Lokal dla pracowników uniwersytetu bez prawa własności. SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

I CSK 2324/25

2

Wyrokiem z 22 stycznia 2025 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie oddalił apelację

pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego Szczecin-Prawobrzeże i Zachód

w Szczecinie z 8 sierpnia 2023 r., którym Sąd usunął niezgodność treści dwóch

księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, uznając, że pozwany nigdy nie

nabył prawa własności lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość.

Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego, wskazując,

że istnieje potrzeba wykładni (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) art. 206 § 4 ustawy z dnia 16

września 1982 r. – Prawo spółdzielcze w kontekście jego zgodności z Konstytucją

PRL oraz w zakresie rozumienia pojęcia lokalu mieszkalnego.

Skarżący powołał się również na występowanie istotnych zagadnień

prawnych (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), w ramach których pyta:

1. czy ustawowa osoba prawna działająca w celu realizacji statutowej

działalności, a nie działalności w celu zarobkowym, (która) nabyła lokal

spełniający funkcję hotelu dla pracowników naukowych, może zostać

pozbawiona prawa własności lokalu na podstawie art. 206 § 4 Prawa

spółdzielczego w zw. z art. 58 § 1 k.c.?;

2. czy przy badaniu zasadności powództwa opartego na art. 10 u.k.w.h. sąd

może odmówić ochrony prawnej roszczenia powoda ze względu na jego

niezgodność z zasadami współżycia społecznego, tj. art. 5 k.c.?;

3. czy istnienie w obrocie prawnym przydziału lokalu mieszkalnego (który to

przydział może być obarczony wadami prawnymi) powoduje niemożliwość

skutecznego wykupu w oparciu o art. 1714 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia

2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych – a w rezultacie, czy potencjalna

nieważność umowy przydziału skutkuje automatyczną nieważnością umowy

nabycia własności zawartej w oparciu o art. 1714 ust. 1 wspomnianej ostatnio

ustawy?;

4. czy przy badaniu zasadności powództwa opartego na normie art. 10 u.k.w.h.

– w przypadku ustalenia, że ustawowa osoba prawa posiadała nieruchomość

nieprzerwanie przez okres ponad 20 lat, na podstawie zawartych w dobrej

wierze umów, sąd winien uwzględnić zarzut zasiedzenia przedmiotowej

nieruchomości?.

I CSK 2324/25

3

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł m.in. o odmowę przyjęcia

skargi do rozpoznania, a także o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda

kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego

według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Skarga kasacyjna stanowi

nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, którego celem jest

ochrona interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa, usunięcie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu

dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych. Ograniczenie przesłanek do

czterech ma zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nastąpi jedynie

w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane te funkcje, a skarga kasacyjna

nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

Do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę

potrzeby wykładni przepisów z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga się wskazania

przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia zakresu koniecznej

wykładni, podania, na czym polegają wątpliwości związane z rozumieniem przepisu

oraz przedstawienia argumentacji przemawiającej za tym, że mają one rzeczywisty

i poważny wymiar, nie należą zaś do zwykłych wątpliwości związanych z procesem

stosowania prawa. Konieczne jest także wskazanie, że treść i znaczenie przepisu nie

zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje

potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni (zob. m.in. postanowienie SN z 21

listopada 2023 r., I CSK 4931/22, i z 25 czerwca 2026 r., I CSK 2507/24).

Skarżący nie powołał się skutecznie na występowanie potrzeby dokonania

wykładni przepisów w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. W ocenie Sądu

Najwyższego nie występują wątpliwości co do zgodności art. 206 § 4 Prawa

spółdzielczego w dawnym brzmieniu z ówcześnie obowiązującymi normami

konstytucyjnymi. Przywoływane przez skarżącego zasada równości i zakaz

dyskryminacji nie mogą być rozumiane w taki sposób, że w każdej sytuacji zrównana

I CSK 2324/25

4

ma być sytuacja osób prawnych i osob fizycznych, gdyż między tymi rodzajami

podmiotów prawa cywilnego wystepują oczywiste różnice. Ponadto nie można uznać,

by w sprawie występowała potrzeba wykładni art. 206 § 4 Prawa spółdzielczego

w zakresie rozumienia występującego w nim pojęcia lokalu mieszkalnego. Skarżący

nie wykazał, by rozumienie przepisu budziło w doktrynie czy orzecznictwie

wątpliwości, a tym bardziej, by wątpliwości te miały poważny wymiar. Skarżący

forsuje interpretację, w świetle której lokal nie miał charakteru mieszkalnego, dlatego

że służył zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych pracowników pozwanego, zaś

pozwany nie korzystał z niego samodzielnie. Mając na względzie status pozwanego,

który jest osobą prawną, nie sposób uznać, by to ostatnie było w ogóle możliwe.

Akceptacja stanowiska skarżącego musiałaby prowadzić do paradoksalnego

wniosku, że osoba prawna w ogóle nie może być właścicielem lokalu mieszkalnego.

Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)

wymaga sformułowania problemu prawnego i wykazania, że ma on precedensowy

charakter oraz znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten powinien odnosić się do

konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób abstrakcyjny. Jego

rozstrzygnięcie powinno mieć znaczenie dla sprawy, a także dla innych

potencjalnych lub rzeczywiście toczących się spraw. Konieczne jest przy tym

wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen (zob. postanowienia

SN: z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07; z 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13;

z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14; z 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, i z 6 lutego

2026 r., I CSK 719/25).

Sformułowanych przez skarżącego zagadnień nie można uznać za istotne.

Ustosunkowując się do pierwszego z nich, wskazać należy, że w świetle art.

206 § 4 Prawa spółdzielczego w dawnym brzmieniu osobie prawnej będącej

członkiem spółdzielni nie przysługiwało prawo do lokalu mieszkalnego. Przepis ten

odnosił się do pojęcia „osoby prawnej”, bez rozróżnienia na osoby prawne działające

w celu zarobkowym oraz w celu realizacji innej działalności statutowej. Stwierdzenie,

że dany członek spółdzielni posiadał status osoby prawnej wystarczyło zatem do

uznania, że nie przysługiwało mu prawo do lokalu mieszkalnego, niezależnie od tego,

jaki rodzaj działalności dana osoba prawna prowadziła.

Odnosząc się do drugiego z zagadnień, należy stwierdzić, że w stanie

faktycznym sprawy nie wykazano, by żądanie powódki pozostawalo w sprzeczności

I CSK 2324/25

5

z zasadami wspóżycia społecznego, a pozwany nie powoływał się na tę okoliczność.

W związku z tym odpowiedź na pytanie o możliwość stosowania art. 5 k.c.

w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 10 u.k.w.h. miałaby czysto

teoretyczny charakter.

W odniesieniu do trzeciego z zagadnień należy przypomnieć, że w świetle art.

1714 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych spółdzielnia mieszkaniowa jest

obowiązana zawrzeć umowę przeniesienia własności lokalu jedynie na żądanie

takiego członka spółdzielni, któremu przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo

do lokalu. Jeśli pozwanemu prawo do lokalu mieszkalnego nie przysługiwało, to nie

mógł stać się jego właścicielem. Wnioski Sądów meriti w tym zakresie nie budzą

wątpliwości.

Odnosząc się do ostatniego ze sformułowanych przez skarżącego zagadnień,

trzeba podkreślić, że rozstrzygnięcie kwestii dopuszczalności ustalenia zasiedzenia

w procesie wytoczonym na podstawie art. 10 u.k.w.h. nie miałoby znaczenia dla

sprawy skarżącego. Sąd drugiej instancji ustalił bowiem, że – po pierwsze – z uwagi

na nieważność decyzji o przydziale pozwanemu lokalu mieszkalnego nie istnieje on

jako wyodrębniona nieruchomość lokalowa, co uniemożliwia zasiedzenie prawa

własności do tego lokalu. Po drugie, Sąd wskazał, że pozwany do chwili zawarcia

w 2014 r. nieważnej umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu nie posiadał

nieruchomości z wolą władania jak właściciel, lecz z wolą władania jak posiadacz

zależny, skoro był przekonany, że przysługuje mu spółdzielcze własnościowe prawo

do lokalu. Do zasiedzenia brakowałoby zatem koniecznej przesłanki w postaci

posiadania samoistnego.

Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

(art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11, 3 i 4 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2, § 2 pkt 7, § 5 pkt 8 oraz § 20 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie.

(E.M.)

[SOP]

I CSK 2324/25

6