Skarga kasacyjna banku w sprawie kredytu frankowego nie została przyjęta do rozpoznania

Wyrokiem z 23 maja 2025 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie, w sprawie

z powództwa E.S. i J.S. przeciwko Bankowi S.A. w W. o ustalenie, ewentualnie o

ustalenie i zapłatę, na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w

Szczecinie z 26 lutego 2024 r., I C 1969/22, oddalił apelację (pkt I) oraz zasądził od

pozwanej na rzecz każdego z powodów tytułem kosztów postępowania

I CSK 2854/25

2

apelacyjnego kwotę po 2025 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w

spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się

orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty (pkt II).

Pozwana wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji,

zaskarżając ten wyrok w całości oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku

w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu

w Szczecinie, a także o zasądzenie od powodów na swoją rzecz kosztów

postępowania wszczętego wniesieniem skargi kasacyjnej, w tym kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

skarżąca wskazała, że w sprawie występuje potrzeba wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c.

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego dotyczące tego,

które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu indeksowanego do franka

szwajcarskiego są abuzywne, w przypadku stwierdzenia przez sąd, że uprawnienie

banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza rażąco interesy

konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami: czy abuzywna jest wówczas

wyłącznie klauzula kursowa określająca sposób ustalenia wartości franka

szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji kredytu, tj.

klauzula kursowa i klauzula ryzyka walutowego stanowiąca, że wysokość

zobowiązań z umowy kredytu zależna jest od zmiennej na przestrzeni

obowiązywania umowy wartości waluty obcej?

Skarżąca wskazała ponadto na występowanie w sprawie istotnych

zagadnień prawnych:

1) czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu

postanowienia abuzywnego, tj. na etapie poprzedzającym etap zastępowania

postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, dopuszczalne jest

ustalenie treści umowy (stosunku prawnego) w zakresie, który był regulowany

przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41

ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r.,

poz. 282; dalej: „pr. weksl.”) lub art. 56 w zw. z art. 358 § 2 lub art. 56 k.c. w zw. ze

wskazanymi przez pozwaną kilkudziesięcioma przepisami, z których na zasadzie

I CSK 2854/25

3

analogii iuris lub analogii legis wynika, że w polskim prawie obowiązuje generalna

norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według kursu średniego

NBP?;

2) czy oceniając możliwość obowiązywania umowy kredytu indeksowanego

do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie

z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny: z (i) dnia zawarcia

umowy, (ii) dnia powstania sporu czy (iii) dnia orzekania?;

3) czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego

do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej

jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych

zapewnia doprowadzenie do sytuacji, jaka miałaby miejsce, gdyby umowa nie

zawierała tego abuzywnego postanowienia?;

4) czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który

znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej

klauzuli kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na

potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie

kredytu?;

5) czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty

obcej na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów (klauzula

kursowa) mają charakter niedozwolony, należy mieć na względzie wyłącznie

oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie

prowadzi do zrealizowania celu dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia

1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz.

UE z 1993 r., Nr L 95, s. 29; dalej jako: „dyrektywa 93/13”)?

Powodowie złożyli odpowiedź na skargę kasacyjną, w której wnieśli o

odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie oraz o

zasądzenie od pozwanej na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego z

uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 2854/25

4

Skarga kasacyjna wniesiona przez pozwaną nie kwalifikowała się do

przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania.

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania koncentruje się

wokół problematyki skutków uznania za abuzywne postanowień umowy kredytu

indeksowanego kursem waluty obcej dotyczących zasad ustalania tego kursu na

potrzeby wykonania umowy.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego za abuzywne

należy uznać postanowienia przyznające bankowi uprawnienie do jednostronnego

ustalania tego kursu (zob. wyroki SN: z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 13

maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 674/22;

z 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22).

Jak wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego, źródłem abuzywności tego

rodzaju postanowień jest przede wszystkim, nierównomierne rozłożenie pomiędzy

stronami umowy ryzyka ekonomicznego związanego z ewentualną zmianą kursu

waluty obcej (zob. przede wszystkim wyrok SN z 16 maja 2024 r., II CSKP

1305/22).

Celem dyrektywy 93/13 jest ochrona konsumenta i przywrócenie równowagi

pomiędzy stronami poprzez wyłączenie zastosowania warunków uznanych za

nieuczciwe przy jednoczesnym zachowaniu, co do zasady, ważności pozostałych

warunków umowy (wyroki TSUE: z 23 listopada 2023 r., C-321/22,

ECLI:EU:C:2023:911, pkt 91; z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, ECLI:EU:C:2021:341,

pkt 72 i przywołane tam orzecznictwo). Chodzi przy tym o zastąpienie formalnej

równowagi praw i obowiązków stron, ustanowionej w umowie, równowagą

rzeczywistą, która przywraca równość stron (wyrok TSUE z 15 marca 2012 r.,

C-453/10, ECLI:EU:C:2012:144, pkt 28 i przywołane tam orzecznictwo).

Zastąpienie wyeliminowanych z umowy postanowień abuzywnych

dotyczących zasad ustalania kursu waluty obcej innym sposobem ustalania tego

kursu, np. kursem średnim Narodowego Banku Polskiego, co jest postulowane

w wielu skargach kasacyjnych wnoszonych przez banki, w tym w skardze

wniesionej w niniejszej sprawie, nie doprowadziłoby do wprowadzenia rzeczywistej

równowagi pomiędzy bankiem a konsumentem, ponieważ konsument dalej

I CSK 2854/25

5

ponosiłby nieograniczone ryzyko związane ze wzrostem kursu waluty obcej. W

umowie kredytu w dalszym ciągu nie byłoby bowiem postanowienia limitującego

ryzyko ekonomiczne po stronie konsumenta. Zmieniłby się bowiem wyłącznie

sposób ustalania kursu waluty obcej, co jest niewystarczające do uznania, że

pozycja banku i konsumenta stała się równorzędna.

Odnosząc się w dalszej kolejności do pozostałych kwestii podniesionych

przez skarżącą w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, należy podkreślić, że kwestie te były już przedmiotem wielu

wypowiedzi Sądu Najwyższego. Istotne znaczenie ma w tym kontekście w

szczególności uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25

kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, która z chwilą jej podjęcia uzyskała moc zasady

prawnej zgodnie z art. 87 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 622), i jako taka wiąże inne składy

Sądu Najwyższego.

Zgodnie z uchwałą:

1. w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej

stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące,

w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego

postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej

wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

2. w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże

także w pozostałym zakresie.

3. jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu

niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy

całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu,

powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na

rzecz każdej ze stron.

4. jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot

I CSK 2854/25

6

wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia

następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował względem

banku związanie postanowieniami umowy.

5. jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze

stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków

pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili

popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.

Odpowiedzi sformułowane w punktach pierwszym i drugim uchwały

determinują ocenę wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w szczególności w zakresie, w jakim pozwana powołuje się na rozbieżności

w orzecznictwie Sądu Najwyższego na tle wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. oraz

w zakresie istotnych zagadnień prawnych pod pkt. 2), 4), 5).

Niezależnie od treści uchwały z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, co do

kwestii powiązania tzw. klauzuli kursowej i tzw. klauzuli ryzyka walutowego Sąd

Najwyższy wypowiedział się m.in. w wyrokach: z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22;

z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22; z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22; co do

możliwości zastąpienia niedozwolonych postanowień kursowych poprzez sięgnięcie

do wykładni oświadczeń woli (art. 65 k.c.), art. 41 pr. weksl. albo art. 358 § 2 k.c.

Sąd Najwyższy wypowiedział się m.in. w wyrokach z: 27 maja 2022 r., II CSKP

395/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP

1027/22); co do kwestii momentu, na który ocenia się, czy dane postanowienia ma

charakter postanowienia niedozwolonego, Sąd Najwyższy wypowiedział się w

uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP

29/17; co do kwestii znaczenia woli konsumenta, który wnosi o ustalenie

nieistnienia stosunku prawnego, Sąd Najwyższy wypowiedział się m.in. w wyroku z

18 maja 2022 r., II CSKP 1316/22. Zagadnienie to było również przedmiotem

wypowiedzi TSUE m.in. w wyroku z 3 października 2019 r., C-260/18 (pkt 56).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego

orzeczono na podstawie art. 98 § 1, § 11 i 3 w zw. z art. 108 § 1, art. 391 § 1 i art.

I CSK 2854/25

7

39821 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 6 i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 20 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za

czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r. poz. 118).

Kamil Zaradkiewicz

[M.O.]

[SOP]