Spółka chciała, by sąd wieczystoksięgowy wziął pod uwagę dokumenty spoza wniosku. SN odmówił przyjęcia skargi

I CSK 2630/25

2

Uczestnik postępowania P. sp. z o.o. w W. wniósł skargę kasacyjną od

postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie z 14 kwietnia 2025 r., zaskarżając

je w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i

przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego

rozpoznania.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi uczestnik powołał się

na wystąpienie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego oraz istnienie potrzeby

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów. Skarżący sformułował pytania dotyczące

wpływu uchylenia art. 46 ust.2 o księgach wieczystych i hipotece na zakres kognicji

sądu wieczystoksięgowego.

W odpowiedzi na skargę, wnioskodawca wniósł o odmowę przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakteru skargi

kasacyjnej (zob. postanowienia SN: z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18;

z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 43/21; z 25 sierpnia 2021 r., II CSK 216/21). Wskazano

m.in., że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na

ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu

prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub

I CSK 2630/25

3

oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej.

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja

tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem

Najwyższym jest ograniczony – co należy podkreślić – wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1–4 k.p.c., nie zaś merytorycznej

oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek,

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca oparła na

przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Przesłanki te nie zostały

spełnione.

W tym kontekście Sąd Najwyższy wskazuje, że skarga kasacyjna stanowi

nadzwyczajny środek zaskarżenia. Jego rozpoznanie nie ma charakteru

postępowania w ramach trzeciej instancji. Służy realizacji konstytucyjnych

i ustawowych zadań Sądu Najwyższego, wśród których pozostają przede

wszystkim nadzór nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie

orzekania (art. 183 ust. 1 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o Sądzie Najwyższym, jego obowiązki obejmują zapewnienie jednolitości

orzecznictwa i rozstrzyganie zagadnień prawnych. Tym właśnie celom należy

podporządkować także rozstrzyganie skarg kasacyjnych.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Odwołanie się do tej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga – jak wynika z orzecznictwa Sądu

Najwyższego – sformułowania tego zagadnienia z przytoczeniem wiążących się

z nim konkretnych przepisów prawnych oraz przedstawienia argumentów

świadczących o rozbieżnych ocenach prawnych (zob. postanowienia SN:

z 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05; z 25 maja 2021 r., II CSK 96/21; z 20 sierpnia

2024 r., I CSK 981/24). Ponadto, w judykaturze utrwalił się pogląd, że wskazanie

przyczyny określonej w powołanym przepisie nakłada na skarżącego obowiązek

I CSK 2630/25

4

przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami

prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono

rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie

nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych

spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Nie może mieć charakteru

kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do

kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego

orzeczenia (zob. postanowienia SN: z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01,

OSNC 2002, nr 12, poz. 151; z 30 kwietnia 2015 r., V CSK 598/14; z 15 kwietnia

2021 r., I CSK 720/20; z 28 marca 2024 r., I CSK 6476/22). Występowanie

w sprawie istotnego zagadnienia prawnego w zasadzie powinno spełniać

wymagania stawiane zapytaniu przedstawianego przez sąd drugiej instancji w razie

powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c.), których nie można

rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa

(zob. postanowienia SN: z 24 października 2012 r., I PK 129/12; z 8 maja 2015 r.,

III CZP 16/15). Zagadnienie to nie może być przy tym pozorne, czyli m.in. nie może

stanowić próby obejścia dokonanych przez sądy ustaleń faktycznych i oceny

dowodów (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.).

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie

wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania,

jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie, jest przedmiotem

rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność ta polega,

co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub istotnie

zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa,

zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego,

z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny

i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto,

podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1

pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego

wykładnią prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego (zob. postanowienia SN:

I CSK 2630/25

5

z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14;

z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).

W niniejszej sprawie skarżący podnosi, że zachodzą przesłanki

z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., formułując zestaw pytań dotyczący kognicji sądu

wieczystoksięgowego po uchyleniu art. 46 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych

i hipotece oraz kwestii stosowania art. 228 § 2 k.p.c. i art. 316 § 1 k.p.c. na

zasadzie art. 13 § 2 k.p.c. Pytania te nie spełniają jednak kryteriów istotnego

zagadnienia prawnego ani potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości.

Sąd Najwyższy nie podziela stanowiska skarżącego, uznając,

że przedstawione w skardze kasacyjnej pytania nie spełniającą kryteriów istotnego

zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

wielokrotnie wypowiadał się na temat zakresu kognicji sądu wieczystoksięgowego.

Zgodnie z art. 6268 § 2 k.p.c. rozpoznając wniosek o wpis sąd bada jedynie

treść i formę wniosku, dołączonych dokumentów oraz treść księgi wieczystej.

Przepis ten został wprowadzony do k.p.c. ustawą z dnia 11 maja 2001 r. o zmianie

ustawy o księgach wieczystych i hipotece - Kodeks postępowania cywilnego,

ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawy - Prawo

o notariacie, i był dosłownym powtórzeniem uchylonego tą ustawą

art. 46 ust. 1 u.k.w.h. Natomiast nie został włączony do k.p.c. uchylony tą nowelą

art. 46 ust. 2 u.k.w.h., który stanowił, iż postanowienie odmawiające wpisu może

opierać się na okolicznościach, które są powszechnie znane lub doszły do

wiadomości sądu wieczysto-księgowego w inny sposób.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono pogląd, że

art. 6268 § 2 k.p.c. zawiera pełną regulację przebiegu postępowania wieczysto-

księgowego, tak w zakresie przebiegu postępowania dowodowego, jak i podstaw

orzekania. W związku z tym wyłączną podstawą ustaleń faktycznych i prawnych

sądu przy rozpoznawaniu wniosku o wpis w księdze wieczystej jest jedynie treść

wniosku, treść dołączonych do niego dokumentów i treść księgi wieczystej (zob.

uchwała składu 7 sędziów z 16 grudnia 2009 r. - zasada prawna - III CZP 80/90,

I CSK 2630/25

6

OSNC 2010/6/84, wyrok z 19 marca 2003 r., I CKN 152/01, OSNC 2004, nr 6,

poz. 92).

W uchwale składu 7 sędziów z 25 lutego 2016 r., III CZP 86/15 (OSNC 2016,

nr 7-8, poz. 81), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przepis art. 6288 § 2 k.p.c. nie wyłącza

możliwości brania przez sąd pod uwagę przy rozstrzyganiu wniosku o wpis do

księgi wieczystej okoliczności znanych mu urzędowo, w świetle których istnieje

przeszkoda do żądanego wpisu (zob. postanowienie SN z 23 czerwca 2010 r.,

II CSK 661/09, OSNC 2011, nr 1, poz. 12). W judykaturze ukształtował się pogląd,

że wystąpienie przeszkody w rozumieniu art. 6269 k.p.c. należy wiązać

z zaistnieniem takiego zdarzenia, które mimo formalnego wykazania przez

wnioskodawcę podstawy wpisu, nie zezwala z punktu widzenia prawa na jego

dokonanie (zob. postanowienie SN z 23 czerwca 2010 r., II CSK 661/09). Przepis

art. 6288 § 2 k.p.c. należy łączyć jedynie z ograniczeniem środków dowodowych,

z jakich można korzystać w postępowaniu o wpis (zob. postanowienia SN

z: 3 marca 2004 r., III CK 331/02; 15 grudnia 2005 r., V CK 54/05, OSNC 2006,

nr 7-8, poz. 138; 11 czerwca 2008 r., V CSK 17/08).

Ograniczony zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego oznacza, że sąd

oceniając zasadność wniosku powinien czynić ustalenia na podstawie tych

dokumentów, które dołączone zostały do wniosku oraz na podstawie treści księgi

wieczystej w chwili jego złożenia. Nie jest dopuszczalne, gdyż przekracza zakres

kognicji tego sądu, dokonanie wpisu na podstawie innych, niedołączonych

do wniosku dokumentów lub na podstawie takich środków dowodowych, o których

nie wspomina art. 6268 § 2 k.p.c. (zob. postanowienia SN z: 27 kwietnia 2001 r.,

III CKN 354/00, OSNC 2001, nr 12, poz. 183 i z 13 marca 2014 r., I CSK 289/13).

Przyjęte zasady służą zapewnieniu wiarygodności ksiąg wieczystych w sposób

maksymalnie możliwy do uzyskania w uproszczonym postępowaniu sądowym,

jakim jest postępowanie wieczystoksięgowe (zob. postanowienia SN z 23 kwietnia

2008 r., III CSK 335/07 i z 20 listopada 2014 r., V CSK 9/14, OSNC 2015,

nr 12 poz. 146).

Orzecznictwo to tworzy jednolitą i utrwaloną linię. Pytania skarżącego nie

ukazują wątpliwości interpretacyjnych, które wymagałyby nowej wypowiedzi Sądu

I CSK 2630/25

7

Najwyższego, lecz stanowią polemikę z zastosowaniem tych przepisów

w indywidualnej sprawie.

Wbrew twierdzeniom skarżącego, Sąd Okręgowy dokonał oceny dowodów

złożonych przez uczestnika, uznając je za dokumenty prywatne wyrażające oceny

uczestnika co do ważności oświadczenia załączonego do wniosku o wykreślenie

hipoteki, nie mogące jednak stanowić podstawy wpisu lub odmowy wpisu w księdze

wieczystej.

Skarżący nie wykazał również rozbieżności, które wymagałyby wypowiedzi

Sądu Najwyższego, zaś jego zarzuty mają charakter polemiczny.

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które

w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 520 § 3, art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i w zw. z art. 39821 k.p.c. oraz

art. 13 § 2 k.p.c., a także § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 5 pkt 5 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych

(M.T.)

[SOP]