Prokurator chciał skazania za znęcanie w rodzinie. Sąd utrzymał uniewinnienie

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Radomsku z dnia 9 maja 2025 roku w sprawie II K 342/23.

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Uchylenie

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

--------------------

----------------------------------------------------------

-------------

---------------

--------------------

----------------------------------------------------------

-------------

---------------

-----------------------------------------------------------

---------------------------------------------

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

---------------

--------------------------------------------------------------

-----------------------------------------------

Stanowisko sądu odwoławczego wobec zgłoszonych zarzutów i wniosków

Zarzut podniesiony w apelacji prokuratora:

- błędu w ustaleniach faktycznych przyjętego za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na treść jego polegający na niewłaściwej ocenie zgromadzonego w toku postępowania karnego materiału dowodowego i przyjęciu błędnego poglądu, iż oskarżony I. B. (1) nie popełnił zarzucanego mu czynu przestępstwa z znęcania, podczas gdy prawidłowe wartościowanie źródeł dowodowych daje podstawę do uznania, iż oskarżony dopuścił się czynu z art. 207 § 1 a k.k.

Niezasadny

Zarzut dotyczący błędu w ustaleniach faktycznych okazał się niezasadny.

Przed przystąpieniem jednak do wskazania powodów, dla których Sąd odwoławczy uznał zarzut sformułowany w tym zakresie w wywiedzionej przez prokuratora apelacji za niezasadny, wskazać należy, że redakcja środka zaskarżenia wniesionego przez prokuratora pozostaje daleka od wymagań określonych w art. 427 § 1 k.p.k. oraz art. 438 k.p.k. Sąd Okręgowy ustalając zarzuty skargi, zmuszony był do dokonania interpretacji wniesionego środka, zgodnie z regułami wypracowanymi w orzecznictwie oraz doktrynie, uwzględniając zasadę niepodzielności środka odwoławczego, a więc interpretując jego petitum przez pryzmat uzasadnienia i wywodów skarżącego w nim zawartych, których istotą jest kwestionowanie rozstrzygnięcia sądu meriti. Z utrwalonej praktyki orzeczniczej wynika, że art. 438 k.p.k. wyznacza nie tylko katalog tzw. względnych przyczyn odwoławczych, ale wskazuje na swoistą kolejność zarzutów, które nie tylko powinny być odpowiednio formułowane w apelacji, ale również rozpatrywane przez sąd ad quem. Powyższe skutkuje także tym, że skarżący stawiając zaskarżonemu orzeczeniu zarzuty winien przede wszystkim wskazywać na takie uchybienie sądu meriti, które ma charakter pierwotny, nie zaś na konsekwencje tego naruszenia. W przypadku, gdy charakter pierwotny ma naruszenie przez sąd a quo przepisów prawa procesowego w zakresie w szczególności naruszenia zasad oceny dowód, oczywiste jest, że o ile miało to wpływ na treść wydanego w sprawie orzeczenia, to wspomniane uchybienie prowadzi do błędnego ustalenia stanu faktycznego, a w konsekwencji niekiedy do błędnej subsumcji, a tym samym naruszenia prawa materialnego. Trafnie zatem wskazuje się, że zarzut błędu w ustaleniach faktycznych może zostać podniesiony w sytuacji, w której w oparciu o prawidłowo przeprowadzone oraz trafnie ocenione dowody - też co do wiarygodności - sąd czyni ustalenia faktyczne, które z dowodów tych nie wynikają (błąd dowolności) albo gdy w oparciu o tak przeprowadzone i ocenione dowody nie poczynił ustaleń faktycznych, które z nich wynikały i miały znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (błąd braku) (por. wyr. SA w Poznaniu z 23.06.2021 r., II AKa 62/21, niepubl.).

Mając na uwadze powyższe, Sąd odwoławczy uznał, że skarżący zmierza w istocie do wykazania, że Sąd Rejonowy błędnie ustalił stan faktyczny, ponieważ dokonał błędnej oceny dowodów.

Przechodząc do szczegółów, Sąd odwoławczy, rozpoznając apelację prokuratora wniesioną na niekorzyść oskarżonego I. B. (1), nie znalazł podstaw do jej uwzględnienia, uznając podniesiony zarzut błędu w ustaleniach faktycznych za całkowicie chybiony, mający charakter wyłącznie polemiczny i niezdolny do podważenia trafności zaskarżonego wyroku. Kontrola instancyjna nie potwierdziła, aby Sąd Rejonowy dopuścił się naruszenia zasad prawidłowego rozumowania, doświadczenia życiowego czy wskazań wiedzy przy ocenie zgromadzonego materiału dowodowego, przeciwnie – analiza uzasadnienia tego orzeczenia prowadzi do wniosku, że ocena ta została przeprowadzona w sposób wszechstronny, wnikliwy i odpowiadający dyrektywom wynikającym z art. 7 k.p.k., a poczynione na jej podstawie ustalenia faktyczne są logiczne, spójne i znajdują pełne oparcie w przeprowadzonych dowodach.

Apelacja prokuratora w istocie nie wskazuje na konkretne uchybienia w rozumowaniu Sądu I instancji, lecz ogranicza się do przedstawienia odmiennej, subiektywnej interpretacji poszczególnych dowodów, przy czym czyni to w sposób wybiórczy, abstrahując od ich całokształtu oraz wzajemnych powiązań. Tego rodzaju polemika nie może odnieść skutku w postępowaniu odwoławczym, zwłaszcza w sprawie zakończonej wyrokiem uniewinniającym, gdzie dla skutecznego zakwestionowania rozstrzygnięcia konieczne jest wykazanie nie tyle możliwości przyjęcia odmiennej wersji zdarzeń, ile tego, że ocena przyjęta przez sąd meriti nosi cechy dowolności, czego w niniejszej sprawie nie sposób stwierdzić.

Przechodząc do istoty zarzutu, przypomnieć należy, że przestępstwo określone w art. 207 § 1a k.k. ma charakter szczególny i kwalifikowany, wymagający wykazania nie tylko zachowań polegających na zadawaniu cierpień fizycznych lub psychicznych, lecz także ich intensywności, uporczywości oraz ukierunkowania na osobę nieporadną ze względu na wiek lub stan zdrowia. W judykaturze i doktrynie jednolicie przyjmuje się, że „znęcanie się” oznacza działanie lub zaniechanie polegające na świadomym, powtarzalnym i nacechowanym szczególną dolegliwością zadawaniu cierpień, przekraczającym zwykłe konflikty rodzinne, nawet jeżeli przybierają one postać ostrych sporów czy nagannych zachowań. Tym samym nie każde naganne, niewłaściwe czy nawet moralnie naganne zachowanie wobec osoby najbliższej wypełnia znamiona tego przestępstwa – konieczne jest wykazanie szczególnego natężenia złej woli sprawcy oraz jego zamiaru ukierunkowanego na dręczenie ofiary.

W realiach niniejszej sprawy tak rozumianych znamion nie sposób się dopatrzyć. Przede wszystkim brak jest jakichkolwiek wiarygodnych dowodów potwierdzających stosowanie przez oskarżonego I. B. (3) i F. B. przemocy fizycznej wobec pokrzywdzonych. Żaden z przesłuchanych świadków – w tym osoby mające bezpośredni i regularny kontakt z pokrzywdzonymi, jak pielęgniarki środowiskowe czy lekarz – nie zaobserwował obrażeń ani nie uzyskał od pokrzywdzonej relacji wskazujących na stosowanie przemocy fizycznej. Okoliczność ta ma fundamentalne znaczenie, albowiem w zarzucie aktu oskarżenia przypisano oskarżonemu także takie zachowania, a ich całkowity brak potwierdzenia w materiale dowodowym podważa wiarygodność tej części oskarżenia.

Nie sposób również przyjąć, aby zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na ustalenie znęcania psychicznego w rozumieniu prawa karnego. Analiza zeznań świadków prowadzi do jednoznacznego wniosku, że pomiędzy oskarżonym a jego matką dochodziło do konfliktów, nieporozumień oraz utarczek słownych, które – co istotne – miały charakter wzajemny. Świadkowie, w szczególności B. U., wskazywali wprost na obustronne wyzwiska, co wyklucza przyjęcie jednostronnego, dominującego oddziaływania sprawcy, charakterystycznego dla znęcania się. Także inni świadkowie, jak E. E. czy I. B. (2), opisywali sytuację jako konflikt rodzinny na tle osobowościowym i finansowym, a nie jako przejaw systematycznego dręczenia pokrzywdzonych.

W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera również fakt, że pokrzywdzona F. B. nie tylko nie złożyła obciążających zeznań, lecz skorzystała z prawa do ich odmowy, a następnie skierowała do prokuratury pismo wskazujące, że jej wcześniejsze wypowiedzi zostały niewłaściwie zinterpretowane. Oczywiście okoliczność ta nie ma charakteru rozstrzygającego, niemniej jednak w zestawieniu z pozostałym materiałem dowodowym wzmacnia wniosek o braku jednoznacznych podstaw do przypisania oskarżonemu przestępstwa. Nie można także tracić z pola widzenia ustaleń dotyczących stanu zdrowia psychicznego pokrzywdzonej, u której stwierdzono zaburzenia myślenia, brak krytycyzmu oraz okresy pobudzenia z agresywnością werbalną. Okoliczności te rzutują na ocenę wiarygodności przypisywanych jej relacji, zwłaszcza w sytuacji, gdy były one niespójne i wewnętrznie sprzeczne, jak choćby w zakresie twierdzeń o braku pożywienia przy jednoczesnym odmawianiu spożywania przygotowanych posiłków (takie relacje przedstawiali świadkowie mający z nią kontakt w okresie objętym zarzutem). Sąd I instancji trafnie uwzględnił ten element przy ocenie dowodów, nie deprecjonując wypowiedzi pokrzywdzonej (tych wynikających z przekazu innych osób, gdyż w/w ostatecznie odmówiła składania zeznań), lecz poddając je niezbędnej weryfikacji.Zachowania oskarżonego, które prokurator stara się interpretować jako przejawy znęcania, takie jak zabranie telefonu, przechowywanie leków, przygotowywanie posiłków czy ograniczenie dostępu do kuchenki gazowej, zostały przez Sąd Rejonowy poddane wnikliwej analizie i ocenione w ich rzeczywistym kontekście. Nie można pomijać, że oskarżony I. B. (1) podejmował te działania w sytuacji szczególnie trudnej, związanej z koniecznością opieki nad schorowanym, leżącym ojcem oraz osobą o zaburzonym funkcjonowaniu psychicznym. Nawet jeśli niektóre z jego decyzji były kontrowersyjne czy nadmierne, to jednak brak jest podstaw do przyjęcia, że były one motywowane wolą zadawania cierpień, a nie – choćby błędnie pojmowaną – troską o bezpieczeństwo i organizację opieki. Na szczególne podkreślenie zasługuje przy tym fakt, że w okresie hospitalizacji F. B. to właśnie oskarżony przejął opiekę nad ojcem N. B. i – jak zgodnie wskazywali świadkowie, w tym lekarz – opieka ta była sprawowana prawidłowo, z zaangażowaniem i bez negatywnych konsekwencji dla stanu zdrowia N. B.. Okoliczność ta pozostaje w oczywistej sprzeczności z tezą o znęcaniu się nad osobą nieporadną. Również twierdzenia dotyczące rzekomego pozbawienia pokrzywdzonych dostępu do żywności czy ogrzewania nie znalazły potwierdzenia w obiektywnym materiale dowodowym. Ustalono, że w mieszkaniu panowały właściwe warunki, było czysto i ciepło, a pokrzywdzeni mieli zapewnione posiłki, choć pokrzywdzona nie zawsze chciała je spożywać. Nie sposób w tych okolicznościach mówić o działaniach zagrażających zdrowiu lub życiu pokrzywdzonych, co jest jednym z istotnych elementów oceny zachowań jako znęcania. Nie bez znaczenia pozostaje także krótki okres objęty zarzutem, który – przy uwzględnieniu hospitalizacji pokrzywdzonej – w rzeczywistości ogranicza się do kilku dni wspólnego przebywania. Taki czas trwania, przy jednoczesnym braku intensywnych, jednoznacznie nagannych zachowań, nie pozwala na przyjęcie uporczywości i długotrwałości, które stanowią immanentne cechy przestępstwa z art. 207 k.k. Wszystkie te okoliczności prowadzą do jednoznacznego wniosku, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie tylko nie daje podstaw do przypisania oskarżonemu winy, ale wręcz nie pozwala na przyjęcie wysokiego stopnia prawdopodobieństwa popełnienia zarzucanego czynu. Tym samym ingerencja sądu odwoławczego w kierunku postulowanym przez prokuratora byłaby nie tylko nieuzasadniona, ale pozostawałaby w sprzeczności z zasadą domniemania niewinności oraz wynikającą z art. 5 § 2 k.p.k. regułą rozstrzygania niedających się usunąć wątpliwości na korzyść oskarżonego. W konsekwencji Sąd odwoławczy w pełni podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, że w realiach niniejszej sprawy mamy do czynienia z konfliktem rodzinnym o znacznym natężeniu emocjonalnym, lecz nie z przestępstwem znęcania się w rozumieniu art. 207 § 1a k.k., co czyni apelację prokuratora bezzasadną i skutkowało utrzymaniem w mocy zaskarżonego wyroku.

Wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Radomsku.

Niezasadny

Wniosek niezasadny z przyczyn wskazanych szczegółowo powyżej.

Okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Przedmiot utrzymania w mocy

Utrzymanie w mocy wszystkich rozstrzygnięć zawartych w wyroku Sądu Rejonowego w Radomsku z dnia 9 maja 2025 roku w sprawie II K 342/23.

Wyrok jest słuszny i sprawiedliwy, zaś apelacja prokuratora bezzasadna. Sąd I instancji przeprowadził w przedmiotowej sprawie postępowanie dowodowe w sposób prawidłowy, a następnie zgromadzony materiał dowodowy poddał logicznej analizie i na tej podstawie wyprowadził słuszny wniosek w zakresie niemożności przypisania oskarżonemu sprawstwa inkryminowanego mu czynu. Przedmiotem rozważań zaprezentowanych przez Sąd Rejonowy w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku były nie tylko dowody obciążające oskarżonego, ale i dowody przeciwne, zostały one ocenione w zgodzie z zasadami logicznego rozumowania, wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego.

Przedmiot i zakres zmiany

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

-----------------------------------------------------------------------

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Konieczność umorzenia postępowania

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

-----------------------------------------------------------------------

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

-----------------

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Koszty procesu

2-3

Zgodnie z treścią art. 636 § 1 k.p.k. i art. 9 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 roku o opłatach w sprawach karnych (t.j. Dz. U. z 1983 r., Nr 49 poz. 223 ze zm.) w związku z nieuwzględnieniem środka odwoławczego wniesionego przez oskarżyciela publicznego, Sąd Odwoławczy:

- zasądził od Skarbu Państwa na rzecz oskarżonego kwotę 1008 złotych tytułem zwrotu kosztów obrony w postępowaniu odwoławczym;

- wydatkami poniesionymi w postępowaniu odwoławczym obciążył Skarb Państwa.

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Prokurator Prokuratury Rejonowej w Radomsku.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Wyrok Sądu Rejonowego w Radomsku z dnia 9 maja 2025 roku w sprawie II K 342/23.

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Uchylenie