Upadłość banku nie zawiesza sporu o ustalenie nieważności kredytu

Wyrokiem z 22 czerwca 2022 roku, I C 522/21, Sąd Okręgowy w Szczecinie

ustalił nieważność umowy kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF, zawartej

17 listopada 2006 r. przez powodowych kredytobiorców z pozwanym bankiem,

zasądził od banku łącznie na rzecz kredytobiorców 74 526,03 zł z odsetkami,

z zastrzeżeniem, że wykonanie zasądzonego świadczenia będzie uzależnione od

I CSK 3307/24

2

jednoczesnego spełnienia przez powodów świadczenia należnego pozwanemu w

wysokości 161 638,58 zł,

W toku postępowania apelacyjnego 20 lipca 2023 r. Sąd Rejonowy dla

m.st. Warszawy ogłosił upadłość banku

Wyrokiem częściowym, zaskarżonym skargą kasacyjną, Sąd Apelacyjny

w Szczecinie oddalił apelację banku w części dotyczącej ustalenia.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 17 listopada 2006 r. strony zawarły umowę

kredytu na sumę 161 638,58 zł indeksowanego kursem CHF, jako równowartość

101 273,42 CHF. Rzeczywista równowartość w CHF miała zostać określona po

wypłacie kredytu. Spłata kredytu miała nastąpić w 360 miesięcznych ratach. Kredyt

został wypłacony w czterech transzach. Rzeczywista wysokość rat kapitałowo-

odsetkowych miała zostać określona w harmonogramie spłat. W dniu wypłaty

kredytu suma wypłaconych środków miała być przeliczana na CHF według kursu

kupna walut określonego w tabeli kursów obowiązującego w dniu uruchomienia

środków. Wysokość zobowiązania miała być ustalana jako równowartość spłaty

wyrażonej w CHF, po jej przeliczeniu według kursu sprzedaży walut określonego w

bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych

kursem walut obcych do CHF obowiązującego w dniu spłaty.

Do umowy zawarto trzy aneksy. Pierwszy aneks dotyczył zamiany

zabezpieczenia kredytu, aneks nr 2 z 8 września 2022 roku dotyczył zmiany

sposobu spłaty kredytu w taki sposób, że począwszy od dnia wejścia w życie

aneksu spłata kredytu następować miała w CHF lub złotych zgodnie z warunkami

określonymi w treści aneksu. Kolejny aneks dotyczący możliwości spłaty kredytu w

CHF lub w złotych został zawarty 21 lutego 2013 r. Od 12 grudnia 2006 roku do 22

lutego 2018 roku kredytobiorcy wpłacili na rzecz pozwanego banku tytułem rat

kapitałowo-odsetkowych 120 446,11 zł.

Sąd drugiej instancji wskazał, że w umowie będącej przedmiotem niniejszej

sprawy bank w sposób jednostronny oznaczał kurs waluty właściwej do wyliczenia

zobowiązania kredytobiorcy. Z treści umowy nie wynikały zaś ani obiektywne, ani

weryfikowalne oznaczenia tego kursu. Przedmiotowa umowa nie była negocjowana

indywidualnie, zawiera postanowienia naruszające w sposób rażący interesy

I CSK 3307/24

3

konsumenta i jest sprzeczna z dobrymi obyczajami. W ocenie Sądu drugiej instancji

nie ma możliwości utrzymania umowy po wyeliminowaniu postanowień

abuzywnych. Przedmiotowa umowa jest bezskuteczna na skutek zastosowania

przez bank niedozwolonych postanowień umownych.

Syndyk masy upadłości banku wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania ze względu na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia

prawnego: czy postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy o ustalenie

nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu waloryzowanego (indeksowanego

albo denominowanego) do waluty obcej, wytoczone przeciwko upadłemu bankowi

(kredytodawcy), jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy

upadłości" w rozumieniu art. 145 ust. 7 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo

upadłościowe (pr.upadł.) i tym samym podlega zawieszeniu na podstawie art. 174 §

1 pkt 4 lub art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i art. 145 ust. 1 pr.upadł.

do czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności na liście wierzytelności lub,

odpowiednio, odmowy uwzględnienia wierzytelności na liście i wyczerpania trybu

określonego ustawą.

Syndyk masy upadłości banku wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania również z uwagi na istnienie potrzeby wykładni przepisów prawnych:

art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i w zw. z art. 145 ust. 1 pr.upadł. oraz

art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 w zw. z art. 145 ust. 1 pr.upadł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 144 ust. 1 pr.upadł. po ogłoszeniu upadłości postępowania

sądowe, administracyjne lub sądowoadmimstracyjne dotyczące masy upadłości

mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko memu.

Postępowanie o ustalenie nieważności umowy kredytu nie jest postępowaniem

dotyczącym wierzytelności, o którym mowa w art. 145 pr.upadł., dlatego należało je

podjąć i dalej prowadzić. Orzeczenie ustalające ważność lub nieważność umowy

kredytu (ściślej istnienie lub nieistnienie stosunku kredytu) może na podstawie

art. 366 k.p.c. mieć wpływ na rozstrzygnięcie o wierzytelnościach stron umowy,

w tym może wiązać przy ustalaniu lity wierzytelności upadłego, lecz sam proces

I CSK 3307/24

4

o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego nie jest postępowaniem

dotyczącym wierzytelności.

Takie stanowisko potwierdza również uchwała Sądu Najwyższego

z 19 września 2024 r., III CZP 5/24: „postępowanie sądowe z powództwa

kredytobiorcy będącego konsumentem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego

z umowy kredytu, prowadzone przeciwko bankowi, co do którego w toku

postępowania ogłoszono upadłość, nie jest sprawą „o wierzytelność, która podlega

zgłoszeniu do masy upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego

2003 r. Prawo upadłościowe, a tym samym może być podjęte z chwilą ustalenia

osoby pełniącej funkcję syndyka”.

To właśnie korelacja art. 145 ust. 1 pr.upadł. z ustaleniem listy

wierzytelności, wyrażająca istotę i funkcję przywołanego przepisu, stanowi o

fundamentalnej różnicy między sprawami o ustalenie i sprawami o zasądzenie. W

przypadku zawieszenia postępowania o ustalenie nieistnienia stosunku kredytu

kredytobiorca upadłego nie mógłby zgłosić roszczenia o ustalenie do listy

wierzytelności, ponieważ umieszczeniu na liście podlegają tylko wierzytelności,

czyli prawa do żądania spełnienia oznaczonego świadczenia.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego

zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Dariusz Pawłyszcze

(G.G.)

[a.ł]