Gmina nie dostała kasacji w sporze o przegapiony termin na odrzucenie spadku

Postanowieniem częściowym z 12 października 2022 r. Sąd Rejonowy w

I CSK 2462/24

2

Rzeszowie, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Syndyka Masy Upadłości

Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej w W. w upadłości likwidacyjnej z

udziałem Gminy Miasto R., L.Ż., małoletniej E.Ż. reprezentowanej przez

przedstawicielkę ustawową L.Ż., M.B., M.Ł., małoletniego J.Ł. reprezentowanego

przez przedstawiciela ustawowego M.Ł., K.W., małoletniej L.W. reprezentowanej

przez przedstawicieli ustawowych K.W. i M.W. , G.Ż., M.Ż., Ł.Ż., M.Ż.1, J. Ż., E.Ż.,

W.B., M.Z., K.Ż., J.B., K.B., M.Ż.2 i M.Ż.3 o stwierdzenie nabycia spadku po T.Ż.,

orzekł w przedmiocie wniosków K.W. i M.W. - przedstawicieli ustawowych

małoletniej L.W. oraz uczestnika K.B. o zatwierdzenie uchylenia się przez nich od

skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia spadkowego

w ten sposób, że postanowił zatwierdzić uchylenie się przez K.W. i M.W.

działających w imieniu małoletniej L.W. od skutków prawnych niezachowania

terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku po spadkodawcy T.Ż., s. J.

i M., zmarłym w dniu […] 2014 r. w R., ostatnio stale przebywającym w R., oraz

zatwierdzić uchylenie się przez K.B. od skutków prawnych niezachowania przez

niego terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku po wskazanym wyżej

spadkodawcy.

Apelacja uczestnika postępowania Gminy Miasta R. (dalej Gmina) wniesiona

od tego orzeczenia została oddalona postanowieniem Sądu Okręgowego w

Rzeszowie z 19 grudnia 2023 r.

Gmina wniosła skargę kasacyjną, opierając wniosek o jej przyjęcie do

rozpoznania na przyczynach kasacyjnych wskazanych w art.3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia

przysługującym od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym

I CSK 2462/24

3

ochronie interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania

prawa, wkład Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz

eliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym

lub orzeczeń oczywiście niezgodnych z prawem. Stosownie do 3989 § 1 k.p.c., Sąd

Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez

stronę, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz

założeń skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, rolą

„przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych wyżej

kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej przedstawienia

Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania.

We wniosku o przyjęcie skargi Gmina podniosła, że w sprawie powstało

istotne zagadnienie prawne dotyczące kwestii, czy sąd rejonowy, do którego

wpłynął wniosek o odebranie ustnego oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu

spadku, ma obowiązek badać, czy jest ono ważnie składane, a jeśli taki obowiązek

ma, to czy zaniedbanie przez sąd tego obowiązku i odebranie nieważnego

oświadczenia powoduje, że spadkobierca może następnie złożyć przed sądem

spadku w dowolnym terminie kolejne oświadczenie powołując się na to, iż sam

wniosek o odebranie oświadczenia przez sąd złożył przed upływem terminu, o

którym mowa w art. 1015 § 1 k.c. Drugie zagadnienie prawne dotyczy tego, czy

brak wiedzy spadkobiercy o treści art. 1018 § 3 zd. 3 k.c., powodujący złożenie

nieważnego oświadczenia o odrzuceniu spadku, jest błędem w rozumieniu art.

1019 § 1 i 2 k.c. uprawniającym spadkobiercę, w imieniu którego działał rzekomy

pełnomocnik, do uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu do

złożenia oświadczenia.

Odnosząc się do wskazanej przyczyny kasacyjnej należy przypomnieć, że

w świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz poglądów nauki,

I CSK 2462/24

4

istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

problem nowy i dotychczas niewyjaśniony, dotyczący ważnego abstrakcyjnego

zagadnienia jurydycznego, którego rozstrzygnięcie przez Sąd Najwyższy przy

okazji rozpoznania skargi kasacyjnej przyczyni się do rozwoju orzecznictwa i nauki

prawa oraz będzie miało znaczenie nie tylko dla tej konkretnej, jednostkowej

sprawy, ale także dla innych podobnych spraw (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK

376/14). Przedstawione przez skarżącą problemy nie mają takiego charakteru w

świetle uzasadnienia zaskarżonego kasacyjnie postanowienia oraz w świetle

okoliczności tej sprawy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy wyjaśnił

bowiem szczegółowo, z powołaniem się na przytoczone orzeczenia Sądu

Najwyższego, dotyczące wykładni art. 1019 k.c. w brzmieniu adekwatnym do

realiów sprawy, z jakich przyczyn zatwierdził oświadczenia uczestników, zaś

motywując własne rozstrzygnięcie, powołał się - w sposób czytelny i zasługujący na

aprobatę- na zasady współżycia społecznego.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, Gmina powołała

się także na jej oczywistą zasadność, spowodowaną naruszeniem. z art. 382 k.p.c.,

art. 233 § 1 k.p.c. i art. 387 § 21 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez rażąco

wadliwą i oczywiście błędną ocenę wskazanych przez skarżącą dowodów, art. 387

§ 21 pkt 1 k.p.c. przez sprzeczność wywodu prawnego zawartego w uzasadnieniu

zaskarżonego kasacyjnie orzeczenia oraz art. 382 k.p.c. i art. 387 § 21 pkt 1 k.p.c.

przez pominięcie części materiału zebranego w postępowaniu przed sądem

pierwszej instancji.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej na tej przyczynie, obligowało

skarżącą do wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia konkretnych przepisów

prawa materialnego lub procesowego, naruszenia dostrzegalnego prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby zagłębiania się w

szczegóły sprawy lub dokonywania jej poszerzonej analizy. Poza tym, zgodnie z

powszechnie aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa poglądem, o przyjęciu

I CSK 2462/24

5

skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 r., Nr 13, poz. 230).

Skarżąca nie wykazała oczywistej, widocznej prima vista wadliwości

zaskarżonego postanowienia w przedstawionym rozumieniu. Wbrew tezom Gminy,

z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego nie wynika, aby Sąd pominął

jakąkolwiek część materiału zebranego przez Sąd Rejonowy; zawiera ono

wszystkie niezbędne elementy składowe i poddaje się kontroli kasacyjnej, pozwala

bowiem na odtworzenie motywów Sądu drugiej instancji, prowadzących do

nieuwzględnienia zarzutów apelacji Gminy, powielonych następnie w skardze

kasacyjnej. Zarzuty dotyczące oceny dowodów i ustaleń faktycznych nie mogą zaś

stanowić podstawy skargi, a co za tym idzie, wskazywać na jej oczywistą

zasadność.

W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji. O kosztach postępowania

kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 1 w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1

k.p.c.

Agnieszka Piotrowska

(A.D.)

[a.ł]