Spór o zdolność spadkodawczyni do sporządzenia testamentu. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Postanowieniem z 11 lutego 2025 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu w sprawie

z wniosku J.P. przy udziale W.K., B.B., M.A, M.W., B.K. i P.S. o stwierdzenie

nabycia spadku po M.P., na skutek apelacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu

Rejonowego dla Wrocławia-Krzyków we Wrocławiu z 13 grudnia 2023 r., VI Ns

400/21, oddalił apelację.

Wnioskodawca J.P. wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu drugiej

instancji, zaskarżając je w całości oraz wnosząc o zmianę zaskarżonego

postanowienia w sposób wskazany w skardze, ewentualnie o uchylenie

I CSK 2882/25

2

zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi drugiej instancji.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

skarżący wskazał, że w sprawie ma występować istotne zagadnienie prawne, które

wnioskodawca sformułował w postaci następującego pytania: „czy jednoosobowa

opinia biegłego sądowego z zakresu psychiatrii stwierdzająca w sposób

autorytatywny, że u M.P. w dniu 20 stycznia 2020 r. występowały zaburzenia

znoszące zdolność do świadomego i swobodnego podejmowania decyzji oraz

wyrażania woli podczas, gdy biegła określiła stopień otępienny u M.P. jako

umiarkowany, co implikuje świadome i swobodne podejmowanie woli przez nią

sporządzenia testamentu”?.

Ponadto jako okoliczność mającą uzasadniać przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, skarżący wskazał oczywistą zasadność wniesionej przez siebie

skargi.

Uczestnik P.S. złożył odpowiedź na skargę kasacyjną wnioskodawcy, w

której wniósł o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej

oddalenie oraz o zasądzenie od wnioskodawcy na swoją rzecz kosztów zastępstwa

procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm prawem przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, a zarazem

kwalifikowanym pismem procesowym o ściśle określonej przez ustawę treści. Sąd

Najwyższy rozpoznając ten nadzwyczajny środek zaskarżenia nie jest trzecią

instancją sądową, lecz działa w interesie publicznym (postanowienie SN

z 27 stycznia 2009 r., V CSK 358/08), na rzecz państwa jako dobra wspólnego

(postanowienie SN z 11 lutego 2009 r., V CSK 388/08), jakkolwiek oczywiście nie

oznacza to braku indywidualnego interesu skarżącego w rozpoznaniu

nadzwyczajnego środka zaskarżenia, a w konsekwencji także weryfikacji tego

interesu (gravamen). Jednak przede wszystkim skarga kasacyjna ma służyć

ochronie prawidłowego wykonywania prawa oraz jego jednolitej wykładni. Interes

I CSK 2882/25

3

prywatny uwzględnia zaś tylko na tyle, na ile może się on stać podłożem

zaspokojenia interesu ogólnego (zob. aktualne uwagi w postanowieniu SN

z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99).

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy przewidziana

w art. 3989 k.p.c. instytucja tzw. przedsądu, w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem

Najwyższym jest ograniczony - co należy podkreślić - wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej

oceny skargi kasacyjnej (postanowienie SN z 12 marca 2024 r., I CSK 254/23).

Na etapie przedsądu Sąd Najwyższy ocenia wyłącznie wniosek o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz jego uzasadnienie. Wniosek ten stanowi

element konstrukcyjny skargi odrębny od podstaw skargi i ich uzasadnienia, które

są oceniane dopiero, gdy skarga kasacyjna zostanie przyjęta do rozpoznania.

Dla spełnienia wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne

jest zawarcie w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do

rozpoznania, zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do

wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z

nich występują w sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego

(postanowienie SN z 17 czerwca 2021 r., IV CSK 1/21).

Jako pierwszą przyczynę kasacyjną mającą uzasadniać przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania wnioskodawca wskazał występowanie w sprawie

istotnego zagadnienia prawnego.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego zagadnienie takie

powinno być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń, a jednocześnie

być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienie SN z 20 maja

2021 r., II CSK 132/21).

Takie zagadnienie powinno zostać sformułowane wraz z przytoczeniem

argumentów prawnych świadczących o rozbieżnych ocenach prawnych (zob. np.

I CSK 2882/25

4

postanowienia SN: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002 r., nr 1, poz. 11;

z 7 czerwca 2005 r., V CKN 3/05; z 16 marca 2007 r., III CSK 34/07). Konieczne

jest też wskazanie argumentów przekonujących o istotności zagadnienia (zob.

postanowienie SN z 24 lipca 2007 r., IV CSK 207/07). Ponadto, ma to być

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie

może przyczynić się do rozwoju prawa (postanowienia SN:

z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11; z 11 stycznia

2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151; z 11 lutego 2009 r., V CSK

388/08).

Sposób, w jaki skarżący kasacyjnie sformułował i uzasadnił zagadnienie

prawne, które w jego ocenie, występuje w niniejszej sprawie, nie odpowiada

wymaganiom wynikającym z utrwalonego orzecznictwa SN.

Zagadnienie przedstawione przez wnioskodawcę sprowadza się bowiem do

pytania o charakterze incydentalnym i kazuistycznym. Jest to zatem w istocie

pytanie o trafność rozstrzygnięcia wydanego przez Sąd drugiej instancji.

Przedstawione zagadnienie nie zawiera elementów, które mogłyby pozwolić na

sformułowanie przez Sąd Najwyższy – w ramach rozpoznania skargi kasacyjnej –

ogólnego stanowiska o uniwersalnym charakterze. Formułowanie zagadnień

prawnych w formie tego rodzaju pytań nie pozwala przyjąć, że w sprawie zachodzi

przyczyna kasacyjna określona w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. (zob. postanowienie SN

z 9 października 2023 r., I CSK 4314/22).

Jako drugą okoliczność mającą uzasadniać przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania skarżący wskazał oczywistą zasadność wniesionej przez siebie skargi.

Na tle tej przesłanki w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że nie

każde naruszenie prawa, nawet oczywiste, przesądza o zasadności skargi

kasacyjnej (zob. w szczególności postanowienia SN: z 15 lutego 2007 r., V CSK

485/06; z 3 marca 2020 r., V CSK 75/19). Sam zarzut naruszenia, nawet

oczywistego, określonego przepisu prawa nie prowadzi wprost do oceny, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, bowiem mimo takiego naruszenia prawa,

orzeczenie może być prawidłowe (postanowienia SN: z 10 stycznia 2003 r. V CZ

187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49; z 6 listopada 2020 r., III CSK 110/20).

I CSK 2882/25

5

Przesłanka „oczywistej zasadności skargi kasacyjnej" nie odpowiada bowiem w

pełni przesłance „oczywistego naruszenia prawa" przez wydanie zaskarżonego

orzeczenia (postanowienie SN z 20 lutego 2008 r., V CSK 512/07).

O oczywistej zasadności skargi można mówić jedynie w przypadku

stwierdzenia szczególnych, kwalifikowanych, wręcz rażących przypadków

naruszenia prawa przez sąd drugiej instancji, bez wnikliwego wgłębiania się

w merytoryczną analizę trafności orzeczenia (postanowienia SN: z 10 stycznia

2003 r. V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49; z 7 października 2010 r., I CSK

189/10; z 28 lipca 2011 r., I CSK 77/11), które powodują, że zaskarżone orzeczenie

jest wadliwe.

Uzasadniając stanowisko o oczywistej zasadności skargi, wnioskodawca

podniósł, że w sprawie występuje przyczyna kasacyjna określona w art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c. z uwagi na sformułowane w skardze zarzuty naruszenia prawa

materialnego i przepisów postępowania. Skarżący wskazał w tym kontekście

również na naruszenie przez Sąd drugiej instancji art. 382 k.p.c. poprzez przyjęcie

za własne ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd pierwszej instancji bez

jakichkolwiek rozważań merytorycznych. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania w zakresie, w jakim skarżący wskazuje na oczywistą

zasadność wniesionej przez siebie skargi, jest bardzo lakoniczne i nie zawiera

argumentów wskazujących na to, że faktycznie w sprawie zaktualizowała się

przyczyna kasacyjna, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Samo podniesienie

przez wnioskodawcę, że Sąd drugiej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego

postanowienia przyjął za własne ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd

pierwszej instancji nie świadczy o wadliwości orzeczenia wydanego przez Sąd

odwoławczy, skoro zgodnie z art. 387 § 21 pkt 1 w uzasadnieniu wyroku sądu

drugiej instancji wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia może ograniczyć

się do stwierdzenia, że sąd drugiej instancji przyjął za własne ustalenia sądu

pierwszej instancji, chyba że sąd drugiej instancji zmienił lub uzupełnił te ustalenia.

Jeśli natomiast, w ocenie wnioskodawcy, Sąd drugiej instancji, wydając zaskarżone

postanowienie, pominął jakiś materiał zebrany w postępowaniu w pierwszej

instancji lub w postępowaniu apelacyjnym, to skarżący powinien precyzyjnie

I CSK 2882/25

6

wskazać, jaki materiał został pominięty, czego wnioskodawca w niniejszej sprawie

nie uczynił.

Za nieprawidłowe należy również uznać poprzestanie na wskazaniu, że

oczywistą zasadność skargi uzasadniają sformułowane w skardze zarzuty

naruszenia prawa materialnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania wraz

z uzasadnieniem jest bowiem odrębną konstrukcyjnie i funkcjonalnie częścią skargi

kasacyjnej i nie jest rzeczą Sądu Najwyższego poszukiwanie w innych częściach

skargi argumentów na uzasadnienie podniesionych w nim twierdzeń. Rolą Sądu

Najwyższego nie jest bowiem domyślanie się lub poszukiwanie okoliczności, które

uzasadniałyby przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Wniosek o przyjęcie

skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu,

natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero

po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego

rozpoznawania. Oba te elementy muszą być przez skarżącego wyodrębnione,

oddzielnie przedstawione i uzasadnione, a dla spełnienia wymogu z art.

3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienia, ponieważ mimo że argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy

w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające

przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienia (postanowienie SN z 14 maja 2020 r., I CSK 380/19).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania Sąd Najwyższy orzekł

na podstawie art. 520 § 1 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 k.p.c.

Kamil Zaradkiewicz

[M.O.]

[a.ł]