Spór o majątek wspólny małżonków. Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej pozwanej

Pozwem z 27 lipca 2020 r. powód - M. N. wniósł o ustanowienie przez sąd

rozdzielności majątkowej między nim, a pozwaną - M. M..

M. N., urodzony [...] 1977 r. w W. oraz M. M., urodzona [...] 1976 r. w G.,

zawarli związek małżeński w dniu [...] 2007 r. w W.. Powód wskazał, że był

zatrudniony, jako marynarz pływał na statkach specjalistycznych (nurkowych

wykonujących prace podwodne) oraz na statkach wiertniczych. Powód podkreślił,

że chciał stale i aktywnie uczestniczyć w życiu swoich dzieci, a ponieważ osiągał

I CSK 3031/25

2

znaczne przychody, chciał je spożytkować z małżonką w sposób efektywny i

zainwestować tak, by jak najszybciej skończyć pracę na morzu, w związku z czym

zaoszczędzone pieniądze strony wydawały na zakup licznych nieruchomości, które

następnie wynajmowały jako lokale usługowe. Powód wskazał, iż strony, w

szczególności, zakupiły łącznie osiem lokali w inwestycji realizowanej przez I. - tzw.

N.. W ocenie powoda nie tylko realizował on plany inwestycyjne, związane z

nieruchomościami, ale również dbał, by jego rodzinie, w tym żonie, nie brakowało

środków na wszelkie potrzeby, zarówno podstawowe, jak i te zbytkowe. Powód

podkreślił, iż w całym okresie małżeństwa przelał on na prywatne rachunki

bankowe pozwanej ze swojego rachunku bankowego kwotę ponad 4 000 000 zł.

Ostatecznie powód wskazał, że w skład majątku wspólnego wchodzą

nieruchomości o łącznej szacunkowej wartości 10 181 500 zł. Wskutek, jednak,

działania pozwanej (upoważnionej do zarządu majątkiem stron), jak wskazał

powód, został on pozbawiony dostępu do majątku (cofnięcie odpowiedniego

pełnomocnictwa), a brak porozumienia między stronami w zarządzie majątkiem

wspólnym, spowodował w konsekwencji, że pozwana podejmowała samodzielne

decyzje finansowe bez wiedzy powoda, skutkujące obciążeniem tego majątku; w

rachubę wchodziły też zaległości z tytułu opłat eksploatacyjnych oraz danin

publicznych, związane w szczególności, z posiadanymi lokalami oraz niespłacone

przez pozwaną raty, między innymi z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych

oraz raty leasingowe (zakup samochodu marki V.). Następnie powód podniósł, że

obecnie między stronami toczy się sprawa rozwodowa, zawisła przed Sądem

Okręgowym, a przyczyną rozkładu pożycia małżeńskiego była zdrada pozwanej.

W odpowiedzi na pozew pozwana wniosła o oddalenie powództwa w

całości, jako pozbawionego podstaw, a następczo, częściowo uznała powództwo w

ten sposób, że wniosła o orzeczenie rozdzielności majątkowej z datą ewentualnego

wyroku.

W wyniku rozpoznania sprawy Sąd Rejonowy w Gdyni wyrokiem z 17

marca 2023 r. ustanowił rozdzielność majątkową pomiędzy M. N. i M. M.,

wynikającą z zawartego związku małżeńskiego przez strony w dniu [...] 2007 r.

przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w K., akt małżeństwa numer [...] r., z

datą wsteczną, tj.: z dniem […] 2018 roku.

I CSK 3031/25

3

Od powyższego wyroku Sądu I instancji z 17 marca 2023 r. apelację wniosła

pozwana zaskarżając go w całości, podnosząc wyszczególnione w treści apelacji

zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj.: art. 233 § 1 k.p.c.; art. 3271 § 1

k.p.c., art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c.; art. 3271 § 1 k.p.c.; art. 2053 § 5 k.p.c.; art. 6 k.c.

oraz art. 232 k.p.c.

Pozwana we wnioskach apelacji wniosła, między innymi, o uchylenie

zaskarżonego wyroku Sądu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania przez ten Sąd, ewentualnie o zmianę wyroku Sądu Rejonowego w

Gdyni z 17 marca 2023 r. i oddalenie powództwa, ewentualnie o zmianę tego

wyroku i orzeczenie o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej z dniem

wniesienia pozwu.

Powód - M. N. w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie.

Sąd odwoławczy, wśród wielowątkowych rozważań, stwierdził w

szczególności, że nie można było podzielić zarzutu, iż Sąd I instancji wydając

zaskarżony wyrok nie rozpoznał istoty sprawy, która polegała m. in. na braku

rozstrzygnięcia, co do przedmiotu sprawy, wyznaczonego treścią i

materialnoprawną podstawą żądania strony powodowej, a którą to okoliczność

bierze się pod uwagę z urzędu. W ocenie Sąd odwoławczego nie można było

uznać, aby Sąd I instancji przy wydaniu zaskarżonego wyroku dopuścił się

naruszenia wyszczególnionych w treści apelacji przepisów postępowania, mających

skutkować uchyleniem lub zmianą orzeczenia w kierunku postulowanym przez

pozwaną; przyjąć bowiem należało, że Sąd Rejonowy wszechstronnie ocenił

zebrany w sprawie materiał dowodowy, zgodnie z zasadami logicznego

rozumowania i doświadczenia życiowego, nie przekraczając tym samym granic

swobodnej oceny dowodów wynikającej z art. 233 k.p.c.; Sąd Rejonowy prawidłowo

wyjaśnił, na których dowodach się oparł, a które uznał za nieprzydatne w sprawie i

dlaczego. W efekcie poczynione przez Sąd Rejonowy ustalenia faktyczne, Sąd

Odwoławczy w pełni zaakceptował i przyjął za własne. Sąd Okręgowy w Gdańsku

podzielił także argumentację prawną Sądu I instancji, w szczególności, zgodził się z

tym, że w realiach przedmiotowej sprawy zaistniały „ważne powody” w rozumieniu

dyspozycji art. 52 k.r.o. uzasadniające ustanowienie rozdzielności majątkowej

między stronami z datą wsteczną. W ocenie Sądu Okręgowego, przeprowadzone w

I CSK 3031/25

4

sprawie postępowanie dowodowe wykazało, że strony procesu nie współdziałały w

zarządzie majątkiem wspólnym, w zasadzie brak było między nimi jakiegokolwiek

porozumienia w zakresie sprawowania tego zarządu. W ocenie Sądu Okręgowego

podzielić należało stanowisko Sądu I instancji, że zgromadzony w aktach sprawy

materiał dowodowy uzasadniał ustanowienie rozdzielności majątkowej między

stronami z datą wsteczną. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy prowadził

też do wniosku, że brak porozumienia między stronami w zarządzie ich majątkiem

wspólnym, skutkował tym, że pozwana podejmowała samodzielne decyzje

finansowe bez wiedzy powoda, a skutkujące obciążeniem tego majątku. W

rezultacie zdaniem Sądu Okręgowego w Gdańsku wyrok Sądu I instancji

odpowiadał prawu i ostatecznie Sąd II instancji wyrokiem z 5 lipca 2024 r., oddalił

apelację pozwanej.

Pozwana – M. M., skargą kasacyjną zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego w

Gdańsku z 5 lipca 2024 r. w całości. Skargę kasacyjną od tego wyroku pozwana

oparła na podstawie naruszenia przepisów postępowania, tzn.: art. 233 § 1 k.p.c.;

art. 233 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c.; art. 378 § 1 zd. 1 i art. 328

§ 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.; art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

We wnioskach skargi, pozwana, na podstawie art. 3984 § 2 k.p.c. w zw. z art.

3989 § 1 pkt. 4 k.p.c., wniosła o jej przyjęcie do rozpoznania. W ocenie skarżącej, w

realiach stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, Sąd II instancji nie rozpoznał

wszystkich zarzutów apelacyjnych podniesionych w apelacji przez pozwaną, tj.

zarzutu naruszenia przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik

postępowania, tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie oceny materiału

dowodowego z pominięciem przeprowadzenia dowodów wnioskowanych przez

stronę pozwaną, tj. wnioskuj o zobowiązanie powoda przez Sąd do przedłożenia:

wyciągów z rachunków bankowych należących do powoda, na które to wpływało

jego wynagrodzenie za pracę oraz na które to powód, korzystając z innych

rachunków bankowych, kierował otrzymywane z wynajmu nieruchomości i innych

transakcji dotyczących majątku wspólnego stron – dochody; wyciągów z rachunków

bankowych spółek, których wspólnikiem jest powód, tj.: S. Sp. z o.o. z siedzibą w

G. oraz H. Sp. z o.o. z siedzibą w W., w których to wyciągach znajdują się dochody

osiągane przez powoda z tego tytułu, a które to stanowią element majątku

I CSK 3031/25

5

wspólnego stron. Zaniechanie to skutkowało nierozpoznaniem istoty sprawy przez

Sąd II instancji, albowiem Sąd Rejonowy w Gdyni i Sąd Okręgowy w Gdańsku,

który przyjął ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji za własne nie

ustalił wszystkich składników majątku wspólnego stron, a ustalenie to jest

warunkiem sine qua non do orzeczenia o rozdzielności majątkowej małżonków, w

szczególności z datą wsteczną. W ocenie skarżącej nierozpoznanie tego zarzutu

przez Sąd II instancji ma kluczowe znaczenie dla zapadłego rozstrzygnięcia. Jak

podnosiła strona pozwana w apelacji - w niniejszej sprawie nie doszło do ustalenia

wszystkich składników majątku wspólnego stron, a warunkiem sine qua non

orzeczenia o zniesieniu ustroju majątkowego małżeńskiego pomiędzy małżonkami

jest ustalenie składników tego majątku. W dalszej kolejności skarżąca stwierdziła,

że Sąd Okręgowy w Gdańsku nie rozpoznał kluczowego zarzutu podniesionego

przez stronę pozwaną w apelacji, wskazującego na naruszenie przez Sąd I instancji

przepisów postępowania skutkujących nierozpoznaniem istoty sprawy. Tym samym

Sąd II instancji dopuścił się naruszenia art. art. 378 § 1 zd. 1 i art. 328 § 2 w zw. z

art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., powodując

niemożliwość poddania kwestionowanego orzeczenia kontroli. Następnie skarżąca

podkreśliła, że Sąd nie tylko nie ustalił wszystkich składników majątku wspólnego

stron, ale przede wszystkim nie określił, jakie operacje finansowe dokonywał powód

z wykorzystaniem wspólnych środków finansowych małżonków oraz czy operacje

te były dokonywane z pokrzywdzeniem pozwanej. Tym samym, Sąd dokonał oceny

postawy powoda, nie czyniąc ustaleń w tym zakresie, co miało wpływ na kształt

wydanego rozstrzygnięcia oraz ustanowienie rozdzielności majątkowej z datą

wcześniejszą niż data wniesienia powództwa. W konkluzjach skarżąca stwierdziła,

że wskazane przez nią okoliczności i potencjalne uchybienia uzasadniały przyjęcie

jej skargi kasacyjnej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy, jako oczywiście

uzasadnionej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

I CSK 3031/25

6

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje

publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta

do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje

sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W

judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji

zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności

kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę

postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00,

OSNC 2001, nr 4, poz. 53).

Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu

publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego

w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4

lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca oparła na

przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt. 4 k.p.c. Przesłanka ta nie została

jednak spełniona.

Przewidziana bowiem w art. 3989 § 1 pkt. 4 k.p.c. oczywista zasadność

skargi kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy

oraz szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne

uzasadniają uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje

prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to

twierdzenie. Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia

prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie,

przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz.

I CSK 3031/25

7

49, z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 75, z dnia 26

kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, nie publ., z dnia 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14,

nie publ.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 nie

publ. i przywołane tam orzecznictwo).

W kontekście przedstawionych przez Sądy meriti pisemnych motywów

rozstrzygnięć co do istoty sprawy nie sposób przyjąć, iż zaskarżony wyrok Sądu

drugiej instancji jest oczywiście nieprawidłowy w rozumieniu ww. przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., a o kosztach postępowania

kasacyjnego orzekł zgodnie z art. 98 § 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398²¹

k.p.c., przy uwzględnieniu § 4 ust. 1 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt. 2 i § 20

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie (jedn. tekst: Dz. U. z 2023 poz.1964 ze zm).

Orzeczenie o odsetkach od zasądzonych kosztów postępowania kasacyjnego

znajduje uzasadnienie w art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 19 ust. 1 i art. 31 ustawy z

dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 614) oraz przy uwzględnieniu § 2a

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie

określenia brzmienia klauzuli wykonalności.

Władysław Pawlak

[r.g.]

[a.ł]

I CSK 3031/25

8