Syndyk upadłego banku nie zdołał zawiesić sporu kredytobiorców o nieistnienie umowy kredytu

1. Wyrokiem z 23 czerwca 2022 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie zasądził

od pozwanego Bank spółki akcyjnej w W. łącznie na rzecz powodów T.Z. i I.Z.

kwotę 178.434,38 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 30 września

2020 r. do dnia zapłaty; ustalił, że między pozwanym a powodami nie istnieje

I CSK 3135/24

2

stosunek prawny wynikający z bliżej określonej umowy kredytu hipotecznego oraz

rozstrzygnął o kosztach procesu.

2. Na skutek apelacji pozwanego Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem

częściowym z 11 kwietnia 2024 r. oddalił apelację oraz orzekł o kosztach

postępowania apelacyjnego.

3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł pozwany syndyk

masy upadłości Bank spółki akcyjnej w W.. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania, powołując się na przesłanki określone w art. 3989 § 1

pkt 1 i 2 k.p.c. Podał, że w sprawie występuje potrzeba wykładni przepisów art. 174

§ 1 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i w zw. z art. 145 ust. 1 ustawy z 28 lutego

2003 r. - Prawo upadłościowe oraz art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 w

zw. z art. 145 ust. 1 Prawa upadłościowego. Ponadto skarżący stwierdził, że w

sprawie występuje następujące istotne zagadnienie prawne: Czy postępowanie

sądowe z powództwa kredytobiorcy o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z

umowy kredytu waloryzowanego (indeksowanego albo denominowanego) do

waluty obcej, wytoczone przeciwko upadłemu bankowi (kredytodawcy), jest sprawą

„o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości" w rozumieniu art.

145 ust. 1 Prawa upadłościowego i tym samym podlega zawieszeniu na podstawie

art. 174 § 1 pkt 4 lub art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i w zw. z art.

145 ust. 1 Prawa upadłościowego do czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności

na liście wierzytelności lub, odpowiednio, odmowy uwzględnienia wierzytelności na

liście i wyczerpania trybu określonego ustawą?

4. Powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej a także o zasądzenie od strony

pozwanej na rzecz powodów zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według

norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

I CSK 3135/24

3

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już

wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob. np.

postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,

że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę

interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa

oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie

zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie

sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji

tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach

której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap

postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś

merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej

z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas

usprawiedliwione.

6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna

strony pozwanej nie zawiera argumentów wystarczających dla uznania,

że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 lub 2 k.p.c.

uzasadniająca przyjęcie sprawy do rozpoznania.

7. Podniesione przez skarżącego zagadnienie prawne nie jest obecnie

problemem nowym. Został on rozstrzygnięty uchwałą Sądu Najwyższego

z 19 września 2024 r., III CZP 5/24, w której SN stwierdził, iż postępowanie sądowe

z powództwa kredytobiorcy będącego konsumentem o ustalenie nieistnienia

stosunku prawnego z umowy kredytu, prowadzone przeciwko bankowi, co do

którego w toku postępowania ogłoszono upadłość, nie jest sprawą „o wierzytelność,

która podlega zgłoszeniu do masy upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy

z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, a tym samym może być podjęte

z chwilą ustalenia osoby pełniącej funkcję syndyka. Sąd Najwyższy uznał,

że powyższy wniosek wynika przede wszystkim z literalnej wykładni powołanych

regulacji, a przy tym stwierdził, że niewskazanie w art. 145 ust. 1 Prawa

I CSK 3135/24

4

upadłościowego wprost spraw o ustalenie nie powinno skłaniać do rozszerzającego

rozumienia pojęcia „postępowania sądowego (...) o wierzytelność, która podlega

zgłoszeniu do masy upadłości”, w celu objęcia tą kategorią spraw również żądań

z art. 189 k.p.c. Postępowanie upadłościowe, którego istotnym elementem jest

sporządzenie listy wierzytelności zaspokajanych z masy upadłości, zasadniczo nie

stwarza bowiem zainteresowanym możliwości dochodzenia roszczenia

procesowego o ustalenie istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego.

Na rzecz wniosku, że sprawy te pozostają poza zakresem zastosowania

art. 145 ust. 1 Prawa upadłościowego, przemawia więc także ten argument,

że w przeciwnym razie zagrożeniu ulegałoby prawo stron do sądu.

8. Wobec powyższego nie zachodzi również potrzeba dokonania wykładni

wskazanych przez skarżącego przepisów prawa, na podstawie których zostało

sformułowane rozważane zagadnienie.

9. Tożsame bądź bardzo zbliżone problemy, jak sformułowane przez

skarżącego w niniejszej sprawie, były już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi

Sądu Najwyższego w ramach tzw. przedsądu; zob. np. postanowienia: z 2 kwietnia

2025 r., I CSK 2578/24; z 15 kwietnia 2025 r., I CSK 335/25; z 15 kwietnia 2025 r.,

I CSK 531/25; z 16 kwietnia 2025 r., I CSK 611/25; z 11 czerwca 2025 r., I CSK

3309/24; z 25 czerwca 2025 r., I CSK 4015/24; z 20 sierpnia 2025 r., I CSK

1508/25; z 10 września 2025 r., I CSK 134/25; z 10 września 2025 r., I CSK 239/25;

z 8 października 2025 r., I CSK 2233/25, do których szczegółowych uzasadnień

wypada odesłać w celu uniknięcia zbędnych powtórzeń.

10. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

11. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

12. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108

§ 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

(G.N.-J.)

I CSK 3135/24

5

[SOP]