„Wszystko pozostałe” w testamencie a udział w nieruchomości. SN odmówił przyjęcia skargi

Postanowieniem z 23 maja 2024 r. Sąd Okręgowy w Tarnowie, na skutek

apelacji uczestników D., i C., zmienił zaskarżone postanowieniem Sądu

Rejonowego w Tarnowie, wydane w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po

K.M.

Postanowienie to skargą kasacyjną zaskarżył w całości wnioskodawca M.

M., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej

instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o jego zmianę i nadanie mu

treści jak uczynił to Sąd pierwszej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 2953/25

2

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki przyjęcia do rozpoznania

skargi kasacyjnej M. M. od postanowienia Sądu Okręgowego w Tarnowie.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący wskazał na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego

oraz nieważność postępowania przed Sądem drugiej instancji. Odnosząc się

do sformułowanego zarzutu nieważności postępowania przed Sądem drugiej

instancji (art. 379 pkt 4 k.p.c.) wskutek rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy

w składzie jednego sędziego, w miejsce wymaganego składu trzech sędziów, co –

w ocenie skarżącego – narusza art. 15 zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca

2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem,

przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz

wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, należy zauważyć, że zarzut ten nie został

skutecznie wykazany.

Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w tej sprawie, podziela pogląd

wyrażony w postanowieniu Sądu Najwyższego z 24 stycznia 2024 r., III CZ 339/23,

zgodnie z którym nie zachodzi nieważność postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.)

w przypadku, gdy ustawa (choćby tylko temporalna) wprost wskazuje skład sądu,

i sprawa została rozpoznana w takim właśnie składzie, czyli zgodnie z kryteriami

ustawowymi. Stanowisko takie prezentował także Sąd Najwyższy we

wcześniejszych orzeczeniach wskazując, że rozpoznanie sprawy przez sąd

w składzie jednoosobowym na podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia

2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem,

przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz

wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, nie może być uznane za skutkujące

nieważnością postępowania w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie

SN z 15 marca 2023 r., I CSK 4340/22). Ponadto, skoro sprawa została rozpoznana

I CSK 2953/25

3

zgodnie z wymogami ustawowymi, nawet jeśli tzw. ustawa COVID-19 miała

charakter epizodyczny, to nie może być także mowy o uznaniu, że strony tak

procedowanego postępowania zostały pozbawione możliwości obrony swoich praw

w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c.

Sąd Najwyższy zwraca uwagę, że uchwała Składu 7 sędziów Sądu

Najwyższego z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22, nie może mieć zastosowania

w sprawie niniejszej, gdyż została wydana bez uwzględnienia literalnej treści

art.379 pkt 4 k.p.c. Skład sądu orzekającego w sprawie niniejszej nie był sprzeczny

z przepisami prawa, bo ustawa COVID-19 przewidziała skład jednoosobowy jako

właściwy do orzekania w sprawie. Przesłanki nieważności postępowania zostały

przez ustawodawcę wyliczone enumeratywnie w przepisie art.379 k.p.c. i nie

można ich interpretować rozszerzająco (zob. postanowienie SN z 24 stycznia

2024 r., III CZ 339/23).

Odnośnie natomiast do innej przesłanki przedsądu, w postaci występowania

w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, to należy dostrzec, że zgodnie

z utrwalonym poglądem judykatury Sądu Najwyższego przedstawienie okoliczności

uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na występujące

w sprawie istotne zagadnienie prawne polega na sformułowaniu tego zagadnienia

i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym

chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które

zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej (zob.

postanowienia SN z: 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11

i 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151).

Istotność zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) konkretyzuje się

w tym, że w danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla

rozwoju prawa lub znaczenie precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych

spraw. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przedstawienie okoliczności uzasadniających

rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia

prawnego polega na sformułowaniu tego zagadnienia, wskazaniu przepisów prawa,

na których tle zagadnienie to wyłoniło się, oraz zaprezentowaniu argumentacji

jurydycznej uzasadniającej możliwość rozbieżnych ocen prawnych (zob.

I CSK 2953/25

4

postanowienia SN z: 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11,

11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151; 24 maja 2016 r.,

I CSK 666/15).

Skarżący w skardze podniósł jako istotne zagadnienie prawne potrzebę

rozstrzygnięcia i wyjaśnienia kwestii sprowadzającej się do pytania: czy zawarte

w treści testamentu sformułowanie, wedle którego ktoś „wszystko pozostałe”

przekazuje określonemu podmiotowi, oznacza, że obejmuje on każdy składnik

majątkowy - inny aniżeli wskazane, czy ze względu na specyfikę np. nieruchomości

czy udziału w niej, skoro przedmiotem rozporządzenia były środki pieniężne czy

ruchomości, należy uznać, że spadkodawca - in favorem testameti - nie miał na

myśli takiego składnika majątkowego, jakim jest udział we współwłasności

nieruchomości. Drugie pytanie zaś dotyczyło zagadnienia ustalenia proporcji

pomiędzy wskazanymi składnikami majątki, a pominiętymi w kontekście sięgnięcia

po regułę interpretacyjną zakotwiczoną w art. 961 k.c.

Wniosek skarżącego ogranicza się do polemiki z ustaleniami i oceną prawną

Sądu drugiej instancji dotyczącą wykładni testamentu, co samo w sobie nie

konstytuuje istotnego zagadnienia prawnego. Przywołana problematyka wykładni

testamentu oraz stosowania art. 948 k.c. i 961 k.c. była wielokrotnie przedmiotem

wypowiedzi Sądu Najwyższego, a w orzecznictwie ukształtował się stabilny pogląd,

który został przez Sąd drugiej instancji prawidłowo uwzględniony.

W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się, że wykładnia testamentu,

którego dyspozycje nie zostały sformułowane jednoznacznie, dokonywana jest

w pierwszej kolejności przy wykorzystaniu ogólnych reguł wywodzonych

z art. 948 k.c., a więc z pierwszeństwem zastosowania interpretacji subiektywnej.

Dopiero gdy zawodzą te reguły, gdyż ich zastosowanie nie pozwala na ustalenie

treści testamentu w sposób niewątpliwy, możliwe jest zastosowanie reguł

konkretnych przewidzianych w art. 947 k.c., art. 961 k.c. W uchwale z 26 lutego

2021 r., III CZP 24/20 (OSNC 2021, Nr 9, poz. 59) Sąd Najwyższy stwierdził, że

wykładni testamentu należy dokonywać z uwzględnieniem okoliczności jego

sporządzenia, które mogą być ustalane z wykorzystaniem wszelkich środków

dowodowych. Ostatnią wolę spadkodawcy wyrażoną w testamencie należy

I CSK 2953/25

5

tłumaczyć w taki sposób, aby zapewnić w możliwie najpełniejszym stopniu

realizację jego rozporządzenia; w sytuacji, gdy możliwe jest różne rozumienie

postanowień testamentu konieczne jest przyjęcie takiej wykładni, która pozwala

utrzymać rozporządzenie spadkodawcy w mocy i nadać im rozsądną treść (zob.

postanowienie SN z 20 grudnia 2022 r., I CSK 3657/22).

Z tych względów należało

odmówić

przyjęcia

skargi

kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

(M.T.)

[a.ł]