Wtorek Wydanie nr 31

Sygnatura akt
I CSK 299/24
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna Wydział I
Rodzaj
Postanowienie
Data orzeczenia
25 lutego 2026 r.
Rozstrzygnięcie
Zasądzono
W serwisie od

Zestawienie z tego dnia
Kategorie
Sąd Najwyższy
Sąd Najwyższy
© autorzy OpenStreetMap

Sąd Najwyższy

Bank przegrał spór o kredyt indeksowany do franka. SN nie przyjął jego skargi kasacyjnej

Przejdź do orzeczenia, 15 min czytania

Spór

Bank S.A. w W. domagał się zapłaty od B.M. w sprawie kredytu indeksowanego kursem waluty obcej. B.M. wystąpiła z powództwem wzajemnym o ustalenie i zapłatę.

Ustalenia sądu

Sąd Najwyższy nie ustalał nowych faktów. Oparł się na stanie faktycznym ustalonym przez Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 7 września 2023 r., sygn. V ACa 91/23. Skarżący bank twierdził, że zachodzą przesłanki przyjęcia skargi, ale SN tego nie przyjął.

Rozstrzygnięcie

Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej banku i zasądził od Bank S.A. w W. na rzecz B.M. 5 400 zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Dlaczego

Sąd uznał, że bank nie wykazał istotnego zagadnienia prawnego ani potrzeby wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości. Wskazane pytania zostały już wyjaśnione w orzecznictwie TSUE i SN.

Dla firm

Abuzywne klauzule indeksacyjne są bezskuteczne od początku, chyba że kredytobiorca następczo świadomie i dobrowolnie je zaakceptuje. Wyeliminowanie ryzyka kursowego oznacza przekształcenie umowy w umowę o odmiennej istocie, której nie da się utrzymać.

Więcej o sprawie

Sprawa toczyła się z powództwa banku o zapłatę przeciwko B.M. oraz z powództwa wzajemnego B.M. o ustalenie i zapłatę. Sąd Najwyższy przypomniał, że abuzywne klauzule indeksacyjne są bezskuteczne od początku.

Rozstrzygnięcie
Zasądzono
Sąd
Sąd Najwyższy, Izba Cywilna Wydział I
Sygnatura
I CSK 299/24

Treść orzeczenia około 15 minut czytania

I CSK 299/24

POSTANOWIENIE

25 lutego 2026 r.

Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

SSN Marcin Trzebiatowski

na posiedzeniu niejawnym 25 lutego 2026 r. w Warszawie

w sprawie z powództwa Bank spółki akcyjnej w W.

przeciwko B.M.

o zapłatę,

oraz z powództwa wzajemnego B.M.

przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.

o ustalenie i zapłatę,

na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.

od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie

z 7 września 2023 r., V ACa 91/23,

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od Bank S.A. w W. na rzecz B.M. 5 400 (pięć

tysięcy czterysta) zł tytułem kosztów postępowania

kasacyjnego.

I CSK 299/24

2

Uzasadnienie

Powód (pozwany wzajemny) Bank S.A. w W. wniósł skargę kasacyjną od

wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 7 września 2023 r. Wniosek o jej

przyjęcie do rozpoznania uzasadnił występowaniem istotnych zagadnień prawnych

oraz potrzebą wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Jak zaznaczono wyżej, skarżący oparł wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania na pierwszej i drugiej spośród wymienionych przesłanek.

Przez istotne zagadnienie prawne, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c., należy rozumieć problem o charakterze prawnym, powstały na tle

konkretnego przepisu prawa, mający charakter rzeczywisty w tym znaczeniu, że

jego rozwiązanie stwarza realne i poważne trudności. Problem ten musi mieć

charakter uniwersalny, co oznacza, że jego rozwiązanie powinno służyć

rozstrzyganiu innych, podobnych spraw. Chodzi przy tym o problem, którego

wyjaśnienie jest konieczne dla rozstrzygnięcia danej sprawy, a więc problem

pozostający w związku z podstawami skargi oraz z wiążącym Sąd Najwyższy,

a ustalonym przez sąd drugiej instancji, stanem faktycznym sprawy (art. 39813 § 2

k.p.c.), jak też w związku z podstawą prawną zaskarżonego wyroku (postanowienia

SN: z 21 maja 2013 r., IV CSK 53/13 oraz z 3 lutego 2012 r., I UK 271/11).

Konieczne jest przy tym przytoczenie argumentów prawnych, które prowadzą do

rozbieżnych ocen. Skarżący powinien nie tylko wskazać przepis prawa

(materialnego lub procesowego), którego dotyczy zagadnienie, lecz także

przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu wykazania, że zagadnienie

I CSK 299/24

3

jest istotne, a jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla merytorycznego

rozstrzygnięcia w jego sprawie (m.in. postanowienia SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK

134/07 oraz z 9 lutego 2011 r., III SK 41/10).

Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga

wykazania, że określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie

doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (postanowienia SN: z 13

czerwca 2008 r., III CSK 104/08 oraz z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07).

Przedstawioną problematykę skarżący ujął w pytaniach: „Jeżeli stronie

powodowej przysługuje dalej idące roszczenie o zapłatę, wynikające ze stosunku

prawnego w postaci rzekomo nieważnej umowy kredytu indeksowanego kursem

waluty obcej, w szczególności wynikające z możliwości żądania zwrotu dokonanych

świadczeń na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, to czy strona

powodowa posiada interes prawny w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku

prawnego wynikającego z umowy?; Czy dopuszczalne jest stwierdzenie

abuzywności klauzul odsyłających do Tabeli Kursów Walut Obcych banku-

kredytodawcy w sytuacji, gdy kredytobiorca miał na mocy regulaminu,

stanowiącego integralną część umowy, możliwość spełniania świadczenia

bezpośrednio w walucie obcej od momentu zawarcia umowy, z pominięciem Tabeli

Kursów Walut Obcych Banku Kredytodawcy, tym bardziej, jeżeli kredytobiorca

faktycznie rozpoczął spłatę bezpośrednio w walucie kredytu, po zawarciu aneksu

na podstawie postanowień, które były obecne w stosunku prawnym pomiędzy

stronami już na dzień zawarcia umowy?; Czy dopuszczalne jest wyeliminowanie

przez strony charakteru niedozwolonego w rozumieniu art. 3851 k.c. postanowień

umowy kredytu dotyczących indeksacji do kursu waluty obcej, odsyłających do

Tabeli Kursów Walut Obcych banku-kredytodawcy, poprzez zastąpienie lub

uzupełnienie ich, wskutek zawarcia aneksu do umowy, postanowieniami

pozbawionymi abuzywnego charakteru, dającymi możliwość korzystania przez

kredytobiorcę z dowolnie wybranego kursu, poprzez samodzielne nabywanie waluty

I CSK 299/24

4

obcej na poczet spłaty kredytu?; Czy norma zawarta w umowie kredytu

indeksowanego do kursu waluty obcej, zawierająca odesłanie do kursu określonego

w tabeli kursowej publikowanej przez bank, podlega kontroli z punktu widzenia

przesłanek abuzywności, czy też kontrola taka jest wyłączona na mocy art. 1 ust. 2

Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych

warunków w umowach konsumenckich (dalej jako „dyrektywa 93/13"), z uwagi na

fakt, że publikowanie kursów walutowych przez banki oparte jest na ustawowej

podstawie prawnej, tj. art. 111 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo

bankowe (Dz.U 2020, poz. 288, dalej jako „Prawo bankowe")?; Czy określenie

niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 3851 § 1 i 2 k.c., dotyczy

określonych przez strony umowy norm postępowania - czy też, przeciwnie,

wyodrębnione redakcyjnie fragmenty tekstu umowy oraz czy dopuszczalne jest

wyeliminowanie z umowy całości kwestionowanych jednostek redakcyjnych

w sytuacji, gdy stwierdzono abuzywność wyłącznie w odniesieniu do części

zawartych tam norm?"; Czy norma, zawarta w umowie kredytu indeksowanego do

kursu waluty obcej, regulująca odesłanie do konkretnego źródła pochodzenia kursu

walutowego (tzw. „klauzula spreadu"), stanowi normę regulującą główne

świadczenia stron w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. oraz czy norma ta należy do

essentialia negotii umowy kredytu?"; Czy stwierdzenie przez Sąd niezwiązania

konsumenta normą, zawartą w umowie kredytu indeksowanego do kursu waluty

obcej, regulującą odesłanie do konkretnego źródła pochodzenia kursu walutowego

(kursu kupna i sprzedaży, tzw. klauzula spreadu), skutkuje również niezwiązaniem

konsumenta normą, zgodnie z którą wartość wzajemnych świadczeń uzależniona

jest od kursu waluty obcej (tzw. klauzula ryzyka) oraz czy niezwiązanie konsumenta

klauzulą ryzyka skutkuje upadkiem umowy?; Czy jest zgodna z zasadami

proporcjonalności, równości i pewności prawa, wynikającymi z Konstytucji oraz

przepisów prawa unijnego, jak również z celami dyrektywy 93/13 oraz z celami art.

3851 § 2 k.c., wykładnia polegająca na twierdzeniu, że niezwiązanie stron klauzulą

spreadu, ma rzekomo skutkować niezwiązaniem również klauzulą ryzyka, co ma

prowadzić do przekształcenia umowy z mocą wsteczną w kredyt złotowy, ale

oprocentowany w oparciu o parametr ekonomiczny właściwy wyłącznie dla waluty

indeksacji, co z kolei mogłoby prowadzić do stwierdzenia nieważności całej

I CSK 299/24

5

umowy?; Czy stwierdzenie przez Sąd niezwiązania konsumenta normą, zawartą

w umowie kredytu indeksowanego do kursu waluty obcej, regulującą odesłanie do

konkretnego źródła pochodzenia kursu walutowego (kursu kupna i sprzedaży, tzw.

klauzula spreadu), przy jednoczesnym stwierdzeniu że konsument jest związany

normą, zgodnie z którą wartość wzajemnych świadczeń uzależniona jest od kursu

waluty obcej (tzw. klauzula ryzyka), skutkuje koniecznością dokonania wykładni

postanowień umowy z pominięciem klauzuli spreadu, natomiast z wykorzystaniem

przepisów dyspozytywnych w brzmieniu aktualnym na dzień zamknięcia rozprawy,

w szczególności art. 358 § 2 k.c. lub art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.

o Narodowym Banku Polskim (dalej: „ustawa o NBP"), oraz stwierdzeniem, że

umowa podlega wykonaniu, z wykorzystaniem do przeliczeń kursu średniego

waluty indeksacji publikowanego przez Narodowy Bank Polski, aktualnego na dzień

danej operacji finansowej?”.

Ponadto skarżący wskazał na potrzebę wykładni z art. 189 k.p.c., art. 3851 §

1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6

ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 3851 § 1 k.c., art. 353 § 1 k.c. w zw. z art. 69 § 1-2

Prawa bankowego, art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 7 ust. 1 i 8b ust. 1 dyrektywy 93/13

i art. 3531 k.c. w zw. z art. 2, 31 ust. 3 i 32 ust. 1 Konstytucji, art. 316 § 1 k.p.c.

w zw. z art. 3851 k.c. § 2, w zw. z art. 3 k.c. w zw. z 6 ust. 1 i 7 ust. 1 dyrektywy

93/13; art. 358 § 2 k.c. w zw. z art. 3851 § 2 k.c.; art. 24 ust. 3 ustawy o NBP w zw.

z art. 3851 § 2 k.c.

Analiza wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania, jego uzasadnienia,

a także uzasadnień orzeczeń sądów obu instancji, nie daje podstaw do uznania, że

rzeczywiście zachodzi przesłanka potrzeby wykładni przepisów budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów.

Należy zauważyć, że przepisy dotyczące przedstawionej problematyki były

przedmiotem wykładni Trybunału Sprawiedliwości UE oraz Sądu Najwyższego.

Problemy sformułowane przez skarżącego obecnie można zatem uznać za

wyjaśnione.

W judykaturze Sądu Najwyższego obecnie dominuje pogląd, że klauzule

kształtujące mechanizm indeksacji, zastrzeżone w umowie kredytu złotowego

I CSK 299/24

6

indeksowanego do waluty obcej (denominowanego w walucie obcej), określają

główne świadczenie kredytobiorcy (np. wyrok SN z 11 grudnia 2019 r., V CSK

382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20). Pogląd ten uwzględnia stanowisko

Trybunału Sprawiedliwości UE, w orzecznictwie którego podkreśla się, że za

postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu „głównego przedmiotu umowy”

w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy uważać te, które określają

podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu

charakteryzują tę umowę (wyroki TSUE: z 30 kwietnia 2014 r., w sprawie C-26/13,

Árpád Kásler i Hajnalka Káslerné Rábai przeciwko OTP Jelzálogbank Zrt, pkt 49-

50, ECLI:EU:C:2014:282; z 26 lutego 2015 r., w sprawie C-143/13, Bogdan Matei

i Ioana Ofelia Matei przeciwko SC Volksbank România SA, pkt 54,

ECLI:EU:C:2015:127; z 23 kwietnia 2015 r., w sprawie C-96/14, Jean-Claude Van

Hove przeciwko CNP Assurances SA, pkt 33, ECLI:EU:C:2015:262; z 20 września

2017 r., w sprawie C-186/16, Ruxandra Paula Andriciuc i in. przeciwko Banca

Românească SA, pkt 35, ECLI:EU:C:2017:703). Za takie uznawane są klauzule

indeksacyjne (waloryzacyjne), jak i postanowienia odnoszące się do ustalonego

w walucie obcej mechanizmu waloryzacji świadczeń (określane niekiedy jako

„klauzule ryzyka walutowego”), które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy-

konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem

zwiększenia kosztu kredytu (wyroki TSUE: 20 września 2017 r., w sprawie

C-186/16, Ruxandra Paula Andriciuc i in. przeciwko Banca Românească SA, pkt

37, jw.; z 20 września 2018 r., w sprawie C-51/17, OTP Bank Nyrt. i OTP Faktoring

Követeléskezelő Zrt przeciwko Teréz Ilyés i Emil Kiss, pkt 68, ECLI:EU:C:2018:750;

z 14 marca 2019 r., w sprawie C-118/17, Zsuzsanna Dunai przeciwko ERSTE Bank

Hungary Zrt, pkt 48, ECLI:EU:C:2019:207; z 3 października 2019 r., w sprawie

C-260/18, Kamil Dziubak i Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International

AG, pkt 44, ECLI:EU:C:2019:819). Klauzule waloryzacyjne, które nie zostały

wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod

kątem spełnienia przesłanek z art. 3851 § 1 k.c. W orzecznictwie Trybunału

wyjaśniono, iż wymaganie wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym

językiem nakazuje, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne

działanie mechanizmu, do którego odnosi się ów warunek, a także, w zależności od

I CSK 299/24

7

przypadku, związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym

w innych warunkach, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu

o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy

konsekwencje ekonomiczne.

Z kolei Sąd Najwyższy wyjaśnił, że postanowienia umowy (regulaminu),

określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki

przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi

swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych

postanowień umownych. Takie klauzule mają charakter abuzywny, ponieważ

kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi

obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sprzeczność z dobrymi obyczajami

i naruszenie interesów konsumenta polega w tym przypadku na uzależnieniu

wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od

swobodnej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili

jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych

spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia konsumenta.

Takie postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów

walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego działania banku.

W ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają

równorzędność stron. Skonstruowane w ten sposób, w ślad za wzorcem

stosowanym przez bank, uregulowania umowne są niedopuszczalne, niezależnie

od tego, czy swoboda przedsiębiorcy (banku) w ustaleniu kursu jest pełna, czy też

w jakiś sposób ograniczona, np. w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych

odchyleń od kursu ustalanego z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów (np. wyrok

SN z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134).

Sąd Najwyższy przyjmuje też, że abuzywne klauzule indeksacyjne są od

początku, z mocy prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy,

chyba że następczo udzieli on świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten

sposób przywróci ich skuteczność z mocą wsteczną (uchwała składu siedmiu

sędziów SN – zasada prawna – z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9,

poz. 56).

I CSK 299/24

8

Poza tym wyeliminowanie z łączącej strony umowy abuzywnych

postanowień umownych rodzi wprawdzie konieczność dokonania oceny, czy

umowa w pozostałym zakresie jest możliwa do utrzymania. Niemniej

wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu

indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki

oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym

przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie

i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy

kredytu. Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie

umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za

opowiedzeniem się o jej nieważności (wyrok SN z 11 grudnia 2019 r., V CSK

382/18, OSNC-ZD B/2021, poz. 20). Wyeliminowanie abuzywnych klauzul

przeliczeniowych nie prowadzi do utrzymania w mocy kredytu indeksowanego

kursem CHF jako kredytu złotowego oprocentowanego według stawki LIBOR. Brak

także podstaw do zastąpienia stawki oprocentowania LIBOR stawką WIBOR

(wyroki SN: z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, OSNC-ZD D/2022, poz. 45 oraz

z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22).

Należy przypomnieć, że oceny, czy postanowienie umowne jest

niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia

umowy (uchwała składu siedmiu sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17,

OSNC 2019, nr 1, poz. 2). Wykładnia językowa art. 3851 § 1 zdanie pierwsze k.c.

nie stwarza podstaw do przyjęcia, że w ramach oceny abuzywności postanowienia

istotny jest sposób jego stosowania przez przedsiębiorcę. Decydujące znaczenie

ma nie to, w jaki sposób przedsiębiorca stosuje postanowienie i dla kogo jest to

korzystne, lecz to, w jaki sposób postanowienie kształtuje prawa i obowiązki

konsumenta. Z przepisu wynika, że przedmiotem oceny jest samo postanowienie,

a więc wyrażona w określonej formie (przeważnie słownej) treść normatywna, tzn.

norma lub jej element określający prawa lub obowiązki stron (uchwała składu

siedmiu sędziów SN z 20 listopada 2015 r., III CZP 17/15, OSNC 2016, nr 4, poz.

40), a jej punktem odniesienia – sposób oddziaływania postanowienia na prawa

i obowiązki konsumenta. Samo postanowienie może bezpośrednio kształtować

prawa i obowiązki tylko w sensie normatywnym, wpływając na zakres i strukturę

I CSK 299/24

9

praw lub obowiązków stron. Taka interpretacja pozostaje w zgodzie z powszechnie

akceptowanym poglądem, że art. 3851 § 1 k.c. jest instrumentem kontroli treści

umowy (stosunku prawnego). To, w jaki sposób postanowienie jest stosowane, jest

kwestią odrębną, do której art. 3851 § 1 zdanie pierwsze k.c. wprost się nie odnosi

(uchwała SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2).

Sankcje będące konsekwencją abuzywności postanowień umownych działają ze

skutkiem ex tunc, co oznacza, że zdarzenia o charakterze następczym w stosunku

do daty zawarcia umowy zawierającej klauzule abuzywne pozostają bez znaczenia

dla takiego charakteru tych postanowień umownych (wyjątek stanowi wola

konsumenta).

W konsekwencji, w razie stwierdzenia abuzywności klauzuli ryzyka

walutowego i klauzul przeliczeniowych utrzymanie umowy nie jest możliwe

z prawnego punktu widzenia. Jest tak zwłaszcza wówczas, gdy unieważnienie tych

klauzul doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic

kursów walutowych, ale również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego,

które jest bezpośrednio związane z indeksacją kredytu do waluty. W konsekwencji

art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po

stwierdzeniu nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu

indeksowanego do waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej

bezpośrednio powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie

z prawem krajowym, że ta umowa nie może nadal obowiązywać bez takich

warunków z tego powodu, iż ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru

głównego przedmiotu umowy (wyroki TSUE: z 14 marca 2019 r., w sprawie

C-118/17, Zsuzsanna Dunai przeciwko ERSTE Bank Hungary Zrt, pkt 52, jw.; z 5

czerwca 2019 r., w sprawie C-38/17, GT przeciwko HS, pkt 43,

ECLI:EU:C:2019:461; z 3 października 2019 r., w sprawie C-260/18, Kamil Dziubak

i Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG, pkt 44 i 45, jw.;

a także postanowienie SN z 24 listopada 2022 r., I CSK 3127/22).

Sąd Najwyższy wyjaśniał, że możliwość dochodzenia roszczenia o zwrot

zapłaconych rat kredytu nie eliminuje interesu prawnego kredytobiorcy w żądaniu

ustalenia nieistnienia stosunku prawnego w związku z nieważnością umowy

kredytu. Interes prawny - o którym mowa w art. 189 k.p.c. - należy postrzegać

I CSK 299/24

10

elastycznie, z uwzględnieniem celowościowej wykładni tego pojęcia, szeroko

pojmowanego dostępu do sądów oraz konkretnych okoliczności sprawy. Powód

zachowuje interes prawny w zgłoszeniu powództwa o ustalenie nieistnienia

(nieważności) stosunku prawnego, jeżeli mimo przysługującego mu powództwa

o świadczenie na podstawie spornego stosunku prawnego wynikają z tego

stosunku inne, dalej idące skutki, których dochodzenie w drodze powództwa

o zapłatę nie jest możliwe lub aktualne. W takich stanach faktycznych jedynie

powództwo o ustalenie nieistnienia tego stosunku prawnego - z uwzględnieniem

procesowych skutków wyroku o ustalenie, w szczególności granic prawomocności

materialnej - może w pełny sposób zaspokoić interes prawny powoda, zapobiec

potencjalnym sporom między stronami na przyszłość, a zatem w definitywny

sposób rozstrzygnąć niepewną sytuację prawną związaną ze spornym stosunkiem

prawnym (m.in. uchwały SN: z 17 grudnia 1993 r., III CZP 171/93, OSNCP 1994, nr

7-8, poz. 149 i z 20 października 2015 r., III CZP 27/15, OSNC 2016, nr 3, poz. 31,

oraz wyroki SN: z 2 lipca 2015 r., V CSK 640/14; z 2 lutego 2006 r., II CK 395/05; z

25 lutego 2022 r., II CSKP 87/22; z 23 kwietnia 2021 r., II CSK 9/21; z 29

października 2025 r., II CSKP 1010/22, a także postanowienie SN z 30 grudnia

2024 r., I CSK 3258/23).

Mając powyższe na uwadze, nie można przyjąć, że przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania zostały wykazane w sposób właściwy.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).

Marcin Trzebiatowski

(M.K.)

[SOP]

I CSK 299/24

11

Pełny tekst i metryka orzeczenia: Sąd Najwyższy, repozytorium2.sn.pl. Tytuł i streszczenie przygotował model językowy na podstawie treści orzeczenia. Orzeczenie może być nieprawomocne.