Ugoda z poszkodowaną nie zwalnia ubezpieczyciela. SN odmówił przyjęcia skargi

1. Wyrokiem z 12 kwietnia 2023 r. Sąd Rejonowy Gdańsk-Północ w Gdańsku

zasądził od pozwanego Zakładu Ubezpieczeń spółki akcyjnej z siedzibą w W. na

rzecz powoda M.K. kwotę 58.836,16 zł wraz z odsetkami ustawowymi za

opóźnienie od 12 października 2021 r. do dnia zapłaty oraz orzekł o kosztach

procesu.

I CSK 3164/24

2

2. Na skutek apelacji strony pozwanej Sąd Okręgowy w Gdańsku wyrokiem

z 29 kwietnia 2024 r. oddalił apelację i rozstrzygnął o kosztach postępowania

apelacyjnego.

3. Od wyroku sądu drugiej instancji skargę kasacyjną wywiódł pozwany.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się

na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i pkt 4 k.p.c. Podał, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w zakresie zarzutu naruszenia art. 236

§ 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 378 § 1 k.p.c. Ponadto skarżący

stwierdził, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne polegające

na konieczności odpowiedzi na następujące pytanie: czy sprawcy szkody, który

spełnił na rzecz poszkodowanego świadczenie z art. 46 § 2 k.k. pomimo ugody

zawartej uprzednio pomiędzy poszkodowanym a ubezpieczycielem (zawierającej

oświadczenie poszkodowanego o zrzeczeniu się dalszych roszczeń względem

ubezpieczyciela i sprawcy szkody) przysługuje wobec zakładu ubezpieczeń

na podstawie umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej

posiadaczy pojazdów mechanicznych (art. 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach

obowiązkowych, art. 822 § 1 k.c.) roszczenie o zapłatę kwoty stanowiącej

równowartość tegoż świadczenia, czy też sprawcy przysługuje roszczenie

względem poszkodowanego o zwrot świadczenia nienależnego (410 k.c.).

4. Powód wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej a także o zasądzenie od strony

pozwanej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już

wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob.

postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,

I CSK 3164/24

3

że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę

interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa

oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych,

nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający

rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg

pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie

służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej

jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas

usprawiedliwione.

6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna

mimo obszerności wywodów nie zawiera argumentów wystarczających dla uznania,

że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 lub 4 k.p.c.

uzasadniająca przyjęcie sprawy do rozpoznania.

7. Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

na przesłance unormowanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga powołania się

na kwalifikowaną postać naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa

materialnego lub procesowego oraz przeprowadzenia wywodu zmierzającego

do jego wykazania. Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono

widoczne prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej,

bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu

wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. O przyjęciu skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje przy tym samo oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał

zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której spowodowało ono wydanie

oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet

oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny,

że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. postanowienie SN

I CSK 3164/24

4

z 6 listopada 2012 r., III SK 16/12). Wnoszący skargę powinien więc zawrzeć

w uzasadnieniu wniosku wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się

"oczywista zasadność" skargi i przedstawić odpowiednie argumenty (postanowienie

SN z 5 września 2008 r., I CZ 64/08). Do przyjęcia skargi do rozpoznania

na podstawie wskazanej przyczyny kasacyjnej nie jest wystarczające samo

kwalifikowane naruszenie prawa przez Sąd drugiej instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności skargi, a nie o trafności zarzutu.

Przytoczone przez skarżącego okoliczności powinny zatem jednoznacznie

wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu skarga kasacyjna zostanie

rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła (zob. postanowienie SN

z 10 maja 2019 r., I CSK 768/18).

8. Uzasadnienie wniosku skarżącego nie odpowiada tym warunkom.

Skarżący twierdzi, że Sąd Okręgowy wydal orzeczenie bez rozpoznania wniosku

pozwanego o przeprowadzenie dowodu z dokumentów zgromadzonych w aktach

sprawy II K 5/16 Sądu Rejonowego Gdańsk-Północ w Gdańsku na okoliczność

treści wniosków oskarżycielki posiłkowej składanych w zakresie żądania

zasądzenia na jej rzecz nawiązki oraz ustaleń dokonanych w tym zakresie przez

sąd. Skarżący nie podał jednak przekonujących argumentów wskazujących,

iż miało to wpływ na rozstrzygnięcie sprawy; ograniczył się do stwierdzenia,

iż uwzględnienie tego wniosku dowodowego mogło prowadzić do uzupełnienia

postępowania dowodowego oraz że prawdopodobne jest, że Sąd Okręgowy

w oparciu o wnioskowany dowód uwzględniłby apelację uznając, że wykonując

obowiązek zapłaty nawiązki na podstawie wyroku karnego zapadłego

w ww. sprawie powód spełnił świadczenie nienależne. Należy przede wszystkim

mieć na względzie, że kwestia nawiązki została prawomocnie rozstrzygnięta. Sądy

obu instancji orzekały przy tym mając świadomość, że oskarżyciela posiłkowa

otrzymała odszkodowanie od ubezpieczyciela. Wyrok sądu karnego w kwestii

zastosowania środka kompensacyjnego wywiera skutki analogiczne jak wyrok sądu

cywilnego orzekającego odszkodowanie lub zadośćuczynienie, wiąże zatem

również inne sądy (art. 365 k.p.c.). Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, iż sąd

orzekający w niniejszej sprawie nie miał możliwości oceny skuteczności orzeczenia

nawiązki przez sąd karny i w konsekwencji uznania, że spełnione z tego tytułu

I CSK 3164/24

5

świadczenie było nienależne. Tym bardziej brak argumentów za tym, aby

nieuwzględnienie wniosku dowodowego mającego na celu ustalanie określonych

uwarunkowań dotyczących rozpoznania w postępowaniu karnym wniosku

o orzeczenie nawiązki stanowiło oczywiste naruszenie przepisów postępowania.

9. W niniejszej sprawie nie występuje także istotne zagadnienie prawne

w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Kwestię przysługiwania sprawcy szkody,

który wykonał obowiązek kompensacyjny orzeczony wyrokiem karnym, roszczenia

o zwrot równowartości spełnionego świadczenia względem ubezpieczyciela, należy

uznać za rozstrzygniętą w judykaturze. W starszym orzecznictwie Sądu

Najwyższego wyrażone zostało stanowisko, iż sprawca wypadku komunikacyjnego,

od którego zasądzono nawiązkę na podstawie art. 46 § 2 i art. 48 k.k., nie może

domagać się od ubezpieczyciela – na podstawie umowy ubezpieczenia

odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody

powstałe w związku z ruchem tych pojazdów – zwrotu nawiązki zapłaconej

pokrzywdzonemu (zob. uchwała SN z 21 grudnia 2006 r., III CZP 129/06).

Rozstrzygnięcie to zapadło jednak na gruncie wcześniej obowiązujących

przepisów, w świetle których nawiązka stanowiła środek karny. Sąd Najwyższy

zmienił stanowisko w tej kwestii w uchwale z 13 lipca 2011 r., III CZP 31/11,

uznając że sprawca wypadku komunikacyjnego, wobec którego zastosowano

środek karny polegający na obowiązku naprawienia szkody (art. 46 § 1 w związku

z art. 39 pkt 5 k.k.), może domagać się od ubezpieczyciela – na podstawie umowy

ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych

za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów – zwrotu świadczenia

zapłaconego na rzecz pokrzywdzonego. Obecnie, wobec uznawania środków

kompensacyjnych przewidzianych w art. 46 k.k. za instytucje prawa cywilnego,

kwestia ta nie budzi wątpliwości. O istnieniu w niniejszej sprawie istotnego

zagadnienia prawnego nie przesądza dodatkowa okoliczność, iż poszkodowany

zawarł z ubezpieczycielem ugodę. Kwestia skutków ugody stanowi bowiem

problem interpretacyjny w konkretnym stanie faktycznym, który może zostać

rozstrzygnięty przez sąd orzekający. W niniejszej sprawie sądy meriti trafnie uznały,

iż ugoda - jako czynność prawna wywierająca skutki prawne tylko między stronami

I CSK 3164/24

6

- nie powoduje zwolnienia ubezpieczyciela z odpowiedzialności na podstawie

umowy ubezpieczenia wobec podmiotu odpowiedzialnego za szkodę.

10. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

11. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

12. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108

§ 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

(G.N.-J.)

[a.ł]