Odbiorca zaginionego towaru w przewozie CMR. SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

Wyrokiem z 9 października 2023 roku Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił

powództwo O. z siedzibą w L. (R.B.) przeciwko N. spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością z siedzibą w C. i P. S.A. z siedzibą w W. o zapłatę (pkt 1) i

orzekł o kosztach postępowania (pkt 2 i 3).

I CSK 1297/25

2

Wyrokiem z 12 września 2024 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił

apelację powoda (pkt 1) i orzekł o kosztach postępowania (pkt 2 i 3).

Powód wniósł skargę kasacyjną, w której zaskarżył wyrok Sądu

Apelacyjnego w części, tj. co do punktów 1 i 2 (w zakresie oddalenia apelacji

powoda wobec N. sp. z o.o. w C. i w zakresie kosztów zasądzonych na rzecz tego

pozwanego). We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący

powołał przesłanki ujęte w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Skarżący wskazał, że w

sprawie występują istotne zagadnienia prawne, które ujął

w formie pytań:

- „Czy dla posiadania czynnej legitymacji procesowej odbiorcy względem

przewoźnika (podwykonawcy) muszą być spełnione szczególne okoliczności, a to

umowa podwykonawstwa przewozu powinna zostać zawarta na korzyść tego

samego odbiorcy (wskazywać tego samego odbiorcę co w liście przewozowym),

względnie roszczenie to jest ograniczone wyłącznie do przewoźnika głównego

(pierwszego) lub tego, który ma wiedzę o rzeczywistym odbiorcy przesyłki,

zważywszy na wprowadzenie w błąd przewoźnika przez innych uczestników

operacji, któremu z tej przyczyny nie należy postawić zarzutu nienależytego

wykonania zobowiązania, a to naruszenia art. 12 ust.5 lit b) CMR mimo brzmienia

art. 12 ust. 7 CMR. Czy też, w razie zaginięcia przesyłki, z mocy art. 13 ust. 1 zd. 2

CMR służy odbiorcy, legitymacja czynna procesowa do przewoźnika faktycznego,

któremu można postawić zarzut naruszenia art. 12 ust.5 lit a) CMR”;

- „Czy zleceniodawca przewoźnika w ramach podwykonawstwa przewozu,

z racji posiadania względem przewoźnika pozycji nadawcy, jest uprawniony do

rozporządzania towarem, bez okazywania pierwszego egzemplarza listu

przewozowego, do którego powinny być wpisane nowe instrukcje, a otrzymanego

przez przewoźnika faktycznego podczas załadunku i w konsekwencji przewoźnik

zwolniony jest dla wykonania takiej instrukcji z obowiązku żądania okazania

pierwszego egzemplarza z taką instrukcją”.

Skarżący wskazał także na niejednolitość orzecznictwa i oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej związaną z naruszeniem przez Sąd Apelacyjny

art. 378 § 1 k.p.c. i 387 §21 pkt 2 k.p.c.

I CSK 1297/25

3

W odpowiedzi pozwany N. spółka z.o.o. z siedzibą

w C. wniosła o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do

zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia

prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych

sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga

kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego

wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,

przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się

w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń

(postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01),

a jednocześnie zostać przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby

umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,

niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu

(postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02;

z 22 października 2002 r., III CZP 64/02; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).

Z kolei oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

na potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości

I CSK 1297/25

4

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.)

wymaga wykazania jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie,

jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność

ta polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych

lub istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis

prawa, zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu

Najwyższego, z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy

dorobek doktryny i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne

jest ponadto, podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej

w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu

Najwyższego wykładnią prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego

(postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02;

z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14; z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).

Skarga kasacyjna strony powodowej nie zawiera argumentów

potwierdzających skuteczne wykazanie, że w sprawie zachodzą przesłanki ujęte

w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Wskazane przez skarżącego kwestie były w ostatnim

czasie przedmiotem wielu wypowiedzi Sądu Najwyższego, który wyczerpująco

rozstrzygnął analogiczne zagadnienia.

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że istnieje konieczność odróżniania przewozu

sukcesywnego od przewozu, w którym przewoźnik zawierający umowę przewozu

posługuje się podwykonawcą, którego nie można utożsamiać z przewoźnikiem

sukcesywnym i odwrotnie, ponieważ z każdym z nich wiążą się odmienne reguły

odpowiedzialności za szkodę powstałą w przewozie (wyrok SN z 18 lutego 2016 r.,

II CSK 111/15). Z regulacji art. 34 Konwencji o umowie międzynarodowego

przewozu drogowego towarów (CMR) sporządzonej w Genewie dnia 19 maja

1956 r. (Dz.U. z 1962 r. Nr 49, poz. 238) wynika, że kolejnymi przewoźnikami są

jedynie przewoźnicy, którzy przez przyjęcie towaru i listu przewozowego

przystępują do umowy zawartej pomiędzy użytkownikiem transportu (nadawcą lub

odbiorcą) a pierwszym przewoźnikiem. Kolejni przewoźnicy tworzą wówczas jedną

stronę umowy wobec nadawcy bądź odbiorcy, odpowiedzialną za należyte

wykonanie całego przewozu i przewóz jest realizowany na podstawie tej jednej

umowy (wyrok SN z 10 grudnia 2024 r., II CSKP 1799/22).

I CSK 1297/25

5

Zasady odpowiedzialności odszkodowawczej wynikającej z Konwencji CMR

w relacji nadawca - przewoźnik - podwykonawca przewozu - odbiorca każdorazowo

wymagają ustalenia treści stosunków prawnych łączących wymienione podmioty

i ich wzajemnych zależności (zob. wyroki SN z 26 listopada 2019 r., IV CSK 415/18

i z 14 marca 2025 r., II CSKP 113/25). Stronami umowy przewozu jest zawsze

nadawca i przewoźnik. Nadawcą jest podmiot, który zleca przewoźnikowi przewóz

towaru i zaciąga wzajemne zobowiązanie zapłaty na jego rzecz wynagrodzenia za

przewóz. Przewoźnik (umowny) może stosownie do art. 3 CMR posłużyć się

podwykonawcą przy realizacji tej umowy. Przewoźnika umownego łączy wtedy

z podwykonawcą (przewoźnikiem faktycznym) odrębny stosunek prawny (wyrok SN

z 14 marca 2025 r., II CSKP 113/25).

Zaangażowanie przez przewoźnika osoby trzeciej nie prowadzi do powstania

pomiędzy podwykonawcą i nadawcą stosunku prawnego, a zawarta umowa

przewozu wiąże wskazanych w niej przewoźnika i nadawcę, stąd osoba

uprawniona może dochodzić roszczeń tylko od przewoźnika, z którym nadawca

zawarł umowę. Osobą legitymowaną do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych

z tytułu szkód w substancji towaru jest, w świetle Konwencji CMR, nadawca albo

odbiorca, w zależności od tego, któremu z nich przysługuje prawo rozporządzania

towarem. Prawo to wygasa po stronie nadawcy, zgodnie z art. 12 ust. 2 Konwencji

CMR, z chwilą wykonania przez odbiorcę uprawnień, o których mowa w art. 13

ust. 1 Konwencji CMR, a postacią substytutu tego prawa do rozporządzania

towarem jest m.in. dochodzenie roszczeń odszkodowawczych. Z chwilą więc

bezspornego przekazania odbiorcy za pokwitowaniem przesyłki wraz z drugim

egzemplarzem listu przewozowego, odbiorca, a nie nadawca, jest uprawniony do

dochodzenia roszczeń odszkodowawczych z tytułu szkód w przesyłce (wyrok SN

z 14 marca 2025 r., II CSKP 113/25).

Oczywista zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) zachodzi

wówczas, gdy z treści skargi bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych

rozważań wynika, że wadliwości przytoczone w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania, uzasadniają uwzględnienie skargi. W wypadku,

gdy strona skarżąca twierdzi, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona,

powinna przedstawić argumentację prawną wyjaśniającą w czym ta oczywistość się

I CSK 1297/25

6

wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie. Konieczne jest w związku z tym wykazanie

kwalifikowanej postaci naruszenia prawa materialnego i procesowego, polegającej

na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2003 r.,

V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49; postanowienie Sądu Najwyższego

z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 r., nr 4, poz. 75; postanowienie Sądu

Najwyższego z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06). Wymaga przy tym podkreślenia,

że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia

(zob. postanowienie SN z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15). Wynikająca

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka oczywistej zasadności skargi kasacyjnej ma

charakter wyjątkowy. W konsekwencji, w judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje

się, że skarga kasacyjna jest zasadna w stopniu „oczywistym”, jeżeli można ją

stwierdzić „na pierwszy rzut oka”, bez potrzeby pogłębionego badania okoliczności

sprawy (zob. postanowienie SN z 2 sierpnia 2007 r., III UK 45/07).

Bliższa analiza wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

pozwala przyjąć, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w przyjętym

wyżej rozumieniu. Sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie

jest bowiem związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia

prawa materialnego; wiążą go jedynie podniesione w apelacji zarzuty procesowe

z zastrzeżeniem przyczyn nieważności, które sąd drugiej instancji bierze pod

uwagę z urzędu w granicach zaskarżenia (uchwała SN – zasada prawna

z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1,

11 i 3 w zw. z art. 391 § 1, art. 39821 k.p.c. oraz z § 2 pkt 7, § 10 ust. 4

pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 1964).

I CSK 1297/25

7

Agnieszka Jurkowska-Chocyk

A.G.

[a.ł]