Rozdzielność majątkowa wstecz od 2020 roku. SN nie przyjął skargi kasacyjnej powoda

P.J. 14 października 2022 r. wniósł do Sądu Rejonowego

w

Bydgoszczy pozew o ustanowienie od 1 kwietnia 2020 r. lub ewentualnie od daty

wytoczenia powództwa rozdzielności majątkowej małżeńskiej, wynikającej

z zawartego 18 lipca 2015 r. małżeństwa z pozwaną M.J.

Sąd Rejonowy w Bydgoszczy wyrokiem z 30 stycznia 2024 r. oddalił

powództwo.

I CSK 3236/24

2

Wyrokiem z 16 maja 2024 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy oddalił apelację.

W skardze kasacyjnej powód, jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi

do rozpoznania, wskazał na przesłanki przedsądu przewidziane w art. 3989 § 1 pkt

1, 4 k.p.c.

Zdaniem skarżącego w sprawie występują istotne zagadnienie prawne,

a skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki

skargi kasacyjnej (zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18).

Wskazano tam m.in., że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach

kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia,

nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa,

jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia

z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością

lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia

orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej.

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw.

przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem

Najwyższym jest ograniczony - co należy podkreślić - wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c., nie zaś merytorycznej

oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek,

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie objęte podstawami kasacyjnymi, doniosłe z punktu widzenia

rozstrzygnięcia sprawy i nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może się przyczynić do rozwoju prawa. Powołanie się przez skarżącego na takie

zagadnienie wymaga jego sformułowania oraz uzasadnienia występowania

w sprawie (zob. postanowienia SN: z 28 listopada 2003 r., II CK 324/03; z 7

czerwca 2005 r., V CSK 3/05; z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07; z 22 listopada

I CSK 3236/24

3

2007 r., I CSK 326/07; z 26 września 2005 r., II PK 98/05; z 10 maja 2019 r., I CSK

627/18).

Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że powyższa przesłanka

nie została wykazana. W skardze kasacyjnej nie powołano argumentów, które

mogłyby świadczyć, że w sprawie spełniona została któraś z przesłanek przyjęcia

sprawy do rozpoznania, a przedstawione problemy prawne, zostały już

rozstrzygnięte w orzecznictwie SN. Wskazanie w art. 52 § 2 k.r.o., że wyjątkowym

wypadkiem uzasadniającym możliwość ustanowienia rozdzielności majątkowej

z dniem wcześniejszym niż wytoczenie powództwa jest okoliczność, iż

małżonkowie żyli w rozłączeniu, nie oznacza, że w każdym przypadku życia w

rozłączeniu sąd ma obowiązek ustanowienia rozdzielności majątkowej z dniem

wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, lecz jedynie możliwość

ustanowienia tej rozdzielności w takiej sytuacji. Przy ustalaniu i wykładni ważnych

powodów w rozumieniu art. 52 § 1 k.r.o. należy się bowiem koncentrować na sferze

stosunków prawno-majątkowych małżonków. Ustanowienie przez sąd rozdzielności

majątkowej między małżonkami, którzy pozostawali we wspólności ustawowej lub

umownej, z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, jest

dopuszczalne w zasadzie tylko wtedy, gdy z powodu separacji faktycznej (życia w

rozłączeniu) niemożliwe było już w tym dniu współdziałanie w zarządzie majątkiem

wspólnym (zob. postanowienie SN z 19 listopada 2025 r. I CSK 137/25).

Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, w rozumieniu art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c., gdy w sprawie doszło do kwalifikowanego: oczywistego naruszenia

prawa, widocznego od razu, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej,

bez potrzeby głębszej analizy. Konieczne było zatem wykazanie, że Sąd drugiej

instancji w sposób oczywisty naruszył przepis jasny i jednoznaczny, którego

wykładnia i stosowanie nie budzi żadnych wątpliwości (zob. m.in. postanowienia

SN: z 8 marca 2002 r. I PKN 34/01, OSNP 2004, nr 6, poz. 100; z 10 stycznia 2003

r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49 i z 11 stycznia 2008 r. I UK 285/07).

Wywody zawarte w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, sprowadzają się do polemiki z zaskarżonym orzeczeniem, nie zaś

wykazania, że przy jego ferowaniu popełniono uchybienia w zakresie stosowania

I CSK 3236/24

4

prawa, które miały charakter kwalifikowany i nie podlegały różnym ocenom.

Uzasadnienie wniosku stanowi w istocie próbę zaangażowania Sądu Najwyższego

do kolejnej weryfikacji instancyjnej prawidłowości dokonania przez Sąd drugiej

instancji ustaleń faktycznych i oceny prawnej w sprawie, co nie jest celem

postępowania kasacyjnego i nie może skutecznie uzasadniać wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę przedsądu

przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W orzecznictwie podkreśla się, że

występująca w art. 52 § 1 k.r.o. klauzula „ważnych powodów” ma charakter

elastyczny i pozostawia sądowi meriti szeroki margines swobody, wymagający

subiektywnej i zindywidualizowanej oceny w każdej sprawie. Nie każda postać

separacji faktycznej może stanowić ważny powód ustanowienia rozdzielności

majątkowej (zob. postanowienie SN z 22 grudnia 2020 r., III CSK 64/20). Tym

bardziej sama okoliczność istnienia między małżonkami separacji faktycznej nie

przesądza daty powstania rozdzielności majątkowej.

Biorąc to pod uwagę Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.,

odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej, nie znajdując też okoliczności,

które obowiązany jest brać pod uwagę z urzędu w ramach przedsądu.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1

w zw. z art. 108 § 1, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

Jacek Grela

[S.J.]

[SOP]