Sąd zmienił wyrok za oszustwo i wymierzył 10 miesięcy ograniczenia wolności

Jako, że sformułowany przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku przedmiotowo ograniczał się do wyjaśnienia powodów rozstrzygnięć ujętych w jego punkcie 1., niniejsze uzasadnienie ograniczone zostaje do wyjaśnienia, czym sąd II instancji kierował się przy rozpoznawaniu tych zarzutów i wniosków odwoławczych, które doprowadziły do takiej właśnie korekty orzeczenia sądu I instancji.

Po pierwsze, słusznym okazał się zarzut obrazy prawa materialnego odnoszący się do stanowiącego podstawę skazania przepisu art. 286 § 1 kk. Jego istotą było zakwestionowanie zasadności przypisania oskarżonemu realizacji jego znamion poprzez wprowadzenie pokrzywdzonego w błąd w sposób opisany w akcie oskarżenia – zamiast przyjęcia alternatywnej postaci sprawczej wyrażającej się wyzyskaniem tego błędu, z którym wedle skarżącego w realiach niniejszej sprawy wiąże się niższy stopień jego społecznej szkodliwości. Tytułem wstępu przypomnieć należy, iż stypizowany w art. 286 § 1 kk występek może zostać popełniony poprzez trzy alternatywne, możliwe oszukańcze sposoby: po pierwsze, poprzez wprowadzenie innej osoby w błąd, po drugie, wskutek wyzyskania jej błędu, po trzecie zaś – przy wyzyskaniu niezdolności innej osoby do należytego pojmowania przedsiębranego działania. I jakkolwiek tak pierwszy, jak i drugi sposób opiera się na błędzie pokrzywdzonego, którego wyobrażenie o rzeczywistości nie odpowiada faktom w zakresie istotnym dla podjęcia decyzji o określonym rozporządzeniu mieniem, to jednak w pierwszym przypadku sprawca ten błąd wywołuje, przedstawiając pokrzywdzonemu fałszywy obraz rzeczywistości, w drugim zaś wykorzystuje fakt, że pokrzywdzony jest już w błędzie. Innymi słowy, wyzyskanie błędu ma miejsce wówczas, gdy sprawca wykorzystuje niezgodne z rzeczywistością wyobrażenie o niej osoby pokrzywdzonej jako nadarzającą się sposobność doprowadzenia jej do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Skoro więc oszukańcze zachowanie oskarżonego w związku z zarzuconym mu czynem miało polegać na tym, iż pobierał nienależne mu świadczenia wykorzystując, iż pokrzywdzony zakład pozostawał w błędzie co do dalszego pobierania przez niego nauki ( oskarżony nie podejmował jakichkolwiek działań mających na celu wywołanie tego mylnego wyobrażenia ), to należał w konsekwencji przyjąć drugą z omówionych powyżej form sprawczych.

Co do powodów uznania czynu przypisanego oskarżonemu w kategoriach występku mniejszej wagi oraz wymierzania mu za ten czyn kary łagodniejszego rodzaju – wypadek mniejszej wagi zachodzi wówczas, gdy czyn wyczerpuje wprawdzie znamiona podstawowego typu przestępstwa, ale charakteryzuje się przewagą wymowy i znaczenia łagodzących elementów przedmiotowo-podmiotowych, zwłaszcza tych odnoszących się do znamion danego typu przestępstwa. W tym kontekście przypomnieć należy, iż przypisany oskarżonemu występek jest przestępstwem przeciwko mieniu, w związku z czym mieć na względzie należało, iż wartość wyrządzonej szkody nie była znaczna i nie wyrządziła mieniu pokrzywdzonego uszczerbku, który uznać by należało za niepowetowany, trudny do powetowania, utrudniający normalne funkcjonowanie, istotnie zagrażający jego interesom majątkowym, itp. Uwzględnić przy tym należało, iż na oskarżonego został nałożony wymagalny już z chwilą uprawomocnienia się wyroku obowiązek naprawienia wyrządzonej szkody w całości, zaś uchylanie się od niego wiązać będzie się dla oskarżonego z konsekwencjami w postaci orzeczenia zastępczej kary 5 miesięcy pozbawienia wolności w miejsce wymierzonych 10 miesięcy kary ograniczenia wolności. Pamiętać też należało, że zachowanie oskarżonego – jakkolwiek bezprawne i zasługujące na karę – na swój sposób wywołane i zdeterminowane było jego ówczesną sytuacją życiową, związaną z młodym wiekiem i brakiem stabilnej sytuacji materialnej ( w tym wskutek jakiegokolwiek wsparcia ze strony rodziców, związanej ze śmiercią jednego z nich i afunkcjonalnością społeczną drugiego ). To brak osiągania stałych, pozwalających na bezpieczną egzystencję materialną, środków jawi się jako zasadnicza motywacja, którą oskarżony kierował się nastawiając na osiąganie bezprawnych korzyści majątkowych wskutek wyzyskania błędnego przekonania pokrzywdzonego o istnieniu podstaw do dalszej wypłaty pobieranych dotąd przez niego świadczeń. Zważywszy przy tym na uprzednią niekaralność oskarżonego, jak również jego młody wiek, sięganie w odniesieniu do niego po traktowaną jako ultima ratio karę pozbawienia wolności ( nawet, jeśli orzeczoną z warunkowym zawieszeniem jej wykonania ) jawi się jako restrykcja nadmierna, mając zwłaszcza na uwadze, iż karę ograniczenia wolności polegającą wy wykonywaniu prac społecznie użytecznych obwarowano min. obowiązkiem naprawienia szkody, uchylanie się od którego – o czym już także wyżej – będzie się wiązać z jej zamianą na karę zastępczą pozbawienia wolności.