Sąd zmienił datę czynu oskarżonego o uchylanie się od kary, resztę wyroku utrzymał

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 23 lutego 2026 roku wydany w sprawie (...).

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Co do winy

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Zmiana

Stanowisko sądu odwoławczego wobec zgłoszonych zarzutów i wniosków

Obrońca oskarżonego R. X. w punkcie pierwszym (1) wniesionej apelacji (numeracja przyjęta przez sąd odwoławczy) podniósł zarzut naruszenia art. 7 w zw. z art. 410 k.p.k. tj. przekroczenie standardów swobodnej oceny dowodów poprzez uznanie, że oskarżony ma doświadczenie penitencjarne i wie, że nie wysyła się zaproszeń do aresztu kiedy miał już termin stawiennictwa, w sytuacji gdy oskarżony stawił się w terminie do aresztu i nie został przez administrację aresztu przyjęty, a zatem oskarżony - przeciętny obywatel (być może mający doświadczenie, ale nie na bieżące aktualizowane rozeznanie w prawie), działał w zaufaniu do informacji przekazanych mu przez administrację aresztu.

Niezasadny

Aby skutecznie podnosić zarzut naruszenia wynikającej z art. 7 kpk zasady swobodnej oceny dowodów należy wykazać, że ustalenia sądu meriti oraz ocena zgromadzonego w niniejszej sprawie istotnego materiału dowodowego z punktu widzenia postawionego oskarżonemu zarzutu nie została poprzedzona ujawnieniem w toku rozprawy głównej całokształtu okoliczności sprawy (art. 410 kpk) i to w sposób podyktowany obowiązkiem dochodzenia prawdy (art. 2 § 2 kpk), a nadto nie była wynikiem rozważenia wszystkich okoliczności przemawiających zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego (art. 4 kpk) oraz uwzględnieniem wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego uargumentowane w uzasadnieniu wyroku (art. 424 § 1 pkt 1 kpk) - zobacz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1990 r., OSNKW 1991 r., nr 7-9, poz. 41 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 września 1998 r., Prok i Pr. 1999 r., nr 2 poz.6). Sąd I instancji w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie dowodowe i dokonał oceny ujawnionych w toku przewodu sądowego dowodów zgromadzonych w sprawie. W zakresie czynu zarzuconego oskarżonemu w punkcie III aktu oskarżenia sąd meriti przeprowadził na rozprawie w dniu 16 lutego 2026 roku dowód z zeznań świadków X. X. (żony oskarżonego) i F. E. (kierownika U. Ewidencji w Areszcie Śledczym w D. (2).), które ocenił jako zasługujące na wiarę. Nie jest trafny zarzut apelanta, że brak jest dowodu potwierdzającego, że oskarżony znał datę, kiedy powinien dobrowolnie stawić się w Areszcie Śledczym w D. (1). W aktach sprawy znajduje się kserokopia protokołu posiedzenia z dnia 20 kwietnia 2023 roku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim III Wydział Karny, Sekcja Penitencjarna i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych w sprawie III (...) , które dotyczyło rozpoznania wniosku R. X. o przerwę w wykonaniu kary pozbawienia wolności. Z treści protokołu wynika, że R. X. brał udział osobiście w tym posiedzeniu i do protokołu podał istotne okoliczności, które w jego ocenie uzasadniały uwzględnienie złożonego wniosku (k-177). Obecność oskarżonego na tym posiedzeniu sądu okręgowego potwierdziła także X. X. (żona oskarżonego) w złożonych zeznaniach przed sądem meriti. W ocenie sądu odwoławczego nie ma wątpliwości, że oskarżony znał termin swojego stawiennictwa w Areszcie Śledczym w D. (1), który był precyzyjnie określony przez sąd okręgowy w punkcie 3 wydanego w tym dniu postanowienia (k-84-86). Dodatkowym argumentem przemawiającym za takim stanowiskiem jest fakt, że oskarżony pojechał z żoną pod bramę Aresztu Śledczego w dniu 21 kwietnia 2023 roku, jak wyjaśnił w celu stawienia się do dalszego odbycia kary pozbawienia wolności i nie został wówczas wpuszczony na teren aresztu przez dyżurującego funkcjonariusza Służby Więziennej. Jest rzeczą oczywistą, że oskarżony nie jechałby z żoną do Aresztu Śledczego w D. (1), gdyby nie miał pewności, że ma się tam stawić w celu odbycia kary pozbawienia wolności. W ocenie sądu okręgowego oskarżony był świadomy, iż termin jego dobrowolnego stawiennictwa w zakładzie karnym mijał 24 kwietnia 2023 roku o godzinie 12:00. Po tej dacie jego nieusprawiedliwione niestawiennictwo w tej jednostce penitencjarnej powodowało, że swoim postępowaniem formalnie wyczerpał dyspozycję czynu z art. 242§3 kk. Trafnie podniósł sąd meriti, że oskarżony był wielokrotnie karany, co wynika z danych z (...) ( k-135-142). R. X. nie był ,,nowicjuszem”, jeżeli chodzi o pobyt w zakładzie karnym, gdyż pierwszy raz był osadzony w izolacji penitencjarnej w dniu 03 grudnia 2003 roku w celu odbycia kary 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim wydanym w sprawie o sygn. akt VII K 548/04, a ostatni raz był osadzony w dniu 04 lutego 2021 roku w celu wykonania kary 4 lat i 3 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim wydanym w sprawie o sygn. akt II K 1560/23. Oskarżony był świadomy, że po przekroczeniu terminu 3 dni od daty wyznaczonej do stawiennictwa w jednostce penitencjarnej w celu wykonania kary pozbawienia wolności, wypełnia swoim zachowaniem dyspozycję czynu z art. 242§3 kk. Sąd rejonowy dokonał oceny, jako zasługujących na wiarę zeznań świadka F. E., który jest funkcjonariuszem Służby Więziennej Aresztu Śledczego w D. (1) i szczegółowo opisał mechanizm przyjęcia do tej jednostki penitencjarnej celem odbycia kary. Wskazał kiedy, jaką dokumentację i jaką drogą otrzymuje organ penitencjarny z sądu, który wydał orzeczenie, na mocy którego skazany ma być osadzony w areszcie śledczym („bardzo szybko przepływają z sądu penitencjarnego do aresztu śledczego decyzje związane z osadzonymi. Informacje te przepływają drogą fax, nie raz tego samego dnia, kiedy wydaje decyzję sąd penitencjarny” ). Odpowiednią dokumentacją z sądu w dniu 21 kwietnia 2023 roku, gdy oskarżony miał stawić się w celu odbycia kary, administracja aresztu dysponowała, co także wynika z zeznań świadka F. E. („dokumentacja była aktywna”). Świadek zeznał także, iż przyjęcia są całodobowe i gdyby oskarżony rzeczywiście stawił się celem dalszego odbywania kary pozbawienia wolności z pewnością zostałby przyjęty, a w przypadku, gdy skazany stawia się do aresztu przed końcem terminu przerwy, także w takiej sytuacji jest przyjmowany, składając dodatkowe oświadczenie o działaniu na własne życzenie. Podnieść należy, że żona oskarżonego nie była świadkiem rozmowy R. X. z funkcjonariuszem służby więziennej, tylko podwiozła męża samochodem do aresztu w dniu 21 kwietnia 2023 roku. Sama czynność stawiennictwa w tym dniu w areszcie i przeprowadzenia rozmowy z dyżurującym tam pracownikiem ( nie wiadomo jakiej treści) nie oznacza, że oskarżony nie odpowiada za zarzucony mu czyn, gdyż powinien ponownie stawić się w tej jednostce penitencjarnej najpóźniej w dniu 24 kwietnia 2023 roku do godziny 12, a tego nie uczynił. Sąd I instancji dokonał oceny wyjaśnień oskarżonego uzasadniając w jakiej części nie dał im wiary. Ocena ujawnionego w toku przewodu sądowego materiału dowodowego (osobowego i nieosobowego) przez sąd meriti została dokonana z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy oraz doświadczenia życiowego i pozostaje pod ochroną art. 7 kpk.

O zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez uniewinnienie oskarżonego od zarzutu opisanego w punkcie III aktu oskarżenia.

Niezasadny

Skoro niezasadny okazał się zarzut podniesiony w punkcie pierwszym apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego, to brak było podstaw do zmiany zaskarżonego wyroku w sposób postulowany przez skarżącego.

Obrońca oskarżonego R. X. w punkcie drugim (2) wniesionej apelacji (numeracja przyjęta przez sąd odwoławczy) podniósł zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, a mającego wpływ na treść tego orzeczenia poprzez przyjęcie, że oskarżony wiedział o wydaniu przez sąd penitencjarny postanowienia o nieuwzględnieniu wniosku oskarżonego o udzielenie mu dalszej przerwy i z urzędu odwołał mu przerwę wcześniej udzieloną w sprawie III (...) i ustalił termin jego stawiennictwa w Areszcie Śledczym w (...), na dzień 21 kwietnia 2023 r., w sytuacji gdy okoliczność ta nie została w istocie wykazana ani udowodniona.

Niezasadny

Zarzut podniesiony w punkcie drugim (2) wniesionej apelacji przez obrońcę oskarżonego nie jest zasadny. Prawidłowe są ustalenia sądu meriti, że oskarżony znał datę stawiennictwa w jednostce penitencjarnej w celu odbycia kary pozbawienia wolności. Aktualne są rozważania sądu okręgowego zawarte w punkcie 3.1 uzasadnienia sądu okręgowego.

O zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez uniewinnienie oskarżonego od zarzutu opisanego w punkcie III aktu oskarżenia.

Niezasadny

Skoro niezasadny okazał się zarzut podniesiony w punkcie drugim (2) apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego, to brak było podstaw do zmiany zaskarżonego wyroku w sposób postulowany przez skarżącego.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Przedmiot utrzymania w mocy

Sąd okręgowy (poza dokonaną zmianą) w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

Skoro pozostałe rozstrzygnięcia nie były kwestionowane w apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego, a brak było podstaw prawnych do uchylenia zaskarżonego wyroku z urzędu, to należało w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymać w mocy.

Przedmiot i zakres zmiany

Sąd okręgowy zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że przyjął, iż czyn przypisany oskarżonemu w punkcie 2, a zarzucony w punkcie III aktu oskarżenia został popełniony od dnia 24 kwietnia 2023 roku po godzinie 12.

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim III Wydział Karny, Sekcja Penitencjarna i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych w sprawie o sygn. akt III (...), postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2023 roku odwołał R. X. przerwę w karze udzieloną na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 29 marca 2023 roku w sprawie III (...) i ustalił w punkcie 3 wydanego orzeczenia termin jego stawiennictwa w Areszcie Śledczym w D. (1) w dniu 21 kwietnia 2023 roku do godziny 12.00. Przestępstwo niepowrotu zgodnie z utrwalonym orzecznictwem (por. uchw. SN z 17.3.2000 r., I KZP 58/99, OSNKW 2000, Nr 3-4, poz. 23; uchw. SN(7) z 7.9.2000 r., I KZP 22/00, OSNKW 2000, Nr 9-10, poz. 79) jest przestępstwem trwałym (podobnie R.Stefański, Przegląd uchwał Izby Karnej Sądu Najwyższego w zakresie prawa karnego materialnego, prawa karnego wykonawczego i prawa wykroczeń za 2000 r., WPP 2001, Nr 1, s. 98;). W przepisach art. 242 § 2 i 3 kk akcent położony jest na znamieniu czasowym, a więc upływie 3 dni od wyznaczonego terminu legalnego przebywania poza zakładem karnym. Przekroczenie tego terminu realizuje w pełni znamiona przestępstwa i jest ono w tym momencie dokonane. Sprawca niepowrotu utrzymuje stan bezprawny przez co najmniej 3 dni. W literaturze wskazywano, że obliczając wskazany termin 3-dniowy, nie wlicza się dnia, w którym przypadać miał termin powrotu. Przyjmując zasadę z art. 123 § 1 kpk, wskazać można, że termin zaczyna biec o godzinie 0.00 dnia następnego i kończy się o 24.00 dnia trzeciego (W. Zalewski, w: M. Królikowski, R. Zawłocki, KK. Komentarz. Część szczególna, t. 2, 2017, art. 242, Nb 18; podobnie L. Tyszkiewicz, O. Górniok, KK. Komentarz, 2006, s. 766; odmiennie wyr. SN z 28.6.2017 r., III KK 35/17, OSNKW 2017, Nr 11, poz. 65). Jest to jednak przepis właściwy do liczenia terminów procesowych, zwłaszcza w świetle jego kolejnych jednostek redakcyjnych. Kwestia obliczania terminu była przedmiotem wypowiedzi SN w ww. wyr. z 28.6.2017 r. (III KK 35/17), gdzie stwierdzono, że ,,przy wykładni użytego na gruncie art. 242 § 2 kk, (który judykat zdaniem sądu odwoławczego ma zastosowanie także w przypadku przestępstwa penalizowanego w paragrafie 3), pojęcia „dzień” konieczne jest odwołanie się do dyrektywy języka powszechnego i w konsekwencji przypisanie mu znaczenia, jakie ma ono właśnie w tym języku. Oznacza to, że pod pojęciem "dzień" należy rozumieć każdy 24-godzinny odcinek czasu, niezależnie od tego, w jakiej chwili rozpoczyna się jego liczenie. Gdyby ustawodawca chciał, aby liczyły się jedynie pełne dni, tj. „od północy do północy” posłużyłby się pojęciem „dzień kalendarzowy”, tak jak to uczynił na gruncie art. 303 § 1-3 Kodeksu karnego z 1969 r. (...) Sąd Najwyższy opowiedział się zatem za obliczaniem terminu relewantnego z punktu widzenia badania znamion czynu zabronionego, określonego w art. 242 § 2, według koncepcji computatio naturalis (a momento ad momentum), która nakazuje uwzględniać nie tylko dzień, ale także godzinę i minutę zdarzenia" (odmiennie L. Tyszkiewicz, w: O. Górniok, KK. Komentarz, 2006, s. 766).

Skoro na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim III Wydział Karny, Sekcja Penitencjarna i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych z dnia 20 kwietnia 2023 roku ustalono termin stawiennictwa w Areszcie Śledczym w D. (1) oskarżonemu w dniu 21 kwietnia 2023 roku do godziny 12.00, to należało zmienić zaskarżony wyrok w sposób opisany powyżej, gdyż oskarżony popełnił czyn z art. 242§ 3 kk od dnia 24 kwietnia 2023 roku po godzinie 12:00.

Koszty procesu

Punkt 3 wyroku sądu odwoławczego.

O kosztach obrony z urzędu oskarżonego za postępowanie odwoławcze sąd okręgowy orzekł na podstawie § 17 ust. 2 pkt 4 w zw. z § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 roku, poz. 763).

Punkt 4 wyroku sądu odwoławczego.

Sąd okręgowy zwolnił oskarżonego R. X. od ponoszenia kosztów sądowych związanych z postępowaniem odwoławczym, uznając, że ich uiszczenie byłoby dla niego zbyt uciążliwe (art. 624 § 1 kpk).

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca oskarżonego R. X.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Skarżone jest rozstrzygnięcie co do czynu przypisanego w pkt 2, a zarzuconego w pkt III aktu oskarżenia.

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Co do winy

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Zmiana