taki charakter ma pozbawienie możliwości pracy i otrzymywania za nią wynagrodzenia, konieczne jest wykazanie wysokiego prawdopodobieństwa uzyskania tych przysporzeń majątkowych. Takiego, że "rozsądnie rzecz oceniając można stwierdzić, iż poszkodowany na pewno uzyskałby korzyść, gdyby nie wystąpiło zdarzenie, w związku z którym ten skutek był niemożliwy" (wyrok Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2005 r., V CK 426/04, LEX nr 147221).

Jak wynika z zeznań wnioskodawcy i jego żony, przed aresztowaniem przez okres 6 miesięcy Y. B. był bezrobotny i nigdzie nie pracował, a w konsekwencji nie uzyskiwał też żadnych dochodów (k. 3, 61). W tym czasie oboje utrzymywali się jedynie z dochodów uzyskiwanych przez żonę, która pracowała jako nauczycielka. Wnioskodawca zeznał, że w czasie gdy został zatrzymany jechał do Polski w poszukiwaniu pracy. Z zeznań wnioskodawcy, co potwierdzają też zeznania jego żony, zanim nastąpiła przerwa w działalności wynikająca z uwarunkowań spowodowanych pandemią posiadał firmę przewozową i zajmował się przewozem osób z Ukrainy do Polski i z Polski do Ukrainy. Z zeznań wnioskodawcy wynika, że po uchyleniu tymczasowego aresztowania po okresie dwóch miesięcy podjął pracę w tożsamym charakterze, a z zeznań G. I. nie wynika, aby poza okresem pół roku przed zatrzymaniem wnioskodawca nie zarobkował. Zatem fakt pozostawania bez pracy wynikał z obiektywnych okoliczności, nie wynikał z wyboru wnioskodawcy. Fakt podjęcia pracy po uchyleniu tymczasowego aresztowania w wysokim stopniu uprawdopodobnił to, że gdyby nie tymczasowe aresztowanie wnioskodawca podjąłby pracę. Nie zachodzi sytuacja tylko utraty szansy na uzyskanie korzyści, skoro po zwolnieniu Y. B. starał się pracować i podjął zarobkowanie. Zeznanie żony wnioskodawcy o wysokości zarobków męża z okresu sprzed pandemii nie daje jeszcze podstaw do określenia utraconej korzyści w relacji do wskazywanych jak na k. 36 kwot. Dlatego też należało wysokość utraconych zarobków określić kwotą minimalnego wynagrodzenia z okresu tymczasowego aresztowania, czyli za 2020r. za dwa miesiące – nie od dnia aresztowania, ale rozważając to, że dwa miesiące zajęło wnioskodawcy podjęcie zarobkowania po uchyleniu tymczasowego aresztowania, i za 2021r. za 5 miesięcy (kwoty minimalnego wynagrodzenia netto za 2020r. to 1920,18 złotych, za 2021r. 2.061,67 złotych), co daje w zaokrągleniu kwotę 14.150 złotych. W tym przedmiocie należało posiłkować się treścią art. 322 k.p.k. Brak dowodu do przyjęcia, że dochód ten kształtowałby się na wyższym poziomie wskazanym we wniosku. Nie wykazał tego wnioskodawca do czego był zobligowany dyspozycją art. 6 k.c. W tym stanie rzeczy nieuprawniona jest teza skarżącego pełnomocnika wnioskodawcy, że wysokość szkody należałoby ukształtować na wyższym poziomie.

W tym zakresie zatem zaskarżony wyrok wymagał korekty w punkcie I poprzez zasądzenie na rzecz wnioskodawcy odszkodowania za poniesioną szkodę we wskazanej kwocie.

o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez:

1) zasądzenie kwoty 750.000 zł. (słownie: siedemset pięćdziesiąt tysięcy złotych) tytułem odszkodowania za niesłuszne tymczasowe aresztowanie;

2) zasądzenie kwoty 660.000 zł. (słownie: sześćset sześćdziesiąt tysięcy złotych) tytułem zadośćuczynienia za niesłuszne tymczasowe aresztowanie.

Ponadto o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania w tym zastępstwa procesowego za instancję odwoławczą.

Ewentualnie o zmianę wyroku poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

- zakres uwzględnienia wniosku wynika z części motywacyjnej co zarzutu;

Okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu

1. - treść wyroku kasatoryjnego określała zakres rozpoznania

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot utrzymania w mocy

Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot i zakres zmiany

- zasądzenie tytułem naprawienia szkody 14.500 złotych na rzecz wnioskodawcy;

- powyższe wynika z odniesienia do zarzutów z uwzględnieniem treści rozstrzygnięcia kasatoryjnego ( k. 194-197);

Koszty procesu

O kosztach zastępstwa procesowego za postępowanie odwoławcze rozstrzygnięto zgodnie z treścią § 11 ust. 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r (Dz.U. z 215 r., poz. 1800 ze zm.).

O kosztach sądowych postępowania odwoławczego rozstrzygnięto na mocy art. 554 § 4 k.p.k.