ZUS przegrał apelację o emeryturę pomostową elektromontera od linii pod napięciem

Wyrokiem z dnia 25 marca 2024r., wydanym w sprawie VI U 1846/23 Sąd Okręgowy w Bydgoszczy:

1/ zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 25 października 2023 roku w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu M. W. prawo do emerytury pomostowej od dnia 25 września 2023 roku,

2/ stwierdził, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji,

3/ zasądził od pozwanego organu rentowego na rzecz odwołującego się kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

Sąd I instancji ustalił, co poniżej:

Ubezpieczony M. W. wniósł odwołanie od decyzji ZUS Oddział w B. z dnia 25 października 2023, którą odmówiono mu prawa do emerytury pomostowej.

W odpowiedzi na odwołanie pozwany organ rentowy wniósł o jego oddalenie i organ rentowy wskazał, że ubezpieczony udokumentował ogólny staż pracy w wymiarze 43 lat 11 miesięcy i 5 dni. Do pracy w warunkach szczególnych zaliczyć można jedynie okres zatrudnienia przed 1 stycznia 2009, to jest okresy pracy w Przedsiębiorstwie (...) Spółka z o.o. od 17.02.87 do 31 grudnia 2008 na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest art. 32 i art. 33 Ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Brak natomiast pracy w szczególnych warunkach po 31 grudnia 2008, zgodnie z załącznikami nr 1 lub 2 do Ustawy o emeryturach, emerytury pomostowej. Aby spełnione zostały przesłanki uprawniające do emerytury pomostowej, praca świadczona przed 1 stycznia 2009 musiała by zostać uznana do pracy w warunkach szczególnych na podstawie art. 3 ust. 1 i 3 Ustawy o emeryturach pomostowych, to jest odpowiadać pracom, wskazanym w załącznikach do tej Ustawy.

Ubezpieczony M. W. w latach 1987 - 2010 pozostawał zatrudniony w Przedsiębiorstwie (...) Spółka z o.o. na stanowisku elektromontera, zajmował się wykonywaniem prac związanych z budową, eksploatacją i usuwaniem awarii napowietrznych linii elektroenergetycznych średniego i niskiego napięcia, przy czym prace związane z eksploatacją i usuwaniem awarii linii napowietrznych stanowiły większość prac wykonywanych przez ubezpieczonego z uwagi na wyspecjalizowanie brygady, w której pracował. Już po roku dwutysięcznym prace te wiązały się również czy wykonywane były w warunkach prac pod napięciem. Taki stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zeznań ubezpieczonego, świadków, w tym zakresie, w jakim one były zgodne ze sobą i określały charakter pracy ubezpieczonego. Te nieścisłości, które rzeczywiście powstały w ramach zeznań świadków, nie mają wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Odwołanie w tym zakresie zasługiwało na uwzględnienie stosownie do treści art. 4 Ustawy z 19 grudnia 2008 o emeryturach pomostowych. Prawo do emerytury pomostowej z uwzględnieniem art. 5 do 12 przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki: urodził się po dniu 31 grudnia 48, ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat, osiągnął wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn, ma określony, ma okres składkowy i nieskładkowy ustalony na zasadach określonych w art. 5 do 9 i art. 11 Ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn, po dniu 31 grudnia 2008 wykonywał prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ustęp 1 i 3. Z kolei stosownie do treści art. 49 Ustawy prawo do emerytury pomostowej przysługuje również osobie, która po dniu 31 grudnia 2008 nie wykonywała prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ustęp 1 i 3, spełnia warunki określone w art. 4 punkt 1, do 4 i 7 i art. 5 do 12. I punkt 3, w dniu wejścia w życie Ustawy miała wymagany w przepisach, o których mowa w punkcie 2 okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ustęp 1 i 3. Przepis art. 3 ustęp 1, ustęp 1 Ustawy stanowi, iż prace w szczególnych warunkach, to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, zdeterminowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. I wykaz prac w szczególnych warunkach jeszcze załącznik nr 1 do Ustawy. W myśl ustępu 3 prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnieciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej związanego z procesem starzenia się. I kilka z tych prac określa załącznik nr 2 do Ustawy.

Niezbędnym warunkiem przyznania emerytury pomostowej w oparciu, o którykolwiek z powyższych przepisów jest wykazanie się wymaganym okresem pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu art. 3 ustęp 1 lub 3 Ustawy o emeryturach pomostowych. W myśl art. 4 wskazanej Ustawy konieczne jest, aby prace w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze wymienione w załączniku 1 lub 2 były wykonywane po 31 grudnia 2008, w myśl natomiast art. 49 już też cytowanego niezbędnym jest wykazanie 15 lat takich prac do dnia 31 grudnia 2008.

Przechodząc na grunt niniejszej sprawy w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, należy wbrew twierdzeniom organu rentowego stwierdzić, iż ubezpieczony spełnia przesłankę z art. 4 Ustawy o emeryturach pomostowych, to wymienione w punkcie 6 legitymuje się bowiem wieloletnim stażem pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu zarówno Rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 83, jak i w rozumieniu art. 3 ustęp 1 i 3 Ustawy o emeryturach pomostowych. Zarówno prace przed jak i po 31 grudnia 2008 wykonywane przez ubezpieczonego, ubezpieczony zarówno przed jak i po 31 grudnia 2008 pozostaje zatrudniony w (...), wykonywał prace rodzajowo tożsame, wymienione w Dziale II wykazu A jako prace przy wytwarzaniu, stanowiącego załącznik do Rozporządzenia z 7 lutego 83,

jako prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń energetycznych i cieplnych. Natomiast przynajmniej część z powierzanych mu prac do wykonania, wykonywana przez czy to przez kilka dni, po kilka razy w miesiącu, czy to przez kilka miesięcy w skali roku, należy kwalifikować jako wymienione również pod pozycją 17-tą załącznika nr 2, do Ustawy o emeryturach pomostowych jako prace o szczególnym charakterze, to jest

prace elektromonterów bezpośrednio przy usuwaniu awarii oraz eksploatacji napowietrznych sieci elektroenergetycznych w warunkach pracy pod napięciem, co do okresu do 2008 r. nie ulega wątpliwości

cały ten okres podlega zaliczeniu do prac w warunkach szczególnych w rozumieniu Rozporządzenia z 7 lutego 83. Natomiast co do okresu po 2008 r., to tutaj Sąd ma oczywiście na uwadze fakt, że ubezpieczony nie wykonywał prac wymienionych pod pozycją 17 załącznika nr 2 do Ustawy o emeryturach pomostowych stale, gdyż część jego obowiązków stanowiły inne, jak obowiązki związane z układaniem sieci instalacji elektrycznej i energetycznej, ale nie ulega wątpliwości, że również po 2008 r. i tu właśnie wówczas częściej występowały okresy, kiedy zajmował się wyłącznie usuwaniem awarii i pracami związanymi z eksploatacją napowierzchnych linii energetycznych w warunkach pracy pod napięciem, nawet jeżeli z całego okresu po 2008 stanowiły one jedynie pewną część z ogółu wykonywanych prac, bo trwały po kilkadziesiąt dni w skali dwuletniego zatrudnienia po tej dacie czy też kilkanaście miesięcy, to i tak spełniony został wymóg, o którym mowa w art. 4 Ustawy o emeryturach pomostowych.

Tym samym Sąd Okręgowy uznając odwołanie za zasadne na podstawie art. 477 ze znaczkiem 14 § 2 k.p.c. przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury pomostowej od daty zgłoszenia, złożenia wniosku w tym przedmiocie.

Co do punktu 2 Sąd orzekł o braku odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji, tutaj organ rentowy miał prawo wobec tego, że zakład pracy nie tylko, nie odprowadzał składek na te, ale nie potwierdził w ogóle zatrudnienia ubezpieczonego w okresie po 2008 r., jako zatrudnienia kwalifikowanego według złączników do Ustawy o emeryturach pomostowych, organ rentowy miał prawo odmówić prawa do przedmiotowego świadczenia na etapie postępowania administracyjnego, więc nie ma podstaw do obciążania go odpowiedzialnością za ten stan rzeczy i co oczywiście będzie się przekładało jednie na wypłatę po ewentualnym uprawomocnieniu się orzeczenia świadczenia bez odsetek.

W punkcie 3 Sąd orzekł o kosztach zastępstwa prawnego, w tym zakresie stawka ryczałtowa 180 zł zgodnie z Rozporządzeniem, tą kwestię regulującą.

Z wyrokowi nie zgodził się pozwany organ rentowy, zarzucając wyrokowi naruszenie w punkcie 1 i 3:

-

naruszenie prawa procesowego - art.233 §1 kpc, poprzez sprzeczność ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, że materiał ten daje podstawy do uznania, że ubezpieczony w okresie zatrudnienia w Przedsiębiorstwie (...) sp. z o.o. od 17.02.87r. do 31.12.2010r., w szczególności od 1.01.2009r. do 31.12.2010r. stale i w pełnym wymiarze wykonywał prace elektromontera bezpośrednio przy usuwaniu awarii oraz eksploatacji napowietrznych sieci elektroenergetycznych w warunkach pracy pod napięciem, gdy tymczasem praca ta stanowiła jedynie część jego obowiązków;

-

naruszenie prawa materialnego:

1. przepisu art.4 pkt 6 ustawy z dnia 6.11.2008r. o emeryturach pomostowych, poprzez przyznanie ubezpieczonemu prawa do emerytury pomostowej, podczas gdy ubezpieczony nie spełnił wszystkich warunków niezbędnych do przyznania mu w/w świadczenia i po dniu 31.12.2008r. nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, w rozumieniu art.3 ust.l i 3 ustawy o emeryturach pomostowych;

2. przepisu art. 49 pkt 3 w/w ustawy o emeryturach pomostowych, poprzez przyznane ubezpieczonemu prawa do emerytury pomostowej, podczas gdy praca ubezpieczonego świadczona przed dniem 31.12.2008r. nie jest pracą w szczególnych warunkach rozumieniu w/w art.3 ust.l i 3 ustawy o emeryturach pomostowych;

3. przepisu art. 3 ust. 5 ustawy o emeryturach pomostowych poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że praca ubezpieczonego w Przedsiębiorstwie (...) sp. z o.o. jako elektromontera bezpośrednio przy usuwaniu awarii oraz eksploatacji napowietrznych sieci elektroenergetycznych w warunkach pracy pod napięciem uzasadnia przyznanie mu prawa do emerytury pomostowej pomimo świadczenia jej w niepełnym wymiarze, co wynika z postępowania sądowego.

Powołując się na podaną podstawę apelacji, pozwany wnosił o:

-

zmianę przedmiotowego wyroku w całości i oddalenie odwołania, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Bydgoszczy;

-

zasądzenie od ubezpieczonej kosztów zastępstwa procesowego wg norm, przepisanych na rzecz organu rentowego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

-

Apelacja organu rentowego okazała się nieuzasadniona.

Spór w przedmiotowej sprawie na etapie postępowania apelacyjnego koncentrował się na kwestii spełniania przez M. W. przesłanek prawa do emerytury pomostowej wynikających z ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656 ze zm.).

We wskazanym powyżej zakresie Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne co do pracy ubezpieczonego w całym analizowanym okresie zatrudnienia. Następnie jednak dokonał prawidłowej subsumpcji prawidłowo ustalonych faktów

do obowiązujących przepisów prawa materialnego, uznając, że praca na stanowisku elektromontera usuwającego awarie napowietrzne linii pod napięciem a także prace przy montażu i eksploatacji urządzeń energetycznych jest pracą wykonywaną w warunkach szczególnych, wskazaną w uzasadnieniu sądu I instancji, zarówno przed 1.01.1009r., wykaz A Działu II jak i po tym czasie załącznik 2 pkt 17.

Przypomnieć można, że emerytury pomostowe zostały wprowadzone do polskiego prawa przez ustawę z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237

z 2008 r., poz. 1656), która weszła w życie 1 stycznia 2009 r. Emerytury pomostowe, choć są świadczeniami emerytalnymi, różnią się od „zwykłych” emerytur (wypłacanych na podstawie ustawy emerytalnej osobom, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny) (tak: Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 marca 2010 r., w sprawie K 17/09, OTK-A 2010/3/21).

Emerytura pomostowa to świadczenie przysługujące z nowego systemu emerytalnego (art. 24 ust. 2 i 3 ustawy emerytalnej) dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, którzy nie mają prawa do emerytury określonej w przepisach art. 32, art. 33, art. 39, art. 40, art. 46, art. 50, art. 50a, art. 50e i art. 184 ustawy o emeryturach i rentach FUS oraz art. 88 Karty Nauczyciela, zwłaszcza z uwagi na niespełnienie, do końca 2008 r., warunków nabycia uprawnień do tych świadczeń. Świadczenie to spełnia funkcję emerytury z tytułu obniżonego (niższego) wieku emerytalnego (art. 32 ustawy emerytalnej), a zatem zostało wprowadzone

ze względu na obiektywne okoliczności szybszego niż normalnie pogarszania się,

wraz ze starzeniem się, organizmu człowieka, zdolności do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia z uwagi na jego specyfikę, tj. szczególne warunki lub charakter pracy. Jednak – co istotne w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy - w porównaniu do emerytury

w obniżonym wieku emerytalnym istotnie zawężono krąg ubezpieczonych - pracowników uprawnionych do emerytury pomostowej, zasadniczo kierując się przy tworzeniu wykazów prac w szczególnych warunkach/charakterze (załączniki nr 1-2 do ustawy o emeryturach pomostowych) kryteriami medycznymi z zakresu medycyny pracy (tak: Kamil Antonów, Marcin Bartnicki, Bartosz Suchacki, Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz (komentarz do art. 24; uwagi do punktu 3), ABC, 2009, wyd. III). Rozwiązania zawarte w tej ustawie dotyczą osób objętych pracowniczym systemem ubezpieczeń społecznych i mają charakter przejściowy oraz obejmują zamkniętą liczbę określonych podmiotów (zob. uzasadnienie ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych dostępne na internetowej stronie Sejmu, VI kadencja, nr druku: 1070).

Zgodnie z przepisem art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych prace

w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą

z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane

w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. Wykaz tych prac określa załącznik nr 1 do ustawy. Z kolei pod pojęciem prac o szczególnym charakterze ustawodawca rozumie, zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy, prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania

w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się.

Sąd Okręgowy prawidłowo zbadał, czy ubezpieczonemu można ustalić prawo

do emerytury pomostowej w oparciu o art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych. W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji prawidłowo ustalił, iż praca wykonywana przez M. W. – układnie linii napowietrznych, usuwanie awarii i eksploatacja linii napowietrznych,, praca pod napięciem, praca brygadzisty pracującego spełniają wymogi określone przepisem. 80-90% prac przy liniach napowietrznych oznacza wykonywanie w pełnym wymiarze de facto pracy w warunkach szczególnych, albowiem w niektórych okresach po 31 grudnia 2008r. praca taka była wykonywana stale przez 100% czasu danego okresu.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury świadectwo pracy w warunkach szczególnych wydane pracownikowi przez pracodawcę stanowi jedynie domniemanie i podstawę do przyjęcia, iż okres pracy w nim podany jest okresem pracy w warunkach szczególnych. W postępowaniu sądowym świadectwo pracy traktuje się jako dokument prywatny w rozumieniu art. 245 k.p.c., który stanowi jedynie dowód tego, że osoba, która je podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Jak każdy dokument nieurzędowy w rozumieniu art. 244 § 1 i 2 k.p.c. podlega kontroli zarówno co do prawidłowości wskazanych w nim faktów, jak i co do prawidłowości wskazanej podstawy prawnej, gdyż podmiot wydający to świadectwo nie jest organem państwowym ani organem wykonującym zadania z zakresu administracji państwowej dowodowych. Dokument taki podlega kontroli zarówno co do prawdziwości wskazanych w nim faktów, jak i co do prawidłowości wskazanej podstawy prawnej. Postępowanie dowodowe przeprowadzone w sprawie przez Sąd Okręgowy potwierdziło zasadność wydania ubezpieczonemu świadectwa wykonywania pracy szczególnej od 1.05.1989r. do 31.12.2010r.

W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 385 k.p.c. Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanego, jak bezzasadną, o czym orzekł, jak w punkcie I wyroku.

W punkcie II wyroku Sąd Apelacyjny orzekł o kosztach postępowania, na podstawie art. 98 § 1 i 3, art. 99, art. 108 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (j.t. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).

SSA Daria Stanek