Odsetki od prowizji w pożyczce uznane za abuzywne. Dług pozwanego ustalony na 3796,48 zł

Sąd Rejonowy w Zabrzu wyrokiem z 29 września 2025 roku w C. zasądził od pozwanego U. Ł. na rzecz powoda (...) Kasy (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej w Ł. kwotę 4.362,24 złotych wraz z odsetkami maksymalnymi za opóźnienie naliczanymi od kwoty 3.917,43 złotych od dnia 14 września 2024 roku oraz 1.317 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sąd Rejonowy ustalił, że 10 maja 2023 roku pomiędzy powodem (...) Kasa (...) Bank (...) Spółką Akcyjną i pozwanym U. Ł. zawarta została umowa pożyczki nr (...). Zgodnie z umową całkowita kwota do zapłaty wynosiła na dzień zawarcia umowy 16.057,92 zł i składała się z sumy całkowitego kosztu pożyczki w kwocie 3.157,92 zł oraz całkowitej kwoty pożyczki w wysokości 12.900,00 zł (§ 1 umowy). Bank udzielił pozwanemu pożyczkę w wysokości 14.911,57 zł (§ 1 pkt 1 umowy), w tym zawarta została prowizja za udzielenie pożyczki, która wynosiła 2.011,57 zł (§ 1 pkt 1 podpunkt 2 umowy). Pożyczka oprocentowana była według zmiennej stopy procentowej, która na dzień zawarcia umowy wynosiła 13,49% w stosunku rocznym (§ 4 pkt 1 umowy). Całkowity koszt pożyczki na dzień zawarcia umowy wynosił 3.157,92 zł i obejmował: sumę kosztu udzielenia pożyczki w kwocie 2.011,57 zł oraz odsetki za cały okres kredytowania wyliczone na dzień 10 maja 2023 roku w kwocie 1.146,35 zł (§ 1 pkt 5 umowy). Pozwany zobowiązał się do spłacenia całości zadłużenia w 12 ratach kapitałowo-odsetkowych, płatnych miesięcznie do 15-go dnia każdego miesiąca. Wysokość każdej raty wynosiła 1.335,39 zł, za wyjątkiem raty pierwszej, która wynosiła 1.362,95 zł i ostatniej, która wynosiła 1.341,07 zł. W umowie określono również, że pierwsza rata była płatna do dnia 15 czerwca 2023 roku, zaś ostatnia – w dniu 15 maja 2024 roku (§ 5 umowy). Zastrzeżono, że w przypadku wcześniejszej spłaty bank zalicza środki przeznaczane na spłatę zadłużenia w następującej kolejności na: zaległe opłaty i prowizje, odsetki od zadłużenia przeterminowanego, zaległe odsetki, zadłużenie przeterminowane z tytułu pożyczki, odsetki bieżące, kapitał pożyczki (§ 6 pkt 4 umowy). Niespłacenie przez pozwanego raty pożyczki w terminie ustalonym w umowie albo spłacenie jej w niepełnej wysokości powodowało uznanie niespłaconej należności za zadłużenie przeterminowane i wymagalne, od którego powód naliczał odsetki podwyższone równe dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (§ 7 umowy).

W dniu 10 maja 2023 roku powód wypłacił kwotę 14.911,57 zł na wskazany przez pozwanego numer rachunku bankowego. Pożyczka od daty zawarcia umowy, tj. od dnia 10 maja 2023 roku, do dnia 26 lutego 2024 roku była regularnie spłacana. Ostatnia wpłata miała miejsce w dniu 26 lutego 2024 roku i obejmowała 47,63 zł tytułem wymagalnych odsetek, 1.227,09 zł tytułem wymagalnego kapitału i 8,66 zł tytułem odsetek karnych. Saldo kapitału na dzień 26 lutego 2024 roku wynosiło 3.917,43 zł.

Pismem z dnia 31 lipca 2024 roku powód wezwał pozwanego do zapłaty należności w terminie do dnia 7 sierpnia 2024 roku, a także poinformował o skutkach braku zapłaty związanych ze skierowaniem sprawy na drogę postępowania cywilnego.

W piśmie z dnia 25 marca 2025 roku pełnomocnik pozwanego wystosował do powoda oświadczenie o skorzystaniu przez pozwanego z prawa wyrażonego w art. 45 Ustawy o kredycie konsumenckim, tj. oświadczenia o sankcji kredytu darmowego, wobec czego pozwany miałby nie być zobligowany do zwrotu opłat, kosztów oraz odsetek za wyjątkiem udostępnionego kapitału. Podniósł, że strona powodowa naruszyła przepisy ww. ustawy poprzez nieprecyzyjne wskazanie całkowitej kwoty kredytu, błędne podanie odsetek kapitałowych, błędne wskazanie całkowitego kosztu pożyczki i całkowitej kwoty do zapłaty, błędne podanie Rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania ((...)), brak podania wszystkich założeń przyjętych do obliczenia (...), wyłączenie w umowie pożyczki prawa konsumenta do wcześniejszej częściowej lub całkowitej spłaty pożyczki w myśl ustawy o kredycie konsumenckim, brak skutku odstąpienia od umowy, brak podania adresu do doręczeń elektronicznych pożyczkodawcy.

Sąd Rejonowy jako podstawę prawną wyroku art. 720 § 1 k.c. oraz przepisy ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim (t.j. Dz.U. 2014, poz. 1497 z późn. zm., dalej u.o.k.k.), gdyż pozwanemu przysługiwał status konsumenta.

Sąd podkreślił, że pozwany co do żądania pozwu podniósł szereg zarzutów, począwszy od nieważności zawartej umowy pożyczki, ale nie wykazał jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej ograniczając się do prostego zaprzeczenia wszelkim okolicznościom wskazywanym przez powoda, który przedstawił szereg dokumentów. W konsekwencji Sąd Rejonowy uznał, że powód w dostateczny sposób wykazał istnienie, wysokość i wymagalność roszczenia.

Sąd Rejonowy stwierdził także, że przewidziana w umowie wysokość prowizji tj. 2011,57 zł nie przekraczała ustawowych granic określonych w z art. 36a ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim, a wręcz pozostawała w dolnych jej widełkach. Sąd I instancji odwołał się również do regulacji art. 385

1 § 1 i 3 k.c., podkreślając że nie stwierdził niedozwolonych klauzul umownych zawartych w kontrakcie. ,

Sąd Rejonowy wskazał także, że nie dopatrzył się naruszenia żadnego z przepisów, które uzasadniałyby skorzystanie z sankcji kredytu darmowego - art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim. Za chybiony uznał zarzut powoda wobec naliczania przez pozwanego odsetek od prowizji. W szczególności brak jest podstaw by naliczenie takie stało się podstawą zastosowania sankcji kredytu darmowego albowiem zgodnie z art. 110 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, bank może w szczególności pobierać przewidziane w umowie prowizje i opłaty z tytułu wykonywanych czynności bankowych, do których w myśl art. 5 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy należy również udzielanie pożyczek pieniężnych. Gdyby powód z własnych środków pokrył całość kwoty prowizji, nie weszłaby ona wówczas do kredytowanych kosztów pożyczki, a bank nie miałby podstaw do naliczania jakichkolwiek odsetek z tego tytułu. Skoro zaś poniesienie kosztów prowizji nastąpiło w oparciu o środki wypożyczone od pozwanego, to w pełni zasadnym było naliczenie odsetek od całości tej kwoty.

Słusznie Sąd Rejonowy uznał, że po wyeliminowaniu abuzywnych postanowień, sporna umowa mogła obowiązywać dalej i pozwana powinna być zobowiązana jedynie do zwrotu kapitału pożyczki wraz z odsetkami umownymi na poziomie 12, 40 % rocznie. Nie jest to nieuprawniona ingerencja sądu w stosunek prawny łączący strony, ale ustawowe konsekwencje wynikające ze stwierdzenia abuzywności poszczególnych postanowień umownych. Zgodnie z art. 385

1 § 2 k.p.c. jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.

Pozwany w apelacji zaskarżył wyrok do kwoty 3537,09 zł i zarzucił naruszenie art. 45 ust 1 ustawy o kredycie konsumenckim przez niezastosowanie, podczas gdy umowa naruszała ustawę, a pozwany złożył oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego.

Pozwany wniósł o zmianę wyroku przez oddalenie powództwa ponad kwotę 825,15 zł i zasądzenie kosztów postepowania odwoławczego.

Powód wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania odwoławczego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja zasługiwała w części na uwzględnienie.

Ustalenia faktyczne w niniejszej sprawie co do zawarcia umowy pożyczki gotówkowej, jej treści, niedochowania warunków spłaty nie były sporne, natomiast spór dotyczył oceny treści umowy oraz tego czy w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie sankcja kredytu darmowego określona w art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim. . Oświadczenie z 25 marca 2025 roku nie mogło wywołać skutków albowiem zostało złożone po upływie zawitego terminu. Art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim przewiduje roczny termin do złożenia oświadczenia o skorzystaniu przez powoda z sankcji kredytu darmowego.

Istotą sankcji kredytu darmowego wynikającego z art. 45 ust. 1 u.k.k. jest założenie, że w razie uchybienia przez kredytodawcę określonym obowiązkom informacyjnym na etapie przedkontraktowym, wynikającym z przepisów art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1–8, 10, 11, 14–17, art. 31–33, art. 33a i art. 36a–36c u.k.k., konsument będzie uprawniony do zwrotu kwoty kredytu w wysokości kapitału, bez konieczności zapłaty na rzecz kredytodawcy odsetek oraz pozostałych kosztów zastrzeżonych w umowie kredytu (określonych w art. 5 pkt 6 u.k.k.),

Konsument, który chce skorzystać z tego uprawnienia, musi złożyć kredytodawcy pisemne oświadczenie o zamiarze skorzystania z sankcji kredytu darmowego. Jednakże zgodnie z art. 45 ust. 5 ww. przepisu uprawnienie to wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy. Pojęcie wykonania umowy kredytu na gruncie art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim należy rozumieć jako przekazanie środków przez kredytodawcę, a nie dzień wykonania umowy przez pożyczkobiorcę/ kredytobiorcę, czyli dzień zwrotu pełnego długu, która zresztą w niniejszej sprawie jeszcze nie nastąpiła.

Celem wprowadzonego przez ustawodawcę terminu prekluzyjnego była chęć uporządkowania i stabilizacji obrotu przez wykluczenie sytuacji, w których możliwość powołania się na sankcję kredytu darmowego – i tym samym zmiana treści zobowiązania – trwałyby w nieskończoność, pozbawiając kredytodawcę pewności co do kształtu relacji łączącej go z konsumentem (

tak: M. (...), komentarz do art. 45 [w:] K. Osajda (red.), Ustawa o kredycie konsumenckim. Komentarz, Wyd. 2, Warszawa 2019, Nb 20). Obliczanie terminu prekluzyjnego a tempore facti, nie zaś a tempore scientiae - od chwili, w której konsumentowi można byłoby przypisać wiedzę o naruszeniu obowiązku informacyjnego, upraszcza zarazem sam sposób kalkulowania terminu, odnosząc go do daty możliwej do stwierdzenia w oczywisty sposób. Równocześnie biorąc pod uwagę charakter obowiązku podlegającego sankcjonowaniu, regulacji ustawowej, objętej fikcją powszechnej znajomości, w typowych sytuacjach fatum oraz scientia (jako możliwość przypisania wiedzy, nie zaś wiedza rzeczywista), będą istniały w tej samej chwili (vide: M. (...), Komentarz do art. 45 Ustawy o kredycie konsumenckim, w: K. Osajda (red) Ustawa o kredycie konsumenckim, Komentarz, Legalis, wyrok SO w Poznaniu z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt XIV C 1375/17, Legalis). W doktrynie szeroko podkreśla się, iż przez wykonanie umowy kredytu/pożyczki (w stosunku do umów będących w realizacji) należy rozumieć datę jej zawarcia, tj. uruchomienia kredytu lub pożyczki. O wykonaniu kredytu/pożyczki można mówić wtedy, gdy kredytobiorca/pożyczkobiorca uzyskał na własność przedmiot kredytu/pożyczki bądź gdy stworzono mu prawną możliwość wykorzystania przedmiotu kredytu/pożyczki, tak jak może to czynić właściciel rzeczy. W niniejszej sprawie w przypadku umowy pożyczki środki pieniężne zostały przekazane pozwanemu w maju 2023 roku. Sąd Okręgowy uznał zatem zarzut apelacji naruszenia art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim za nieuzasadniony.

Sąd w sprawie z udziałem konsumenta jest zobowiązany do zbadania z urzędu czy zawarta pomiędzy stronami umowa nie zawiera klauzul abuzywnych. Sąd Rejonowy dokonał takiej kontroli, uznając że umowa takich klauzul nie zawiera, a oprocentowanie pozaodsetkowych kosztów jest prawidłowe i dopuszczalne. Tego stanowiska Sąd Okręgowy nie podziela. Pozwany zresztą w toku całego postępowania podnosił zarzut błędnego oprocentowania prowizji.

Postanowienia umowy, które stanowią o naliczaniu odsetek od kredytowanych kosztów kredytu są sprzeczne z przepisami ustawy, w szczególności z art. 5 pkt 7 i 12 w zw. z art. 25ust 1 pkt 1 ustawy o kredycie konsumenckim. W art. 5 pkt 12 ustawy o kredycie konsumenckim zdefiniowano rzeczywistą roczną stopę oprocentowania jako całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, wyrażony jako wartość procentową całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym. Całkowitą kwotę kredytu określono w art. 5 pkt 7 jako maksymalną kwotę wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt lub pożyczkę gotówkową. Z porównania powyższych definicji wynika, że oprocentowanie kredytu nie może obejmować kredytowanych kosztów. Również z art. 25 ust 1 pkt1 ustawy o kredycie konsumenckim wynika, że przy ustalaniu rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania uwzględnia się całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, z wyłączeniem opłat z tytułu niewykonania swoich zobowiązań wynikających z umowy pożyczki oraz opłat innych niż cena nabycia towaru lub usługi, które konsument jest zobowiązany ponieść bez względu na sposób finansowania tego nabycia. Ponadto z brzmienia art. art. 69 prawa bankowego należy wnioskować o wyłączeniu prowizji banku z środków podlegających oprocentowaniu. W świetle tego przepisu obowiązkiem kredytobiorcy jest zwrot kwoty kredytu z odsetkami oraz zapłata prowizji

[art. 69 pr.b. przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu]. Tym samym naliczenie przez powoda odsetek od kosztów prowizji było bezzasadne. Powoduje to w oczywisty sposób niewłaściwe wyliczenie wysokości raty, a tym samym niewłaściwe ustalenie rzeczywistej wysokości zadłużenia.

Powódka wykorzystując swoją pozycję względem konsumenta, dokonała błędnego naliczenia odsetek umownych w harmonogramie spłat, postanowienia umowy w tym zakresie były abuzywne.

Po wyeliminowaniu abuzywnych postanowień, sporna umowa mogła obowiązywać dalej i pozwany jest zobowiązany jedynie do zwrotu kapitału pożyczki wraz z odsetkami umownymi zgodnie z umową. Nie jest to nieuprawniona ingerencja sądu w stosunek prawny łączący strony, ale ustawowe konsekwencje wynikające ze stwierdzenia abuzywności poszczególnych postanowień umownych. Zgodnie z art. 385

1 § 2 k.p.c. jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.

Pozwany otrzymał pożyczkę w kwocie 12 900zł, którą miał spłacić w 12 ratach. Oprocentowanie wynosiło 13,49%. Raty powinny wynieść po 1154,98zł, odsetki po 959,76zł. Łącznie suma rat kapitałowo-odsetkowych wyniosła 13859,76zł, do której należy doliczyć prowizję w wysokości 2011,57zł, w sumie pozwany winien zwrócić powodowi 15871,33zł – całkowita kwota do zapłaty. Pozwany spłacił 12074,85zł, zatem jego dług względem powoda wynosi 3796,48zł ( (...),33 – (...),85).

Sąd Okręgowy, mając powyższe okoliczności na względzie na mocy art. 386 § 1 k.c. zmienił zaskarżony wyrok i orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania za obie instancje Sąd Okręgowy orzekł zgodnie z art. 100 k.p.c., stosunkowo je rozdzielając. W postepowaniu przed Sądem Rejonowym powód wygrał proces w 87%, w tej wysokości koszty ponosi pozwany. Koszty procesu wyniosły 1924 zł, 87 % to 1577,68zł. Pozwany poniósł 917 zł, winien zatem jeszcze zwrócić powodowi 660,68zł. W postępowaniu odwoławczym powód uległ w 16 %. Koszty tego postepowania wyniosły łącznie 1200zł, 16% wynosi 192zł, powód poniósł 450zł, zatem pozwany winien mu zwrócić różnicę 258zł.

SSO Magdalena Balion-Hajduk