Sąd obniżył karę za wypadek ze skutkiem śmiertelnym i zasądził nawiązki dla najbliższych

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. z dnia 30 września 2025 roku w sprawie II K 336/25.

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżyciel posiłkowy

Obrońca

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

Na niekorzyść

W całości

W części

Co do winy

Co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Uchylenie

Zmiana

Stanowisko sądu odwoławczego wobec zgłoszonych zarzutów i wniosków

( adw. V. T. (1) ) Pełnomocnik X. T. (1) zaskarżył wyrok na niekorzyść oskarżonego V. J., w części, w zakresie dotyczącym:

a) niezasądzenia na jego rzecz, od oskarżonego, nawiązki ponad kwotę 50 000 złotych;

b) braku zasądzenia na jego rzecz, od oskarżonego, nawiązki w związku ze śmiercią U. T..

W tym zakresie wyrokowi zarzucił:

a) obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia to jest art. 7 KPK poprzez dowolną a nie swobodną ocenę zeznań świadków X. i N. T. (1), których depozycje były spójne, wiarygodne, korespondowały ze sobą wzajemnie i choć dowód z ich przesłuchania został uznany za podstawę ustalania faktów, to wskazane przez w. świadków koszty już poniesione i niezbędne do poniesienia na rzecz X. T. (1) w związku z wypadkiem, znacznie przewyższają kwotę 50 000 złotych;

b) obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia to jest art. 424 § 1 i 2 KPK. w zw. z art. 99a § 1 KPK w zw. z art. 6 KPK w zw. z art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności („EKPCz”), poprzez sporządzenie przez Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim uzasadnienia wyroku na formularzu (według wzoru wprowadzonego aktem niższej rangi niż ustawa), w sposób skrótowy, a w szczególności uniemożliwiający zdekodowanie, z jakiej przyczyny sąd:

- uznał, że kwota 50 000 złotych będzie kwotą odpowiednią do „ustalenia nawiązki na podstawie art. 46 § 1 KK”;

- ustalił wysokość i stopień przyczynienia się X. T. (1) do zaistnienia zdarzenia;

czego skutkiem był:

c) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który mógł mieć wpływ na treść tego orzeczenia polegający na dowolnym ustaleniu wysokości nawiązki orzeczonej w związku z ciężkim uszczerbkiem na zdrowiu X. T. (1), która w żaden sposób nie odpowiada rzeczywistej wysokości szkody odniesionej w wypadku, której wysokość została jednoznacznie wskazana w zeznaniach X. i N. T. (1).

Dodatkowo zarzucił:

d) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który mógł mieć wpływ na treść tego orzeczenia polegający na nieuznaniu X. T. (1) jako osoby najbliższej U. T., czego dał wyraz sąd I instancji nie wymieniając go w pkt 3 wyroku podczas gdy tenże był mężem zmarłej, a więc stosownie do treści art. 115 § 11 KK oraz art. 46 § 1 i 2 KK w zw. z art. 446 § 3 i 4 KC, winien być uznany za osobę najbliższą.

( adw. V. ) Pełnomocnik X. T. (2) zaskarżył wyrok na niekorzyść oskarżonego V. J., w części, w zakresie dotyczącym braku zasądzenia na jego rzecz, od oskarżonego, nawiązki w związku ze śmiercią U. T..

Wyrokowi zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który mógł mieć wpływ na treść tego orzeczenia polegający na nieuznaniu X. T. (2) jako osoby najbliższej U. T., czego dał wyraz sąd I instancji nie wymieniając go w pkt 3 Wyroku podczas gdy tenże był pasierbem zmarłej, a więc stosownie do treści art. 115 § 11 KK oraz art. 46 § 1 i 2 KK w zw. z art. 446 § 3 i 4 KC - jako powinowaty winien być uznany za osobę najbliższą.

( adw. V. T. (1) ) Pełnomocnik N. T. (1) zaskarżył wyrok na niekorzyść oskarżonego V. J., w części, w zakresie dotyczącym braku zasądzenia na jego rzecz, od oskarżonego, nawiązki w związku ze śmiercią U. T..

Wyrokowi zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który mógł mieć wpływ na treść tego orzeczenia polegający na nieuznaniu N. T. (1) jako osoby najbliższej U. T., czego dał wyraz sąd I instancji nie wymieniając go w pkt 3 Wyroku podczas gdy tenże był pasierbem zmarłej, a więc stosownie do treści art. 115 § 11 KK oraz art. 46 § 1 i 2 KK w zw. z art. 446 § 3 i 4 KC - jako powinowaty winien być uznany za osobę najbliższą.

( adw. (...) (...) ) Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego N. T. (1), zaskarżył wyrok na niekorzyść oskarżonego V. J., w części, w zakresie dotyczącym braku zasądzenia na jego rzecz, od oskarżonego, nawiązki w związku ze śmiercią U. T..

Wyrokowi zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który mógł mieć wpływ na treść tego orzeczenia polegający na nieuznaniu N. T. (1) jako osoby najbliższej U. T., czego dał wyraz sąd I instancji nie wymieniając go w pkt 3 Wyroku, podczas gdy tenże był pasierbem zmarłej, a więc stosownie do treści art. 115 § 11 KK oraz art. 46 § 1 i 2 KK w zw. z art. 446 § 3 i 4 KC - jako powinowaty winien by ć uznany za osobę najbliższą.

Zasadny

Zarzuty te zostaną rozpoznane łącznie, co pozwoli uniknąć powielania tych samych rozważań i ocen.

Zgodnie z art. 46 § 1 KK w razie skazania sąd może orzec, a na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej orzeka, stosując przepisy prawa cywilnego, obowiązek naprawienia, w całości albo w części, wyrządzonej przestępstwem szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Przepis art. 46 § 2 KK stanowi jeżeli orzeczenie obowiązku określonego w § 1 jest znacznie utrudnione, sąd może orzec zamiast tego obowiązku nawiązkę w wysokości do 200.000 złotych na rzecz pokrzywdzonego, a w razie jego śmierci w wyniku popełnionego przez skazanego przestępstwa nawiązkę na rzecz osoby najbliższej, której sytuacja życiowa wskutek śmierci pokrzywdzonego uległa znacznemu pogorszeniu. W razie, gdy ustalono więcej niż jedną taką osobę, nawiązki orzeka się na rzecz każdej z nich.

Warunkiem zastosowania środka kompensacyjnego obowiązku naprawienia szkody jest istnienie szkody w chwili wyrokowania. Jego celem jest bowiem przywrócenie stanu sprzed popełnienia przestępstwa lub kompensacja szkód będących dalszymi następstwami popełnionego przestępstwa, co w szczególności dotyczy szkód niematerialnych. Ponieważ przepisy prawa karnego nie zawierają postanowień dotyczących ustalania zakresu obowiązku naprawienia szkody, to należy posiłkowo odwołać się do przepisu art. 361 § 2 KC, z którego wynika zasada pełnego odszkodowania. W konsekwencji należy przyjąć, że regułą jest zobowiązanie do naprawienia szkody w całości, zaś odstępstwa od tej reguły muszą być podyktowane ważnymi względami;

- przy orzekaniu o obowiązku przewidzianym w art. 46 § 1 KK należy kierować się zasadami prawa cywilnego, a zatem warunkiem jego orzeczenia w wyroku karnym jest istnienie w chwili wyrokowania szkody, której ustalenia dokonuje się według tych samych reguł, jak przy określaniu odszkodowania w postępowaniu cywilnym. Obowiązek naprawienia szkody jako środek kompensacyjny wywołuje podwójny skutek, a mianowicie oddziałuje w sferze uprawnień cywilnoprawnych podmiotu uprawnionego i sprawcy szkody, oraz w sferze karnoprawnej, jako że nakłada obowiązek, będący środkiem reakcji na przestępstwo, na sprawcę szkody i wywołuje konsekwencje związane ze stwierdzeniem popełnienia przestępstwa. Do celów postępowania karnego należy uwzględnienie prawnie chronionych interesów pokrzywdzonego (art. 2 § 1 pkt 3 kpk), w tym naprawienie już w postępowaniu karnym, gdy to możliwe, szkody wyrządzonej przestępstwem;

- w myśl art. 46 § 2 kk, zamiast obowiązku naprawienia szkody, sąd może orzec na rzecz pokrzywdzonego nawiązkę. Ma ona charakter subsydiarny. Jej orzeczenie jest dopuszczalne wówczas, gdy orzeczenie obowiązku jest znacznie utrudnione. Słusznie wskazuje się, że pokrzywdzony w sytuacji określonej w art. 46 § 1 kk nie powinien pozostać bez rekompensaty wyrządzonej szkody ( nawiązka - zgodnie ze słusznym poglądem judykatury - jest zryczałtowanym odszkodowaniem i powinna być orzekana wówczas, gdy występują trudności w ustaleniu in concreto wysokości szkody).

Wysokość nawiązki zasadniczo nie wymaga skorelowania z sytuacją życiową, w tym majątkową oskarżonego. Nawiązka przewidziane w art. 46 § 2 KK pełni bowiem funkcję kompensacyjną. Celem jej orzekania jest zatem przede wszystkim wyrównanie krzywdy lub szkody poniesionej przez pokrzywdzonego w wyniku przestępstwa (w sytuacji gdy orzeczenie obowiązku naprawienia szkody albo zadośćuczynienia jest znacznie utrudnione). Wysokość orzeczonej na podstawie art. 46 § 2 KK nawiązki winna być miarkowana z uwzględnieniem rozmiaru szkód, ale szczególnie rozmiaru krzywdy wyrządzonej pokrzywdzonemu, ocenianej zwłaszcza przez pryzmat subiektywnych doznań ofiary przestępstwa, sposobu działania sprawcy, jak również tego, jaki wpływ na stan psychiczny osoby pokrzywdzonej wywołało znalezienie się w sytuacji ofiary przestępstwa.

Przyznana suma pieniężna ma stanowić przybliżony ekwiwalent poniesionej szkody niemajątkowej. Powinna wynagrodzić doznane cierpienia fizyczne i psychiczne oraz ułatwić przezwyciężenie ujemnych przeżyć, aby w ten sposób przynajmniej częściowo przywrócona została równowaga zachwiana na skutek popełnienia czynu niedozwolonego przez sprawcę. Ze względu na kompensacyjny charakter zadośćuczynienia jego wysokość musi przedstawiać odczuwalną wartość ekonomiczną adekwatną do warunków gospodarki rynkowej, nie może jednak być nadmierna i prowadzić do wzbogacenia uprawnionego.

Pokrzywdzonym jest osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo ( art. 49 § 1 KPK). Owa bezpośredniość pokrzywdzenia zachodzi wówczas, gdy pomiędzy czynem zawierającym przedmiotowe znamiona przestępstwa, a naruszeniem dobra danego podmiotu nie ma ogniw pośrednich. Dopiero zrealizowanie tego znamienia statuuje dany podmiot, przy wystąpieniu pozostałych wymaganych przesłanek, jako pokrzywdzonego i w konsekwencji legitymuje go do możności zasądzenia na jego rzecz obowiązku naprawienia przez oskarżonego szkody wyrządzonej przestępstwem. Krąg pokrzywdzonych - w rozumieniu art. 49 § 1 KPK - ograniczony jest zespołem znamion czynu będącego przedmiotem postępowania oraz czynów współukaranych, zaś o pokrzywdzeniu decyduje bezpośredniość naruszonego lub zagrożonego przestępstwem dobra.

Osobą najbliższą jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu ( art. 115 § 11 KK ).

Powinowaty to osoba pozostająca w stosunku powinowactwa, tj. stosunku rodzinnym pomiędzy małżonkiem a krewnymi współmałżonka (nie pomiędzy krewnymi obu małżonków). Powinowactwo powstaje z chwilą zawarcia małżeństwa i trwa pomimo jego ustania (zob. art. 61

8 § 1 KRO). Powinowactwo w tej samej linii lub stopniu co wstępny, zstępny i rodzeństwo (bo tak należy ujmować zawarty w omawianym przepisie zapis) odnosi się do wstępnych, zstępnych i rodzeństwa małżonka, czyli krewnych objętych zakresem pojęcia osoby najbliższej w rozumieniu art. 115 § 11 KK. Na tej podstawie można stwierdzić, że status ten posiada m.in. pasierb (por. wyr. SN z 10.11.1976 r., V KR 184/76, OSNKW 1977, Nr 3, poz. 27).

X. T. (1) w niniejszej sprawie jest osobą pokrzywdzoną w wyniku przedmiotowego wypadku drogowego ( jako kierowca drugiego samochodu uczestniczącego w wypadku doznał ciężkich obrażeń ciała ). Jednocześnie był mężem U. T. ( drugiej pokrzywdzonej ) , która jako pasażerka w jego pojeździe - poniosła śmierć w tym zdarzeniu.

Zgodnie z art. 52 § 1 KPK w razie śmierci pokrzywdzonego prawa, które by mu przysługiwały, mogą wykonywać m.in. osoby najbliższe. Na mocy powyższego przepisu podmioty te wykonują uprawnienia procesowe zmarłego pokrzywdzonego. Inne osoby uprawnione określone w 46 § 1 KK, to między innymi podmioty wymienione w art. 52 § 1 KPK.

X. T. (2) i N. T. (1) jako pasierbowie U. T. są osobami są dla niej osobami najbliższymi, które w wyniku jej śmierci mogą wykonywać jej prawa ( art. 52 § 1 KPK ). Jednocześnie równolegle – oprócz swojego pokrzywdzenia – X. T. (1) może na tej podstawie wykonywać prawa zmarłej żony.

Osoby wskazane w art. 52 § 1 KPK powinny co do zasady posiadać odrębny tytuł prawny wynikający przede wszystkim z norm prawa cywilnego, aby móc domagać się stosowanego odszkodowania lub zadośćuczynienia w związku z popełnieniem czynu zabronionego wobec pokrzywdzonego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 24 kwietnia 2019 r., sygn. akt I ACa 585/18). Zarówno art. 52 § 1 KPK (jako norma procesowa) jak i art. 46 § 1 KK (jako norma materialnoprawna) nie wprowadzają szerszej pod względem podmiotowym czy przedmiotowym możliwości realizacji roszczeń wynikających z popełnionego przestępstwa niż wynika to z prawa cywilnego - tak materialnego, jak i procesowego. Po wprowadzeniu do Kodeksu cywilnego z dniem 3 sierpnia 2008 r. przepisu art. 446 § 4 KC, osoby najbliższe także mogą dochodzić od oskarżonego w trybie art. 46 § 1 KK obowiązku naprawienia szkody w formie zadośćuczynienia za ich krzywdę przy skazaniu za przestępstwo spowodowania śmierci. Nadal jednak nie są oni pokrzywdzonymi w rozumieniu art. 49 § 1 KPK, ale mogą wstąpić do procesu, wykonując prawa zmarłego pokrzywdzonego (art. 52 § 1 KPK). Mogą tym samym wystąpić z wnioskiem o zobowiązanie skazanego do zadośćuczynienia ich krzywdzie (art. 446 § 4 KC), a nadto o naprawienie przez niego szkody w zakresie określonym w art. 446 § 1 i 3 KC.

Zadośćuczynienie ma na celu wynagrodzenie określonej szkody niemajątkowej, ale tylko w sytuacjach wprost wskazanych w ustawie, tj. m.in. w przypadku uszkodzenia ciała, wywołania rozstroju zdrowia, pozbawienia wolności. Jest to zatem roszczenie o charakterze quasi osobistym, ściśle związane z osobą poszkodowanego i w związku z tym, co do zasady, nie przechodzi na spadkobierców. Wyjątek od tej reguły wprowadza m.in. art. 445 § 3 KC w zw. z art. 444 § 1 KC, art. 448 § 1 KC.

Odrębną regulację zawiera art. 446 § 4 KC, zgodnie z którym sąd może także przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, jednak tylko w przypadku, jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego - art. 446 § 1 KC.

Ma rację pełnomocnik, iż pokrzywdzony X. T. (1) ma prawo dochodzić od sprawcy naprawienia szkody materialnej i niematerialnej wynikającej z przedmiotowego przestępstwa ( mając trudności w jej ustaleniu sąd I instancji orzekł na jego rzecz od oskarżonego na podstawie art. 46 § 2 KK nawiązkę w kwocie 50000 złotych ).

Według SN korzystanie przez sprawcę przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów nie wyłącza ani nakazu orzeczenia obowiązku naprawienia szkody (art. 46 § 1 KK), ani możliwości orzeczenia - zamiast tego obowiązku - nawiązki określonej w art. 46 § 2 KK (uchw. SN z 20.6.2000 r., I KZP 5/00, OSNKW 2000, Nr 7-8, poz. 55).

Skarżący domagali się zasądzenia od oskarżonego na rzecz X. T. (2) i N. nawiązek ( po 10000 złotych ) na podstawie art. 46 § 2 kk z powodu śmierci w wypadku drogowym U. T. – jako jej pasierbowie; oraz z tego samego tytułu na rzecz X. T. (1) ( 50000 złotych ) za śmierć żony w tym zajściu ( pełnomocnicy nie dochodzili zadośćuczynienia za krzywdę na podstawie art. 446 § 4 KC - wskazuje się, że jest to uwarunkowane wstąpieniem tych osób do procesu karnego w celu wykonywania praw zmarłego pokrzywdzonego, a także złożeniem wniosku o orzeczenie zadośćuczynienia za krzywdy będące efektem popełnionego przez sprawcę przestępstwa ).

Alternatywą dla orzeczenia obowiązku pełnego naprawienia szkody jest nie tylko możliwość nałożenia obowiązku częściowego jej naprawienia, ale także możliwość orzeczenia nawiązki na rzecz pokrzywdzonego, a w razie jego śmierci w wyniku popełnionego przez skazanego przestępstwa, nawiązki na rzecz osoby najbliższej, której sytuacja życiowa wskutek śmierci pokrzywdzonego uległa znacznemu pogorszeniu. Orzekanie nawiązki na podstawie przepisu art. 46 § 2 zd. pierwsze KK ma charakter wyraźnie zastępczy (wtórny) wobec mającego charakter zasadniczy (pierwotny) obowiązku orzeczenia odszkodowania lub zadośćuczynienia na podstawie art. 46 § 1 zd. pierwsze KK i uzależnione zostało od natrafienia przez sąd na istotne trudności przy orzekaniu w przedmiocie obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem lub zadośćuczynienia za szkodę. Istnienie okoliczności o charakterze znacznie utrudniającym orzeczenie obowiązków określonych w przepisie art. 46 § 1 zd. pierwsze KK należy wiązać przede wszystkim z sytuacją, w której dokładne określenie rozmiarów szkody bądź krzywdy spowodowanej przestępstwem prowadziłoby do konieczności istotnego „przeorientowania” prowadzonego postępowania dowodowego i skupienia uwagi sądu na dokonywaniu ustaleń faktycznych dotyczących kwestii szkody lub krzywdy, do której doszło na skutek popełnienia przestępstwa, spowalniając lub w niektórych przypadkach tamując postępowanie i oddalając wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie odpowiedzialności karnej. Rozwiązaniu sytuacji, gdy ustalenie realnej szkody napotyka istotne trudności, służy nawiązka z art. 46 § 2 KK będąca rodzajem zryczałtowanego odszkodowania niepozbawionym elementów penalnych. Nawiązka orzekana na podstawie art. 46 § 2 KK jest w pewnym uproszczeniu prawnym zamiennikiem (stosowanym z powodów procesowych) orzeczenia wprost o zadośćuczynieniu (naprawieniu szkody niemajątkowej – krzywdy) lub odszkodowaniu (naprawienia szkody majątkowej) na podstawie art. 46 § 1 KK, przez co jej podstawą rolą jest funkcja kompensacyjna.

W doktrynie prawa cywilnego wskazuje się, że „znaczne pogorszenie sytuacji życiowej polegać może na utracie możliwości uzyskania pomocy przy prowadzeniu gospodarstwa domowego, wychowaniu dzieci itp." (P. Sobolewski, w: K. Osajda (red.), Kodeks cywilny. Zobowiązania, 2017, art. 446, Nb 35; por. wyr. SN z 16.12.1986 r., IV CR 442/86, OSNCP 1988, Nr 4, poz. 49, w którym SN uznał spowodowanie śmierci rodziców i pozbawienie możliwości wychowania w rodzinie za istotne pogorszenie sytuacji życiowej dzieci). Sąd Najwyższy zauważył, że „znaczne pogorszenie sytuacji życiowej" należy odczytywać „nie tylko w materialnym aspekcie zmienionej sytuacji bliskiego członka rodziny zmarłego, ale w szerszym kontekście, uwzględniającym przesłanki pozaekonomiczne określające tę sytuację (np. utratę oczekiwania przez osobę poszkodowaną na pomoc i wsparcie członka rodziny, których mogła ona zasadnie spodziewać się w chwilach wymagających takich zachowań, zwłaszcza w razie choroby)" (wyr. SN z 3.12.2010 r., I PK 88/10, OSNAPiUS 2012, Nr 3-4, poz. 37).

Po śmierci żony sytuacja życiowa X. T. (1) uległa pogorszeniu.

X. T. (1) doznał trwałych obrażeń wewnątrzczaszkowych polegających na uszkodzeniu ośrodkowego układu nerwowego odpowiadających ciężkiemu uszczerbkowi na zdrowiu w postaci choroby nieuleczalnej i realnie zagrażającej życiu. X. T. (1) od wypadku przebywa w śpiączce. Hospitalizowany był w klinice (...). Pierwszy turnus trwa rok i jest refundowany przez NFZ. Po upływie roku należy przenieść osobę korzystającą z kliniki do placówki prywatnej lub zorganizować opiekę w domu. Okres hospitalizacji na NFZ skończył się dla X. T. (1) z upływem listopada 2025 roku. Przed umieszczeniem w klinice (...) X. T. (1) przebywał przez 2 miesiące w prywatnej placówce, za którą opłaty miesięczne wynoszą 37000 złotych. Aby wygospodarować na to środki finansowe rodzina X. T. (1) organizowała różne zbiórki i licytacje. Stan zdrowia X. T. (1) nie uległ poprawie. Po upływie okresu refundowanego w klinice (...) rodzina zabrała X. T. (1) do domu. Koszt dostosowania domu pod obecne wymagania X. T. (1) ( łóżko, dźwig i inne sprzęty potrzebne na co dzień) wyniosły od 17000 do 20000 złotych. Do tego dochodzą koszty rehabilitacji, wizyt lekarskich i odpowiedniego żywienia. Miesięczny koszt opieki wynosi obecnie około 10000 złotych. W domu opieką nad X. T. (7) zajmuje się jego matka oraz synowie X. T. (2) I N. T. (1). Pokrzywdzony stracił w wypadku drogowym żonę, która mogłaby o niego dbać, i dostarczać środki materialne. Po śmierci U. T. sytuacja życiowa X. T. (2) i N. T. (1) uległa pogorszeniu. Jej brak w opiece nad ojcem wypełniają X. T. (2) I N. T. (1), którzy kosztem swojego czasu zajmują się chorym; ogranicza to ich możliwości wykorzystywania czasu na własne potrzeby, w tym również w zakresie możliwości dodatkowego zarobkowania, czy też zmiany miejsca pobytu. Współfinansują i współorganizują r leczenie X. T. (1).

Z prawidłowych ustaleń sądu okręgowego wynika, że:

- X. T. (1) jako kierujący niewłaściwie zastosował się do znaku „stop”, zatrzymał się na chwilę, po czym - nie ustępując pierwszeństwa przejazdu pojazdowi U. kierowanemu przez V. J. - wyjechał wprost pod nadjeżdżający pojazd U.;

- z uwagi na przekroczenie prędkości V. J. nie miał możliwości uniknięcia zderzenia z pojazdem prowadzonym przez X. T. (1). Doszło do zderzenia pojazdów. Na skutek uderzenia samochód W. (...) wypadł z drogi i po dachowaniu zatrzymał się w polu na lewym boku, a kierujący tym pojazdem X. T. (1) na skutek uderzenia został wyrzucony z pojazdu;

- na bezpośrednia przyczynę zdarzenia drogowego wpłynęły błędy w technice jazdy kierującego pojazdem W. (...) o numerze rejestracyjnym (...), który nie ustąpił pierwszeństwa na podstawie znaku B-20 (stop), nie zachował szczególnej ostrożności i wjechał na skrzyżowanie bezpośrednio przed nadjeżdżającym U..

-błąd kierującego pojazdem U. o numerze rejestracyjnym (...) polegał przede wszystkim na przekroczeniu prędkości dozwolonej o około 65-69 km/h. Ponadto nie zachował on szczególnej ostrożności na odcinku oznaczonym znakiem ostrzegawczym. Jeśli utrzymywałby prędkość 70 km/h, to w momencie rzeczywistego zagrożenia tory jazdy samochodów nie przecięłyby się kolizyjnie, a pojazd W. (...) kierowany przez X. T. (1) przeciąłby tor ruch kierowanego przez oskarżonego pojazdu U. w „ostatniej chwili”, jednak bez styku obu pojazdów. W takim układzie pojazdów na drodze pojazd W. (...) stworzyłby bezpośrednie zagrożenie dla ruchu pojazdu U., ale do zderzenia obu pojazdów by nie doszło, bo nie doszłoby do ich styku, a to dlatego, że jadąc z prędkością w tym miejscu dopuszczalną, to jest 70 km/h, oskarżony przejechałby przez skrzyżowanie tuż po tym, jak przeciąłby jego (U.) tor ruchu pojazd W. (...).

Tym samym obiektywnie i subiektywnie nieprawidłowe zachowanie X. T. (1) stanowiło istotną i w istocie równorzędną współprzyczynę zaistniałego wypadku.

Mając na uwadze wskazane powyżej okoliczności dotyczące zachowania X. T. (1), znaczny stopień jego zawinienia, a także istotny wpływ tego zachowania na samo zajście przedmiotowego zdarzenia szkodowego, należy dokonać miarkowania należnych temu pokrzywdzonemu świadczeń odszkodowawczych ( art. 362 KC - stosownie do niego, przyczynienie się poszkodowanego do powstania lub zwiększenia szkody może skutkować zmniejszeniem zakresu jej naprawienia przez sprawcę ). W konsekwencji sąd karny może orzec obowiązek jej naprawienia w części; jednakże mimo to kwota nawiązki zasądzona z tego tytułu na rzecz X. T. (1) nie przystaje do realiów sprawy, w tym ustalonych w I instancji.

Swoboda sądu przy ustalaniu sumy zadośćuczynienia – większa niż przy odszkodowaniu sensu stricto – musi mimo wszystko opierać się na sprawdzalnych, obiektywnych kryteriach, do których zalicza się w judykaturze rodzaj, intensywność, czas trwania cierpień, rokowania co do stanu poszkodowanego na przyszłość, trwałość następstw urazu skutkujących cierpieniami, nieodwracalność następstw uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia (kalectwo, oszpecenie), rodzaj wykonywanej pracy, szanse na przyszłość, poczucie nieprzydatności społecznej oraz inne czynniki podobnej natury, wiek, płeć, dotychczasowe perspektywy życiowe, poczucie bezradności, zmiany w stosunkach rodzinnych i towarzyskich (por. uchwała pełnego składu Sądu Najwyższego z 8.12.1973 r., III CZP 37) 73 OSNCP 1974/9/145, wyroki Sądu Najwyższego: z 10.03.2006 r., IV CSK 80/05 OSNC 2006/10/177, z 9.11.2007 r., V CSK 245/07). Przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia, które ze swej istoty ma jednorazowo rekompensować całą krzywdę (a więc również skutki przyszłe), ustalone trwałe skutki zdarzenia (jak w niniejszej sprawie) powinny być szczególnie wnikliwie uwzględniane tak, by te „przyszłe” elementy krzywdy zostały „ z góry” zrekompensowane w przyznanym już zadośćuczynieniu (por. wyrok SA w Lublinie z 29.05.2007 r. I ACa 270/07 oraz G. Bieniek w: „Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania”, Wyd. Praw. W-wa 1996, Tom I, str. 368).

Jakkolwiek ani przepisy prawa karnego, ani cywilnego nie zawierają precyzyjnych kryteriów, jakimi należy się kierować przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia (bądź orzekanej w jego miejsce nawiązki), tym niemniej zadośćuczynienie (nawiązka), mając na swój sposób charakter uznaniowy, musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość, adekwatną w stosunku do doznanej krzywdy i utrzymaną w rozsądnych granicach. W przypadku wyrządzenia realnej krzywdy czynem zabronionym trudno odmówić osobie pokrzywdzonej prawa do zadośćuczynienia pieniężnego, ani też, by określać go na poziomie symbolicznym.

Orzeczona przez sąd I instancji nawiązka w kwocie 50000 złotych nie uwzględniała cierpienia pokrzywdzonego, zarówno w aspekcie fizycznym, wynikającym z doznanych rozległych i dotkliwych obrażeń ciała jak i w aspekcie psychicznym w czasie długotrwałego ich leczenia. Pokrzywdzony nie tylko zmagał się z cierpieniem bezpośrednio po zdarzeniu, ale nadal odczuwa poważne skutki czynu oskarżonego.

Do tego dochodzą wydatki na leczenie i organizacja pobytów pacjenta w ośrodkach leczniczych, czy też zapewnienie mu leczenia i utrzymania w domu. Są to już kwoty przekraczające 200000 złotych. Do tego dochodzi zadośćuczynienie, które można określić na około 100000 złotych i wynika ono ze stanu zdrowia X. T. (1), przeżywanych przez niego cierpień, ich długotrwałości i braku perspektyw zdrowotnych na przyszłość. Wysokość tych kwot powinna być pomniejszona o przyjęty zakres przyczynienia się pokrzywdzonego do wypadku drogowego i musi mieć charakter ryczałtowy.

W świetle powyższych ustaleń zasądzona przez sąd I instancji nawiązka na rzecz X. T. (1) była rażąco niska.

Uwzględniając stopień przyczynienia się pokrzywdzonego do wypadku drogowego ( w przybliżeniu w połowie ) sąd odwoławczy podniósł orzeczoną nawiązkę do kwoty 150000 złotych.

Skoro istnieją trudności (a na takie wskazuje sąd I instancji ) w określeniu kwoty odszkodowania, a nie jest rolą sądu karnego ustalenie odszkodowania cywilnego, to podstawą prawną orzeczenia w tym zakresie stał się art. 46 § 2 KK. Nawiązka, o której mowa w art. 46 § 2 KK, jest rodzajem „zryczałtowanego naprawienia szkody” i istnieje w sytuacji trudności, które mogą powstać w zakresie udowodnienia wysokości szkody. Powyższe orzeczenie nie zamyka drogi do dochodzenia określonych roszczeń.

Zachodzą również wszystkie przesłanki do orzeczenia nawiązek z art. 46 § 2 KK od oskarżonego na rzecz pokrzywdzonych: X. T. (1), X. T. (2) i N. T. (1) – na skutek śmierci w wypadku drogowym U. T. (1) spełnienie przesłanek z art. 46 § 1 KK; 2) istnienie szkody majątkowej lub niemajątkowej, która nie została naprawiona lub nie może być naprawiona; 3) skazanie za przestępstwo; 4) znaczne trudności w orzeczeniu obowiązku naprawienia szkody, w szczególności brak możliwości naprawienia szkody w całości lub w części bądź inne czynniki uniemożliwiające orzeczenie obowiązku naprawienia szkody; 5) w razie śmierci pokrzywdzonego, która nastąpiła w wyniku przestępstwa popełnionego przez skazanego, uprawnionymi stają się osoby najbliższe w rozumieniu art. 115 § 11 KK, ale tylko te, których sytuacja życiowa wskutek śmierci pokrzywdzonego uległa znacznemu pogorszeniu. Złożenie wniosku przez pokrzywdzonego lub przez inną osobę przekształca środek kompensacyjny z art. 46 § 1 KK z fakultatywnego w obligatoryjny. Dlatego sąd I instancji dopuścił się rażącego naruszenia art. 46 § 1 i 2 KK w stosunku do tych pokrzywdzonych.

W konsekwencji sąd odwoławczy na podstawie art. 46 § 2 KK w związku ze śmiercią U. T. orzekł od oskarżonego nawiązki na rzecz osób jej najbliższych:

a.X. T. (1) w kwocie 50000 złotych;

b.N. T. (1) w kwocie 10000 złotych;

c.X. T. (2) w kwocie 10000 złotych.

X. T. (1) stracił w wyniku wypadku najbliższą osobę, z którą razem mieszkał. Tym samym został pozbawiony z jej strony wsparcia w chorobie i musi opierać się na opiece spoza grona domowników. Śmierć żony pomniejszyła również dochody uzyskiwane przez rodzinę.

Natomiast N. T. (1) I X. T. (2) utracili osobę bliską – żonę ojca; do tego X. T. (1) do tej pory nie odzyskał przytomności po wypadku; ich poczucie krzywdy uległo zwielokrotnieniu. Zastępują zmarłą zajmując się ojcem, ponosząc koszty i organizując nad nim opiekę, do czego przyczyniałaby się z pewnością żona X. T. (1), gdyby żyła.

Celem orzekania nawiązek na rzecz N. T. (1) i X. T. (2) jest zatem przede wszystkim wyrównanie krzywdy oraz szkody poniesionej przez pokrzywdzonego w wyniku przestępstwa (w sytuacji gdy orzeczenie obowiązku naprawienia szkody albo zadośćuczynienia jest znacznie utrudnione). Zasadzone kwoty uwzględniają – określone wcześniej - przyczynienie się X. T. (1) do wypadku drogowego.

Sprawca wypadku komunikacyjnego, wobec którego zastosowano środek karny polegający na obowiązku naprawienia szkody z art. 46 § 1 KK może domagać się od ubezpieczyciela zwrotu takiego świadczenia zapłaconego na rzecz pokrzywdzonego. Powyższy pogląd ma również zastosowanie w przypadku, określonym w art. 46 § 2 KK.

( adw. V. T. (2) ) Wniosek o zmianę wyroku w zaskarżonej części przez:

a. orzeczenie od oskarżonego na rzecz X. T. (1) nawiązki w kwocie 50 000 złotych w związku ze śmiercią U. T.

b. orzeczenie od oskarżonego na rzecz X. T. (1) nawiązki w związku z ciężkim uszczerbkiem na zdrowiu w kwocie 200 000 złotych.

c. orzeczenie od oskarżonego nawiązki na rzecz X. T. (5) w kwocie 10 000 złotych w związku ze śmiercią U. T..

d. orzeczenie od oskarżonego nawiązki na rzecz N. T. (4) w kwocie 10 000 złotych w związku ze śmiercią U. T..

( adw. U. U. ) Wniosek o zmianę wyroku w zaskarżonej części i orzeczenie od oskarżonego nawiązki na rzecz N. T. (1) w kwocie 10 000 złotych w związku ze śmiercią U. T..

Częściowo zasadny

Zasądzona przez sąd I instancji nawiązka na rzecz X. T. (1) była rażąco niska. Uwzględniając stopień przyczynienia się pokrzywdzonego do wypadku drogowego ( w przybliżeniu w połowie ) sąd odwoławczy podniósł orzeczoną nawiązkę do kwoty 150000 złotych. Nie podzielił tym samym w całości żądania apelacji pełnomocnika.

Sąd odwoławczy na podstawie art. 46 § 2 KK w związku ze śmiercią U. T. orzekł od oskarżonego nawiązki na rzecz osób jej najbliższych:

a.X. T. (1) w kwocie 50000 złotych;

b.N. T. (1) w kwocie 10000 złotych;

c.X. T. (2) w kwocie 10000 złotych;

w wysokościach uwzględniających ich krzywdę z powodu śmierci osoby najbliżej, oraz następstwa jej straty w bieżącym życiu ( inne dla ojca i jego synów ), wynikające z zapewnienia opieki nad X. T. (1).

( Obrońca ) Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia, tj.:

1) art. 7 KPK - poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego, polegającą na bezpodstawnym odmówieniu wiary wyjaśnieniom oskarżonego w zakresie rzeczywistej prędkości pojazdu, bezkrytycznym przyjęciu zeznań świadka N. T. (2), mimo ich niespójności i braku bezpośredniej obserwacji zdarzenia, pominięciu istotnych treści zeznań świadka C. C. - naocznej uczestniczki zdarzenia jadącej od strony K. , która widziała całe zajście i wskazywała na winę kierującego pojazdem marki W. (...):

2) art. 410 KPK - poprzez oparcie wyroku wyłącznie na części materiału dowodowego, z pominięciem dowodów korzystnych dla oskarżonego:

3) art. 5 § 2 KPK (zasada in dubio pro reo) - poprzez nierozstrzygnięcie na korzyść oskarżonego nieusuwalnych wątpliwości co do rzeczywistej prędkości pojazdu oskarżonego, przyczyn i mechanizmu wypadku, wpływu zachowania kierującego pojazdem marki W. (...) Pana X. T. (1) na powstanie zdarzenia.

Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, polegający na:

1) błędnym przyjęciu, że oskarżony poruszał się z prędkością 65-69 km/h ponad dopuszczalną oraz że przekroczenie to miało charakter umyślny, podczas gdy oskarżony konsekwentnie wskazywał, że jego prędkość wynosiła ok. 75-77 km/h, brak jest obiektywnych dowodów potwierdzających ustalenia sądu (brak pomiaru prędkości, brak śladów hamowania), sąd pominął okoliczność uruchomienia systemu ABS, który uniemożliwia pozostawienie śladów hamowania;

2) nieprawidłowym ustaleniu, że to oskarżony spowodował wypadek, podczas gdy prawidłowa analiza materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że kierujący pojazdem marki W. (...) X. T. (1) nieprawidłowo zastosował się do znaku STOP, po krótkim zatrzymaniu gwałtownie ruszył z drogi podporządkowanej wprost pod nadjeżdżający pojazd oskarżonego, wymuszając pierwszeństwo, Pan X. T. (1) znajdował się pod wpływem leków nasennych zawierających midazolam i lidokainę, co istotnie mogło wpłynąć na jego zdolność do prowadzenia pojazdu;

3) błędnym ustaleniu mechanizmu zderzenia, polegającym na pominięciu, że oskarżony uderzyłby w bok pojazdu marki W. (...), podczas gdy: oskarżony podjął manewr obronny - hamowanie oraz próbę ominięcia-doszło do zahaczenia tylnej części pojazdu W. (...), co potwierdza wersję o próbie uniknięcia zderzenia.

Naruszenie art. 201 KPK poprzez oparcie rozstrzygnięcia na opinii biegłego, która:

jest niepełna i nie uwzględnia istotnych okoliczności, w szczególności: braku śladów hamowania przy jednoczesnym możliwym działaniu systemu ABS, reakcji obronnych oskarżonego, nie odpowiada w sposób jednoznaczny na kluczowe pytania dotyczące możliwości uniknięcia wypadku przy zachowaniu oskarżonego.

Niezasadny

Zarzuty te zostaną rozpoznane łącznie, co pozwoli uniknąć powielania tych samych rozważań i ocen.

Analizując w zakresie przedmiotowego czynu całokształt ujawnionych w sprawie dowodów należy uznać, że sąd rejonowy zebrał je w sposób wystarczający do merytorycznego rozstrzygnięcia i nalżycie ocenił, co pozwoliło mu na wyprowadzenie prawidłowych ustaleń faktycznych co do sprawstwa oskarżonego. Sąd ten ustosunkował się do istotnych dowodów w sprawie, i stanowisku swemu dał wyraz w zasługującym na aprobatę uzasadnieniu. Dlatego też podzielając ocenę dowodów zaprezentowaną przez sąd merytoryczny, sąd okręgowy nie widzi zasadniczych powodów, aby powtarzać okoliczności wyprowadzone w motywach zaskarżonego wyroku, co wiązałoby się z cytowaniem ich obszernych fragmentów. Poczynione przez sąd ustalenia faktyczne znajdują bowiem odpowiednie oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, który został poddany analizie oraz ocenie, respektującej wymogi art. 4 KPK, art. 5 KPK, art. 7 KPK, art. 410 KPK. Konfrontując ustalenia faktyczne z przeprowadzonymi na rozprawie głównej dowodami trzeba stwierdzić, iż dokonana przez sąd rejonowy rekonstrukcja zdarzeń i okoliczności popełnienia przypisanego oskarżonemu czynu nie wykazuje błędu i jest zgodna z przeprowadzonymi dowodami, którym sąd ten dał wiarę i się na nich oparł.

W związku z zarzutami apelacji, sąd odwoławczy musi się jednak odnieść do niektórych kwestii.

Z opinii biegłego z zakresu ruchu drogowego wynika, że przeprowadzone w dniu zaistnienia zdarzenia oględziny pojazdów, k 7-8 i k 20-21 akt sprawy wykazały, że strefy kontaktu kolizyjnego lokalizowały się po prawej stronie W. (...) nr rej. (...) i części czołowo-bocznej prawej U. nr rej. (...). Specjalistyczne oględziny samochodów, k 73-79 akt sprawy wykazały głębokie uszkodzenia strukturalne konstrukcji nadwozi charakteryzujące się:

- W.: nadwozie zdeformowane w części tylnej po prawej stronie samochodu, na głębokość 0,4[m]. Uszkodzenia zgrupowane były na elementach: zderzak, belka zderzaka, zawieszenie koła tylnego prawego, podłoga bagażnika wraz z drzwiami, błotnik, podłoga w linii bocznej prawej, rys. 2. E;

- U. - nadwozie zdeformowane w części przednio-czołowej z nasileniem w obszarze narożnika po prawej stronie samochodu, na głębokość 0,4[ (m ). Uszkodzenia strukturalne zgrupowane były na elementach: zderzak przedni, belka zderzaka, zawieszenie koła przedniego prawego, komora silnika wraz z osprzętem i silnikiem, pokrywa silnika, błotnik przedni prawy, podłoga w linii bocznej prawej wraz z karoserią, szyba czołowa, dach.

Z układu skrzyżowania dróg w miejscu zdarzenia wynika, że W. przejeżdżał (przecinał) (...)- (...) z zamiarem kontynuacji jazdy ul. (...) w kierunku zachodnim. Kierujący U. jechał drogą z pierwszeństwem w kierunku południowym. Uwzględniając kierunki jazdy samochodów, to przed kolizją, W. znajdował się po lewej stronie U.. Na jezdni (...)

(...) dla kierunku jazdy U., nie ujawniono śladów hamowania. Prędkość samochodów w momencie kolizji, można ustalić w oparciu o odrzut pojazdów do położenia powypadkowego. Na miejscu zdarzenia pierwsze ślady w postaci pola rozrzutu szkła z szyb stwierdzono w rejonie przecinania się jezdni. Po kolizji, samochody unieruchomiły się po zachodniej stronie (...)

(...):

- W., w odległości (...) 8,1 ( m )od (...) mierząc w kierunku południowym;

- U., (...)~16,5 (m ) mierząc od tylnego obrysu W. w kierunku południowym.

Z lokalizacji stref deformacji można wykazać, że w momencie kolizji, samochody znajdowały się na lewym pasie ruchu,

[…]