Konflikt współwłaścicieli działki w W. Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej

Postanowieniem z 7 listopada 2023 r. Sąd Rejonowy we Włocławku po

rozpoznaniu sprawy z wniosku R.L. i K.L. z udziałem A.G. postanowił dokonać

zniesienia współwłasności nieruchomości zabudowanej położonej w W. przy ul. [...],

stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni 0,1244 ha, dla której w Sądzie Rejonowym

w W. urządzona jest Księga Wieczysta nr [...], w której ujawnieni jako

współwłaściciele są R.L. i K.L. we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej w

udziale do 1/8 części oraz A.G. w udziale do 14/16 części o wartości 557300 zł – w

ten sposób, że przyznał uczestniczce A.G. na wyłączną własność opisaną wyżej

nieruchomość (pkt 1); zasądził od uczestniczki A.G. solidarnie na rzecz

wnioskodawców R.L. i K.L. 69 662,50 zł tytułem spłaty, płatną w terminie dwóch

miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia wraz z ustawowymi odsetkami za

I CSK 1211/25

2

opóźnienie w przypadku uchybienia w płatności (pkt 2); nakazał wnioskodawcom

wydać uczestniczce nieruchomość opisaną w pkt 1 w stanie wolnym od osób

i rzeczy prawa ich reprezentujących w terminie dwóch miesięcy od

uprawomocnienia się orzeczenia (pkt 3); oddalił wnioski w pozostałym zakresie

(pkt 4) oraz orzekł o kosztach postępowania (pkt 5-7).

Postanowieniem z 15 listopada 2024 r. Sąd Okręgowy we Włocławku oddalił

apelację wnioskodawców.

Wnioskodawcy wnieśli skargę kasacyjną, w której zaskarżyli postanowienie

Sądu Okręgowego w całości. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powołali się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej oraz na

potrzebę wykładni art. 211 k.c. i 212 § 2 k.c., które budzą wątpliwości

w orzecznictwie w zakresie możliwości uznania konfliktu współwłaścicieli za

negatywną przesłankę podziału fizycznego rzeczy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do

zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia

prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych

sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga

kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie

wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania

jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie, jest przedmiotem

I CSK 1211/25

3

rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność ta polega, co

wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub istotnie

zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa,

zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego,

z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny

i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto,

podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej

w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu

Najwyższego wykładnią prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego

(postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02;

z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14; z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).

Potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie nie zachodzi, jeżeli Sąd Najwyższy

zajął już stanowisko w określonej sprawie i nie zachodzi potrzeba jego zmiany.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że preferowany przez

ustawodawcę podział fizyczny nieruchomości przez wyodrębnienie własności lokali

w budynku znajdującym się na tej nieruchomości, doznaje ograniczeń w sytuacji,

gdy pomiędzy współwłaścicielami istnieje poważny konflikt (postanowienie SN

z 4 lipca 2019 r., IV CSK 43/18). Chociaż konflikt taki co do zasady nie stanowi

bezwzględnej negatywnej przesłanki do dokonania zniesienia współwłasności przez

podział fizyczny rzeczy, czynnik ten może i powinien być rozważany w aspekcie

zgodności podziału rzeczy z jej społeczno-gospodarczym przeznaczeniem oraz

przy uwzględnieniu faktu, że z powodu poważnego skonfliktowania współwłaścicieli

rzecz nie będzie mogła być po podziale wykorzystywana w sposób odpowiadający

jej przeznaczeniu. Uwzględnienie całokształtu okoliczności faktycznych

występujących w konkretnym przypadku może uzasadniać odstąpienie przez sąd

meriti od jej fizycznego podziału na rzecz przyznania rzeczy jednemu ze

współwłaścicieli, z obowiązkiem spłaty na rzecz drugiego współwłaściciela albo

zniesienie współwłasności rzeczy przez jej sprzedaż (postanowienie z 8 marca

2023 r., I CSK 4705/22). Dotyczy to w szczególności tych wszystkich sytuacji, gdy

podział zabudowanej nieruchomości w celu zniesienia współwłasności polega na

wyodrębnieniu własności lokali (tj. gdy utrzymuje się współwłasność działki gruntu

I CSK 1211/25

4

oraz wszystkich części domu służących do wspólnego użytku stron). W takiej

sytuacji jedynie podział „pionowy” budynku wraz z gruntem (całkowicie znoszący

wspólność) eliminuje znaczenie osobistych animozji między stronami dla

korzystania przez nie z powstałych przez podział nieruchomości (postanowienie SN

z 12 maja 2016 r., I CSK 426/15).

Przechodząc do oceny twierdzenia o oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), należy przypomnieć, że zachodzi ona

wówczas, gdy z treści skargi bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych

rozważań wynika, że wadliwości przytoczone w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania, uzasadniają uwzględnienie skargi. W wypadku,

gdy strona skarżąca twierdzi, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona,

powinna przedstawić argumentację prawną wyjaśniającą w czym ta oczywistość się

wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie. Konieczne jest w związku z tym wykazanie

kwalifikowanej postaci naruszenia prawa materialnego i procesowego, polegającej

na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2003 r.,

V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49; postanowienie Sądu Najwyższego

z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 r., nr 4, poz. 75; postanowienie Sądu

Najwyższego z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06). Wymaga przy tym podkreślenia,

że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob.

postanowienie SN z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15). Wynikająca

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka oczywistej zasadności skargi kasacyjnej ma

charakter wyjątkowy. W konsekwencji, w judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje

się, że skarga kasacyjna jest zasadna w stopniu „oczywistym”, jeżeli można ją

stwierdzić „na pierwszy rzut oka”, bez potrzeby pogłębionego badania okoliczności

sprawy (zob. postanowienie SN z 2 sierpnia 2007 r., III UK 45/07).

Bliższa analiza wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

pozwala przyjąć, że jest ona oczywiście uzasadniona w przyjętym wyżej

rozumieniu, co wyjaśniono już we wcześniejszych uwagach. Dodatkowo należy

podnieść, że oparcie skargi kasacyjnej na przesłankach z art. 3989 § 1

I CSK 1211/25

5

pkt 2 i 4 k.p.c. jest obarczone logiczną sprzecznością, ponieważ skarga kasacyjna

– w zakresie tych samych okoliczności – nie może jednocześnie zawierać

wątpliwości interpretacyjnych i być oczywiście uzasadniona.

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.).

Agnieszka Jurkowska-Chocyk

A.G.]

[r.g.]