Pracownik z roszczeniem o nadgodziny z lat 2013-2017 przegrał przez przedawnienie

Pozwem z dnia 23 grudnia 2022 r. złożonym przeciwko (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w B. powód O. I. wniósł o zasądzenie kwoty 1.216.305 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej tytułem wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych wraz z dodatkami za okres od maja 2014 r. do grudnia 2016 r. Ponadto powód wniósł o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według załączonej faktury VAT lub norm przepisanych wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

W odpowiedzi na pozew z 4 sierpnia 2023 r. strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia. W uzasadnieniu swojego stanowiska strona pozwana poza merytorycznym odniesienie się do roszczeń powoda podniosła zarzut przedawnienia roszczeń przez niego dochodzonych.

Wyrokiem z dnia 30 grudnia 2024 roku, sygn. akt XXI P 88/22, Sąd Okręgowy w Warszawie XXI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu na rozprawie sprawy z powództwa O. I. przeciwko (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w B. o wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych w punkcie pierwszym oddalił powództwo, w punkcie drugim zasądził od O. I. na rzecz (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w B. kwotę 8.100,00 (osiem tysięcy sto) złotych wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

O. I. był zatrudniony w (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w B. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony od 17 września 2012 r. na stanowisku Kierownika Sprzedaży w pełnym wymiarze czasu pracy. Powód był zatrudniony w wymiarze 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo w pięciodniowym tygodniu pracy (od poniedziałku do piątku) w trzymiesięcznym okresie rozliczeniowym z wynagrodzeniem rocznym 480.000 zł rocznie. Zgodnie z obowiązującym w pozwanej spółce regulaminem pracy wynagrodzenie było płatne z dołu najpóźniej w ostatnim dniu danego miesiąca kalendarzowego.

Umowa o pracę rozwiązała się z dniem 30 kwietnia 2017 r. w wyniku wypowiedzenia złożonego przez pracodawcę. W okresie trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia po wykorzystaniu urlopu wypoczynkowego powód był zwolniony ze świadczenia pracy.

W trakcie zatrudnienia powoda pozwany pracodawca nie prowadził ewidencji czasu pracy. W związku z tym powód samodzielnie prowadził zestawienia swojego czasu pracy. Po zakończeniu stosunku pracy w 2020 r. powód zlecił Instytutowi (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością sporządzenie ekspertyzy w zakresie wyliczenia jego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych. W ekspertyzie tej przyjęto dwa warianty. W pierwszym wariancie do wyliczenia wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych przyjęto wypłacone wynagrodzenie w kwocie wynikającej z kart wynagrodzeń pracownika prowadzonych przez pracodawcę. W drugim zaś wariancie do wyliczenia wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych przyjęto wynagrodzenie wynikające z kart wynagrodzeń pracownika prowadzonych przez pracodawcę z uwzględnieniem zasad zawartych w umowie o pracę (i jej aneksu) tj. premii gwarantowanej.

W dniu 31 stycznia 2017 r. powód złożył wniosek do Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy o zawezwanie do próby ugodowej polegającej na zapłacie wynagrodzenia z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych, porze nocnej, dni wolne od pracy oraz w czasie urlopu wypoczynkowego za okres od 1 grudnia 2013 r. do 10 stycznia 2017 r. w łącznej wysokości 1.482.960 zł.

Na posiedzeniu przed Sądem Rejonowym dla m.st. Warszawy w dniu 26 kwietnia 2017 r. nie doszło do ugodowego zakończenia sporu.

Następnie w dniu 24 sierpnia 2018 r. powód ponownie złożył wniosek o zawezwanie do próby ugodowej w związku z ponownym przeliczeniem wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych i dodatków z uwzględnieniem gwarantowanego wynagrodzenia rocznego i wskazał, że wnosi w ramach ugody o zapłatę 2.490.840 zł tytułem wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, porze nocnej, dni wolne od pracy oraz w czasie urlopu wypoczynkowego za okres od 1 grudnia 2013 r. do 10 stycznia 2017 r.

Na posiedzeniu przed Sądem Rejonowym dla m.st. Warszawy w dniu 4 lutego 2019 r. ponownie nie doszło do zawarcia ugody.

Po zakończeniu stosunku pracy z pozwaną powód O. I. zaczął prowadzić działalność gospodarczą. Prowadził ją również w czasie pandemii.

W czasie pandemii w 2020 r. powód kilkakrotnie chorował na V.. W związku z tym miał czasowe problemy z pamięcią.

W okresie od marca do grudnia 2020 r. powód podróżował, bo znajomi zafundowali mu wakacje.

W latach 2017-2022 r. powód toczył dwa spory z pracodawcą o bezzasadne rozwiązanie umowy o pracę (VII P 140/17) oraz o premię gwarantowaną (VII P 805/18). W obydwu sprawach był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, podobnie jak w postępowaniach pojednawczych.

Powyższy stan faktyczny był niesporny między stronami. Sąd Okręgowy ustalił stan faktyczny w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy w postaci dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, w tym także w aktach o sygn. VII Po 163/18 i VII Po 16/17.

Sąd dał wiarę dowodom z dokumentów, będących podstawą ustaleń stanu faktycznego, przedstawionych przez strony. Wszelkie dokumenty przedstawione w tej sprawie nie były przez strony kwestionowane.

Odnosząc się do zeznań powoda, Sąd Okręgowy dał im wiarę częściowo w zakresie prowadzenia przez niego działalności gospodarczej po rozwiązaniu umowy o pracę z pozwaną, w zakresie dotyczącym jego aktywności podczas pandemii oraz relacji na temat toczących się między stronami sporów sądowych.

Sąd nie dał natomiast wiary zeznaniom powoda w zakresie w jakim twierdził, że zachowania strony pozwanej wskazywały na chęć prowadzenia rozmów ugodowych z powodem. Zeznania te są niewiarygodne w świetle reakcji strony pozwanej na zawezwania do próby ugodowej.

Sąd Okręgowy zważył, że p owództwo O. I. nie zasługiwało na uwzględnienie z uwagi na skutecznie podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia.

Na wstępie rozważeń Sąd Okręgowy wskazał, iż kluczowa w niniejszej sprawie była ocena, czy doszło do przedawnienia roszczeń powoda o wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że jak wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego instytucja przedawnienia służy przede wszystkim mobilizowaniu wierzycieli do dochodzenia roszczeń w takim czasie, w jakim dane prawo powinno być wykonane zgodnie ze swym przeznaczeniem. Ratio legis tej instytucji to również ochrona dłużnika przed niepewnością jego sytuacji prawnej w przypadku bezczynności wierzyciela przez określony czas. Na ten cel przedawnienia zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z 12 lutego 1991 r. III CRN 500/90 (OSNC 1992 nr 7-8, poz. 137) stwierdzając, że przepisy o przedawnieniu mają charakter stabilizujący stosunki prawne i gwarantują ich pewność, dopuszczenie bowiem możliwości realizowania roszczeń bez jakiegokolwiek ograniczenia w czasie prowadziłoby do sytuacji, w której strona pozostawałaby przez dziesiątki lat w niepewności co do swej sytuacji prawnej.

Przedawnienie nie powoduje wygaśnięcia roszczenia, lecz jedynie jego przekształcenie w zobowiązanie naturalne, „niezupełne”. Oznacza to możliwość skutecznego dochodzenia roszczenia pod warunkiem, że strona przeciwko której roszczenie służy, nie chce z przedawnienia czynić użytku. W niniejszej sprawie pozwany pracodawca skorzystał z zarzutu przedawnienia, co obligowało sąd Okręgowy do oceny zasadności tego zarzutu.

Zgodnie z art. 291 § 1 k.p. roszczenia ze stosunku pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Termin przewidziany w tym artykule nie może być przez strony stosunku pracy skracany ani przedłużany przez czynność prawną. Wynika to z faktu, że przepisy prawa pracy w tej materii mają charakter bezwzględnie obowiązujący (iuris cogentis). Nie są więc dopuszczalne żadne odstępstwa od ich treści wprowadzone na przykład umową o pracę czy wewnątrzzakładowymi przepisami prawa pracy, nawet gdyby miały one ukształtować korzystniej sytuację pracownika niż wynika to z przepisów prawa powszechnie obowiązującego.

W świetle przytoczonego art. 291 § 1 k.p. ustalenie daty wymagalności roszczenia ma zatem kluczowe znaczenie dla oceny, czy doszło do jego przedawnienia. Roszczenie jest wymagalne od dnia, w którym dłużnik powinien spełnić świadczenie. Tak też orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z 25 marca 1981 r. I PRN 6/81 LEX 14578 - o wymagalności roszczenia decyduje chwila, kiedy uprawniony mógł zażądać spełnienia świadczenia. Wymagalność jest zatem stanem, w którym wierzyciel ma prawną możliwość żądania zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności.

W odniesieniu do wielu świadczeń pracowniczych termin ich spełnienia wynika wprost z przepisów prawa pracy – kodeksu pracy, układu zbiorowego pracy bądź regulaminu wynagrodzenia. W wielu przypadkach sprecyzowanie terminu wymagalności roszczenia nastąpiło dzięki orzecznictwu Sądu Najwyższego np. w odniesieniu do takich kwestii jak wymagalność roszczenia o udzielenie urlopu wypoczynkowego i o ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Co do wymagalności roszczenia o wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych Sąd Najwyższy wypowiedział się o tym w wyroku z dnia 20 sierpnia 2008 r. (I PK 35/08 OSNP 2010/1-2 poz. 8), gdzie wskazał, że roszczenie za pracę w godzinach nadliczbowych staje się wymagalne w dniu, w którym powinno nastąpić rozliczenie czasu pracy po upływie przyjętego okresu rozliczeniowego.

Instytucja okresów rozliczeniowych wprowadzona została do kodeksu pracy w związku z uregulowaną w art. 129 § 1 k.p. przeciętną normą tygodniową czasu pracy (40 godzin) w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy. Skoro obu elementom konstrukcyjnym systemu czasu pracy z art. 129 § 1 k.p. nadany został uśredniony (przeciętny), a nie sztywny charakter, to konieczne stało się wskazanie ram czasowych dla rozliczenia ilości godzin i dni przepracowanych przez pracowników. Trzymiesięczne okresy rozliczeniowe mieszczą się w granicach zakreślonych normą art. 129 § 1 k.p. Istota rozliczenia czasu pracy sprowadza się do tego, że w pierwszej kolejności ustalana jest ilość przepracowanych przez pracownika dni i godzin, a następnie określa się liczbę godzin nadliczbowych wynikających z przekroczenia normy średniotygodniowej, za które nie udzielono czasu wolnego i które podlegają wynagrodzeniu (stawka plus dodatek). Takie zbilansowanie czasu, a co za tym idzie ustalenie należnego wynagrodzenia za godziny nadliczbowe jest możliwe dopiero po zakończeniu okresu rozliczeniowego. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 marca 2010 r. I PK 191/09 wprowadzenie trzymiesięcznych okresów rozliczeniowych nie oznacza, że przepracowane w danym miesiącu godziny i dni są rozliczane dopiero po upływie trzech miesięcy, ale że praca świadczona w kolejnych miesiącach kalendarzowych okresu rozliczeniowego jest bilansowana na koniec tego okresu. W konsekwencji roszczenie o wypłatę wynagrodzenia za godziny nadliczbowe wypracowane w danym okresie rozliczeniowym staje się wymagalne dopiero po upływie tego okresu. Zważyć przy tym trzeba, że przepis art. 85 § 1 k.p. jednoznacznie reguluje, że pracodawca ma obowiązek wypłacać wynagrodzenia za pracę co najmniej raz w miesiącu, w stałym, z góry ustalonym terminie. Wypłata wynagrodzenia następuje przeważnie raz w miesiącu, co często nie pokrywa się z długością obowiązującego pracownika okresu rozliczeniowego. Wymagalność wynagrodzenia za dany okres rozliczeniowy następuje w dniu oznaczonym dla wypłaty wynagrodzenia, po upływie tego okresu.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, zdaniem Sądu Okręgowego, należało wskazać, że powoda obowiązywał trzymiesięczny okres rozliczeniowy, co wynika z regulaminu wynagradzania obowiązującego w pozwanej spółce (§ 21 pkt 11 i 12 i 23 regulaminu pracy k. 957-972), a zatem z końcem każdego kwartału przypadała data wymagalności roszczeń o wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych w spornym okresie. Przyjmując, że wynagrodzenie w pozwanej spółce było płatne z dołu najpóźniej w ostatnim dniu danego miesiąca kalendarzowego (§ 26 pkt 4 regulaminu pracy k. 957-972) należało uznać, że bieg terminu przedawnienia za ostatni z dochodzonych miesięcy tj. za grudzień 2016 r. minął z dniem 1 stycznia 2019 r.

Powód składając pozew w grudniu 2022 r. wskazał jednak na przerwanie biegu terminu przedawnienia roszczeń z uwagi na dwukrotne zawezwanie do próby ugodowej. Powód dwukrotnie, bo w dniu 31 stycznia 2017 r. i w dniu 24 sierpnia 2018 r. składał zawezwania do próby ugodowej.

W świetle art. 295 § 1 k.p. zawezwanie do próby ugodowej jest to czynność dokonana przez uprawnionego przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia, która przed nowelizacją kodeksu postępowania cywilnego, która weszła w życie 30 czerwca 2022 r., traktowana była w judykaturze i doktrynie jako czynność przerywająca bieg terminu przedawnienia, o ile żądanie było precyzyjnie określone co do przedmiotu jak i jego treści. Z judykatury wnikało również, że pierwszy wniosek o zawezwanie do próby ugodowej przerywał a priori bieg terminu przedawnienia, natomiast kolejne wnioski takiego skutku nie wywoływały. Jeżeli po bezskutecznym zakończeniu postępowania pojednawczego uprawniony niezwłocznie nie wytoczył powództwa o zasądzenie roszczenia, którego postępowanie dotyczyło – wówczas następował upadek przerwy przedawnienia spowodowany zawezwaniem do próby ugodowej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2024 r. I CSK 4420/23).

W niniejszej sprawie powód złożył pierwszy wniosek o zawezwanie do próby ugodowej w dniu 31 stycznia 2017 r., posiedzenie zaś w przedmiocie jego rozpoznania odbyło się 26 kwietnia 2017 r. (ugody nie zawarto). Wobec faktu skutecznego przerwania terminu przedawnienia, w ocenie Sądu Okręgowego trzyletni termin przedawnienia roszczeń powoda o wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych powinien być liczony ponownie od dnia 27 kwietnia 2017 r. (zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z 25 lipca 2019 r. sygn. akt V CZ 49/19 po przerwie termin przedawnienia biegnie na nowo, przy czym termin przedawnienia rozpoczyna bieg nie w dniu zakończenia postępowania o zawezwanie do próby ugodowej, ale dzień później, bowiem dnia, w którym zakończono postępowanie, nie powinno się uwzględniać jako daty, od której po przerwaniu biegu przedawnienia, biegnie ono na nowo) i minął z dniem 27 kwietnia 2020 r. Sąd Okręgowy w tym zakresie podziela poglądy judykatury przedstawione wyżej, że pierwszy wniosek o zawezwanie do próby ugodowej a priori przerywa bieg przedawnienia.

Sąd Okręgowy wskazał, iż sporna była natomiast kwestia, czy drugi wniosek o zawezwanie do próby ugodowej stanowił czynność, która zmierzała bezpośrednio do dochodzenia roszczenia, a więc czy wywoływała skutek w postaci przerwy biegu przedawnienia. Sąd miał zatem obowiązek zbadania, czy zachodzą przesłanki określone w art. 295 § 1 pkt 1 k.p., a więc czy jest to czynność, która potencjalnie może doprowadzić do realizacji roszczenia i jaki jest jej rzeczywisty cel.

Jak wynika z poglądów judykatury co do zasady każde wezwanie do próby ugodowej może prowadzić do zawarcia ugody, a wiec rezultatu tożsamego, z punktu widzenia zapewnienia sankcji wykonawczej, z zasądzeniem roszczenia. Nie można więc wykluczyć, że w okolicznościach faktycznych konkretnej sprawy cel kolejnego zawezwania do próby ugodowej będzie zmierzał do dochodzenia roszczenia przez zawarcie ugody. W każdym przypadku należy jednak badać motywy, którymi kierował się wierzyciel w oparciu o przedstawione przez niego okoliczności faktyczne, które zaszły po pierwszej nieskutecznej próbie ugodowej i dokonać oceny, czy usprawiedliwiały jego przekonanie o obiektywnej, realnej możliwości zmiany stanowiska dłużnika i potencjalnej możliwości ugody (postanowienie Sądu Najwyższego z 30 czerwca 2020 r. IIICSK 285/19, wyrok Sądu Najwyższego z 19 lutego 2016 r. V CSK 365/15). Dzieje się tak wtedy, gdy po pierwszym zawezwaniu do próby ugodowej nie zakończonej zawarciem ugody strony nadal prowadziły negocjacje ugodowe i wnioskodawca mógł liczyć na ugodę, zaś przed upływem terminu przedawnienia strony nie doszły jeszcze do ostatecznego porozumienia, względnie dłużnik swoim zachowaniem dawał wierzycielowi uzasadnione podstawy do przyjęcia, że dojdzie do ugodowego zakończenia sporu.

W ocenie Sądu Okręgowego w rozpoznawanej sprawie, jak wspomniano wyżej, pierwsze zawezwanie do próby ugodowej przerwało bieg terminu przedawnienia. Kolejny wniosek złożony w trybie postępowania pojednawczego nie może jednak zostać uznany za czynność spełniającą przesłanki z art. 295 § 1 pkt 1 k.p. W ocenie Sądu Okręgowego wniosek ten służył powodowi jedynie do ponownego przerwania biegu terminu przedawnienia. Sąd Okręgowy miał na uwadze, że strona pozwana w odpowiedzi na pierwszy wniosek o zawezwanie do próby ugodowej, jak i w toku postępowania pojednawczego wszczętego tym wnioskiem nie wyraziła woli zawarcia ugody i kwestionowała roszczenia powoda w całości. Ponadto po zakończeniu postępowania pojednawczego strony nie prowadziły pertraktacji ugodowych, w świetle których powód miałby podstawy do przyjęcia, że pozwana zdecyduje się na zawarcie ugody w ramach kolejnego postępowania pojednawczego. Powód nie przytoczył żadnych okoliczności, które mogłyby uzasadniać choćby niewielkie prawdopodobieństwo, że zawarcie ugody, po złożeniu drugiego wniosku o zawezwanie do próby ugodowej, było możliwe. Ponadto powód bezpośrednio/niezwłocznie po zakończeniu drugiego postępowania pojednawczego nie złożył pozwu o wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych, a zwlekał z tym ponad trzy lata. W świetle powyższego należało uznać, że powód miał pełną świadomość braku uzasadnionych podstaw do przyjęcia, że może zostać zawarta ugoda w ramach drugiego postępowania pojednawczego zwłaszcza że jego żądania wobec pozwanej eskalowały, a więc należało przyjąć, iż wniosek ten miał na celu jedynie przerwę biegu przedawnienia.

Zdaniem sądu pierwszej instancji należało zwrócić uwagę, że instytucja zawezwania do próby ugodowej służy do usprawnienia postępowania i minimalizowania kosztów procesu, a nadrzędnym jej celem jej pewność prawa. Ta pewność prawa winna być rozumiana również jako wyjaśnienie i zakończenie kwestii spornych w stosownym, ustalonym przez ustawodawcę czasie. Należy mieć również na uwadze, że przerwanie biegu przedawnienia nie jest podstawowym celem instytucji postępowania pojednawczego i nie można uznać, aby prawnie dopuszczalne było przerwanie w ten sposób biegu przedawnienia w nieskończoność przy pomocy kolejnych wniosków.

Stanowisko takie jednoznacznie wybrzmiewa z orzeczeń Sądu Najwyższego: w wyroku z 10 grudnia 2019 r. II PK 108/18 Sąd Najwyższy stwierdził, iż nie jest czynnością zmierzającą bezpośrednio do dochodzenia roszczenia zawezwanie do próby ugodowej, którego celem jest jedynie wydłużenie okresu zaskarżalności wierzytelności przez doprowadzenie do kolejnej przerwy biegu przedawnienia. Taki cel pozostaje zarówno w sprzeczności z założeniami instytucji przedawnienia roszczenia, którymi jest przede wszystkim czasowe ograniczenie uprawnienia służącego wierzycielowi i przyznanie prawa do uchylenia się od zaspokojenia roszczenia zobowiązanemu, jak i w sprzeczności z podstawowym założeniem postępowania pojednawczego, którym jest doprowadzenie do zawarcia ugody, a nie do przerwy biegu przedawnienia. Natomiast w wyroku z 29 września 2019 r. II PK 52/19 Sąd Najwyższy uznał, że wystąpienie z wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej wyłącznie w celu uzyskania przerwy biegu przedawnienia jako nadużycie uprawnienia procesowego jest czynnością procesową sprzeczną z dobrymi obyczajami.

Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z 27 lipca 2018 r. V CSK 384/17, iż nieodpowiednie wykorzystywanie uprawnienia procesowego do wystąpienia z wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej, polegające na złożeniu tego wniosku do sąd wyłącznie w celu uzyskania przerwy biegu przedawnienia, nie zaś w celu realizacji roszczenia w drodze ugody należy rozważać jako czynność procesową sprzeczną z dobrymi obyczajami (art. 3 k.p.c.) tj. czynność procesową, której dokonanie stanowi nadużycie uprawnienia do jej dokonania. Sprzecznie z dobrymi obyczajami działa i jednocześnie nadużywa uprawnienia procesowego wierzyciel, który występuje z wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej nie w celu realizacji swojego roszczenia w drodze zawarcia ugody, lecz chcąc wyłącznie wydłużyć okres jego zaskarżalności przez doprowadzenie do przerwy biegu przedawnienia.

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy uznał, że ponowny wniosek powoda o zawezwanie do próby ugodowej z 24 sierpnia 2018 r. nie doprowadził do przerwy biegu przedawnienia i w konsekwencji zasługiwał na uwzględnienie podniesiony przez pozwaną zarzut przedawnienia dochodzonego przez powoda roszczenia. W ocenie Sądu Okręgowego do przedawnienia roszczeń powoda o wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych doszło z dniem 27 kwietnia 2020 r.

Na marginesie sąd pierwszej instancji wskazał, że nawet gdyby przyjąć, że drugi wniosek o zawezwanie do próby ugodowej nie zmierzał jedynie do przerwania biegu przedawnienia i skutecznie przerwał bieg terminu przedawnienia roszczeń powoda to i tak roszczenia powoda uległy przedawnieniu. Posiedzenie pojednawcze zainicjowane drugim wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej odbyło się bowiem 4 lutego 2019 r., więc bieg trzyletniego okresu przedawnienia (przewidziany w art. 291 § 1 k.p.) rozpoczął się 5 lutego 2019 r. i upłynął z dniem 5 lutego 2022 r. Tymczasem powód złożył pozew 23 grudnia 2022 r.

Sąd Okręgowy podkreślił, że rozpoznawana sprawa jest sprawą z zakresu prawa pracy, a dochodzone roszczenie jest roszczeniem ze stosunku pracy, którego termin przedawnienia wyznacza art. 291 § 1 k.p. Regulacja zawarta w rozdziale XIV kodeksu pracy ma charakter autonomiczny. Zgodnie zaś z art. 300 k.p. przepisy kodeksu cywilnego stosuje się do stosunku pracy odpowiednio jedynie w sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy.

W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że stan sprawy nieuregulowanej w prawie pracy występuje wówczas, gdy określona sytuacja faktyczna doniosła prawnie lub pewien wycinek takiej sytuacji nie znajduje rozstrzygnięcia w normach prawa pracy. Przyjmuje się również, że w zakresie przedawnienia mamy do czynienia ze sprawą unormowaną w rozumieniu art. 300 k.p. W prawie pracy znajduje się prawie zupełna regulacja (art. 291 i następne k.p.) dotycząca przedawnienia roszczeń ze stosunku pracy (wyrok Sądu Najwyższego z 11 maja 2011 r. I PK 194/10). Jak zaznacza Ł. Pisarczyk istnienie wyraźnej regulacji przedawnienia roszczeń w prawie pracy wyklucza co do zasady stosowanie przepisów kodeksu cywilnego. Te ostatnie mogą znaleźć zastosowanie posiłkowo (w sprawach nieuregulowanych), a także kształtować przedawnienie roszczeń, których podstawą nie jest stosunek pracy lecz inne stosunku prawne lub czyny niedozwolone (Ł. Pisarczyk: Przedawnienie roszczeń System Prawa Pracy Tom VI Procesowe prawo pracy red. K.W. Baran).

Jak wynika z ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego (wyrok z 10 kwietnia 2013 r. II PK 272/12, uchwała Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2011 r. I PZP 5/10) przedawnienie roszczeń w sprawach mających swe źródło w prawie pracy jest kwestią uregulowaną w prawie pracy, a tym samym nie ma podstaw do sięgania w tym zakresie do art. 117 k.c. i następnych.

Do kwestii wpływu nowelizacji przepisów kodeksu cywilnego dotyczących przedawnienia roszczeń dla roszczeń mających swoje źródło w przepisach prawa pracy odnosi się najnowsze orzeczenia Sądu Najwyższego z 18 marca 2025 r. (III PSK 54/24) i z 28 maja 2025 r. (II PSK 55/24) Sąd Najwyższy wskazuje w nim wprost, że kolejne nowelizacje przepisów kodeksu cywilnego w zakresie dotyczącym przedawnienia roszczeń nie mają bezpośredniego znaczenia dla roszczeń wynikających z przepisów prawa pracy z uwagi na to, że przedawnienie jest kwestią uregulowaną w prawie pracy i tym samym nie ma podstaw do sięgania w tym zakresie do art. 117 i następnych k.c. Sąd Najwyższy w wyroku z 16 lutego 2022 r. (III PSKP 58/21) podkreślił – po raz kolejny, że przedawnienie ma samodzielne uregulowanie w kodeksie pracy, dlatego nie ma uzasadnienia do stosowania w tym zakresie regulacji prawa cywilnego (art. 300 k.p.).

Podzielając przytoczone orzecznictwo Sądu Najwyższego, zdaniem sądu pierwszej instancji, w niniejszej sprawie art. 118 k.c. nie ma zastosowania, gdyż podstawa prawna roszczeń powoda znajduje się w przepisach prawa pracy. W konsekwencji oznacza to, że koniec terminu przedawnienia roszczeń powoda nie przypadał na ostatni dzień roku kalendarzowego 2022 r., ale tak jak wspomniano wyżej na dzień 5 lutego 2022 r. To zaś oznacza, że zarzut przedawnienia podniesiony przez stronę pozwaną okazał się również w tej sytuacji zasadny.

W orzecznictwie został wyrażony pogląd, że sąd może – wyjątkowo – nie uwzględnić upływu przedawnienia dochodzonego roszczenia, jeżeli podniesienie przez dłużnika zarzutu przedawnienia nastąpiło w okolicznościach objętych hipotezą art. 5 k.c. tj. gdy nosi znamiona nadużycia prawa (por. uchwała SN z dnia 10 marca 1993 r., III CZP 8/93, OSNCP 1993, nr 9, poz. 153, z glosą F. Zolla, PS 1994, nr 5, s. 72; uchwała SN z dnia 11 października 1996 r., III CZP 76/96, OSNC 1997, nr 2, poz. 16, z glosą Z. Policzkiewicz, OSP 1997, z. 5, poz. 93).

Kontynuując ten kierunek wykładni, Sąd Okręgowy zaznaczył, iż Sąd Najwyższy w późniejszych orzeczeniach podkreślał, że podniesienie zarzutu przedawnienia może być uznane za nadużycie prawa zupełnie wyjątkowo oraz że istotne znaczenie dla oceny tego zarzutu z punktu widzenia zasad współżycia społecznego może mieć czas opóźnienia w dochodzeniu roszczenia, a ponadto stosowanie art. 5 k.c. musi zawsze opierać się na wszechstronnym rozważeniu całokształtu okoliczności rozpoznawanej sprawy (por. wyrok SN z dnia 7 czerwca 2000 r., III CKN 522/99, wyrok SN z dnia 28 czerwca 2000 r., IV CKN 278/00, wyrok SN z dnia 27 czerwca 2001 r., II CKN 604/00, OSNC 2002, nr 3, poz. 32, z glosami W.P. Matysiaka, PPH 2002, nr 8, s. 38, i T. Justyńskiego, PS 2002, nr 9, s. 133, oraz z omówieniem W. Robaczyńskiego, Przegląd orzecznictwa, PS 2005, nr 11–12, s. 206; wyrok SN z dnia 8 listopada 2002 r., III CKN 1115/00, IC 2003, nr 6, s. 34; wyrok SN z dnia 2 kwietnia 2003 r., I CKN 204/01, IC 2004, nr 3, s. 36; wyrok SN z dnia 7 listopada 2003 r., V CK 399/02). Z uwagi na identyczne brzmienie art. 8 k.p. powyższe uwagi odnoszą się również do tego przepisu

Zgodnie z art. 8 k.p. nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Należy podkreślić, że w obowiązującym stanie prawnym, powołanie się przez uprawniony podmiot na przedawnienie stanowi wyraz swoistej reguły, natomiast uwzględnienie zarzutu nadużycia prawa jest wyjątkiem od tej zasady. W art. 8 k.c. mowa jest bowiem o nadużyciu prawa podmiotowego. Innymi słowy, podnoszący zarzut przedawnienia realizuje przysługujące mu prawo podmiotowe. Natomiast klauzula generalna zawarta w art. 8 k.c. pozwala, w określonych okolicznościach, na swoiste wstrzymanie wykonywania tego prawa w określonym zakresie. Wskazać trzeba, że w literaturze przedmiotu pod pojęciem prawa podmiotowego rozumiana jest wynikająca ze stosunku cywilnoprawnego (będąca elementem treści tego stosunku) sfera możności postępowania w określony sposób, przyznana przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego i zabezpieczona przez tę normę. Wykonywanie prawa podmiotowego polega na korzystaniu z określonych uprawnień: w ścisłym znaczeniu oraz kompetencji. Wyróżnianych jest kilka normatywnych postaci uprawnień: uprawnienia bezpośrednie (pozwalające na zaspokojenie interesu chronionego prawem podmiotowym przez własne zachowanie, bez potrzeby udziału innych osób, np. wykonywanie posiadania rzeczy przez jej właściciela), roszczenia, uprawnienia kształtujące (sensu stricto i sensu largo) oraz zarzuty (materialnoprawne). Z punktu widzenia przedmiotu prowadzonej analizy, istotne znaczenie ma kategoria uprawnień w postaci zarzutów. Przyjmuje się, że zarzut jako postać prawa podmiotowego umożliwia uprawnionemu odmowę spełnienia roszczenia: trwale (jak w przypadku zarzutu przedawnienia) lub tylko przejściowo, jak w przypadku powstrzymania się od spełnienia świadczenia wzajemnego (art. 488 § 2 k.c.). W rezultacie, peremptoryjny zarzut przedawnienia wynika z przysługującego określonemu podmiotowi prawa podmiotowego i co do zasady stanowi wyraz wykonywania tego prawa.

Na gruncie problematyki związanej z oceną zarzutu przedawnienia z punktu widzenia nadużycia prawa w nauce prawa zauważano, że stosowanie art. 8 k.p. pozwala na rozwiązanie w sytuacjach wyjątkowych kolizji dwóch wartości: prawa do uzyskania ochrony sądowej oraz pewności stosunków prawnych, wzmacnianej instytucją przedawnienia. Zgodnie z ogólnymi trendami stosowania art. 8 k.p. uważa się, że nieuwzględnienie przedawnienia roszczenia może nastąpić po rozważeniu wszystkich okoliczności, które miały wpływ na opóźnione dochodzenie roszczenia, a ponadto w przypadkach zupełnie wyjątkowych. W judykaturze na bazie poszczególnych spraw sądowych, wypracowano pewne wytyczne, które mogą stanowić pomoc przy podejmowaniu decyzji na temat oceny zarzutu przedawnienia jako nadużycia prawa. Wskazania te nie podważają jednak zasady, że dokonywanie takiej oceny jest przejawem dyskrecjonalnej władzy sądu meriti. W orzecznictwie przyjęto zatem - co znalazło również akceptację nauki prawa - że na stwierdzenie, czy podniesienie zarzutu przedawnienia stanowi nadużycie prawa podmiotowego, mogą mieć wpływ całościowo ocenione okoliczności sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 21 maja 2014 r., II CSK 441/13), w tym: a) przyczyny opóźnienia w wystąpieniu z żądaniem przez wierzyciela, długość okresu opóźnienia („znaczniejszego” lub „nadmiernego”, zob. niepublikowane wyroki Sądu Najwyższego: z 5 września 1966 r., II PR 177/66; z 3 sierpnia 2006 r., IV CSK 120/06; z 9 grudnia 2011 r., III CSK 100/11; z 14 grudnia 2011 r., I CSK 238/11; b) charakter dochodzonych roszczeń: z tytułu wypadku przy pracy, choroby zawodowej, doznania szkody na osobie (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 6 marca 1996 r., II PRN 3/96, OSNAPiUS 1996, nr 18, poz. 264; z 11 września 1997 r., II UKN 230/97, OSNAPiUS 1998, nr 13, poz. 406; z 2 kwietnia 2003 r., I CKN 204/01; z 10 kwietnia 2013 r., IV CSK 611/12); c) długość terminu przedawnienia, przy czym nawet termin 10-letni (art. 442 § 1 zdanie drugie), liczony od momentu zdarzenia wyrządzającego szkodę, mógł być uznany za zbyt krótki i często niewystarczający do tego, by ujawniły się wszystkie ujemne następstwa czynu niedozwolonego, zwłaszcza w zakresie szkód na osobie (zob. zapadły przed wprowadzeniem art. 442

1 wyrok Sądu Najwyższego z 18 maja 2006 r., IV CK 367/05; bardziej rygorystycznie - wyrok Sądu Najwyższego z 9 sierpnia 2012 r., V CSK 488/11).

Sąd Okręgowy wskazał, iż niewątpliwie w okolicznościach rozpoznawanej sprawy upłynął długi okres od zakończenie biegu terminu przedawnienia, który upłynął z dniem 27 kwietnia 2020 r., do momentu wytoczenia powództwa - 23 grudnia 2022 r. Nie istniały również żadne obiektywne trudności (powód nie miał problemów zdrowotnych ani jakichkolwiek innych problemów osobistych), czy też wyjątkowe okoliczności, które uniemożliwiały powodowi wniesienie pozwu w terminie wynikającym z przepisów prawa. Za taką okoliczność nie może być uznane ogłoszenie stanu epidemii lub zagrożenia epidemicznego. Poza krótkim okresem trwającym około 10 tygodni Sąd Okręgowy w Warszawie działał normalnie, w tym biuro podawcze. Podobnie przez cały czas tzw. „lockdownów” działały urzędy pocztowe, więc istniała realna możliwość wcześniejszego złożenia pozwu. Analiza zachowań powoda prowadzi jednak do wniosku, że celowo opóźniał złożenie pozwu wykonując pozorne czynności w postaci zawezwań do próby ugodowej do czasu zakończenia innych postępowań z udziałem strony pozwanej. Co ważne strona pozwana nigdy nie uznała roszczeń powoda, przy każdej okazji je kwestionowała, ani nie prezentowała postawy, która mogłaby skłaniać powoda do oceny, że istnieje realna szansa na ugodowe zakończenie sporu. W tym wypadku, dokonując analizy współistnienia i kolizji dwu wartości: prawa do uzyskania ochrony sądowej oraz pewności stosunków prawnych, prymat należy dać drugiej z nich. W ocenie Sądu, w realiach niniejszej sprawy, pozwanej nie można obarczać tkwieniem w stanie niepewności jej sytuacji prawnej przez okres kilku lat. W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy uznał, że ze strony pozwanej nie doszło do nadużycia prawa przy formułowaniu zarzutu przedawnienia.

Sąd Okręgowy wskazał, iż na uwzględnienie nie zasługuje również stanowisko powoda, że był przeświadczony, że może złożyć pozew o wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych do końca 2022 r. W tym miejscu należy powołać się na zasadę, iż nieznajomość prawa szkodzi (ignorantia iuris nocet). Jest to jedna z podstawowych zasad prawa wywodząca się z prawa rzymskiego. Zgodnie z nią nie można się zasłaniać nieznajomością normy prawnej. W uchwale 7 marca 1995 r. (W9/94) Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż funkcjonowanie prawa, zwłaszcza w demokratycznym państwie prawa, opiera się na założeniu, że wszyscy adresaci obowiązującej normy prawnej – a więc podmioty zobowiązane do jej przestrzegania, jak i organu powołane do jej stosowania znają jej właściwą treść (fikcja powszechnej znajomości prawa) i że nikt nie może uchylić się od ujemnych skutków naruszenia tej normy na tej podstawie, że normy tej nie znał lub rozumiał ją opacznie. Natomiast w wyroku z 24 listopada 2009 r. (SK 36/07) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż podważenie zasady ignorantia iuris nocet, a więc przyjęcie, że nieznajomość prawa tłumaczyć może określone działania bądź zaniechania prowadziłoby do negacji spójności i pewności prawa oraz do nieprzewidywalnych skutków w praktyce orzeczniczej. Sąd Najwyższy z kolei w postanowieniu z dnia 25 stycznia 2006 r. (I CK 233/05) podkreślał, że przyjęcie fakcji powszechnej znajomości przepisów prawnych zamieszczonych w należycie ogłoszonych i obowiązujących aktach prawnych jest konieczne ze względu na pewność i bezpieczeństwo obrotu prawnego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd Okręgowy stwierdził, że nieznajomość prawa, czy też błędna jego interpretacja przez powoda nie jest usprawiedliwieniem dla spóźnionego wniesienia pozwu. Zasada ignorantia legis non excusat oznacza, że nikt nie może szukać usprawiedliwienia w nieznajomości prawa. Jest to zasada uznająca fikcję powszechnej znajomości prawa utrwalona w polskim systemie prawnym, którą to zasadę potwierdza orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd Okręgowy uznał, że strona pozwana skutecznie podniosła zarzut przedawnienia roszczeń powoda, co skutkowało oddaleniem powództwa.

Podstawową zasadą dotyczącą kosztów procesu jest zasada odpowiedzialności za wynik postępowania. Zgodnie z treścią art. 98 § 1 k.p.c. strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Pozwany wygrał w 100 %, w związku z tym Sąd Okręgowy obciążył powoda obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego tj. kwotą 8.100,00 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Wysokość kosztów zastępstwa procesowego ustalono na podstawie § 9 ust. 1 pkt 2 w związku z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Apelację w niniejsze sprawie wniósł powód O. I., zaskarżając wyrok Sądu Okręgowego w całości. Zarzucił naruszenie następujących przepisów:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego:

a) art. 118 k.c. in fine w związku z art. 300 k.p. w związku z art. 291 par 1 k.p. w zw. z art. 32 Konstytucji przez odmowę zastosowania do majątkowych roszczeń powoda objętych powództwem w niniejszej sprawie reguły, iż koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego wobec naruszenia konstytucyjnej zasady równego traktowania w tym wypadku osób dochodzących roszczeń majątkowych i błędnego założenia, iż regulacja instytucji przedawnienia w art. 291 k.p. jest wyczerpująca po nowelizacji w 2018 roku art. 118 k.c. i nie ma zastosowania art. 300 k.p. gdy koniec jak i początek biegu terminu przedawnienia nie został uregulowany w kodeksie pracy i wymaga odpowiednio zastosowania przepisów kodeksu cywilnego;

b) art. 295 § 1 pkt 1 k.p. przez niewłaściwe zastosowanie i błędną ocenę, iż drugi wniosek o zawezwanie do próby ugodowej wniesiony przez powoda w 2018 roku nie przerywał biegu przedawnienia, podczas gdy strony w trakcie w/w postępowania deklarowały wolę ugodowego zakończenia sporu oraz prowadzenia rozmów, wniosek dotyczył zmodyfikowanego roszczenia w oparciu o nową podstawę i okoliczność wytoczenia powództwa o premię gwarantowaną stanowiącą podstawę do obliczenia roszczenia objętego takim wnioskiem o zawezwanie oraz brak było podstaw do uznania iż w/w wniosek został złożony jedynie dla przerwania biegu przedawnienia;

c) z ostrożności procesowej wywiedziony został zarzut naruszenie art. 8 k.p. przez jego niezastosowanie do podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia wobec wykazania przez powoda przesłanek do jego zastosowania, co szczegółowo wykazano w ramach uzasadnienia w/w zarzutu;

d) art. 293 k.p. wobec niezastosowania, gdy strona powodowa wykazała zasadność jego zastosowania w piśmie z dnia 14 maja 2024 roku ( k. 1079) z uwagi na istnienie przeszkód związanych z wprowadzeniem stanu epidemii i zagrożeniem covid;

2) naruszenie przepisów prawa procesowego mających wpływ na wynik sprawy tj:

a) art. 233 § 1 k.p.c. przez bezpodstawną odmowę danie wiary zeznaniom powoda odnoszącym się do zachowania strony pozwanej, które wskazywały na chęć prowadzenia przez nią rozmów ugodowych z powodem i błędne uznanie tych zeznań za gołosłowne, wobec każdorazowych reakcji strony pozwanej na zawezwania do próby ugodowej i uznanie ich bezpodstawnie za całkowicie niewiarygodne - gdy z treści dokumentów uznanych przez sąd za wiarygodne znajdujących się w aktach sprawy wynikają odmienne wnioski gdy m.in. w piśmie pełnomocnika pozwanego jako uczestnika z dnia 21 grudnia 2018 r. (vide k 18-19 akt VII Po 163/18 i k. 658-659 nin. akt ) czy w protokole posiedzenia w sprawie o zawezwanie do ugody z dnia 4 lutego 2019 roku w sprawie VII Po 163/18 ( k. 34 akt VII Po 163/18 i k. 668 nin. akt), wprost zapisano oświadczenie stron o kontynuowaniu rozmów ugodowych czy o woli zawarcia kompleksowej ugody potwierdzając tym samym prawdziwość twierdzeń powoda o woli kontynuowania rozmów pomiędzy stronami, zwodzeniu powoda przez pozwanego co do woli zawarcia kompleksowej ugody w oczekiwaniu na rozstrzygnięcia w sprawie o premię gwarantowaną czy w sprawach o nadgodziny z wcześniej wytoczonych powództw drugiego z powodów J. B.;

b) naruszenie art. 235

2 § 1 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. przez niewłaściwe zastosowanie wobec wydania na rozprawie w dniu 3 grudnia 2024 roku postanowienia dowodowego w ramach którego sąd pierwszej instancji powołując się na przesłankę przedłużania postępowania postanowił pominąć wnioski dowodowe stron, w tym wniosek pełnomocnika powoda o dołączenie do akt niniejszej sprawy akt sprawy o sygn. XXI Pa 125/22 ( sprawy pomiędzy stronami o premię gwarantowaną na rzecz powoda gdzie prawomocny wyrok zapadł po wniesieniu pozwu w niniejszej sprawie i w ramach którego przesądzono zasadę istotną dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, iż powodowi nie przysługiwało prawo do dodatkowej premii gwarantowanej, która miałaby wpływ na wysokość roszczeń o wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych) oraz o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka J. B. (którego Sąd Okręgowy wezwał na pierwszą rozprawę, ale nie przesłuchał z uwagi na wolę prowadzenia rozmów ugodowych pomiędzy stronami i już ponownie nie wezwał na kolejne rozprawy) oraz dowodów wskazanych w pozwie, gdy wnioski dowodowe strony powodowej były zgłoszone w pozwie i dotyczyły istotnych zdaniem strony powodowej dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, a zatem nie mogły zmierzać do nieuzasadnionego przedłużania postępowania;

3) nierozpoznanie istoty sprawy (art. 386 § 4 KPC) wobec błędnego uznania roszczenia objętego pozwem za przedawnione i z tego powodu całkowite zaniechanie zbadania merytorycznej podstawy żądania. Ponadto sąd pierwszej instancji bez żadnego uzasadnienia całkowicie zaniechał oceny roszczeń ewentualnych m.in. w piśmie procesowym strony powodowej z dnia 14 maja 2024 roku (k 1069 i n.).

Mając powyższe zarzuty na uwadze apelujący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji wraz z orzeczeniem o kosztach wobec nierozpoznania istoty sprawy i nieprzeprowadzenia postępowania dowodowego, oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych za postępowanie przed sądem drugiej instancji wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od uprawomocnienia orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty.

Z ostrożności procesowej, w przypadku nie uwzględnienia przez sąd drugiej instancji zarzutu nierozpoznania istoty sprawy, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości przez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty w łącznej wysokości: 1.216.305,00 zł (zgodnie z zestawieniami i danymi zawartymi w załączonej do pozwu ekspertyzie) oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według załączonej faktury VAT lub norm przepisanych, wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Ponadto skarżący w apelacji wniósł o przedstawienie przez Sąd Apelacyjny w Warszawie Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości o treści: „ Czy w stosunku do majątkowych roszczeń pracowniczych na podstawie art. 300 k.p. wobec nowelizacji w 2018 roku art. 118 k.c. i nieuregulowania tego zakresu w przepisach Kodeksu Pracy zastosowanie ma reguła odnosząca się do roszczeń majątkowych, iż koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata. - wobec gwarancji konstytucyjnej równego traktowania przez władze publiczne i prawa do równej ochrony prawnej zgodnie z art. 32 Konstytucji".

W odpowiedzi na apelację pozwana (...) sp. z o.o. z siedzibą w B. wniosła o oddalenie apelacji w całości oraz o zasądzenie od powoda O. I. na jej rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, wraz z odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja powoda O. I. nie zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie argumenty przedstawione przez Sąd Okręgowy dla uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia są trafne.

Na wstępie rozważań Sąd Apelacyjny zaznacza, że zgadza się z poglądem Sądu Najwyższego, że sąd drugiej instancji jest obowiązany zamieścić w swoim uzasadnieniu takie elementy, które ze względu na treść apelacji i zakres rozpoznania są potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy, ale nie ma zarazem obowiązku wyrażania szczegółowego stanowiska odnośnie wszystkich poglądów prezentowanych przez strony, jeżeli nie mają one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2012 r., sygn. akt IV CSK 373/11, LEX nr 1169841; z dnia 29 października 1998 r., sygn. akt II UKN 282/98, LEX nr 38240). Nie jest bowiem bezwzględnym warunkiem prawidłowego rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji odniesienie się oddzielnie do każdego z zarzutów podniesionych w apelacji. Z ustanowionego w przepisie art. 378 § 1 k.p.c. obowiązku rozpoznania sprawy w granicach apelacji nie wynika konieczność osobnego omówienia przez sąd w uzasadnieniu wyroku każdego argumentu apelacji. Za wystarczające należy uznać odniesienie się do sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że zostały one przez sąd drugiej instancji w całości rozważone przed wydaniem orzeczenia (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2017 r., sygn. akt I CSK 578/16, LEX nr 2242157).

Z tych względów, Sąd Apelacyjny odniósł się szczegółowo do istotnych z punktu widzenia niniejszej sprawy zarzutów i poprzestał na ogólnym nieuwzględnieniu podnoszonych w sprawie okoliczności drugorzędnych.

Sąd Apelacyjny obowiązany był w pierwszej kolejności ocenić, czy prawidłowe było przyjęcie przez Sąd Okręgowy, że dochodzone roszczenia uległy przedawnieniu. W sprawie nie było sporne, że roszczenia powoda mają źródło w stosunku pracy, a zatem ich przedawnienie podlega co do zasady regulacji art. 291 § 1 k.p. Zgodnie z tym przepisem roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się z upływem trzech lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Powód O. I. nie kwestionował, że bez uwzględnienia czynności przerywających bieg przedawnienia, najpóźniejsze z dochodzonych roszczeń byłoby przedawnione przed wniesieniem pozwu. Spór koncentrował się zatem na skutkach dwóch postępowań pojednawczych (sprawa o sygn. akt VII APo 16/17 – zawezwanie do próby ugodowej z dnia 31 stycznia 2017 r. na kwotę 1.482.960,00 zł, zakończone nie zawarciem ugody na posiedzeniu w dniu 26 kwietnia 2017 r. oraz sprawa o sygn. akt VII APo 163/18 – drugie zawezwanie do próby ugodowej na kwotę 2.490.840,00 zł z dnia 24 sierpnia 2018 r., zakończone nie zawarciem ugody na posiedzeniu w dniu 4 lutego 2019 r.) oraz na możliwości zastosowania do pracowniczych terminów przedawnienia art. 118 zdanie drugie k.c.

Sąd Apelacyjny podziela ustalenie Sądu Okręgowego, że wobec obowiązującego powoda trzymiesięcznego okresu rozliczeniowego roszczenie o wynagrodzenie za godziny nadliczbowe stawało się wymagalne po zakończeniu właściwego okresu rozliczeniowego i w terminie wypłaty wynagrodzenia, zgodnie z § 21 pkt 11 i pkt 12 i pkt 23 regulaminu pracy obowiązującego w pozwanej spółce.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy prawidłowo przyjął, że pierwszy wniosek powoda o zawezwanie do próby ugodowej, złożony w dniu 31 stycznia 2017 r., wywołał skutek w postaci przerwania biegu przedawnienia. Postępowanie pojednawcze zakończyło się w dniu 26 kwietnia 2017 r., wobec czego nowy termin przedawnienia rozpoczął bieg od dnia 27 kwietnia 2017 r. W konsekwencji, bez dalszej czynności przerywającej przedawnienie, najpóźniej w dniu 27 kwietnia 2020 r. doszłoby do przedawnienia dochodzonych roszczeń. W tym zakresie stanowisko Sądu Okręgowego nie jest kwestionowane przez Sąd Apelacyjny.

Odmiennie należy ocenić część argumentacji Sądu Okręgowego dotyczącej drugiego wniosku o zawezwanie do próby ugodowej, złożonego w dniu 24 sierpnia 2018 r. Sąd pierwszej instancji prawidłowo dostrzegł, że przy ocenie skuteczności kolejnego zawezwania nie można poprzestać na formalnym stwierdzeniu, iż jest ono kolejnym wnioskiem. Konieczne jest ustalenie, czy konkretna czynność została podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia albo zabezpieczenia roszczenia, czy też jej rzeczywistym i wyłącznym celem było uzyskanie kolejnej przerwy biegu przedawnienia. W tym zakresie szczególne znaczenie ma uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2025 r., III CZP 22/24, OSNC 2026/4/31. Sąd Najwyższy przyjął w niej, że w stanie prawnym obowiązującym do dnia 30 czerwca 2022 r. zawezwanie do próby ugodowej przerywało bieg przedawnienia, chyba że z okoliczności dokonania tej czynności wynikało, iż nie została ona przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Sąd Najwyższy podkreślił zarazem, że ocena celu zawezwania powinna opierać się na obiektywnych okolicznościach konkretnej sprawy. W konsekwencji nie można zaakceptować konstrukcji, zgodnie z którą drugi lub kolejny wniosek o zawezwanie do próby ugodowej z samego tylko faktu jego ponowienia pozbawiony jest skutku w postaci przerwania przedawnienia. Decydujące znaczenie ma bowiem nie liczba dokonanych czynności, lecz ich rzeczywisty cel.

Z tego względu, Sąd Apelacyjny nie podziela stanowiska Sądu Okręgowego, który przyjął, że drugi wniosek powoda o zawezwanie do próby ugodowej (sprawa o sygn. akt VII APo 163/18 z dnia 24 sierpnia 2018 r.) miał charakter wyłącznie instrumentalny. Zgromadzony w sprawie i prawidłowo oceniony materiał dowodowy wskazuje bowiem na istnienie rzeczywistych podstaw do przyjęcia, że pomiędzy stronami prowadzono rozmowy ugodowe. W szczególności z pisma pełnomocnika pozwanej z dnia 21 grudnia 2018 r. wynikało, że pozwana nie wykluczała całkowicie możliwości zawarcia ugody, przy czym uzależniała ją od objęcia nią wszystkich roszczeń powoda. W piśmie tym wskazano wprost na możliwość zawarcia kompleksowej ugody obejmującej między innymi roszczenia związane z rozliczeniem pracy ponadwymiarowej oraz roszczenia dotyczące premii. Pozwana wskazała również, że w określonych warunkach gotowa byłaby rozważyć zawarcie ugody. Okoliczności te pozostają w bezpośrednim związku z twierdzeniem powoda, że drugie postępowanie pojednawcze nie było wyłącznie czynnością zmierzającą do zachowania możliwości dochodzenia roszczenia.

Jeszcze większe znaczenie ma protokół posiedzenia pojednawczego z dnia 4 lutego 2019 r. (sygn. akt VIII APo 163/18). Z dokumentu tego wynika, że pomimo braku zgodnej woli zawarcia ugody pełnomocnicy stron oświadczyli, iż nadal toczą się negocjacje ugodowe, przy czym wskazano również, że pomiędzy stronami toczą się inne postępowania sądowe. Sąd Okręgowy, uznając zeznania powoda dotyczące prowadzenia rozmów ugodowych za gołosłowne, nie odniósł się w sposób wystarczający do tych dokumentów, mimo że jednocześnie uznał dokumenty znajdujące się w aktach sprawy za wiarygodne i niekwestionowane przez strony.

W tym zakresie, zdaniem Sądu Apelacyjnego, wywiedziony przez skarżącego w apelacji zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. jest zatem częściowo zasadny. Nie można bowiem uznać za prawidłową oceny, że twierdzenia powoda o prowadzeniu rozmów ugodowych były pozbawione oparcia w materiale dowodowym, skoro ich istotne elementy znajdowały potwierdzenie w dokumentach pochodzących również od strony pozwanej oraz w protokole sądowym. Nie oznacza to jednak, że apelacja może zostać uwzględniona.

Przyjmując, że drugi wniosek o zawezwanie do próby ugodowej z dnia 24 sierpnia 2018 r. był czynnością przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub zaspokojenia roszczenia, należy przyjąć, że doszło do kolejnego przerwania biegu przedawnienia. Postępowanie pojednawcze zakończyło się w dniu 4 lutego 2019 r. W konsekwencji trzyletni termin przedawnienia rozpoczął ponownie bieg w dniu 5 lutego 2019 r. i upłynął z dniem 5 lutego 2022 r. Pozew w niniejszej sprawie został natomiast wniesiony dopiero w dniu 23 grudnia 2022 r. Nawet zatem przy przyjęcie najbardziej korzystnej wersji dla powoda, zgodnie z którą drugie zawezwanie skutecznie przerwało bieg przedawnienia, roszczenia objęte pozwem były w chwili jego wniesienia przedawnione.

Powyższa okoliczność ma zasadnicze znaczenie dla wyniku sprawy. Oznacza bowiem, że ewentualne uchybienie Sądu Okręgowego w ocenie charakteru drugiego zawezwania nie ma wpływu na treść końcowego rozstrzygnięcia.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, nie zasługuje na uwzględnienie zasadniczy argument apelacji dotyczący zastosowania art. 118 zdanie drugie k.c. w zw. z art. 300 k.p. Zgodnie z art. 300 k.p. przepisy Kodeksu cywilnego stosuje się do stosunku pracy odpowiednio tylko w sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy. Przedawnienie roszczeń ze stosunku pracy zostało natomiast w sposób samodzielny uregulowane w Kodeksie pracy, przede wszystkim w art. 291–295 k.p. Regulacja ta określa zarówno podstawowy termin przedawnienia, jego początek, jak i zdarzenia wpływające na jego bieg. Brak szczegółowego odpowiednika każdego przepisu Kodeksu cywilnego nie oznacza, że dana kwestia jest „nieuregulowana” w rozumieniu art. 300 k.p. O zastosowaniu przepisu Kodeksu cywilnego nie decyduje bowiem sama możliwość znalezienia w nim rozwiązania określonego zagadnienia, lecz rzeczywisty brak regulacji prawa pracy w zakresie danego stosunku prawnego. Taki brak nie zachodzi, zdaniem Sądu Apelacyjnego, w odniesieniu do przedawnienia roszczeń ze stosunku pracy. Stanowisko to pozostaje zgodne z utrwalonym kierunkiem orzecznictwa Sądu Najwyższego, zgodnie z którym przepisy o przedawnieniu roszczeń pracowniczych stanowią autonomiczną regulację prawa pracy. W nowszym orzecznictwie Sąd Najwyższy również wskazuje, że późniejsze zmiany regulacji Kodeksu cywilnego dotyczących przedawnienia nie prowadzą automatycznie do zmiany reżimu przedawnienia roszczeń ze stosunku pracy. W konsekwencji art. 118 zdanie drugie k.c., przewidujący co do zasady zakończenie terminu przedawnienia z końcem roku kalendarzowego, nie znajduje zastosowania do roszczeń dochodzonych w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, nie zachodzi przy tym podnoszona przez powoda O. I. sprzeczność regulacji z art. 32 Konstytucji RP. Równość wobec prawa nie oznacza obowiązku identycznego uregulowania terminów przedawnienia wszystkich roszczeń majątkowych. Roszczenia wynikające ze stosunku pracy stanowią odrębną kategorię stosunków prawnych, dla której ustawodawca ustanowił szczególny reżim ochrony pracownika oraz szczególne zasady przedawnienia. Sam fakt, że termin przedawnienia roszczeń cywilnoprawnych może w określonych sytuacjach kończyć się z ostatnim dniem roku kalendarzowego, podczas gdy termin przedawnienia roszczenia pracowniczego kończy się zgodnie z regułami art. 291 k.p., nie stanowi jeszcze nierównego traktowania podmiotów znajdujących się w relewantnie takiej samej sytuacji prawnej.

W konsekwencji, w ocenie Sądu Apelacyjnego, nie było podstaw do przedstawienia Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego w zakresie proponowanym przez powoda. Odpowiedź na przedstawiony problem nie jest niezbędna do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Zgodnie z art. 390 § 1 k.p.c., jeżeli przy rozpoznawaniu apelacji powstanie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, sąd może przedstawić je do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, odraczając rozpoznanie sprawy. Instytucja przedstawienia zagadnienia prawnego ma charakter wyjątkowy. Jej zastosowanie prowadzi bowiem do związania sądu rozpoznającego sprawę stanowiskiem Sądu Najwyższego zawartym w uchwale (art. 390 § 2 k.p.c.), a tym samym stanowi wyjątek od zasady samodzielnego rozstrzygania sprawy przez sąd właściwy. Z tego względu przesłanki zastosowania art. 390 § 1 k.p.c. podlegają wykładni ścisłej. Przedstawienie zagadnienia prawnego jest zatem uzasadnione tylko wówczas, gdy przy rozpoznawaniu apelacji rzeczywiście powstaje problem prawny o charakterze abstrakcyjnym, którego rozstrzygnięcie przez Sąd Najwyższy jest niezbędne dla rozpoznania środka odwoławczego, a zarazem problem ten budzi rzeczywiście poważne wątpliwości interpretacyjne. Sąd drugiej instancji powinien przy tym wykazać, na czym polegają owe wątpliwości i dlaczego nie mogą zostać usunięte w drodze samodzielnej wykładni obowiązujących przepisów. Takie rozumienie art. 390 § 1 k.p.c. znajduje ugruntowanie w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W niniejszej sprawie wskazana przesłanka, zdaniem Sądu Apelacyjnego, nie została spełniona. Przedstawione zagadnienie dotyczy możliwości zastosowania art. 118 zdanie drugie k.c. do roszczeń ze stosunku pracy, których przedawnienie zostało uregulowane w art. 291 i następnych Kodeksu pracy. Problem ten został już jednak rozstrzygnięty w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego. W szczególności w postanowieniu z dnia 18 marca 2025 r., III PSK 54/24, Sąd Najwyższy rozpoznawał sprawę, w której strona skarżąca podnosiła wprost problem zastosowania art. 118 zdanie drugie k.c., w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji z 2018 r., do terminów przedawnienia roszczeń ze stosunku pracy uregulowanych w art. 291 i następnych k.p. Wskazany problem prawny był zatem tożsamy co do istoty z zagadnieniem przedstawionym w niniejszej sprawie. Sąd Najwyższy stwierdził w tym orzeczeniu, że stanowisko dotyczące autonomicznego charakteru regulacji przedawnienia roszczeń ze stosunku pracy pozostaje niezmienne. Wskazał, że przedawnienie roszczeń mających swoje źródło w przepisach prawa pracy jest kwestią uregulowaną w prawie pracy, wobec czego brak jest podstaw do sięgania w tym zakresie do art. 117 i następnych k.c. przez art. 300 k.p. Sąd Najwyższy wyraźnie odniósł tę zasadę także do nowelizacji art. 118 k.c. z 2018 r. Wskazał, że kolejne nowelizacje przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących przedawnienia nie mają bezpośredniego znaczenia dla roszczeń mających swoje źródło w prawie pracy, ponieważ przedawnienie tych roszczeń zostało samodzielnie uregulowane w Kodeksie pracy. W konsekwencji Sąd Najwyższy uznał, że nie ma potrzeby ponownego analizowania, czy zmiana art. 118 k.c. znajduje zastosowanie do roszczeń ze stosunku pracy, gdyż nie znajduje. Stanowisko to nie zostało przedstawione przez Sąd Najwyższy jako wynik szczególnego stanu faktycznego sprawy III PSK 54/24, lecz jako konsekwencja systemowej wykładni relacji pomiędzy art. 291 k.p. a art. 300 k.p. i przepisami Kodeksu cywilnego o przedawnieniu. Sąd Najwyższy odwołał się w tym zakresie również do wcześniejszego orzecznictwa, w szczególności do wyroku z dnia 10 kwietnia 2013 r., II PK 272/12, oraz wyroku z dnia 16 lutego 2022 r., III PSKP 58/21, podkreślając, że przedawnienie roszczeń pracowniczych ma samodzielne uregulowanie w Kodeksie pracy.

W konsekwencji, zdaniem Sądu Apelacyjnego, nie sposób przyjąć, że w niniejszej sprawie istnieją aktualnie „poważne wątpliwości” w rozumieniu art. 390 § 1 k.p.c. w zakresie przedstawionego zagadnienia. Nie zmienia tej oceny okoliczność, że art. 291 § 1 k.p. nie zawiera odrębnej regulacji określającej literalnie dzień kalendarzowy, na który przypada koniec trzyletniego terminu przedawnienia. Okoliczność ta nie prowadzi bowiem do powstania stanu nieuregulowania w rozumieniu art. 300 k.p. Art. 291 § 1 k.p., ustanawia bowiem samodzielny reżim przedawnienia roszczeń ze stosunku pracy, określając zarówno jego długość, jak i początek biegu terminu. Brak szczegółowego powtórzenia w tym przepisie wszystkich zasad technicznego obliczania terminu nie może być utożsamiany z istnieniem luki prawnej uprawniającej do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu cywilnego o przedawnieniu. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby w istocie do częściowego zastąpienia autonomicznej regulacji prawa pracy regulacją Kodeksu cywilnego, mimo że art. 300 k.p. dopuszcza odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego jedynie w sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy. Takiej wykładni sprzeciwia się utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego, zgodnie z którym przepisy art. 291 i następnych k.p. stanowią samodzielną regulację przedawnienia roszczeń ze stosunku pracy.

W realiach niniejszej sprawy powyższe stanowisko zostało również przyjęte przez Sąd Okręgowy, który wskazał, że przedawnienie roszczeń powoda ma swoje źródło w regulacji prawa pracy i dlatego art. 118 k.c. nie znajduje zastosowania. Nie może prowadzić do odmiennej oceny także argumentacja odwołująca się do art. 32 Konstytucji RP. Zasada równości wobec prawa nie oznacza bowiem obowiązku stosowania jednakowych reguł przedawnienia do wszystkich kategorii roszczeń majątkowych niezależnie od ich źródła normatywnego. Roszczenia ze stosunku pracy stanowią odrębną kategorię roszczeń, dla której ustawodawca ustanowił autonomiczną regulację w Kodeksie pracy. Sam fakt odmiennego uregulowania przedawnienia roszczeń pracowniczych i cywilnoprawnych nie stanowi zatem jeszcze o naruszeniu art. 32 Konstytucji RP. Argument konstytucyjny nie usuwa również zasadniczej przeszkody dla zastosowania art. 300 k.p., jaką stanowi brak „sprawy nieunormowanej” w rozumieniu tego przepisu. Nie może on zatem prowadzić do pominięcia jednoznacznego stanowiska ustawodawcy dotyczącego autonomicznego reżimu przedawnienia roszczeń ze stosunku pracy.

Przedmiotem pytania przedstawianego na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. nie może być samo przekonanie strony o wadliwości utrwalonej wykładni przepisów. Dla powstania podstawy do przedstawienia zagadnienia konieczne jest istnienie rzeczywistej, poważnej wątpliwości prawnej po stronie sądu odwoławczego. Jeżeli natomiast określony problem został już rozstrzygnięty w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego, sąd drugiej instancji powinien co do zasady rozstrzygnąć sprawę samodzielnie, stosując istniejącą wykładnię. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się wprost, że istnienie wcześniejszego rozstrzygnięcia danego problemu przemawia przeciwko uznaniu go za zagadnienie prawne wymagające przedstawienia w trybie art. 390 k.p.c., o ile nie występują nowe, istotne argumenty uzasadniające odstąpienie od dotychczasowej wykładni. W niniejszej sprawie takich nowych okoliczności, w ocenie Sądu Apelacyjnego, nie ma.

Argumentacja apelującego sprowadza się zasadniczo do odmiennej oceny skutków nowelizacji art. 118 k.c. oraz do zakwestionowania przyjęcia przez Sąd Okręgowy, że regulacja przedawnienia zawarta w Kodeksie pracy ma charakter autonomiczny. Tymczasem właśnie ta kwestia została rozstrzygnięta przez Sąd Najwyższy w sprawie III PSK 54/24, przy czym rozstrzygnięcie to zapadło po wejściu w życie nowelizacji art. 118 k.c. i dotyczyło wprost pytania o zastosowanie tej nowelizacji do roszczeń ze stosunku pracy. Nie zachodzi zatem sytuacja, w której Sąd Apelacyjny musi uzyskać od Sądu Najwyższego wykładnię nieuregulowanego dotąd problemu. Przeciwnie, występuje ustalona linia wykładni, której zastosowanie pozwala rozstrzygnąć przedstawiony problem bez potrzeby uruchamiania wyjątkowego mechanizmu z art. 390 § 1 k.p.c. W konsekwencji odpowiedź na przedstawione pytanie nie wymaga przekazania sprawy Sądowi Najwyższemu.

Powyższej oceny nie zmienia okoliczność, że odpowiedź na pytanie o sposób obliczenia końca terminu przedawnienia może mieć znaczenie dla wyniku niniejszej sprawy. Przesłanka związku zagadnienia prawnego ze sprawą jest bowiem tylko jedną z przesłanek zastosowania art. 390 § 1 k.p.c. Sam fakt, że określona kwestia może mieć wpływ na wynik apelacji, nie jest wystarczający, jeżeli kwestia ta nie budzi rzeczywistych i poważnych wątpliwości prawnych.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego nie zasługiwał na uwzględnienie również wywiedziony w apelacji zarzut naruszenia art. 293 k.p. Przepis ten odnosi się do sytuacji, w której wskutek siły wyższej uprawniony nie może dochodzić roszczenia przed właściwym organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju. Samo wystąpienie stanu epidemii lub zagrożenia epidemicznego nie prowadzi automatycznie do przyjęcia, że każdy wierzyciel został pozbawiony możliwości dochodzenia swoich praw. Konieczne jest wykazanie konkretnej przeszkody uniemożliwiającej dochodzenie roszczenia przez daną osobę w określonym czasie. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, powód takiej przeszkody nie wykazał. Z ustaleń Sądu Okręgowego wynika, że powód w okresie pandemii prowadził działalność gospodarczą, pozostawał aktywny zawodowo i był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, podróżował, założył rodzinę, urodziło mu się dwoje dzieci. Nie wykazano również, aby sąd był przez okres istotny dla biegu terminu przedawnienia pozbawiony możliwości przyjmowania pozwów albo aby powód z przyczyn od niego niezależnych nie mógł skorzystać z drogi sądowej. Nawet przy uwzględnieniu okresowych ograniczeń funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości i szczególnych regulacji związanych z epidemią nie prowadziłoby to do przesunięcia terminu z dnia 5 lutego 2022 r. aż do dnia 23 grudnia 2022 r. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że art. 293 k.p. wyłączał skutek przedawnienia.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, nie było również podstaw do nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia na podstawie art. 8 k.p. Zastosowanie art. 8 k.p. do zarzutu przedawnienia może nastąpić jedynie w szczególnych, wyjątkowych okolicznościach. Instytucja przedawnienia służy bowiem ochronie stabilności stosunków prawnych i nie może zostać pozbawiona praktycznego znaczenia przez przyjmowanie, że samo istnienie określonych okoliczności po stronie wierzyciela uzasadnia pominięcie upływu ustawowego terminu.

W niniejszej sprawie powód pozostawał przez długi czas po zakończeniu drugiego postępowania pojednawczego bezczynny. Posiedzenie pojednawcze odbyło się 4 lutego 2019 r., natomiast pozew został wniesiony 23 grudnia 2022r., w międzyczasie powód zlecił ekspertyzę Instytutowi (...) sp. o.o., dotyczącą wyceny wysokości dochodzonego roszczenia wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych . I taka ekspertyza powstała z wyliczeniem wartości w dwóch wariantach w wysokości 1.002.392,00 zł i w wysokości 1.216.305,00 zł (ostatecznie dochodzonej w pozwie). Nawet gdyby przyjąć, że strony pozostawały w pewnym okresie w kontakcie ugodowym, nie można uznać, aby okoliczność ta usprawiedliwiała pozostawanie przez powoda bez czynności procesowej przez okres wykraczający poza kolejny trzyletni termin przedawnienia. Nie zasługują na uwzględnienie argumenty strony powodowej, jakoby powód chciał „zaoszczędzić pracy wymiarowi sprawiedliwości”, gdyż ostatecznie powód przegrał obydwie sprawy pracownicze (sprawę odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę oraz sprawę o premię). W tym czasie powód był aktywny zawodowo, podróżował i ostatecznie wniósł opłatę od pozwu w sprawie wynagrodzenia za godziny nadliczbowe w wysokości 60.816, 00 zł, natomiast podczas zeznań w charakterze strony przed sądem pierwszej instancji przyznał, że miał świadomość przedawnienia roszczenia o wynagrodzenie za godziny nadliczbowe. Nie zachodzi zatem sytuacja, w której skorzystanie przez pozwaną z zarzutu przedawnienia pozostawałoby w rażącej sprzeczności z zasadami współżycia społecznego albo społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa. Nie zmienia tej oceny fakt, że powód miał pozostawać w błędnym przekonaniu zdaniem jego pełnomocnika co do możliwości dochodzenia roszczeń do końca 2022 r. Błędne przekonanie strony co do sposobu obliczenia terminu przedawnienia, samo przez się, nie może prowadzić do pominięcia skutków upływu terminu ustawowego.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, nie zasługiwał na uwzględnienie także wywiedziony w apelacji zarzut nierozpoznania istoty sprawy. Wprawdzie Sąd Okręgowy nie przeprowadził merytorycznej oceny zasadności roszczeń z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych, ponieważ uznał je za przedawnione, jednak nie oznacza to w niniejszej sprawie nierozpoznania istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. Rozpoznanie sprawy w zakresie zarzutu przedawnienia stanowiło bowiem rozstrzygnięcie o przesłance materialnoprawnej, która w razie jej skutecznego podniesienia wyłącza możliwość zasądzenia przedawnionego roszczenia. Nie można utożsamiać nierozpoznania istoty sprawy z każdym przypadkiem, w którym sąd, uwzględniając skuteczny zarzut materialnoprawny, nie przeprowadza pełnego postępowania dowodowego dotyczącego wysokości i zasadności roszczenia. Skoro przedawnienie roszczeń zostało prawidłowo stwierdzone, brak było potrzeby przeprowadzania postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia liczby przepracowanych godzin nadliczbowych oraz wysokości należnego wynagrodzenia.

Z tych samych przyczyn, zdaniem Sądu Apelacyjnego, nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek powoda oparty na art. 380 k.p.c. Dowody dotyczące wysokości roszczenia, w tym akta postępowania dotyczącego premii gwarantowanej oraz dowód z zeznań świadka J. B., mogłyby mieć znaczenie dla merytorycznej oceny zasadności roszczenia, jednak nie mogły doprowadzić do uchylenia skutku przedawnienia.

Podsumowując powyższe rozważania, Sąd Apelacyjny stwierdza, że: po pierwsze, roszczenia powoda podlegały trzyletniemu terminowi przedawnienia przewidzianemu w art. 291 § 1 k.p.; po drugie, pierwszy wniosek o zawezwanie do próby ugodowej skutecznie przerwał bieg przedawnienia, a nowy termin rozpoczął bieg 27 kwietnia 2017 r.; po trzecie, drugi wniosek z 24 sierpnia 2018 r. należy — w świetle całokształtu materiału dowodowego, w szczególności dokumentów potwierdzających prowadzenie rozmów ugodowych — traktować jako czynność, która mogła i w realiach sprawy skutecznie przerwała bieg przedawnienia; po czwarte, w następstwie zakończenia drugiego postępowania pojednawczego w dniu 4 lutego 2019 r. kolejny trzyletni termin przedawnienia rozpoczął bieg 5 lutego 2019 r. i upłynął 5 lutego 2022 r.; po piąte, art. 118 zdanie drugie k.c. nie znajduje zastosowania do dochodzonych roszczeń pracowniczych, gdyż kwestie przedawnienia roszczeń ze stosunku pracy zostały uregulowane w sposób autonomiczny w Kodeksie pracy; po szóste, brak jest podstaw do zastosowania art. 293 k.p. albo art. 8 k.p. w sposób prowadzący do pominięcia skutków przedawnienia; po siódme, wobec skutecznego przedawnienia roszczeń brak było podstaw do merytorycznego badania ich wysokości i zasadności.

W konsekwencji, choć część argumentacji Sądu Okręgowego dotyczącej charakteru drugiego zawezwania wymaga korekty, zaskarżony wyrok odpowiada prawu, a jego ewentualnie błędne uzasadnienie w tym zakresie nie może prowadzić do jego uchylenia ani zmiany.

Z tych względów, na podstawie art. 385 k.p.c., Sąd Apelacyjny orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. i art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 i art. 391 § 1 k.p.c., obciążając nimi powoda O. I., ale częściowo.

Podstawę ustalenia wysokości kosztów zastępstwa procesowego pozwanej stanowi § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 118), przewidujący w postępowaniu apelacyjnym przed sądem apelacyjnym stawkę w wysokości 75% stawki minimalnej, jeżeli ten sam radca prawny prowadził sprawę w pierwszej instancji.

Sąd Apelacyjny zastosował instytucję art. 102 k.p.c., mając na uwadze sytuację majątkową powoda, w szczególności wysokość osiąganych przez niego dochodów, zajęcie tych dochodów przez organ egzekucyjny, znaczne zadłużenie oraz obciążenia związane z utrzymaniem dwojga małoletnich dzieci. O. I. wskazał, że osiąga miesięczny dochód w wysokości około 5.000 zł, jednakże środki te podlegają zajęciu przez Urząd Skarbowy B.-M., co w istotny sposób ogranicza jego faktyczną zdolność do ponoszenia bieżących wydatków oraz regulowania zobowiązań. Powód podniósł również, że z uwagi na istniejące obciążenia finansowe nie był w stanie zgromadzić środków na uiszczenie opłaty od apelacji w wysokości przekraczającej 60.000 zł, jak również nie miał realnej możliwości pozyskania takiej kwoty w drodze pożyczki. Na poparcie swojej sytuacji finansowej powód wskazał w szczególności na zadłużenie z tytułu kredytów bankowych w łącznej wysokości około 150.000 zł, których umowy zostały wypowiedziane w 2025 r. w związku z utratą płynności finansowej, oraz na zobowiązania podatkowe wobec Urzędu Skarbowego B.-M. w łącznej wysokości około 155.000 zł, obejmujące zaległości z tytułu VAT(...)7, (...) i (...). Powód wskazał ponadto na zadłużenie spółki (...) sp. z o.o., w której posiada 10% udziałów, obejmujące między innymi zaległości podatkowe, przy czym spółka znajduje się w restrukturyzacji, a wartość posiadanych przez niego udziałów określił jako zerową. Podniósł również, że z uwagi na wypowiedzenie umów kredytowych i negatywną historię kredytową nie ma możliwości uzyskania kolejnego finansowania bankowego, a bieżące potrzeby swoje i rodziny zaspokajał częściowo za pomocą pożyczek od osób fizycznych. Istotne znaczenie mają także wskazane przez powoda stałe koszty utrzymania, w tym wydatki związane z wychowaniem dwojga małoletnich dzieci w wieku 4,5 roku i jednego roku, określone na około 3.000–4.000 zł miesięcznie, oraz koszty własnego utrzymania, obejmujące udział w kosztach mieszkania, żywność, transport i media, wynoszące łącznie około 3.000 zł miesięcznie. Według przedstawionych przez powoda danych jego miesięczne wydatki związane z podstawowym utrzymaniem wynoszą zatem około 6.000–7.000 zł, a więc przewyższają deklarowany dochód, który dodatkowo jest zajęty przez organ egzekucyjny. Powyższe okoliczności, oceniane łącznie, zdaniem Sądu Apelacyjnego, przemawiają za uwzględnieniem sytuacji majątkowej powoda przy określaniu wysokości należnych pozwanej kosztów zastępstwa procesowego (art. 102 k.p.c.). Zasądzenie pełnej stawki w wysokości 8.100,00 zł stanowiłoby w przedstawionych okolicznościach dodatkowe obciążenie finansowe powoda, podczas gdy przyznanie pozwanej 50% tej stawki, tj. 4.050,00 zł, pozwala na częściowe uwzględnienie jej uzasadnionego interesu w uzyskaniu zwrotu kosztów profesjonalnej pomocy prawnej, przy jednoczesnym uwzględnieniu wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej powoda.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny orzekł jak w pkt 2 wyroku.

Magdalena Tymińska Monika Rosłan-Karasińska Dorota Szarek