Spóźniony zarzut potrącenia w kredycie frankowym. SN nie przyjął skargi banku

Pozwem skierowanym przeciwko Bank z siedzibą w W., powodowie – I.M. i

G.M. wnieśli o zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powodów łącznie kwoty

94.265,80 zł, tytułem bezpodstawnego wzbogacenia pozwanej w związku z

nieważnością zawartej przez strony umowy kredytu i pobraniem świadczeń

nienależnych w okresie od 1 sierpnia 2011 r. do dnia 1 lutego 2021 r. wraz z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 28 kwietnia 2021 r. do dnia

zapłaty; ustalenie nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu

I CSK 3159/25

2

wynikającego z umowy kredytu nr […] z 14 czerwca 2007 r. spłacanego w ratach

annuitetowych udzielonego w walucie wymienialnej, w związku z ewentualnym

stwierdzeniem nieważności umowy kredytowej. Ewentualnie, w razie

nieuwzględnienia powyższego żądania, powodowie wnieśli o zasądzenie od

pozwanej na rzecz powodów łącznie kwoty 38615,76 zł wraz z ustawowymi

odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 28 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty. W

uzasadnieniu swojego stanowiska powodowie wskazali, że 14 czerwca 2007 r.

zawarli ze stroną pozwaną umowę kredytu mieszkaniowego […] hipoteczny nr […]

na kwotę 64.621,45 CHF z przeznaczeniem na zakup na rynku pierwotnym działki

wraz z budową domu i zapłatę prowizji od udzielonego kredytu. Powodowie

wskazali, że posiadają interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy,

gdyż zawarcie jej wykreowało długoterminowy stosunek prawny, który do tej pory

nie został wykonany, a ewentualne uwzględnienie roszczenia o zapłatę nie reguluje

w sposób definitywny wzajemnych relacji stron.

Strona pozwana – Bank S.A. z siedzibą w W. w odpowiedzi na pozew

wniosła o oddalenie powództwa w całości. Pozwana podniosła, między innymi,

zarzut przedawnienia roszczenia powodów z uwagi na to, że wypłata kredytu i jego

przeliczenie z CHF na PLN miały miejsce ponad 10 lat przed wytoczeniem

powództwa. Nadto podniosła zarzut przedawnienia roszczeń powodów w zakresie

w jakim dochodzili oni zwrotu uiszczonych rat kredytowych na trzy lata przed

złożeniem pozwu w sprawie.

Wyrokiem z 13 marca 2023 r. Sąd Okręgowy w Krakowie, w szczególności,

ustalił, że stosunek prawny, wynikający z umowy kredytu numer […] z dnia 14

czerwca 2007 r., zawartej pomiędzy powodami, a stroną pozwaną nie istnieje z

powodu nieważności umowy kredytu (pkt I); zasądził od strony pozwanej Bank

Spółki Akcyjnej w W. na rzecz powodów I.M. i G.M. łącznie kwotę 94.265,80 zł z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 15 marca 2023 r. do dnia zapłaty (pkt

II); oddalił powództwo w pozostałej części (pkt III).

Strona pozwana apelacją zaskarżyła powyższy wyrok Sądu Okręgowego w

Krakowie w zakresie jego pkt.: I, II i IV, wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku

przez oddalenie powództwa w całości. Strona pozwana w apelacji podniosła zarzut

zatrzymania kwoty dochodzonej pozwem do czasu zaoferowania przez powodów

I CSK 3159/25

3

kwoty 144.874,83 zł. Powodowie w odpowiedzi na apelację wnieśli o jej oddalenie

oraz nieuwzględnienie zarzutu zatrzymania. Strona pozwana w piśmie procesowym

z 5 lipca 2024 r., podtrzymując dotychczasowe stanowisko w kwestii ważności

umowy kredytu, podniosła zarzut umorzenia wierzytelności powodów na skutek

złożenia przez nich dnia 27 czerwca 2024 r. oświadczenia o potrąceniu. W

odpowiedzi powodowie wnieśli o nieuwzględnienie obydwóch zarzutów

procesowych.

W ocenie Sądu Apelacyjnego w Krakowie apelacja pozwanego Banku była

bezzasadna. Sąd II instancji uznał, że sporna umowa kredytowa zawierała kilka

grup postanowień, które należało zakwalifikować jako niedozwolone postanowienia

umowne. Do pierwszej grupy należały postanowienia oddające Bankowi

uprawnienia do kształtowania metody określania wysokości kursu CHF w stosunku

do PLN, według którego była określana wysokość świadczeń powódki. Do

kolejnych należały te grupy postanowień umownych, które zakładały stosowanie

mechanizmu waloryzacji, przewidującego dwa różne mierniki waloryzacji (kurs

kupna i kurs sprzedaży) oraz zezwalały na nieograniczoną waloryzację, która

mogła prowadzić do niewypłacalności powodów, stając się jednocześnie źródłem

przychodów Banku oderwanych od kosztów użyczenia kredytobiorcom kredytu w

walucie polskiej. Wszystkie te postanowienia były w ocenie Sądu odwoławczego

korzystne dla przedsiębiorcy, tj.: Banku i wywoływały negatywne skutki finansowe

po stronie konsumentów - kredytobiorców. Oddanie Bankowi decyzji o sposobie

kształtowania kursu i zastosowanie klauzul waloryzacyjnych, nakładających na

kredytobiorców nieograniczone ryzyko związane ze wzrostem kursu, określało

główne świadczenia stron. Te postanowienia decydowały bowiem o specyficznych

cechach spornej umowy, wzmacniającej jej atrakcyjność w dacie zaciągania

kredytu oraz narażającej na niebezpieczeństwo niewypłacalności kredytobiorcy w

okresie spłacania rat kredytu, a które to postanowienia nie zostały w umowie

sformułowane w sposób jednoznaczny. W dalszej kolejności Sąd II instancji uznał,

że stwierdzenie abuzywności głównych postanowień umowy kredytowej, które nie

były przedmiotem uzgodnień z powódką na etapie zawierania umowy, sprzeciw

powodów w kwestii związania ich umową oraz niemożność pozostawienia

przedmiotowej umowy w obrocie prawnym bez abuzywnych postanowień zasadnie

I CSK 3159/25

4

obligowało Sąd Okręgowy w Krakowie do ustalenia nieważności spornej umowy w

oparciu o art. 3851 § 1 k.c. Ostatecznie Sąd Apelacyjny nie miał wątpliwości, że

postanowienia umowy, odnoszące się do waloryzacji w oparciu o kurs waluty

szwajcarskiej, określały jej główny przedmiot, odróżniając ją w zasadniczy sposób

od klasycznej umowy o kredyt w złotych polskich. W efekcie umowa została

zakwalifikowana jako abuzywna nie tylko z uwagi na sposób określania kursu CHF,

lecz także z powodu nieodgraniczonego ryzyka kursowego, wpisanego w istotę tej

umowy. Następnie Sąd II instancji uznał, że Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił, że

umowa kredytu rażąco naruszyła interes konsumentów oraz wskazał na

okoliczność, że bez postanowień o waloryzacji sporna umowa w takim kształcie

nigdy nie zostałaby zaoferowana i zawarta. Nadto Sąd II instancji stwierdził, że

zgłoszony w apelacji zarzut zatrzymania był bezzasadny. Spóźniony zarzut strony

pozwanej, powołującej się na umorzenie przysługujących obu stronom

wierzytelności, na skutek dokonania przez kredytobiorców potrącenia, nie mógł

zostać merytorycznie rozpoznany w tym postępowaniu.

Ostatecznie Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z 9 maja 2025 r. oddalił

apelację strony pozwanej.

Pozwany – Bank z siedzibą w W., skargą kasacyjną zaskarżył powyższy

wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 9 maja 2025 r. w części, tj.: w pkt.: I, w

zakresie, w jakim Sąd Apelacyjny w Krakowie oddalił apelację pozwanego od

wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 13 marca 2023 r. i w efekcie zasądził na

rzecz powodów kwotę ponad kwotę 23.781.25 zł wraz z odsetkami ustawowymi za

opóźnienie od dnia 15 marca 2023 r.

Skargę tę oparł na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, tj.: art.

2031 § 1 pkt. 1 k.p.c. w zw. z art. 2031 § 2 k.p.c. w zw. z art. 167 k.p.c. w zw. z art.

316 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.; art. 233 § 1 k.p.c. oraz na zarzutach

naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.: art. 498 § 2 k.c. w zw. z art. 499 k.c.;

art. 498 § 1 k.c.

Na podstawie art. 3984 § 2 k.p.c. w związku z art. art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

skarżący wniósł o przyjęcie jego skargi do rozpoznania, ze względu na jej

oczywistą zasadność, albowiem Sąd Apelacyjny w Krakowie, w szczególności nie

rozpoznał istoty sprawy, w efekcie zasadne było wniesienie skargi w zakresie w

I CSK 3159/25

5

jakim nie zostało uwzględnione przez Sąd II instancji oświadczenie o potrąceniu, co

skutkowało nie tylko brakiem umorzenia części wierzytelności powodów, ale w tym

zakresie oddaleniem powództwa. W realiach sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia

było, zdaniem skarżącego, ustalenie, czy faktycznie istnieje wierzytelność

przedstawiona przez powodów do potrącenia w wysokości, która mogłaby

prowadzić do wygaśnięcia (przez umorzenie - art. 498 § 2 k.c.) części

wierzytelności powodów z tytułu wpłat dokonanych w związku z umową kredytu.

Fakt braku dokonania wymaganych dla prawidłowego rozstrzygnięcia, z punktu

widzenia art. 498 k.c. ustaleń faktycznych spowodował, że Sąd Apelacyjny w

Krakowie uchylił się od rozpoznania istoty sprawy, co czyni skargę kasacyjną

oczywiście uzasadnioną i w konsekwencji powinno następczo doprowadzić do

uchylenia przez Sąd Najwyższy zapadłego w sprawie orzeczenia. Ostatecznie

skarżący stwierdził, że zaskarżony przedmiotową skargą kasacyjną wyrok Sądu

Apelacyjnego w Krakowie jest wyrokiem niesłusznym, godzącym w podstawowe i

bezwzględnie obowiązujące normy prawa materialnego i w sposób rażący

sprzeczny z ugruntowanym i jednolitym stanowiskiem judykatury i doktryny.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje

publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta

do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje

sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W

judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji

zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności

I CSK 3159/25

6

kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę

postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00,

OSNC 2001, nr 4, poz. 53).

Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu

publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego

w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4

lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na

przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt. 4 k.p.c. Przesłanka ta nie została

jednak spełniona.

Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt. 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi

kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz

szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają

uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje

prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to

twierdzenie. Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia

prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie,

przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz.

49, z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 75, z dnia 26

kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, nie publ., z dnia 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14,

nie publ.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 nie

publ. i przywołane tam orzecznictwo).

Skarżący nie składał w niniejszym procesie oświadczenia o potrąceniu w

trybie art. 2031 k.p.c., lecz w postępowaniu odwoławczym powoływał się na

oświadczenie powodów o potrąceniu (złożone w związku z wezwaniem ich przez

pozwanego do zwrotu wypłaconego im kapitału). W konsekwencji brak

I CSK 3159/25

7

merytorycznego zbadania w niniejszym procesie przez Sąd drugiej instancji

skutków zarzutu potrącenia złożonego przez powodów, ale w celu obrony przed

roszczeniem pozwanego o zwrot spełnionego na ich rzecz świadczenia w

wykonaniu nieważnej umowy, w sytuacji gdy pozwany w niniejszym procesie do

zakończenia postępowania odwoławczego nie podniósł własnego zarzutu

potrącenia, jak tego wymaga art. 2031 k.p.c., lecz kontestował orzeczenie Sąd

pierwszej instancji orzekające o nieważności umowy kredytowej, nie pozwala na

podzielenie tezy skarżącego o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej w

znaczeniu wyżej opisanej przesłanki przyjęcia jej do rozpoznania. Ostatecznego

rozliczenia wzajemnych wierzytelności strony mogą dokonać w ramach sprawy, w

związku z którą powodowie z niniejszego procesu złożyli w stosunku do pozwanego

Banku oświadczenie o potrąceniu.

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. a o kosztach postępowania

kasacyjnego orzekł zgodnie z art. 98 § 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c., art. 391 § 1

k.p.c. i art. 398²¹ k.p.c., przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt. 2 i § 20

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2023 poz.1964 ze zm).

Orzeczenie o odsetkach od zasądzonych kosztów postępowania kasacyjnego

znajduje uzasadnienie w art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 19 ust. 1 i art. 31 ustawy z

dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 614) oraz przy uwzględnieniu § 2a

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie

określenia brzmienia klauzuli wykonalności.

Władysław Pawlak

[PG]

[SOP]

I CSK 3159/25

8