Niezdolność do pracy sprzed 22 stycznia 2019 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację ZUS

Wyrokiem z dnia 8 maja 2023r., wydanym w sprawie IV U 727/22 Sąd Okręgowy w Elblągu :

I. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu S.

N.prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 7 czerwca 2022 r. i prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od dnia 8 czerwca 2022 r. do dnia 31 maja 2024 r.;

II. stwierdził odpowiedzialność organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.

Sąd I instancji ustalił, co następuje:

Skarżący S. N., ur. dnia (...), ma wykształcenie podstawowe, a w okresie aktywności zawodowej był zatrudniony na stanowisku pracownika produkcji rolnej - kierowcy ciągnika wykonującego prace połowę, gospodarcze i transportowe.

Ostatni okres ubezpieczenia skarżącego skończył się w dniu 24 lipca 2017r.

W okresie od 2 dnia kwietnia 2009r. do dnia 31 marca 2016r. ubezpieczony miał przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, ostatnio z uwagi na rozsiane— zmiany naczyniopochodne i demielinizacyjne mózgowia oraz boreliozę. Wnioskiem o świadczenie na kolejny okres został rozpoznany odmownie decyzją z dnia 25 kwietnia 2016r. Odwołanie ubezpieczonego od tej decyzji 7nstałn~ądHalnnę wyrokom Sądu Okręgowego w Elblągu z dnia 20 grudnia 2017r. w sprawie IV U 679/16. Wyrok nie został zaskarżony.

Kolejne wnioski o rentę z tytułu niezdolności do pracy ubezpieczony złożył w mąiu2018r.. w lutym 20198r. i kwietniu 2021 r. Organ rentowy odmówił prawa do świadczenia decyzjami z dni T0nrpća_20l 8rT(w oparciu o orzeczenie lekarza orzecznika ZUS), 19 kwietnia 2019r. (na podstawie orzeczenia komisji lekarskiej ZUS) i 22 lipca 2021 r..(na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS stwierdzającego częściową niezdolność do pracy od dnia 7 stycznia 2021 r. do dnia 31 maja 2022r., a więc w dacie, w której ubezpieczony nie spełniał przesłanek stażowych nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy). Skarżący odwołał się tylko od ostatniej ż przywołanych decyzji, jednak odwołanie to zostało odrzucone postanowieniem Sądu Okręgowego w Elblągu z dnia 16 września 2021r. w sprawie IV U 713/21.

Następny wniosek o świadczenie, rozpoznany decyzją zaskarżoną w niniejszym postępowaniu, ubezpieczony złożył w dniu 8 czerwca 2022r.. dołączając do niego oświadczenie w sprawie świadczenia długoterminowego dotyczące przyznania tego świadczenia od dnia spełnienia warunków, nie wcześniej niż od 1 marca 2020r. (druk ERO). W wywołanym tym wnioskiem postępowaniu orzeczniczym organ rentowy zasięgnął opinii konsultanta neurologa, który rozpoznał u skarżącego w dniu 3 sierpnia 2022r. dyskopatię L4/L5 i zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa lędźwiowego oraz ognisko naczyniopochodnego uszkodzenia mózgu (niewielka jarka malacyjna prawej torebki wewnętrznej mózgu). W podsumowaniu opinii konsultant wskazał, że ubezpieczony lat 58 zgłasza, że ma bóle głowy (niezbyt częste, ale intensywne), ustępujące po zażyciu leków, osłabienie pamięci i powysiłkowe bóle kręgosłupa lędźwiowego. W badaniu neurologicznym bez objawów ogniskowych, ubytkowych, rozciągowych, bez ograniczeń w zakresie narządu ruchu. NMR głowy z 7 stycznia 2021 r. jamka malacyjna 9x6mm zlokalizowana w kolanie i torebce wewnętrznej prawej, nieliczne ogniska naczyniopochodne w istocie białej mózgu do 5mm, FAZEKAS 1, NMR kr L-S przepuklina j.m. L4/L5 3 mm i nieco zwężają prawy otwór m-k, uwypuklenie krążka L3/L4, MRI kr. szyjnego 2007r. bez zmian. W ocenie konsultanta neurologa w badaniu neurologicznym i narządu ruchu brak odchyleń od stanu prawidłowego, w badaniu NMR niewielka dyskopatia L4/L5 bez kompresji na struktury nerwowe i w badaniu NMR dyskretne zmiany naczyniopochodne (FAZEKAS I), nie mające znaczenia klinicznego, nie powodują niezdolności do pracy, W następstwie tej opinii, lekarz orzecznik ZUS w opinii z dnia 16 sierpnia 2022r. rozpoznał u ubezpieczonego dys-kopatięT4/L5 i zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa lędźwiowego jako chorobę zasadniczą, a ponadto ognisko naczyniopochodnego uszkodzenia mózgu, zaburzenia lipidowe i nadciśnienie tętnicze samoistne. W podsumowaniu i uzasadnieniu ustaleń orzeczniczych lekarz ten wskazał, że po badaniu bezpośrednim i analizie dokumentacji medycznej nie stwierdza przesłanek medycznych do orzekania długotrwałej niezdolność] do pracy. Wskutek złożenia przez ubezpieczonego sprzeciwu od orzeczenia lekarza orzecznika, sprawa została przekazana do komisji lekarskiej ZUS, która w opinii z dnia 6 września 2022r. rozpoznała u ubezpieczonego dyskopatię L4-L5 i zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa lędźwiowego jako chorobę zasadniczą, a ponadto ognisko naczyniopochodnego uszkodzenia mózgu (niewielka jamka malacyjna prawej torebki wewnętrznej mózgu) i nadciśnienie tętnicze. W podsumowaniu i uzasadnieniu ustaleń orzeczniczych wskazano: ubezpieczony lat 58, z wykształceniem podstawowym, pracownik produkcji rolnej, u którego doszło do naruszenia sprawności organizmu w wyniku zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa z dyskopatią L4-L5. Badany obciążony jest również nadciśnieniem tętniczym. W badaniach opisywane jest ognisko naczyniopochodnego uszkodzenia mózgu (niewielka jamka malacyjna prawej torebki wewnętrznej mózgu). Analiza załączonej dokumentacji, wyniki dotychczasowych badań, w tym przeprowadzonego przez specjalistę neurologa konsultanta ZUS, wykazują, iż rozpoznana niepełnosprawność jest w stopniu nieuniemożliwiającym podjęcie pracy.

Na tej podstawie zaskarżoną decyzją z dnia 21 września 2022r. pozwany organ rentowy odmówił wnioskodawcy prawa do świadczenia.

Skarżący spełniłby kumulatywnie wszystkie przesłanki do świadczenia w przypadku ustalenia, że jego niezdolność do pracy powstała przed dniem 22 stycznia 2019r.

Ubezpieczony jest całkowicie niezdolny do pracy od dnia złożenia aktualnego wniosku o świadczenie do dnia 31 maja 2024r., przy czym jego częściowa niezdolność do pracy powstała przed dniem 22 stycznia 2019r

Ubezpieczony legitymuje się orzeczeniami o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia 28 lutego 2018r. z przyczyny 10-N, wydanym na okres do dnia 31 marca 2020r., i z dnia 2 sierpnia 2022r. z przyczyn 05-R i 10-N, wydanym na okres do dnia 31 sierpnia 2025r. w obu przypadkach ze wskazaniem, że niepełnosprawność istnieje od 53. roku życia i że ustalony stopnień niepełnosprawności datuje się od dnia 29 stycznia 2018r

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie.

Stosownie do art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie Dz.U. z 2023r., poz. 1251; dalej: ustawa emerytalna) renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnił łącznie następujące warunki: 1) jest niezdolny do pracy; 2) ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy; 3) niezdolność do pracy powstała w okresach, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2, pkt 3 lit. b, pkt 4, 6, 7 i 9, ust. 2 pkt 1, 3-8 i 9 lit. a, pkt 10 lit. a, pkt 11-12, 13 lit. a, pkt 14 lit. a i pkt 15-17 oraz art. 7 pkt 1-3, 5 lit. a, pkt 6 i 12, albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów;

4) nie ma ustalonego prawa do emerytury z Funduszu lub nie spełnia warunków do jej uzyskania.

Pojęcie niezdolności do pracy, ustalenie której jest podstawą przyznania renty precyzuje art. 12 ww. ustawy, stosownie do którego to przepisu niezdolną do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu (ust. 1), całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy (ust. 2), natomiast częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji (ust. 3).

Stosownie do art. 13 ust. 1 ww. ustawy przy ocenie stopnia i trwałości niezdolności do pracy oraz rokowania co do odzyskania zdolności do pracy uwzględnia się po pierwsze stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwość przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji i po drugie możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne.

Zgodnie zaś z art. 14 ust. 2 tej samej ustawy, jeżeli nie ma możliwości ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, natomiast ustalono okres, w którym niezdolność do pracy powstała, za datę powstania niezdolności przyjmuje się datę końcową tego okresu, a jeżeli nie ma możliwości ustalenia ani daty, ani okresu powstania niezdolności do pracy, za datę powstania niezdolności przyjmuje się datę zgłoszenia wniosku o świadczenie.

Przypomnieć należy, że z ustaleń pozwanego organu rentowego wynikało, że ubezpieczony od dnia 22 stycznia 2019r. nie spełniał przesłanek stażowych nabycia wnioskowanego prawa. Wobec tego konieczne było w sprawie ustalenie, czy skarżący stał się przynajmniej częściowo niezdolny do pracy przed wskazaną datą (kumulatywne spełnienie przesłanek z art. 57 ust. 1 w zw. z art. 58 ustawy emerytalnej).

Zważywszy na zakres wiadomości specjalistycznych niezbędnych do rozstrzygnięcia, Sąd dopuścił dowód z opinii biegłych sądowych kardiologa, neurologa i psychiatry - jako właściwych dla oceny schorzeń wnioskodawcy, wspomaganych opinią biegłego psychologa.

Biegły psycholog we wnioskach opinii podał, że obecny stan funkcjonowania umysłowego opiniowanego jest wtórnie obniżony (deterioracja poznawcza w przebiegu otępienia typu prawdopodobnie naczyniopochodnego). Aktualny pomiar funkcji intelektualnych na poziomie 24 centyla, co świadczy o ich wtórnym osłabieniu. Aktualne funkcje poznawcze na poziomie organicznych nieprawidłowości OUN o umiarkowanym nasileniu. (BVRT) (-3, -3). Obniżenie funkcji poznawczych przyjmuje harmonijny, dynamiczny charakter i będzie postępować. Osobowość obecnie bez cech rozpadu z komponentą depresyjną, w trakcie konsultacji bez cech psychotycznych wytwórczych. Ujawniane emocje i cechy behawioralne usztywnione. Pamięć świeża obniżona Dynamika rozwoju cech organiczno-otępiennych typowa, będzie postępować. Z uwagi na to S. N. jest osobą niezdolną do podjęcia pracy. Z przebiegu badania przeprowadzonego przez tego biegłego wynika, że opiniowany prezentuje powierzchowną orientację w odniesieniu do przedmiotu prowadzonych czynności. Zachowana orientacja auto i allopsychiczna. W reakcjach usztywniony, zmęczony, mało żywy. Modulacja afektu blada. Cera ziemista. Uwaga słabo labilna, krótkotrwała. Krytycyzm i uczuciowość wyższa obniżone, fok myślenia spowolniały. Cechy nastroju i napędu obniżone. Pamięć świeża obniżona. W badaniu psychologicznym organiczne nieprawidłowości OUN. Podstawowe operacje umysłowe badany wykonuje w sposób powolny, ale przy prawidłowej motywacji. Stara się wypaść w badaniach testowych jak najlepiej, czynności wykonuje bardzo wolno., ale w miarę możliwości starannie. Nie agrawuje nieporadności.

Biegły kardiolog rozpoznał u ubezpieczonego nadciśnienie tętnicze I ESC, dyslipidemię i chorobę zwyrodnieniowo-dyskopatyczną kręgosłupa oraz ocenił, że skarżący nie jest niezdolny do pracy. W uzasadnieniu opinii biegły podał, że jedynym udokumentowanym schorzeniem kardiologicznym ubezpieczonego jest nadciśnienie tętnicze dobrze kontrolowane farmakologicznie. Badaniem fizykalnym nie stwierdza się cech niewydolności serca, ani zaburzeń rytmu. RR jest prawidłowe 130/80 mmHg. Nie zgłasza typowych dolegliwości charakterystycznych dla choroby układu sercowo-naczyniowego. Ostatnie wyniki badania ECHO z lat 2016 i 2017 wskazują na dobry obraz morfologiczny serca i kurczliwość LK. Wobec tego nie ma podstaw do stwierdzenia niezdolności do pracy z powodu chorób serca.

Biegły neurolog rozpoznał u ubezpieczonego naczyniopochodne uszkodzenie mózgu z ogniskiem poudarowym, zmiany zwyrodnieniowe-dyskopatyczne kręgosłupa ze stenozą na poziomie L4-L5 i przewlekłe zespoły bólowe oraz ocenił, że z powodów neurologicznych skarżący jest częściowo niezdolny do pracy od dnia 7 stycznia 2021 r. (data badania MRI głowy), do dnia 31 maja 2024r. W uzasadnieniu swojego stanowiska biegły podał, że w badaniu neurologicznym stwierdził objawy rwy kulszowej po stronie prawej. W wywiadzie i dokumentacji leczenia częste nawroty zespołów bólowych spowodowanych zmianami zwyrodnieniowo-dyskopatycznymi kręgosłupa ze stenozą na poziomie L4-L5. Przeciwwskazana z tego powodu jest praca związana z długotrwale wymuszoną pozycją ciała, gwałtowanymi ruchami tułowia, dźwiganiem ciężarów powyżej sześciu kilogramów. Skarżący nie ma wykształcenia, pracował jako robotnik rolny, wiek i rodzaj schorzeń nie rokują odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Dodatkowo ubezpieczony zgłasza przewlekłe bóle głowy i zawroty w przebiegu udokumentowanego naczyniopochodnego uszkodzenia mózgu z ogniskiem poudarowym w torebce wewnętrznej po stronie prawej.

Biegła z zakresu psychiatrii zwróciła uwagę nie tylko na opinie biegłych sporządzone w niniejszej sprawie, ale też na ocenę psychologiczną sporządzoną dla potrzeb orzekania o stopniu niepełnosprawności z dnia 28 lutego 2018r., w której wskazano na dysfunkcje psychiczne powodujące trudności w samodzielnym funkcjonowaniu oraz pełnieniu ról społecznych, w tym zawodowych i na zaburzenia procesów poznawczych w postaci osłabionej koncentracji uwagi, dużych trudności z pamięcią świeżą, objawiających się z tym, że wnioskodawca musi poświęcać dużo czasu na przypominanie sobie faktów i sytuacji, co skutkowało wskazaniem do pracy na stanowisku przystosowanym. Biegła wyjaśniła, że przebieg zaburzeń u badanego ma charakter przewlekły, w czasie ulegało natomiast zmianie nasilenie poszczególnych objawów. Bio-rąc pod uwagę obraz kliniczny zaburzeń u badanego - nasilenie i częstość objawów, dotychczasowy przebieg choroby, obecny stan zdrowia - biegła stwierdziła, że ubezpieczony jest całkowicie niezdolny do pracy od dnia złożenia wniosku o rentę do dnia 31 maja 2024r., na podstawie tych samych dowodów, którymi dysponował organ rentowy. Występujące u badanego zmiany chorobowe narządu ruchu stanowią przeciwwskazanie do wykonywania pracy fizycznej, dźwigania ciężarów, długotrwałej pracy w pozycji wymuszonej oraz wymagającej pełnej sprawności psychofizycznej. Problemy natury psychicznej mogą stanowić przyczynę ograniczeń w zakresie zatrudnienia związanego z wymaganiami dotyczącymi tempa pracy, dyspozycyjności, bieżącej, systematycznej oceny. Przeciwwskazania zdrowotne do zatrudnienia obejmują pracę w warunkach ciągłej ekspozycji społecznej, dyspozycyjności emocjonalnej i intelektualnej, szybkiego i sprawnego reagowania na zmieniające się warunki sytuacyjne.

Możliwość przekwalifikowania zawodowego (nabywania nowych umiejętności), z uwagi na stan psychiczny, jest znacznie ograniczona. Uwzględniając wszystkie ograniczenia wynikające z przebiegu procesu chorobowego ubezpieczony nie jest zdolny do regularnego wykonywania zatrudnienia w celu zarobkowym na otwartym rynku pracy. Możliwości w zakresie funkcjonowania badanego w środowisku uwzględnione zostały w orzeczeniu dnia 2 sierpnia 2022r. roku wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B.. Badany został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym (do 31 sierpnia 2025r), z uwzględnieniem, że niepełnosprawność w tym stopniu istnieje od 29 stycznia 2018r. Jako przyczynę niepełnosprawności wskazano kod 05R / 10N. Zdaniem biegłej, podjęcie takiej decyzji orzeczniczej wskazuje na ograniczone możliwości funkcjonowania badanego w środowisku ze względu na występujące u niego deficyty i zmniejszone zdolności przystosowawcze już przed 22 stycznia 2019r. Ubezpieczony już wówczas (przed 22 stycznia 2019r.) utracił w znacznym stopniu zdolność do wykonywania zatrudnienia zgodnie z poziomem posiadanych kwalifikacji (rzeczywistych) i był częściowo niezdolny do pracy jako kierowca ciągnika.

W zastrzeżeniach organ rentowy wywodził, że opinie biegłego psychologa, neurologa i psychiatry są wadliwe i przez to niemiarodajne do ustalenia niezdolności ubezpieczonego do pracy.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do opinii biegłego psychologa, pozwany wskazał, że opinia ta jest niekompletna. Sąd powołał biegłego z zakresu psychologii celem przeprowadzenia niezbędnych testów dla oceny stopnia inteligencji i cech osobowościowych ubezpieczonego. Tymczasem w opinii biegłego psychologa z dnia 16 lutego 2023r. brak jest przeprowadzenia oceny stopnia inteligencji ubezpieczonego. Ponadto opinia jest wadliwa, ponieważ biegły wykroczył poza swoją specjalizację i kompetencje lekarza psychologa. W opinii biegłego zawarto bowiem ocenę istnienia cech organicznego uszkodzenia OUN. Psycholog stwierdził otępienie o umiarkowanym nasileniu (najprawdopodobniej naczyniopochodne). Wskazane wnioski biegłego stanowią wykroczenie poza zakres jego specjalizacji.

Odnośnie opinii biegłego neurologa organ rentowy wywodził, że jest ona niespójna. Biegły wskazuje, że przyczyną niezdolności do pracy ubezpieczonego jest naczyniopochodne uszkodzenie mózgu z ogniskiem poudarowym uwidocznione badaniem MRI, natomiast w uzasadnieniu opinii biegły powołuje się na rwę kulszową. Nie wiadomo więc, które schorzenie biegły uznaje za powodujące niezdolność ubezpieczonego do pracy. Ponadto, zgodnie z opinią Przewodniczącej Komisji Lekarskich ZUS, wykonanie badania NMR nie naruszyło sprawności organizmu ubezpieczonego. Istnienie objawów podrażnieniowych (rwy kulszowej) było już przedmiotem oceny przez lekarza neurologa konsultanta ZUS, który nie stwierdził niezdolności ubezpieczonego do pracy. Pogorszenie stanu zdrowia po dniu wydania zaskarżonej decyzji nie może zaś wpłynąć na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji. Ponadto biegły neurolog nie wskazał w przedmiotowej opinii, w jakim stopniu doszło do naruszenia sprawności organizmu ubezpieczonego, nie odniósł się do kwalifikacji posiadanych przez ubezpieczonego (czy ich braku, co pozwala wykonywać różnorodne prace bez konieczności przekwalifikowywania).

Biegły nie wskazał też, w jaki sposób rozpoznawane przez biegłego schorzenie (i które) powoduje długotrwałą utratę zdolności do pracy w stopniu znacznym.

Co do opinii biegłego psychiatry pozwany twierdził, że z uwagi na jej wadliwość również ona nie może stanowić podstawy orzekania w niniejszej sprawie. Opinia ta została wydana w oparciu o wywiad telefoniczny bez przeprowadzenia badania bezpośredniego, co w oczywisty sposób uniemożliwiło ocenę stanu zdrowia psychicznego we wszystkich jego wymiarach i pociągnęło za sobą wadliwość wniosków biegłej. Opinia biegłej psychiatry nie została także sporządzona zgodnie z zasadami orzecznictwa lekarskiego, gdyż biegła wskazała jako datę powstania niezdolności do pracy złożenie wniosku, co bez wątpliwości nie naruszyło sprawności organizmu ubezpieczonego. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego w sprawie sygn. akt II UKN 396/00 dla ustalenia daty powstania niezdolności do pracy nie mogą być uznane za wystarczające przypuszczenia, lecz konieczne są dowody zawierające informacje pozwalające na niewątpliwe lub z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie tej daty (okresu).

Takie informacje zawiera przede wszystkim dokumentacja lekarska pochodząca z okresu, na który ustalono datę powstania niezdolności do pracy. Nie można również uznać prawidłowości oceny biegłej w zakresie tego, czy ubezpieczony jest zdolny czy nie do wykonywania pracy fizycznej poprzez ograniczenie dźwigania ciężarów, czy pracę w pozycji wymuszonej.

Po pierwsze wskazane kwestie pozostają poza zakresem specjalizacji biegłej, po drugie biegła nie przeprowadziła przecież badania fizykalnego ubezpieczonego. Biegły sądowy powołany przez Sąd jest biegłym sądowym jedynie w dziedzinie wiedzy określonej w decyzji o jego ustanowieniu (sygn. akt III CSK 872/14). W uzasadnieniu ograniczeń natury psychicznej obejmujących pracę w warunkach ciągłej ekspozycji społecznej, dyspozycyjności emocjonalnej i intelektualnej, szybkiego i sprawnego reagowania na zmieniające się warunki sytuacyjne biegła nie odnosi się do częściowej niezdolności do pracy, lecz do orzekania zdolności do pracy w zakresie konkretnych ograniczeń stanowiskowych. Biegła wychodzi również poza zakres swojej specjalizacji wypowiadając się o otwartym rynku pracy.

Mając na uwadze zastrzeżenia organu rentowego, Sąd uznał za konieczne uzupełnienie opinii biegłego neurologa przez wskazanie, czy biegły zgadza się z wnioskami opinii psychiatrycznej, że częściowa niezdolność ubezpieczonego do pracy powstała przed dniem 22 stycznia 2019r., w szczególności w kontekście tego, że wynik badania MRI z 2018r. (k.86 pliku dok. med.) wydaje się być zbieżny z wynikiem badania MRI z 2021 r. (k.91 pliku dok. med.), przywołanym w opinii głównej jako uzasadniający częściową niezdolność do pracy.

Biegły neurolog w opiniach uzupełniających wskazał, że podtrzymuje swoją opinię w całej rozciągłości. Zarzuty strony pozwanej nie wnoszą nic istotnego do sprawy. Opinia została wydana po zapoznaniu się z aktami sprawy, dostępną dokumentacją leczenia oraz po zbadaniu skarżącego. W opinii tej biegły odniósł się do kwalifikacji posiadanych przez opiniowanego, właściwe ich braku - zatrudniony jako pracownik rolny. W opinii głównej nie napisano, że przyczyną proponowanej częściowej niezdolności do pracy ubezpieczonego jest naczyniopo-chodne uszkodzenie mózgu z ogniskiem poudarowym. Nie napisano również, że przyczyną proponowanej niezdolności do pracy jest rwa kulszowa. Z treści opinii jednoznacznie wynika, że powodem proponowanej częściowej niezdolności do pracy jest: naczyniopochodne uszkodzenie mózgu z ogniskiem poudarowym oraz zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa ze zwężeniem kanału kręgowego na poziomie L4-L5. Biegły zaproponował częściową niezdolność do pracy od dnia 7 stycznia 2021 r., tj. daty badania głowy metodą rezonansu magnetycznego, do dnia 31 maja 2024r. Wiedząc z treści postanawiania Sądu, że w sprawie powołani zostali biegli sądowi z zakresu psychologii i psychiatrii, w wydanej opinii biegły nie oceniał stopnia zaawansowania zaburzeń poznawczych. Biegli ci są właściwi do oceny tego typu zaburzeń, zatem biegły neurolog zgodził się z wnioskami wynikającymi z ich opinii, w tym co do daty powstania częściowej niezdolności do pracy. Rzeczywiście wyniki badań kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego z 2019 roku i 2023r. obrazują porównywalny poziom zaawansowania zmian zwyrodnieniowo-dyskopatycznych. Badanie kręgosłupa metodą rezonansu magnetycznego służy stwierdzeniu stopnia uszkodzenia badanych narządów ciała. Biegły neurolog zgodził się z wnioskami wynikającymi z opinii biegłej sądowej z zakresu psychiatrii, że częściowa niezdolność do pracy powstała przed dniem 22 stycznia 2019r. W 2019r. ubezpieczony hospitalizowany był w oddziale neurologii z powodu dyskopatii szyjnej lędźwiowej zE stenozą kanału kręgowego na poziomie L4-L5, wieloogniskowego naczyniopochodnego uszkodzenia mózgu i rozpoczynającego się zespołu otępiennego. Rzeczywiście wynik badania MRI kręgosłupa z 2018r. i 2021 r. obrazuje stabilny obraz zmian zwyrodnieniowo-dyskopatycznych. Zdaniem biegłego, podstawowym schorzeniem powodującym częściową niezdolność do pracy z powodów neurologicznych jest dysfunkcja ośrodkowego układu nerwowego. Biegły zaznaczył ponadto, że w okresie od 9 do 14 lutego 2024r. skarżący był hospitalizowany w Oddziale (...) w E.z powodu zmian stwierdzonych w badaniu PET. Wypisany został z rozpoznaniem guza płuca lewego w trakcie diagnostyki, przewlekłej niewydolności oddechowa kategorii B i nadciśnienia tętniczego, schorzenia te pozostają jednak bez związku z stanem neurologicznym.

Zdaniem Sądu zastrzeżenia pozwanego do ww. opinii nie dawały podstaw ani do dopuszczenia dowodu z opinii innego biegłego neurologa, ani do uzupełniania opinii biegłej z zakresu psychiatrii, gdyż ostatecznie zbieżne wnioski biegłych tych specjalności znajdują potwierdzenie w dokumentacji medycznej.

W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że w postępowaniu orzeczniczym z połowy 2018r. nie stwierdzono niezdolności ubezpieczonego do pracy. Następnie w postępowaniu orzeczniczym z 2019r. lekarz orzecznik wskazał po uzupełnieniu dokumentacji medycznej na częściową niezdolność ubezpieczonego do pracy w okresie od dnia 12 lutego 2019r. (daty wystawienia zaświadczenia OL-9 z zaznaczeniem pogorszenia stanu zdrowia) do dnia 31 marca 2020r. Przyczyną stwierdzonej niezdolności do pracy były przede wszystkim odchylenia w badaniu neurologicznym, stanie psychicznym i narządzie ruchu, z rozpoznaniem mi.in. wieloogniskowego naczyniopochodnego uszkodzenia mózgu, niewydolności krążenia, rozpoczynającego się zespołu otępiennego i zmian dyskopatycznych kręgosłupa szyjnego i lędźwiowo-krzyżowego. Wprawdzie orzeczenie to zostało zakwestionowane zarzutem wadliwości i komisja lekarska ZUS nie stwiercEFła wHńiij 15 kwietnia 2019r. niezdolności ubezpieczonego do pracy? tym niemniej nie poprzedziła orzekania konsultacją psychologiczną i psychiatryczną pomimo odnotowania w wywiadzie istotnych zaburzeń pamięci krótkotrwałej („nie pamięta, co robił kilka minut wcześniej”- k.89 pliku dok. med ). Komisja nie odniosła się też do wyniku badania MRI głowy z dnia 4 lipca 2018r. (k.86 pliku dok. med), chociaż tym wynikiem dysponowała, tj. nie wskazała, czy wynik badania obrazowego potwierdza skargi zgłaszane w wywiadzie. Okazuje się to o tyle istotne, że w kolejnym postępowaniu orzeczniczym lekarz orzecznik ZUS orzekł częściową niezdolność ubezpieczonego do pracy od dnia 7 stycznia 2021 r. do dnia 31 maja 2022r. z powodu uszkodzenia OUN, potwierdzonego właśnie wynikiem badania MRI / wynik tego badania jest w istocie tożsamy z wynikiem przywołanego wyżej badania z dnia 4 lipca 2018r. (biegły neurolog wskazał w opiniach uzupełniających, że było to MRI kręgosłupa, jednak była to oczywista omyłka biegłego, która nie mogła wpłynąć na ostateczną ocenę opinii). Trzeba do tego dodać, że objawy uszkodzenia OUN były wskazywane w dokumentacji neurologa leczącego już w 2018r. (np. w dniach 18 września i 30 pażdziemika2018r. odnotowano zawroty głowy i bóle, zaburzenia równowagi oraz zawroty głowy z zaburzeniami równowagi, szum w głowie, a w dniu 18 grudnia 2018r. - drętwienia KKG i KKG, zaburzenia równowagi, odejmowanie nóg i codzienne bóle głowy - k.78-80 pliku dok. med ), przy czym już-w-dniu 29 maja 2018r. neurolog leczący wystawił ubezpieczonemu zaświadczenie OL-9 wskazujące na tożsame objawy. Zdaniem Sądu wystawienie przez tego samego lekarza leczącego kolejnego zaświadczenia ÓL-9 w dniu 12 lutego 2019r. (przywołanego na początku akapitu) było zatem nie tyle skutkiem faktycznego pogorszenia stanu zdrowia ubezpieczonego, co bardziej wyrazem zdziwienia tego lekarza, że organ rentowy poddaje w wątpliwość niezdolność ubezpieczonego do pracy.

Opisane okoliczności przekonują, że wnioski biegłych psychiatry i neurologa co do tego, że co najmniej częściowa niezdolność ubezpieczonego do pracy powstała w okresie, w którym spełniał on przesłanki stażowe do nabycia wnioskowanego prawa ti. przed dniem 22 stycznia 2019r.

Odnosząc się do zastrzeżeń pozwanego, trzeba wskazać, że wbrew stanowisku organu rentowego biegli podali, jakiego rodzaju prac nie może wykonywać ubezpieczony w stanie jego zdrowia. Ograniczenia te zostały szczegółowo wymienione we wcześniejszej części uzasadnienia i nie ma potrzeby ich powtarzania.

Co do zarzutu wyjścia przez poszczególnych biegłych poza granice ich specjalizacji należy stwierdzić, że wnioski biegłych neurologa i psychiatry, wsparte ustaleniami biegłego psychologa, trzeba traktować jako ustalenia zespołu biegłych. Wnioski te wskazują holistycznie, że naruszenie sprawności organizmu ubezpieczonego ma charakter sprzężony, tj. obejmuje zarówno schorzenia somatyczne, jak i zaburzenia funkcjonowania.

Odnośnie twierdzenia, jakoby ubezpieczony nie miał żadnych kwalifikacji, jest ono prawdziwe tylko w odniesieniu do kwalifikacji wyuczonych, gdyż skarżący faktycznie ma tylko wykształcenie podstawowe. Tym niemniej wnioskodawca nabył w toku aktywności zawodowej kwalifikacje traktorzysty i to do tych właśnie kwalifikacji należy się odnosić przy ocenie, czy jest on osobą niezdolną do pracy, jak to prawidłowo uczyniła biegła z zakresu psychiatrii.

Co zaś do daty zmiany stopnia niezdolności do pracy na całkowitą niezdolność do pracy trzeba zwrócić uwagę na art. 14 ust. 2 zd. 2 ustawy emerytalnej, zgodnie z którym jeżeli nie ma możliwości ustalenia ani daty, ani okresu powstania niezdolności do pracy, za datę powstania niezdolności przyjmuje się datę zgłoszenia wniosku o świadczenie. Skoro nie było możliwości precyzyjnego ustalenia daty powstania całkowitej niezdolności ubezpieczonego do pracy, zasadnie biegła z zakresu psychiatrii wskazała, że datą tą jest data złożenia wniosku.

Odnośnie ostatniego zarzutu pozwanego, dotyczącego braku wpływu pogorszenia stanu zdrowia w toku postępowania na jego wynik, należy zgodzić się z organem rentowym co do tego, że postępowanie z odwołania od decyzji organu rentowego ma charakter kontrolny, wobec czego takie pogorszenie powinno skutkować złożeniem przez ubezpieczonego nowego wniosku o świadczenie. Niezrozumiałe jest wobec tego wytykanie biegłemu neurologowi, że przywołał dokumentację medyczną z 2024r. skoro jednocześnie biegły ten stwierdził, że dokumentacja ta nie wpływa na jego ocenę.

Mając na względzie omówione ustalenia, zastrzeżenia pozwanego należało uznać jedynie za nieudaną próbę polemiki z wnioskami biegłych. W ocenie Sądu opinie biegłych zasługiwały na akceptację. Traktowane jako ocena zespołowa, opinie były pełne, jasne i bezsprzeczne, a przede wszystkim wyczerpująco uzasadnione. Szczegółowo wyjaśniły wszystkie istotne dla sprawy okoliczności dotyczące stanu zdrowia wnioskodawcy. W świetle ich treści Sąd nie miał wątpliwości, że biegli dokonali kompleksowej oceny stanu zdrowia wnioskodawcy oraz wpływu rozpoznanego schorzenia na zdolność do wykonywania przez skarżącego pracy. Sąd nie widział w tej sytuacji potrzeby ponowienia dowodu z opinii biegłych (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 września 1999r., II UKN 96/99, OSNAPiUS 2000 nr 23, poz. 869; z dnia 6 marca 1997r„ II UKN 23/97, OSNAPiUS 1997 nr 23, poz. 476; z dnia 21 maja 1997r., II UKN 131/97, OSNAPiUS 1998 nr3, poz. 100; z dnia 18 września 1997r., II UKN 260/97, OSNAPiUS 1998 nr 13, poz. 408). Potrzeba powołania innego biegłego powinna bowiem wynikać z okoliczności sprawy, a nie z samego niezadowolenia strony z dotychczas złożonej opinii. Zważyć należy, iż dowód z opinii biegłego jak i instytutu ma szczególny charakter. Wyraża się on w tym, że korzysta się z niego w wypadkach wymagających wiedzy specjalnej. Sąd ma obowiązek dopuszczenia dowodu z kolejnych biegłych, gdy opinia złożona w sprawie zawiera istotne braki, względnie też, gdy nie wyjaśnia wszystkich istotnych okoliczności, a taka sytuacja, zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie nie zaistniała. Z tych też względów Sąd, na zasadzie art. 2352 § 1 pkt 5 kpc, pominął wnioskowany przez pozwanego dowód z opinii innego biegłego neurologa i dowód z uzupełniającej opinii biegłej z zakresu psychiatrii i sporządzone w toku postępowania opinie przyjął za podstawę wyrokowania.

W konsekwencji należało przyjąć, że przeprowadzone postępowanie wykazało, iż skarżący spełnia kumulatywnie wszystkie przesłanki do przyznania wnioskowanego prawa.

Dlatego też Sąd, Zmienił decyzję pozwanego i orzekł jak w pkt. I. wyroku.

Jednocześnie mając na uwadze, że stosowne ustalenia można było poczynić już na etapie postępowania orzeczniczego, bardziej wnikliwie badając dokumentację medyczną i powołując dodatkowo opinie konsultantów psychologa i psychiatry, na podstawie art. 118 ust. 1a ustawy emerytalnej Sąd stwierdził odpowiedzialność organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji (pkt II. wyroku).

Powyższy wyrok w całości zaskarżył pozwany organ rentowy zarzucając wyrokowi:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a mianowicie:

1) art. 20512 § 2, art. 2352 § 1 pkt 5 w zw. z art. 227 w zw. z art. 286 i art. 278 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. -Kodeks postępowania cywilnego (tj. z dnia 7 lipca 2023 r. Dz.U. z 2023 r. póz. 1550 z późn. zm.|, dalej k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z opinii uzupełniającej sporządzonej przez biegłą psychiatrę lek. J. S. oraz opinii biegłego neurologa w nowej osobie, w sytuacji gdy wydane w sprawie opinie lek. J. S. i lek. W. N. są wadliwe i przez to niemiarodajne do ustalenia czy ubezpieczony jest niezdolny do pracy;

2) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego a mianowicie dokonanie przez Sąd oceny materiału dowodowego w sposób dowolny a nie swobodny, sprzeczny z zasadami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego polegający na błędnym uznaniu przez Sąd, że na podstawie przeprowadzonych w postępowaniu dowodów w postaci opinii biegłego psychologa W. C., biegłej psychiatry lek. J. S. i neurologa lek. W. N., można ostatecznie ustalić, że ubezpieczony był częściowo niezdolny do pracy już przed 22.01.2019r. do 7.06.2022r. oraz całkowicie niezdolny do pracy od 8.06.2022r. do 31.05.2024r. oraz ubezpieczonemu przysługuje prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 1.03.2020r. do dnia 07.06.2022r. i prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od dnia 8.06.202|2r. do dnia 31.05.2024r., podczas, gdy opinia biegłego lek. W. N. mimo jej uzupełnienia, oraz opinia biegłej lek. J. S. oraz biegłego W. C., ze względu na znaczną wadliwość, nie mogą stanowić dowód w niniejszej sprawie;

2. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na ustaleniu, że: ubezpieczony S. N. był częściowo niezdolny do pracy już przed 22.01.2019r. do 7.06.2022r. oraz całkowicie niezdolny do pracy od 8.06.2022r. do 31.05.2024r., w sytuacji gdy opinia biegłego neurologa, na której oparł się Sąd, jest wewnętrznie sprzeczna oraz niekompletna, opinia biegłej psychiatry, na której oparł się Sąd, została sporządzona w oparciu o wywiad telefoniczny, czyli w sposób uniemożliwiający ocenę zdrowia psychicznego we wszystkich jego aspektach oraz niezgodnie z zasadami orzecznictwa lekarskiego: poprzez błędne wskazanie daty powstania całkowitej niezdolności do pracy a opinia biegłego psychologa jest niekompletna i biegły wykroczył poza zakres specjalizacji;

3. 1)naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 57 w zw. z art. 12 oraz art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. z dnia 14 czerwca 2018 r. Dz.U. z 2018 r. poz. 1270 z późn. zm.), dalej „ustawa emerytalna", poprzez jego błędne zastosowanie do stanu faktycznego niniejszej sprawy i przyjęcie, że ubezpieczonemu S. N. przysługuje prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 1.03.20p0r. do dnia 07.06.2022r. i prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od dnia 8.06.2022r. do dnia 31.05.2024r. podczas, gdy w rzeczywistości ńie zostały spełnione ustawowe przesłanki nabycia przez ubezpieczonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy; ! art. 118 ust. 1 - 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz.U.2018.1270 z późn. zm.) poprzez błędną subsumeję polegającą na stwierdzeniu odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji, podczas, gdy organ rentowy ustalił wszystkie okoliczności sprawy, w tym przeprowadził postępowanie orzecznicze, które pozwoliło na stwierdzenie, że ubezpieczony nie jest niezdolny do pracy i wydanie prawidłowej decyzji w przedmiocie odmowy przyznania ubezpieczonemu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Z uwagi na powołane zarzuty skarżący wnosił o:

I. zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania ubezpieczonego,

II. przyznanie od S. N. na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje według norm przepisanych,

ewentualnie wnosił o: uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania, w tym kosztach zastępstwa procesowego.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja pozwanego jest nieuzasadniona.

Na wstępie wskazać należy, że stosownie do art. 505

1 § 4 w zw. z § 1 k.p.c. Sąd Apelacyjny niniejszą sprawę rozpoznał w postępowaniu uproszczonym. Wyjaśnić przy tym trzeba, że postępowaniu uproszczonym apelacja ma charakter ograniczony, a celem postępowania apelacyjnego nie jest tu ponowne rozpoznanie sprawy, ale wyłącznie kontrola wyroku wydanego przez Sąd pierwszej instancji w ramach zarzutów podniesionych przez skarżącego. Innymi słowy mówiąc, apelacja ograniczona wiąże Sąd odwoławczy, a zakres jego kompetencji kontrolnych jest zredukowany do tego, co zarzuci w apelacji skarżący. Apelację można oprzeć na zarzucie naruszenia praw materialnego poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy.

Sąd Apelacyjny podziela argumenty zawarte w uzasadnieniu Sądu Okręgowego

i przyjmuje je za własne, gdyż Sąd ten w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zaś w swych ustaleniach i wnioskach nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające

z przepisu art. 233 k.p.c., nie popełnił on też błędów w rozumowaniu w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej, gdyż prawidłowo zinterpretował i zastosował odpowiednie przepisy prawa. W konsekwencji, Sąd odwoławczy oceniając jako prawidłowe ustalenia faktyczne i rozważania prawne dokonane przez Sąd pierwszej instancji uznał je za własne, nie widząc potrzeby ich powielania.

Wskazać należy, że obowiązkiem Sądu rozstrzygającego sprawę o świadczenie uzależnione od oceny zdolności do pracy jest dopuszczenie dowodu z opinii biegłych sądowych właściwie dobranych pod kątem specjalizacji adekwatnych do oceny schorzeń eksponowanych przez osobę domagającą się przyznania określonego świadczenia. Takie dowody Sąd Okręgowy dopuścił. W ocenie Sądu Apelacyjnego opinie biegłego kardiologa, psychologa oraz neurologa i psychiatry były jednoznaczne i rzeczowe, a zawarte w nich wnioski końcowe prawidłowo uzasadnione, z odwołaniem do dokumentacji medycznej. Tym samym Sąd Okręgowy dysponował materiałem dowodowym pozwalającym na kategoryczne rozstrzygnięcie sporu.

Pozostałe zarzuty apelacji także nie wnosiły wiele do sprawy. Biegli zapoznali się z całą przedłożoną przez odwołującego dokumentacją.

Apelujący nie wykazał, aby opinie ww. biegłych były nierzetelne, stronnicze lub niefachowe. Sporządzonym opiniom nie można skutecznie postawić zarzutu dowolności. Wnioski płynące z opinii są kategoryczne, co do istnienia niezdolności przed 21 stycznia 2019r. w stopniu częściowym do 31 maja 2024r., potem od 8 czerwca 2022r. w stopniu całkowitym. Niezadowolenie strony z konkluzji opinii biegłego sądowego jest niewystarczające do podważenia jego ustaleń oraz wniosków. Pozwany nie naprowadził okoliczności, ani też nie zaoferował dowodów, które podważałyby ustalenia i wnioski biegłego psychiatry i neurologa oraz psychologa w zakresie oceny stanu zdrowia S. N. przed 22 styczniem 2019r.

Przypomnieć należy, że utrata zdolności do pracy zarobkowej oznacza obiektywne pozbawienie danej osoby możliwości zarobkowania. Zgodnie art. 12 ustawy o emeryturach

i rentach niezdolną do pracy nie jest osoba, która utraciła zdolność do wykonania dotychczasowego bądź ostatnio wykonywanego zatrudnienia, lecz osoba która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania tej zdolności po przekwalifikowaniu. W przypadku częściowej niezdolności do pracy istotne znaczenie ma utrata

[…]