Sąd oddalił apelację banku w sporze o opłatę za pośrednictwo kredytowe

Pozwem z dnia 27 października 2020 r. powódka A. K. wniosła o zasądzenie na swoją rzecz od pozwanej (...) Bank Spółki akcyjnej w G. kwoty 12.901,14 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 10 sierpnia 2020 r. do dnia zapłaty oraz zasądzenie kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Wyrokiem z dnia 24 maja 2023r. Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie III Wydział Cywilny w sprawie o sygn. akt III C 705/21 zasądził od pozwanej (...) Bank Spółki akcyjnej w G. na rzecz powódki A. K. kwotę 12.901,14 złotych wraz z odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 10 sierpnia 2020 r. do dnia zapłaty. Ponadto zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 3.617 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 3.600 tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Uzasadnienie powyższego wyroku Sąd Rejonowy zawarł na kartach 237 – 242 akt sprawy.

Powyższy wyrok w całości zaskarżyła pozwana zarzucając mu naruszenie:

1. art. 49 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim (dalej: u.k.k.) w zw. z art. 5 pkt 6 u.k.k. w zw. z art. 52 u.k.k. w zw. z art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c., poprzez ich błędną wykładnię wyrażającą się w nieprawidłowym przyjęciu, że na podstawie ar. 49 ust. 1 u.k.k. w zw. z art. 5 pkt 6 u.k.k. w zw. z art. 52 u.k.k., w przypadku wcześniejszej spłaty kredytu konsumenckiego opłata na rzecz pośrednika kredytowego podlega zwrotowi od kredytodawcy oraz niezastosowanie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (ściśle o świadczeniu nienależnym), podczas gdy prawidłowa wykładnia powyższych przepisów i w konsekwencji zastosowanie art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c., prowadzi do wniosku, że opłata ta, o ile w ogóle podlega zwrotowi, to podlega zwrotowi od pośrednika kredytowego, który był jej jedynym beneficjentem i która stanowiła świadczenie nienależne na jego rzecz;

2. art. 734 § 1 k.c. w zw. z art. 735 § 1 k.c., poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji błędne niezastosowanie, wyrażające się w braku uznania, że stosunek prawny istniejący między kredytobiorcą, a pośrednikiem kredytowym wypełniał znamiona umowy zlecenia, podczas gdy ten stosunek prawny wypełniał wszystkie znamiona umowy zlecenia zawartej w sposób ustny, względnie dorozumiany, na podstawie której za czynności wykonywane na rzecz kredytobiorcy należne było wynagrodzenie na rzecz pośrednika kredytowego;

3. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w nieustaleniu przez Sąd I instancji faktu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy w sposób niezgodny z zebranym materiałem dowodowym oraz zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego tj., że kredytobiorca nie zawarła z pośrednikiem kredytowym umowy o pośrednictwo kredytowe (umowa zlecenia) oraz ustaleniu, że powstanie kosztu opłaty za pośrednictwo kredytowe wiązało się tylko z umową kredytu, podczas gdy zebrany materiał dowodowy, jak i zasady logiki oraz doświadczenia życiowego uzasadniają wniosek, że osobę starającą się o kredyt oraz przedsiębiorcę oferującego mu produkty kredytowe łącz umowa o pośrednictwo kredytowe, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło Sąd I instancji do uznania, że kredytobiorcy nie łączyła z pośrednikiem kredytowym umowa, co w konsekwencji doprowadziło do zasądzenia na rzecz powódki kwoty 12.901,14 złotych.

Mając na uwadze powyższe pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie orzeczenia o kosztach procesu poprzez zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej zwrotu kosztów procesu w całości wraz z odsetkami od kwoty zasądzonych kosztów postępowania pierwszoinstancyjnego w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Ponadto pozwana wniosła o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego, na podstawie przedłożonego spisu kosztów, ewentualnie na wypadek nieuwzględnienia żądania z pkt III wniosła o uchylenie wyroku w całości oraz przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Powódka wniosła o oddalenie apelacji w całości i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania odwoławczego w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Apelacja pozwanej nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd Okręgowy w pełni podziela ustalenia stanu faktycznego poczynione przez Sąd I instancji i przyjmuje je w całości za własne czyniąc podstawą rozstrzygnięcia.

Również argumentacja prawna szeroko przeprowadzona w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia również zasługiwała na akceptację, co czyniło zbędnym obszerne jej powtarzanie w tym miejscu.

Przechodząc do oceny poszczególnych zarzutów apelacji, w pierwszej kolejności należało ocenić zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. W ocenie Sądu Odwoławczego pozostaje on nieuzasadniony. Naruszenie tego przepisu nie może sprowadzać się do przedstawienia przez apelującego stanu faktycznego przyjętego na podstawie własnej oceny dowodów. Sąd ma bowiem prawo do swobodnej oceny dowodów, która dopóki nie jest całkowicie dowolna, nie może stanowić o naruszeniu art. 233 k.p.c. Innymi słowy, jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Dla skuteczności zarzutu naruszenia powyższego przepisu nie wystarcza zatem stwierdzenie o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych. Konieczne jest tu wskazanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie sądu w tym zakresie. Tymczasem powód nie wykazał, posługując się argumentami wyłącznie jurydycznymi, że Sąd Rejonowy naruszył ustanowione w art. 233 k.p.c. zasady oceny wiarygodności i mocy dowodowej dowodów, tj. przekroczył granice swobody wyznaczone logiką, doświadczeniem życiowym, zasadami nauki bądź nie dokonał wszechstronnego rozważenia sprawy pomijając część materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie (tak też postanowienia SN z dnia 10 stycznia 2002 r. II CKN 572/99 i z dnia 14 stycznia 2000 r. I CKN 1169/99, wyrok SN z dnia 9 grudnia 2009 r. IV CSK 290/09, wyrok SA we Wrocławiu z dnia 31 lipca 2013 r. I ACa 698/13, wyrok SA w Łodzi z dnia 24 stycznia 2013 r. I ACa 1075/12, wyroki SA w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2013 r. I ACa 1342/12 i z dnia 28 maja 2013 r. VI ACa 1466/12). Wprawdzie w uzasadnieniu apelacji skarżący wskazał, że jego zdaniem Sąd I instancji nie dokonał wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, o czym zdaniem skarżącego ma świadczyć fakt, że Sąd meriti nie odniósł się w pełni do zeznań powódki jak i nie wziął pod uwagę faktu, że powódka z wykształcenia jest bankowcem. Powyższe w ocenie Sądu nie znalazło potwierdzenia, zdaniem Sądu Odwoławczego Sąd Rejonowy w sposób szczegółowy przeanalizował cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, uzasadnił, które dowody w sprawie oraz w jakim zakresie uznał za wiarygodne oraz wyprowadził z tego materiału wnioski w sposób logiczny i oparty na doświadczeniu życiowym.

Chybione są również zarzuty naruszenia art. 49 ust. 1 u.k.k. w związku z art. 5 pkt 6 u.k.k. i art. 52 u.k.k. w zw. z art. 405 k.c. i art. 410 § 1 i 2 k.c. Wbrew zarzutom apelacji Sąd I instancji nie naruszył art. 49 ust. 1 poprzez jego błędną wykładnię polegającą na tym, że uznał, iż w przypadku wcześniejszej spłaty kredytu konsumenckiego opłata na rzecz pośrednika kredytowego podlega zwrotowi od kredytodawcy.

Początkowo przy zastosowaniu art. 49 ust. 1 pojawiały się rozbieżności odnośnie tego, czy obniżenie dotyczy także kosztów, określanych jako początkowe, jednorazowe. W piśmie z 16 maja 2016 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz Rzecznik Finansowy we wspólnym stanowisku w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim stwierdzili, że art. 49 ust. 1 ustawy należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wcześniejszej spłaty kredytu konsumenckiego następuje obniżenie wszystkich możliwych kosztów takiego kredytu, niezależnie od ich charakteru i niezależnie od tego, kiedy koszty te zostały faktycznie poniesione przez kredytobiorcę, z tymże wyjątkiem, iż redukcja ta ma charakter proporcjonalny, tj. odnosi się do okresu od dnia faktycznej spłaty kredytu do dnia ostatecznej spłaty określonej w umowie.

Sąd Okręgowy stanowisko to podziela. Nie ulega wątpliwości, że celem art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim jest ochrona interesów konsumentów. Wyłączenie jego zastosowania do prowizji czy opłaty, które są pobierane nawet za jednorazowe czynności z tym uzasadnieniem, że nie są to koszty związane i zależne od okresu kredytowania prowadziłoby do sytuacji, w której te często wysokie koszty w razie spłaty kredytu przed terminem nie ulegałyby w ogóle obniżeniu, mimo że kredytodawca świadczył swoje usługi przez krótszy czas, niż pierwotnie przewidziano i wcześniej uzyskał zwrot pożyczonych środków. Godziłoby to w ww. cel regulacji.

Przepis art. 49 ust. 1 ustawy dotyczy wyraźnie całkowitego kosztu kredytu. Całkowity koszt kredytu to z kolei, zgodnie z art. 5 pkt 6 ustawy wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności:

a) odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże jeżeli są znane kredytodawcy oraz

b) koszty usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach, z wyjątkiem kosztów opłat notarialnych ponoszonych przez konsumenta. Art. 49 ust. 1 ustawy dotyczy zatem wszelkiego rodzajów kosztów wymienionych w art. 5 pkt 6. Nie rozróżniają one kosztów na - jakby chciał skarżący - takie, których wysokość zależy od czasu trwania umowy i takie, których wysokość jest stała bez względu na czas obowiązywania umowy. Przepis art. 5 pkt 6, a w konsekwencji i art. 49 ust. 1 dotyczy wszelkich kosztów. Uniemożliwia to obchodzenie art. 49 ust. 1, godzące w jego istotę i cel, poprzez zastrzeganie kosztów, których wysokość jest stała bez względu na czas obowiązywania umowy, które przy interpretacji proponowanej przez skarżącego, w razie wcześniejszej spłaty kredytu nie podlegałby zwrotowi.

Zastrzeżenie w art. 49 ust. 1, że całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą, określa natomiast sposób obliczenia kwoty należnej do zwrotu w razie przedterminowej spłaty kredytu, tj. że obniżenie kosztów ma charakter proporcjonalny z uwzględnieniem czasu od dnia dokonanej wcześniejszej spłaty do dnia spłaty określonej w umowie. Ustawodawca wyraźnie zaznaczył w tym przepisie, że obniżeniu podlegają nawet te koszty, które konsument poniósł przed spłatą, a zatem nie ograniczył prawa do obniżenia kosztów kredytu do tego, kiedy został on poniesiony, w jaki sposób i za jakie czynności.

Wykładnia ta uwzględnia także przytoczoną powyżej treść art. 16 ust. 1 dyrektywy 2008/48/WE, z której wynika, że obniżeniu podlegają odsetki i wszelkie pozostałe koszty, składające się na całkowity kosztu kredytu.

Pogląd ten wyraził również Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 11 września 2019 roku, C-383/18, Lexitor sp. z o.o. przeciwko Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo-Kredytowej im. Franciszka Stefczyka i in., ECLI:EU:C:2019:702:, wskazując iż „Artykuł 16 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG należy interpretować w ten sposób, że prawo konsumenta do obniżki całkowitego kosztu kredytu w przypadku wcześniejszej spłaty kredytu obejmuje wszystkie koszty, które zostały nałożone na konsumenta”.

W niniejszej sprawie skarżący szeroko odnosi się do powyższej problematyki przedstawiając obrazowo rolę Banku jako jedynie przekazującego kwotę opłaty należnej pośrednikowi kredytowemu i przedstawiając tego pośrednika jako działającego wyłącznie w interesie i na korzyść konsumenta, za które to działania konsument miał mu zapłacić. Niemniej jednak przepis art. 5 pkt 6 u.k.k. nie wyłącza z pojęcia całkowitego kosztu kredytu prowizji uiszczanych na rzecz pośrednika kredytowego. Zgodnie z tym przepisem, całkowity koszt kredytu obejmuje wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności prowizje (bez zawężenia, na rzecz którego podmiotu), a jedyne wyłączenie dotyczy kosztów opłat notarialnych pokrywanych przez konsumenta.

Dla zakwalifikowania konkretnego wydatku do całkowitego kosztu kredytu nie jest konieczne, aby był on świadczony przez konsumenta wprost na rzecz banku (kredytodawcy), wystarczające jest, aby taki koszt obciążał konsumenta i powstał w związku z umową o kredyt konsumencki zawieraną z bankiem. Niewątpliwie opłata pobrana z całkowitej kwoty kredytu na rzecz pośrednika kredytowego łączy się bezpośrednio z umową kredytu, jest w niej wyraźnie wymieniona ponadto pośrednik miał w tym wypadku wybrać dla konsumenta najkorzystniejszą ofertę kredytową, świadczyć na jego rzecz usługi, które zostały sfinalizowane tą właśnie umową kredytu. Pośrednik kredytowy może wykonywać czynności na rzecz kredytodawcy albo kredytobiorcy lub też na rzecz obu tych podmiotów. W praktyce częściej jednak realizuje je dla potrzeb kredytodawcy, który nie musi zatrudniać pracowników w tym celu.

Twierdzenie skarżącego, że pośrednik w udzielaniu kredytów jest osobą w pełni niezależną od banku, działającą po stronie konsumenta, w jego interesie, za co konsument wypłacił prowizję pośrednikowi, pozostaje w ewidentnej sprzeczności z treścią umowy kredytu, która jednoznacznie przesądza, na rzecz którego podmiotu pośrednik podejmował czynności. Te uregulowania umowne zostały całkowicie pominięte w apelacji, w której pozwany Bank skoncentrował się na zaprezentowaniu schematu działania instytucji przekazu, a zupełnie zapomniał, że z żadnego z postanowień umownych nie wynika, aby pośrednik nie był powiązany z Bankiem, lecz z konsumentem. Tymczasem w umowie jasno wskazano, iż to (...) Bank SA w G. jest reprezentowany przez pośrednika kredytowego (...) Spółka akcyjna, a umowa zawiera definicję pojęcia pośrednika kredytowego, zgodnie z którą jest nim przedsiębiorca, świadczący na rzecz Banku usługi pośrednictwa finansowego, który zawiera w imieniu Banku umowę kredytu z klientem (pkt III.10.1.7 umowy kredytu konsolidacyjnego), przy czym użyte w tej umowie słowo Bank oznacza (...) Bank SA w G.. Z uwagi na powyższe bezsprzecznym jest że to pozwany Bank powinien ponieść koszty działania reprezentującego go pośrednika, który świadczył na jego rzecz usługi pośrednictwa finansowego.

W niniejszej sprawie pozwana obciążyła tymi kosztami konsumenta, formułując w korzystny dla siebie sposób zapisy umowy dotyczące prowizji - rozdzielając ją na dwie części: pierwszą, przeznaczoną na sfinansowanie prowizji za udzielenie kredytu oraz drugą, mającą za zadanie pokrycie należności klienta na rzecz pośrednika kredytowego. W praktyce była to opłata uiszczana wprawdzie formalnie przez konsumenta na rzecz pośrednika kredytowego na jego odrębne zlecenie, ale nie w zamian za usługi pośrednictwa świadczone w stosunku do konsumenta, tylko za czynności pośrednika kredytowego wykonywane na rzecz pozwanego Banku, których realizacja wprost wynika z treści umowy. Fakt, że uiszczenie opłaty na rzecz pośrednika nastąpiło na podstawie polecenia przelewu części środków z tytułu udzielonego kredytu, nie oznacza, iż klient zawarł z pośrednikiem oddzielną umowę i poniósł na jego rzecz wynagrodzenie niepozostające w związku z kredytem. Powódka także w toku zeznań wskazywała, że nie ustalała z pośrednikiem wysokości prowizji, która została narzucona przez Bank - co nie zostało skutecznie zakwestionowane przez skarżącego. Nie można zatem podzielić stanowiska skarżącego, że opłata uiszczona na rzecz pośrednika kredytowego pozostaje w całkowitym oderwaniu od działalności samego Banku, nie pozwalając na sformułowanie wobec pozwanej roszczeń z art. 49 ust. 1 u.k.k.. W konsekwencji za chybione uznać należy stanowisko pozwanej jakoby powódka była obowiązana kierować swoje roszczenie z tytułu wypłaconej prowizji wyłącznie do pośrednika (pomimo że nie ujawniono żadnej umowy wiążącej pośrednika z konsumentem, a na podstawie umowy złożonej do akt sprawy pośrednik reprezentował pozwany Bank i zawarł w umowę w jego imieniu). Skarżący nie przedstawił dowodu na okoliczność rozliczenia się z pośrednikiem we własnym zakresie, z pominięciem środków wypłaconych mu z sumy środków przyznanych konsumentowi.

Z tych przyczyn prawidłowe było przyjęcie przez Sąd Rejonowy, że wszelkie wierzytelności kredytobiorcy (aktualnie powódki) z tytułu umowy kredytu, oparte na regulacji art. 49 ust. 1 u.k.k., przysługują względem pozwanego Banku, niezależnie od tego, kto finalnie odniósł korzyść z odpowiadających im świadczeń konsumenta. Zgodnie z art. 52 u.k.k. to kredytodawca, a nie jakikolwiek inny podmiot (w tym pośrednik kredytowy), jest zobowiązany do rozliczenia z konsumentem kredytu w terminie 14 dni od dnia dokonania wcześniejszej spłaty kredytu w całości. Wbrew twierdzeniom apelacji, przepis ten nie precyzuje jedynie terminu takiego rozliczenia, ale określa także podmiot zobowiązany do jego dokonania. Powinno ono w pełni uwzględniać mechanizm obniżenia całkowitego kosztu kredytu w przypadku spłaty całości kredytu przed terminem określonym w umowie. Kwestie wzajemnych rozliczeń między pozwanym Bankiem a pośrednikiem kredytowym, w tym związane z koniecznością proporcjonalnego zwrotu opłaty wypłaconej temu pośrednikowi, wykraczają poza ramy niniejszej sprawy. Bank powinien uwzględniać te okoliczności we własnym zakresie, zawierając korzystne dla siebie umowy z pośrednikami kredytowymi, a nie próbując przerzucać na konsumentów ryzyko dochodzenia roszczeń od tych pośredników, mimo że świadczyli oni usługi na rzecz Banku, a nie konsumenta.

Mając na uwadze powyższe okoliczności brak było w ocenie Sądu Okręgowego podstaw do przyjęcia, że zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy znaleźć winien art. 734 § 1 k.c. w zw. z art. 735 § 1 k.c., w myśl którego przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Stosownie do treści art. 735 § 1 k.c. jeżeli ani z umowy, ani z okoliczności nie wynika, że przyjmujący zlecenie zobowiązał się wykonać je bez wynagrodzenia, za wykonanie zlecenia należy się wynagrodzenie. Treść zeznań powódki oraz ustalony w sprawie stan faktyczny jednoznacznie wskazuje, że pomiędzy powódką, a pośrednikiem kredytowym nie doszło do zawarcia umowy zlecenia w myśl art. 734 § 1 k.c. Z uwagi na powyższe uznać należy, że zarzut pozwanego, iż Sąd I instancji naruszył art. 734 § 1 k.c. w zw. z art. 735 § 1 k.c. uznać należało za chybiony.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. i art. 99 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Pozwana jako przegrywająca sprawę w drugiej instancji powinna zwrócić powódce poniesione przez nią koszty postępowania apelacyjnego, obejmujące wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 1800 zł, wynikające z § 2 pkt 5 w związku z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).

sędzia Tomasz Szaj

(...)

1. (...)

2. (...)

3. (...)

(...)