Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej uczestnika w sprawie wpisu hipoteki

Postanowieniem z 11 sierpnia 2025 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku w sprawie

z wniosku J.W. z udziałem R.K. i A.C. o wpis, na skutek apelacji uczestnika R.K. od

postanowienia Sądu Rejonowego w Sopocie z 16 lipca 2024 r., DzKW 6711/24 KW

[…], oddalił apelację (pkt 1) oraz ustalił, że każdy z uczestników ponosi koszty

postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (pkt 2).

Uczestnik R.K. wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu

drugiej instancji, zaskarżając je w zakresie punktu 1 oraz wnosząc o jego uchylenie

w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w

I CSK 1075/26

2

Gdańsku z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący wskazał, że w sprawie ma występować następujące zagadnienie prawne:

czy w postępowaniu wieczystoksięgowym sąd wieczystoksięgowy ma uprawnienie

do badania czy czynność mająca być podstawą dokonania wpisu zmierza do

pokrzywdzenia właściciela nieruchomości, ma charakter pozorny albo jest

sprzeczna z zasadami współżycia społecznego oraz czy ma obowiązek odmówić

wpisu, gdy z dokumentów stanowiących podstawę wpisu wyniku, że czynność

prawna, na której oparto wniosek, została dokonana w celu pokrzywdzenia

właściciela nieruchomości, ma charakter pozorny albo jest sprzeczna z zasadami

współżycia społecznego?

Wnioskodawca oraz uczestnik A.C. nie złożyli odpowiedzi na skargę

kasacyjną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na

ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu

prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub

oczywiście wadliwych (postanowienie SN z 21 listopada 2019 r., I CSK 143/19).

Sąd Najwyższy, rozpoznając nadzwyczajny środek zaskarżenia, jakim jest

skarga kasacyjna, nie jest trzecią instancją sądową, lecz działa w interesie

publicznym (postanowienie SN z 27 stycznia 2009 r., V CSK 358/08), na rzecz

państwa jako dobra wspólnego (zob. postanowienie SN z 11 lutego 2009 r., V CSK

388/08), jakkolwiek oczywiście nie oznacza to braku indywidualnego interesu

skarżącego w rozpoznaniu nadzwyczajnego środka zaskarżenia, a w konsekwencji

także weryfikacji tego interesu (gravamen). Jednak przede wszystkim skarga

kasacyjna ma służyć ochronie prawidłowego stosowania prawa oraz jego jednolitej

I CSK 1075/26

3

wykładni. Interes prywatny uwzględnia zaś tylko na tyle, na ile może się on stać

podłożem zaspokojenia interesu ogólnego (zob. aktualne wciąż uwagi

w postanowieniu SN z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz.

147).

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw.

przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem

Najwyższym jest ograniczony - co należy podkreślić - wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c., nie zaś merytorycznej

oceny skargi kasacyjnej (postanowienie SN z 12 marca 2024 r., I CSK 254/23).

Na etapie przedsądu Sąd Najwyższy ocenia wyłącznie wniosek o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz jego uzasadnienie. Wniosek ten stanowi

element konstrukcyjny skargi odrębny od podstaw skargi i ich uzasadnienia, które

są oceniane dopiero, gdy skarga kasacyjna zostanie przyjęta do rozpoznania.

Jako przyczynę kasacyjną, mającą w ocenie skarżącego uzasadniać

przyjęcie skargi do rozpoznania, wskazał on występowanie w sprawie istotnego

zagadnienia prawnego.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego zagadnienie

prawne powinno być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w

stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń,

a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby

umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,

niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu

(postanowienie SN z 20 maja 2021 r., II CSK 132/21).

Takie zagadnienie powinno zostać sformułowane wraz z przytoczeniem

argumentów prawnych, świadczących o rozbieżnych ocenach prawnych (zob. np.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002 r.,

nr 1, poz. 11; z 7 czerwca 2005 r., V CKN 3/05; z 16 marca 2007 r., III CSK 34/07).

Konieczne jest też wskazanie argumentów przekonujących o istotności zagadnienia

(zob. postanowienie SN z 24 lipca 2007 r., IV CSK 207/07). Ponadto, ma to być

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie

I CSK 1075/26

4

może przyczynić się do rozwoju prawa (postanowienia SN:

z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11; z 11 stycznia

2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151; z 11 lutego 2009 r., V CSK

388/08).

Zagadnienie prawne przedstawione przez skarżącego nie spełnia

powyższych wymogów ukształtowanych w orzecznictwie Sądu Najwyższego,

w szczególności nie spełnia kryterium nowości. Zakres kognicji sądu

wieczystoksięgowego był już bowiem przedmiotem wielu wypowiedzi Sądu

Najwyższego (zob. postanowienia SN: z 10 sierpnia 2022 r., II CSKP 516/22; z 18

czerwca 2021 r., I CSKP 60/21; z 16 grudnia 2020 r., I CSK 8/19; z 5 kwietnia

2017 r., II CSK 546/16; z 5 października 2011 r., IV CSK 606/10; z 27 listopada

2007 r., IV CSK 225/07).

Zakres tej kognicji wyznacza art. 6268 § 2 k.p.c. ograniczając ją,

w postępowaniu zarówno przed sądem pierwszej, jak i drugiej instancji, do badania

treści wniosku o wpis, jego formy, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treści

księgi wieczystej. Oznacza to, że sąd rozpoznając wniosek o wpis w granicach

zakreślonych omawianym przepisem, nie może uwzględniać żadnych dalszych

okoliczności wynikających z wniosku o wpis i dołączonych dokumentów. Za

ugruntowane należy uznać stanowisko, że kognicja sądu wieczystoksięgowego nie

ma charakteru formalnego i czynność prawna stanowiąca podstawę wpisu powinna

być badana nie tylko pod kątem formalnym, ale również pod względem jej

skuteczności materialnej. Sąd zatem ocenia, czy objęta dokumentem czynność

uzasadnia powstanie, zmianę lub wygaśnięcie prawa, które ma być wpisane lub

wykreślone z księgi, ale badanie może nastąpić tylko w granicach zakreślonych tym

przepisem. W postępowaniu wieczystoksięgowym nie mogą być rozstrzygane spory

ani w charakterze przesłanki, ani samego rozstrzygnięcia. Badanie, o którym mowa

w omawianym przepisie służy ustaleniu, czy treść czynności prawnej zawartej

w dokumencie stanowiącym podstawę wpisu jest wystarczającym dowodem

istnienia roszczenia. Ocenie podlega cały materiał zebrany w postępowaniu, w tym

również okoliczności wynikające z odpowiedzi uczestnika na wniosek lub apelację,

o ile wynikają one z dokumentów i nie wymagają przeprowadzenia postępowania

I CSK 1075/26

5

wykraczającego poza ramy zakreślone art. 6268 § 2 k.p.c. (postanowienie SN

z 13 stycznia 2021 r., III CSKP 16/21).

Oceny ważności czynności prawnej mającej stanowić podstawę wpisu sąd

dokonuje na podstawie wniosku o wpis, dołączonych do wniosku dokumentów oraz

treści księgi wieczystej. W odniesieniu do dokumentów dołączonych do wniosku, to

decydujący jest dokument stwierdzający dokonanie czynności prawnej mającej

stanowić podstawę wpisu. Jeżeli treść i forma dokumentu nie nasuwają wątpliwości

i gdy wniosek nie zawiera braków formalnych, sąd obowiązany jest dokonać wpisu

zgodnie z treścią wniosku. Obowiązku tego nie uchylają zarzuty co do ważności

czynności prawnej mającej stanowić podstawę wpisu podnoszone przez

uczestników postępowania o wpis. Sąd wieczystoksięgowy nie został wyposażony

w instrumenty odpowiednie do ich wyjaśnienia i do sądu tego nie należy

prowadzenie postępowania zmierzającego do rozstrzygnięcia o ich

zasadności. Jeżeli nie wywołują one wątpliwości skutkujących uznaniem

nieważności czynności prawnej na podstawie wniosku, dołączonych do niego

dokumentów oraz treści księgi wieczystej sąd nie może odmówić dokonania wpisu

zgodnie z wnioskiem. Nie zamyka to drogi do podważania w trybie procesu

ważności czynności prawnej stanowiącej podstawę wpisu i domagania się

usunięcia niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w

księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym (postanowienie SN z 16 lipca

2009 r., I CSK 497/08).

Sąd wieczystoksięgowy może zatem dokonywać oceny ważności czynności

prawnej mającej stanowić podstawę wpisu ale może to uczynić wyłącznie

w granicach zakreślonych przez art. 6268 § 2 k.p.c. Jedynie ubocznie trzeba

zaznaczyć, że stwierdzenie przez sąd wieczystoksięgowy okoliczności wskazanych

przez skarżącego, takich jak działanie w celu pokrzywdzenia wierzycieli, pozorność

czy sprzeczność czynności prawnej z zasadami współżycia społecznego,

wymagałoby z reguły przeprowadzenia postępowania dowodowego

wykraczającego poza ramy wynikające z art. 6268 § 2 k.p.c., do czego nie ma

jednak podstaw normatywnych.

I CSK 1075/26

6

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania Sąd Najwyższy orzekł

na podstawie art. 520 § 1 w zw. z art. 108 § 1, art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.

[M.O.]

[a.ł]